HTBDHT Cuộc đối thoại giữa hồn Trương Ba với Đế Thích

3 Cuộc đối thoại giữa hồn Trương Ba với Đế Thích docx Cuộc đối thoại giữa hồn Trương Ba với Đế Thích I Hoàn cảnh dẫn đến cuộc đối thoại 1) Không gian 2) Thời gian 3) Đối tượng II Nhân.

Cuộc đối thoại giữa hồn Trương Ba với Đế Thích

I Hoàn cảnh dẫn đến cuộc đối thoại

1) Không gian

2) Thời gian

3) Đối tượng

II Nhân vật: Đế Thích-hồn Trương Ba

1) Điểm nhìn

2) Lời nói

3) Thái độ

4) Phẩm chất

III Kết quả, ý nghĩa cuộc đối thoại

1) Kết quả

2) Ý nghĩa

IV Thông điệp, quan niệm Lưu Quang Vũ gửi gắm

1) Qua cuộc đối thoại với Đế Thích

2) Qua tác phẩm

a) Được sống làm người quý giá thật, nhưng được sống đúng là mình, sống trọn vẹn những giá trị mình vốn có và theo đuổi còn quý giá hơn Sự sống chỉ thực sự có ý nghĩa khi con người được sống tự nhiên với sự hài hoà giữa thế xác và tâm hồn

b) Con người phải luôn luôn biết đấu tranh với nghịch cảnh, với chính bản thân, chống lại sự dung tuc, để hoàn thiện nhân cách và vươn tới những giá trị tinh thần cao quý

c) Mọi sai lầm đều phải trả giá, thậm chí có những sai lầm gây thiệt hại đến tính mạng con người → Trong mọi việc cần xử lý thấu đáo, kỹ càng, tránh cẩu thả, thờ ơ.

d) Phê phán những biểu hiện tiêu cực trong lối sống của con người lúc bấy giờ

V Nghệ thuật

PHÂN TÍCH

I Hoàn cảnh dẫn đến cuộc đối thoại

1) Không gian

- Không gian thực: nhà của Trương Ba, bên cột nhà - ông thắp 1 nén hương châm lửa gọi Đế Thích (Sau cuộc đối thoại với xác hàng thịt và những người thân trong gia đình, Trương Ba nhận ra không thể tiếp tục sống bên ngoài một đằng,

bên trong một nẻo Chính vì vậy, ông đã đến bên cột nhà, lấy một nén hương châm lửa, thắp lên, Đế Thích xuất hiện)

- Không gian tâm tưởng: không gian trò chuyện giữa hồn và tiên -> hé lộ ra những xung đột kịch

2) Thời gian

- Thời gian thực: Vào buổi sáng, (sau ba tháng ngụ cư trong xác hàng thịt, Trương

Ba ngày càng trở nên xa lạ với chính mình và với người thân, bị người thân nghi ngờ, xa lánh)

- Thời gian tâm tưởng: Khoảng thời gian không rõ ràng, không xác định (dòng thời gian dường như lắng đọng lại trong khoảnh khắc Đế Thích xuất hiện, diễn

ra cuộc đối thoại giữa hồn Trương Ba và Đế Thích )

3) Đối tượng:

- Hồn Trương Ba:

+ Trương Ba là người đánh cờ tướng rất giỏi Nước cờ của ông dễ thường thiên hạ không có người nào địch nổi Bao nhiêu giải cờ trong những hội hè mùa xuân đều về tay ông Tiếng đồn vang khắp nước, sang đến tận Giang Nam Ông nổi tiếng là người cư xử nhẹ nhàng, hiền lành, lương thiện, ngay thẳng, được mọi người yêu quý, kính trọng Đặc biệt ông còn có thú vui làm vườn + Trương Ba bị đẩy vào một nghịch lý đầy trớ trêu, éo le: linh hồn mình phải trú ngụ nhờ trong thể xác anh hàng thịt Trương Ba được trả lại cuộc sống nhưng là cuộc sống đáng hổ thẹn, vì phải sống chung với sự dung tục và bị sự dung tục tầm thường đồng hóa, ngự trị, lấn át và dần dần sẽ tàn phá những gì trong sạch, đẹp đẽ cao quý trong con người -> ý thức được điều đó ông gọi Đế Thích để bày tỏ mong muốn của bản thân được sống là chính mình (trả lại xác cho anh hàng thịt)

