Kinh tế công cộng chuong 3

CHƯƠNG III CHÍNH PHỦ VỚI VAI TRÒ PHÂN PHỐI LẠI THU NHẬP VÀ ĐẢM BẢO CÔNG BẰNG XÃ HỘI 1.CÔNG BẰNG XÃ HỘI TRONG PHÂN PHỐI THU NHẬP 1.1.. CHƯƠNG III CHÍNH PHỦ VỚI VAI TRÒ PHÂN PHỐI LẠI THU N

Trang 1

KINH TẾ HỌC CÔNG CỘNG

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG

THS HOÀNG TRUNG DŨNG Khoa Kinh tế và Kinh doanh quốc tế

Hà Nội, 2008

Trang 2

CHƯƠNG III CHÍNH PHỦ VỚI VAI TRÒ PHÂN PHỐI LẠI THU NHẬP

VÀ ĐẢM BẢO CÔNG BẰNG XÃ HỘI

Không sợ thiếu, chỉ sợ phân phối không công bằng

Không sợ nghèo, chỉ sợ lòng dân không yên

Hồ Chí Minh, 1966

Trang 3

1.CÔNG BẰNG XÃ HỘI TRONG PHÂN PHỐI THU NHẬP

1.1 Khái niệm công bằng

Khái niệm công bằng xã hội là một khái niệm mang tính

chuẩn tắc, tùy thuộc vào quan điểm của từng người.

Không có một khái niệm chung về công bằng xã hội mà người ta thường tách công bằng thành những khái niệm cụ thể hơn

Trang 4

Công bằng ngang (Horizontal equality): là sự đối xử như

nhau đối với những người có tình trạng kinh tế như nhau

(Chúng ta chỉ xem xét tình trạng kinh tế do chúng ta đang xem xét mọi vấn đề trên góc độ kinh tế, còn trong thực tế, khái niệm công bằng xã hội được áp dụng đối với các tình trạng khác nhau như sức khỏe, tinh thần…)

Trang 5

Công bằng dọc (Vertical equality): là sự đối xử khác

nhau với những người có tình trạng kinh tế ban đầu khác nhau nhằm khắc phục những khác biệt sẵn có đó

=> Chính phủ được phép đối xử có phân biệt đối với những người có tình trạng kinh tế khác nhau, với điều kiện là sau khi chịu tác động của những chính sách đó thì những khác biệt phải được giảm bớt hoặc xoá bỏ

Trang 6

Công bằng ngang có thể được thực hiện bởi cơ chế thị

trường còn công bằng dọc nhất thiết cần có sự điều tiết của Nhà nước

Chính phủ thực thi chính sách phân phối theo công bằng dọc nhằm giảm chênh lệch về phúc lợi giữa các cá nhân, rõ nhất trong chính sách thuế và trợ cấp, đặc biệt là thuế lũy tiến

hoặc trợ cấp lũy thoái

Trang 7

1.2 Nguyên nhân gây ra sự bất bình đẳng trong phân

phối thu nhập

1.2.1 Bất bình đẳng trong phân phối thu nhập từ tài sản

Tùy theo các yếu tố sản xuất mà mỗi người có được cũng như việc định giá các yếu tố đó trên thị trường cạnh tranh

mà chúng có ảnh hưởng đến mức thu nhập của mỗi cá nhân

=> Cách phân phối như vậy gọi là phân phối theo sở hữu các nguồn lực hay còn gọi là phân phối thu nhập từ tài sản

Trang 8

1.2 Nguyên nhân gây ra sự bất bình đẳng trong phân phối thu nhập

1.2.1 Bất bình đẳng trong phân phối thu nhập từ tài sản

Tài sản của mỗi cá nhân có được là do những nguồn hình thành khác nhau:

• Do được thừa kế tài sản

• Do hành vi tiêu dùng và tiết kiệm khác nhau

• Do kết quả kinh doanh :

Trang 9

1.2 Nguyên nhân gây ra sự bất bình đẳng trong phân phối thu nhập

1.2.2 Sự khác biệt về thu nhập có được từ lao động

Lao động là điều kiện cơ bản để tạo ra thu nhập Một số

nguyên nhân dẫn đến sự khác biệt trong phân phối thu nhập

từ lao động:

• Do khác nhau về khả năng và kỹ năng lao động

• Do khác nhau về cường độ làm việc

• Do khác nhau về nghề nghiệp và tính chất công việc

• Do những nguyên nhân khác

Trang 10

1.3 Lý do can thiệp của chính phủ nhằm đảm bảo công bằng xã hội

• Thị trường không tác động được gì để xã hội công bằng hơn, trong khi công bằng và hiệu quả là hai mục tiêu cao

nhất của xã hội loài người

• Phân phối lại thu nhập tuy không làm tăng mức của cải

chung của xã hội nhưng nó có khả năng làm tăng mức phúc

lợi xã hội

• Phân phối lại thu nhập có tác dụng động viên giúp đỡ

người nghèo, giải tỏa tâm lý bất mãn, giảm bớt tệ nạn xã hội,

tạo ra thêm ngoại ứng tích cực.