- Đế Thích:

+ Là một vị tiên sống trên trời, mê chơi cờ và luôn tìm kiếm bạn cờ Ông là vị quan của triều đình, được mệnh danh là tiên cờ Đế Thích Nhận thấy và coi trọng tài năng cũng như phẩm hạnh của Trương Ba nên đã giúp hồn Trương Ba nhập vào xác anh hàng thịt vừa mới chết để ông được sống

+ Có cái nhìn quan liêu và hời hợt

+ Quan điểm:

● Thế giới vốn không toàn vẹn: “Dưới đất, trên trời đều thế cả”

● Đế Thích thì lại cho rằng mượn thân xác để sống cũng là điều bình thường, chỉ cần được sống là tốt

●

II Nhân vật: Đế Thích-hồn Trương Ba

Điểm nhìn

Con người - phàm nhân ( cuộc đời ngắn ngủi )

-> có cái nhìn thông cảm và thấu hiểu

-> mọi con người đều bình đẳng

về quyền được sống -Quan niệm ( góc nhìn về con người ): “Tầm thường, nhưng đúng là của anh ta… chúng sinh ra

là để sống với nhau”, “được sống

là chính mình”

-> Sống không chỉ là sự tồn tại sinh học mà sự tồn tại ấy còn phải là sự tồn tại có ý nghĩa,

- Thần tiên trên trời:

-> nhìn cuộc sống bằng cái nhìn quan liêu, hời hợt -> không biết cảm thông và thấu hiểu suy nghĩ của người phàm

- Quan niệm “Được sống là hạnh phúc” – Ở đây Đế Thích nhắc đến chữ “sống” với ý nghĩa “tồn tại”, theo

đó, thực thể sống là thực thể không chết, là một cơ thể sinh học lành lặn, khỏe mạnh

-> Không coi trọng sự sống thực sự mà chỉ coi trọng sự tồn tại

-> Thực chất của lối suy nghĩ này là xuất phát từ chính cuộc sống của Đế Thích Tiên phật thánh thần chẳng bao giờ chết cho nên sống là để hưởng thụ Lối sống này ảnh hưởng trực tiếp lên tư tưởng ấy dẫn đến những sai lầm của Đế Thích

Lời

nói

- Nếu ở cuộc đối thoại với xác hàng thịt và người thân, giọng điệu của TB yếu ớt, đứt gãy, chủ yếu là những câu cảm thán than trời thì đến đây, ngay từ mở đầu cục đối thoại, giọng điệu của TB mạnh mẽ, dứt khoát, quyết liệt khác hẳn với

2 cuộc đối thoại trước: “Tôi không

thể tiếp tục mang thân anh hàng thịt được nữa, không thể được!”

+ Lời thoại có tới hai lần phủ định “tôi không thể”; “không thể

- Trước khát vọng cháy bỏng của TB, ĐT đã khuyên TB tiếp tục sống nhờ trong thân xác xác hàng thịt, để thuyết phục TB chấp nhận điều đó,

ĐT đã đưa ra dẫn chứng:

"Thế ông ngỡ tất cả mọi người đều được là mình toàn vẹn cả ư? Dưới đất, trên trời đều thế cả, nữa là ông."

luận

về ý

nghĩa

của

sự

sống

được” những từ ngữ cùng trường

nghĩa, điệp đi điệp lại cho thấy

quyết tâm rời bỏ xác hàng thịt là ý

chí sắt đá của Trương Ba khi thấm

thía nghịch cảnh trớ trêu của mình

+ Câu nói thể hiện nghịch cảnh

của Trương Ba, sự bất nhất của cái

bên trong và cái bên ngoài

-“Không thể bên trong một đằng,

bên ngoài một nẻo được Tôi

muốn được là tôi toàn vẹn”

+ “Bên trong”: là tâm tư, tình cảm,

cảm xúc, thế giới nội tâm, tinh

thần của con người

+ “Bên ngoài”: là thể xác, đời sống

vật chất, môi trường sống xung

quanh

+ “Bên trong một đằng bên ngoài

một nẻo” là lối sống chênh lệch, ko

hài hòa giữa thể xác và tâm hồn,

giữa vật chất và tinh thần

+ “Tôi muốn được là tôi toàn vẹn”:

được là mình, là chính mình, chịu

trách nhiệm về mình

Với một giọng điệu mạnh mẽ, dứt khoát và ở thế chủ động, ta

thấy: Trương Ba đã dũng cảm

nhìn nhận sự tha hóa của bản

thân khi sống trú ngụ trong xác

hàng thịt, từ đó ông bộc lộ khát

vọng mãnh liệt, cháy bỏng, được

sống thật với chính mình Đó là ý

nghĩa đích thực của 1 thực thể

thống nhất, hồn và xác phải hài

hòa, người ta chỉ thực sự hạnh

phúc khi được là chính mình

- TB đã quyết liệt từ chối và phản

bác mạnh mẽ quan điểm của ĐT:

“Sống nhờ vào đồ đạc, của cải

+ “Ngay cả tôi đây ”, “ Mà

cả Ngọc Hoàng nữa ” Lấy dẫn chứng về chính ông ta

và Ngọc Hoàng, người ở ngôi cao nhưng cũng không được là chính mình

+ “Dưới đất, trên trời đều thế cả” Đế Thích đã lấy tâm

lý đám đông để áp đặt lên quan điểm sống của mình Đây là lối sống phổ biến lúc bấy giờ

-> Sự thật, chân lý rằng thế giới vốn không toàn vẹn, không ai được sống là mình, trên trời dưới đất đều sống bên trong một đằng, bên ngoài một nẻo

Trong câu nói của Đế Thích, ta nhận ra 1 sự thật đáng buồn đang diễn ra ngoài xã hội lúc bấy giờ Hóa ra không chỉ TB sống như vậy mà còn rất nhiều người đang trú ngụ, trong ngoài bất nhất và điều đau lòng là họ lại chấp nhận lối sống đó như 1 lẽ tự nhiên Như vậy, ngòi bút của LQV

đã nhìn thẳng vào thực tế

xã hôi, tái hiện cảm hứng phê phán sâu sắc

của người khác, đã là chuyện

không nên, đằng này cái thân tôi

cũng phải sống nhờ anh hàng

thịt Ông chỉ nghĩ đơn giản là cho

tôi sống, nhưng sống như thế nào

thì ông chẳng cần biết!”

+ Đưa ra sự so sánh đồ đạc, vật

chất và bản thân Đồ đạc, của cải

vật chất mượn của người khác đã

là chuyện không nên; còn sống

nhờ, sống gửi, sống ký sinh vào

thân xác của kẻ khác là điều xấu hổ

đáng lên án

+ Hồn TB đã phân định rạch ròi 2

lẽ sống:

● “SỐNG”: đơn giản chỉ là để

thở, để nhìn, để ngắm dẫu

có trú ngụ trong thân xác

của ai Đó là suy nghĩ quan

điểm đơn giản, phiến diện

của Đế Thích ĐT cho TB

sống lại trong thân xác anh

hàng thịt nhưng ĐT ko phải

là TB, ĐT ở trên cao ko thấu

được những bi kịch đau khổ

mà TB phải chịu đựng

● “SỐNG NHƯ THẾ NÀO”:

nghĩa là cần phải sống

đúng, là chính mình, sống

hài hòa giữa linh hồn và thể

xác Sống làm sao để sự tồn

tại của mình ko trở thành

sự mệt mỏi với những

người xung quanh Như

thế, TB đã phân biệt rõ ràng

giữa sống và tồn tại để bộc

lộ khát vọng mãnh liệt được

sống đúng là chính mình

- ĐT không hiểu, không thể phản đối quan điểm đúng

đắn của Trương Ba “(không

hiểu)”

“Sao lại có thể…”

“Nhưng thế hồn ông trú vào đâu?”

Một loạt những câu hỏi + “(không hiểu)”: Đế Thích đến đỗi kinh ngạc trước quan điểm sống cao đẹp không ích kỉ nghĩ cho mình

mà cho người trước

+ “Nhưng mà ông muốn gì?”: Đế Thích đành gặng hỏi mong muốn của Trương Ba, sao cho đúng với lí lẽ sống của ông

- ĐT bất đồng với quyết định của TB: “Sao lại có thể đổi tâm hồn đáng quý của bác lấy chỗ cho cái phần hồn tầm thường của anh hàng thịt?”