Trang 11

1.3 Lý do can thiệp của chính phủ nhằm đảm bảo công bằng xã hội

Việc chính phủ can thiệp để nâng cao sự bình đẳng trong phân phối thu nhập trở thành cần thiết Tuy nhiên cần phân phối thu nhập lại như thế nào để thực sự nâng cao được sự bình đẳng?

=> Đây là một vấn đề chuẩn tắc và nó phụ thuộc rất lớn

vào các quan điểm về phân phối thu nhập mà một xã hội theo đuổi

Trang 12

1.4 Thước đo bất bình đẳng trong phân phối thu nhập

Mục đích sử dụng các thước đo: Thông qua các con số,

xác định xem phân phối thu nhập có công bằng hay không, phản ánh trực quan sự bất bình đẳng

Nguyên lý chung: Các thước đo sẽ cho thấy sự công bằng

hay bất công bằng dựa vào các thông số về mức thu nhập hoặc tiêu dùng trung bình và sự phân phối thu nhập hoặc tiêu dùng đó

Trang 13

1.4.1 Đường Lorenz (Lorenz Curve)

Đường cong Lorenz là sự biểu diễn bằng hình học của hàm

phân bố tích luỹ, thường được sử dụng trong việc nghiên

cứu sự phân bố thu nhập

Đường Lorenz phản ánh tỷ lệ phần trăm của tổng thu

nhập quốc dân cộng dồn được phân phối tương ứng với tỷ

lệ phần trăm cộng dồn của các nhóm dân số đã biết

Trang 14

1.CÔNG BẰNG XÃ HỘI TRONG PHÂN PHỐI

THU NHẬP 1.4 Thước đo bất bình đẳng trong phân phối thu nhập 1.4.1 Đường Lorenz (Lorenz Curve) % dân số cộng dồn 100

80

60

40

20

0 20 40 60 80 100

% thu nhập cộng dồn

A

Đường Lorenz Đường bình đẳng

tuyệt đối

Trang 15

Đường bình đẳng tuyệt đối: Đường Lorenz trùng vào

đường chéo 0A của hình vuông

Đường bất bình đẳng tuyệt đối: Đường Lorenz chạy theo

cạnh đáy và cạnh bên phải của hình vuông

Đường Lorenz thường nằm ở khoảng giữa đường chéo và đường bất bình đẳng tuyệt đối Đường Lorenz càng nằm gần đường chéo thì mức độ bất công bằng càng thấp và càng

nằm xa đường chéo thì mức độ bất công bằng càng cao

Trang 16

Ý nghĩa của công cụ:

• Cho phép hình dung được mức độ bất bình đẳng trong phân phối thu nhập thông qua việc quan sát hình dạng của đường cong

• Giúp đánh giá tác động của chính sách đến mức độ công bằng trong phân phối thu nhập của các nhóm dân cư

• Cho phép so sánh mức độ bất bình đẳng trong phân phối giữa các quốc gia hoặc giữa các thời kỳ phát triển của một quốc gia

Trang 17

=> Cần nghiên cứu một số thước đo khác hoàn thiện hơn, được biểu thị bằng con số đo lường sự bất bình đẳng trong phân phối thu nhập

Trang 18

1.4.2 Hệ số Gini (Gini Coefficient)

Hệ số Gini, mang tên nhà thống kê học người Italia Corrado Gini, được công bố lần đầu năm 1912 là thước đo bất bình

đẳng được sử dụng phổ biến nhất

Về mặt hình học, hệ số Gini được xác định bằng cách lấy

chéo 0A, chia cho diện tích nửa hình vuông có chứa đường

Lorenz đó (B + C) (xem hình vẽ )

Trang 19

1.CÔNG BẰNG XÃ HỘI TRONG PHÂN PHỐI

THU NHẬP 1.4 Thước đo bất bình đẳng trong phân phối thu nhập 1.4.2 Hệ số Gini (Gini Coefficient) % dân số cộng dồn 100%

0 100% O’

% thu nhập cộng dồn

A

B

C

Đường Lorenz Đường bình đẳng

tuyệt đối

Trang 20

Về công thức, hệ số Gini (g) được tính:

Trang 21

Về công thức, hệ số Gini (g) được tính:

Trang 22

g = 0 phản ánh sự bình đẳng tuyệt đối, đường Lorenz

trùng với đường chéo, diện tích B = 0

g = 1 phản ánh sự bất bình đẳng tuyệt đối, đường Lorenz

nằm xa đường chéo nhất, diện tích C = 0

Ngân hàng Thế giới cho rằng giá trị thực tế của hệ số Gini

thay đổi từ 0,2 đến 0,6 Với những nước có thu nhập thấp,

hệ số Gini biến động từ 0,3 đến 0,5 còn với những nước có thu nhập cao, hệ số này biến động từ 0,2 đến 0,4