+ ĐT so sánh và hạ thấp

“phần hồn" của anh hàng thịt ĐT cho rằng đó là

“phần hồn tầm thường" Xảy ra thắc mắc, Đế Thích như hỏi lại, mong Trương Ba suy nghĩ lại nhưng Trương

Ba tiếp tục lập luận trước quyết định đúng đắn của mình: “Tầm thường, nhưng đúng là của anh ta, ”

+ ĐT tiếc nuối nếu để hồn

TB biến mất Ông ta có phần

Lời thoại đã chỉ trích quan niệm sai lầm của Đế Thích bởi suy

nghĩ đơn giản về cuộc sống

- TB đề cao sự hòa hợp giữa hồn

và xác: “Tầm thường, nhưng

đúng là của anh ta, sẽ sống hòa

thuận được với thân anh ta,

chúng sinh ra là để sống với

nhau”

Có lẽ bản thân TB hiểu hơn ai hết sự cần thiết của của việc hòa

hợp hồn - xác Đặc biệt, với trái

tim nhân hậu, sống vì người khác,

ông lại càng k thể vì mình mà chà

đạp lên lối sống của người khác

- TB rất tỉnh táo, lý trí, khước từ lối

sống giả tạo: “Ở đâu cũng được,

chứ không ở đây nữa” cho thấy

sự chán nản đến tột cùng, lối sống

vênh lệch và quyết liệt khi đưa ra

điều kiện với ĐT: “Tôi sẽ nhảy

xuống sông hay đâm một nhát

dao vào cổ ” TB quyết liệt từ chối

tiếp tục sống trong thân xác a hàng

thịt Ko thể sống 1 cuộc đời vô

nghĩa, chấp nhận chết để được là

chính mình

ích kỉ, chỉ nghĩ đến lợi ích trước mắt khi cố gắng giúp hồn TB tồn tại để thỏa mãn thú vui chơi cờ mà không quan tâm đến việc TB sống như nào, mọi người quanh

TB sống như nào ĐT có lòng tốt với TB nhưng nhìn cuộc đời, con ng đơn giản, hời hợt, nông cạn

Tranh

luận

về

giải

pháp.

Bàn

về cái

sai và

-Trước giải pháp ĐT đưa ra, HTB ko

vồ vập nhận lời ngay mà suy nghĩ

rồi hình dung ra những phiền toái,

nghịch lí khi sống trong xác cu Tị:

+ “Tôi, một ông già gần 60 có

ổn ko nhỉ?”

+ “ sẽ phải giải thích cho chị

Lụa Bao nhiêu sự rắc rối”

+ “Tôi sẽ như ông khách ngồi

dai ở nhà người ta Vô lí lắm!”

-> Cái nhìn thấu đáo cẩn trọng của

TB Khát vọng được là chính mình

mãnh liệt khiến TB khước từ giải

- ĐT đưa ra giải pháp: “ tôi

sẽ làm cho hồn ông nhập vào xác cu Tị … thân thể bé nhỏ của cu Tị sẽ không bị mất đi” và thuyết phục TB

bằng những lí lẽ + Xác a hàng thịt được sống lại

+ Cụ Tị đã từng quấn quýt bên TB, TB sống trong thân thể của thằng bé sẽ ổn

sai

pháp của ĐT: “Tôi ko nhập vào hình

thù ai nữa! Tôi đã chết rồi, hãy để

tôi chết hẳn!” TB hiểu được đứa

con là tất cả với người mẹ -> trái

tim giàu tình yêu thương

- Trước suy nghĩ của Đế Thích:

“Việc ông phải chết được sống”,

HTB đã phản biện lại bằng cái nhìn

nhiều chiều, sâu sắc, thấu hiểu,

trĩu nặng tình thương của 1 con ng

có tư duy sắc sảo, toàn diện

+ “Có những cái sai không thể

sửa được một việc đúng khác”

+ “Không thể sống với bất cứ

giá nào được Có những cái giá

quá đắt ”

-> Những suy nghĩ của TB là kết

quả của những trải nghệm đắng

cay khi sống nhờ xác hàng thịt “có

những cái giá quá đắt”: đó là đánh

mất mình, tâm hồn bị vấy bẩn, tha

hóa cho nên khát vọng sống mãnh

liệt của TB lúc này là đc trở về

chính mình Khát vọng lớn đến

mức trước sự cảnh báo của ĐT:

“ông sẽ ko còn lại 1 chút gì nữa”,

TB vẫn vượt lên nỗi sợ hư vô và cái

chết Ông chấp nhận chết cho dù

ông ham sống “ông tưởng tôi ko

ham sống sao” nhưng sống phải ra

sống, sống mà ko đc thừa nhận là

mầm họa cho cái ác, cái xấu nảy

sinh thì chỉ đau khổ, bất hạnh mà

thôi

- TB đã tỉnh táo và khẳng định dứt

khoát “Vì để chứng minh ông tồn

tại mà tôi cứ phải tiếp tục cuộc

sống ko phải là tôi ư? ” TB đã

+ Trong thân xác của đứa

bé TB sẽ có cả một cuộc đời dài trước mặt

-> Những lí lẽ ấy có cơ sở dựa trên lòng ham sống của con người, dựa vào những cái lợi trước mắt và đáp ứng được mong muốn của HTB

là cụ Tị và a hàng thịt đc sống lại

- “Việc ông phải chết chỉ là

một lầm lẫn của quan thiên đình Cái sai ấy đã được sửa bằng cách làm cho hồn ông được sống.”

-> Cho rằng mượn thân xác

để sống cũng là điều bình thường, chỉ cần được tồn tại là tốt

-> Một lần nữa cho thấy lối suy nghĩ phiến diện, tư duy chắp vá, cái nhìn hời hợt trước sinh mạng, cuộc sống con người, chỉ thấy được cái lợi trước mắt mà không suy nghĩ kĩ càng đến cái bất lợi sau này

-> Lòng tốt hời hợt chẳng thể đem lại được điều gì thực sự có ý nghĩa cho ai mà còn có thể đẩy người khác vào nghịch cảnh

hiểu đc lẽ tồn tại và sự sống cho nên quyết liệt trả lại xác cho a hàng thịt để mình chết hẳn và nhường lại sự sống cho cu Tị

-> Ng bản lĩnh, can đảm, vượt qua nỗi sợ chết, vượt lên thói quen ham sống sợ chết để biết sống, biết chết

-> Cái nhìn sáng suốt của TB -> Bộc lộ bản chất vốn có của TB, sống nhân hậu và vì trẻ con

- “Nhờ ông đánh cờ với tôi,

người trên trời, dưới đất mới biết tôi cao cờ như thế nào! ”

+ Bộc lộ rõ quan niệm sống: Sự tồn tại của 1 ng phụ thộc vào ng kia, chạy theo hư vinh, danh tiếng, lợi lộc

+ Ko dám sống là chính mình, sống dựa dẫm vào ng khác

+ Lòng tốt hời hợt, mong

TB đc sống ko phải vì sự sống mà TB là lẽ tồn tại của ĐT

Thái độ

Kiên quyết từ chối cảnh sống “bên trong một đằng, bên ngoài một nẻo”, sống nhờ thân xác của người khác (dứt khoát xin Đế Thích cho

cu Tị sống lại)

- Từ chối, bác bỏ đề nghị trả thân xác cho anh hàng thịt vì

Đế Thích cho rằng tâm hồn đáng quý của Trương Ba không thể thay thế cho phần hồn tầm thường của anh hàng thịt

- Cảm thấy khó hiểu, bối rối trước các ý nghĩ của Trương

Ba :”Sao ông lại tính nước ấy! Rắc rối thật!” “Con người hạ giới các ông thật kì lạ.”

Phẩm chất

- Ý chí mạnh mẽ + Xuất phát từ Khát vọng sống hòa hợp: “Tôi muốn được là tôi toàn vẹn”

• Nhân vật mang nỗi đau của một con người tự ý thức

· Nhân vật không còn chấp nhận chung đụng với cái thô lỗ tầm thường, thô lỗ tầm thường, dung thục

- Coi trọng, quý mến người tài giỏi, phẩm chất cao đẹp: Sẵn sàng giúp đỡ Trương Ba dẫu đang bị giam giữ và dù

có thể bị phạt nặng nhưng vẫn chấp nhận yêu cầu của ông:

+“Một tuần nay tôi bị canh giữ chặt quá, không xuống đánh cờ với ông được, nhưng ông đốt hương gọi,

· Cho thấy một bước trưởng

thành, một bước ngoặt quan trọng

trong nhận thức của Trương Ba

Từ chỗ đánh giá phiến diện về

thân xác người, Trương Ba đã có

cái nhìn đúng đắn, đó là cuộc sống

tốt đẹp của người chỉ có thể được

tạo nên từ sự hài hòa giữa hai đời

sống của thể xác và tâm hồn

· Nhận thức tưởng chừng

như đơn giản đó của Trương Ba đã

phải đánh đổi bằng rất nhiều đau

khổ, nước mắt của chính bản thân

ông và người thân nên nó là một

nhận thức vô cùng quý giá

· Trương Ba không thể chấp

nhận cuộc sống “dưới đất trên trời

đều thế cả”

+ Mạnh mẽ, thẳng thắn chỉ trích

quan niệm sai lầm của Đế Thích

bởi suy nghĩ đơn giản về cuộc

sống

+ Chọn cái chết để thực sự là chính

mình, hoàn nguyên được vẻ đẹp

cao khiết của linh hồn mình

-> thiên đường đẹp nhất để linh

hồn có thể trú ngụ sau khi chết

chính là phục sinh trong trái tim

của những người yêu quý ông

- Khát vọng sống (lòng ham sống)

+ Trước yêu cầu của Đế Thích,

Trương Ba ngập ngừng: “Ông cho

tôi suy nghĩ một lát đã ”

-> Sự phân vân của Trương Ba cho

thấy: sống là đáng quý thật, được

tồn tại mãi mãi là điều còn quý giá

hơn

đoán là có chuyện khẩn, tôi liều mạng xuống ngay.”

+“Tôi đã phạm phép giờ một lần Trên thiên đình người ta còn đang treo tội tôi đấy để chờ xét xử.”

+“Vì lòng quý mến ông, tôi

sẽ làm cu Tị sống lại, dù có bị phạt nặng ”

- Lối sống thực dụng: “Ông

chính là lẽ tồn tại của tôi”

+ Dùng mọi cách để sửa sai

- làm cho Trương Ba sống lại

để chứng minh sự tồn tại của tiên cờ ĐT

+ Đây là lối sống tầm gửi phụ thuộc vào người khác

Để Thích cho rằng chỉ khi Trương Ba tồn tại, đánh cờ với ông ta thì sự tồn tại của ông sẽ được mọi người biết đến, khẳng định được tài năng đánh cờ

-> Sự phân vân này cũng cho thấy Trương Ba rất ham sống, vẫn muốn được sống

- Lòng tự trọng

+ Khuyên nhủ Đế Thích phải làm cu

Tị được sống lại

+ Lên tiếng khẩn khoản cầu cứu

Đế Thích “Ông hãy cứu nó! Ông phải cứu nó!… vì con trẻ… Ông hãy giúp tôi lần cuối cùng”

+ “Tôi không thể cướp cái thân thể non nớt của cu Tị” và cũng chính cái chết của cu Tị cùng với khát vọng được cứu sống thằng bé đã khiến Trương Ba trở nên mạnh mẽ + Nhường lại phần sống cho cu Tị,

vì cậu bé còn có tương lai phía trước, cuộc đời rộng mở hơn nhiều

- Thấu hiểu sâu sắc

+ Ông hình dung thấy trước mắt là cuộc sống tương lai của mình trong cơ thể của một thằng bé lên mười: “Có khi tôi còn phải sang nhà chị Lụa ở… Bà vợ tôi, các con tôi sẽ nghĩ ngợi, xử sự thế nào, khi chồng mình, bố mình mang thân một thằng bé lên mười…”

+ Trương Ba thấy mọi sự vô lí nhất

là khi ông nhìn thấy được sự cô đơn của bản thân khi: “Vẫn phải sống suốt bao năm tháng dằng dặc Mình tôi giữa đám người hậu sinh… Tôi sẽ như ông khách ngồi ở nhà người ta… Tôi sẽ bơ vơ lạc lõng”