Trang 23

Lượng hóa được mức độ bất bình đẳng

Hạn chế:

bằng nhau khiến hệ số Gini trở thành một thước đo không hoàn toàn đáng tin cậy

• Không cho phép phân tách hệ số Gini theo các phân

nhóm, chẳng hạn như thành thị, nông thôn, rồi sau đó tổng hợp lại thành hệ số Gini quốc gia

Trang 24

1.4.3 Chỉ số Theil L (Theil L Index)

L =

• yi là thu nhập của cá nhân thứ i trong nhóm, N là số lượng người trong nhóm và y là tổng thu nhập của cả nhóm

• Chỉ số Theil L biến thiên từ 0 (bình đẳng tuyệt đối) đến

∞ (bất bình đẳng tuyệt đối), song trong thực tế chỉ số này

Trang 25

1.4.3 Chỉ số Theil L (Theil L Index)

Cho phép tách sự bất bình đẳng chung thành bất bình đẳng trong từng nhóm nhỏ Chỉ số Theil L quốc gia là bình quân gia quyền của các chỉ số của các phân nhóm, với quyền số là

tỷ trọng số người có trong mỗi phân nhóm trong tổng số dân

Nó cho phép xem xét các yếu tố dẫn tới sự thay đổi trong sự bất bình đẳng ở cấp quốc gia

Trang 26

1.4.4 Một số chỉ số khác

(1) Chỉ số Kuznets (Kuznets Index): là tỷ số giữa tỷ trọng

thu nhập của x% người giàu nhất chia cho y% người

nghèo nhất (trong đó x và y có thể chấp nhận các giá trị

như 10, 20 hay 40 )

(2) Tỷ trọng thu nhập của x% dân số nghèo nhất: Nếu

quan tâm nhiều đến tỷ trọng thu nhập của những người sống dưới đáy thì có thể dùng một thước đo trực tiếp, như

tỷ trọng thu nhập của 10% hay 20% người nghèo nhất

Trang 27

2 CÁC LÝ THUYẾT VỀ PHÂN PHỐI LẠI THU NHẬP

(1) Đường bàng quan xã hội

Khái niệm: Đường bàng quan xã hội là quỹ tích tất cả các

điểm kết hợp giữa độ thỏa dụng của mọi thành viên trong xã hội mà những điểm đó luôn mang lại mức phúc lợi xã hội bằng nhau (đường bàng quan xã hội là

sự biểu diễn bằng đồ thị, còn hàm phúc lợi xã hội là sự biểu diễn bằng hàm số)

Tính chất:

Các điểm trên cùng một đường bàng quan mang lại một mức phúc lợi xã hội như nhau, còn điểm trên đường bàng quan cao hơn phản ánh mức phúc lợi xã hội cao hơn

Trang 28

(1) Đường bàng quan xã hội

Trang 29

(2) Đường khả năng thỏa dụng

Khái niệm: Là đường biểu thị mức độ thỏa dụng tối đa mà

một cá nhân (hay nhóm người) có thể đạt được trong xã hội khi cho trước mức độ thỏa dụng của những cá

nhân (hay nhóm người) khác

Tiếp điểm giữa đường bàng quan xã hội và đường khả năng thỏa dụng của xã hội là điểm tối ưu hóa phúc lợi xã hội và mọi xã hội đều cố gắng tìm cách đạt được điểm tối ưu đó

Trang 30

W1

W2

W3Đường khả năng khả

dụng

Trang 31

• Một điểm phân phối phúc lợi xã hội tối ưu chắc chắn

phải là một điểm đạt hiệu quả Pareto

Trang 32

Ui

1

Trang 33

2.2 Quan điểm bình quân đồng đều

• Với một lượng thu nhập quốc dân cố định, quan điểm

này cho rằng phải phân phối lượng thu nhập đó sao

cho tổng độ thỏa dụng của mọi người là như nhau.

• Theo quan điểm này, hàm phúc lợi xã hội có dạng:

W = U1 = U2 = … Un

• Chỉ chấp nhận sự khác biệt về mức độ thỏa dụng do

những nhân tố khách quan tạo ra (như quy mô gia đình, tình trạng sức khoẻ…) chứ không chấp nhận những khác biệt do sở hữu tài sản hay các nhân tố chủ quan khác

Trang 34

2.3 Thuyết cực đại thấp (Thuyết Rawls)

• Đặt trọng số bằng 1 đối với người có mức độ thỏa dụng thấp nhất còn những người khác có trọng số bằng 0

W = minimum

• Phân phối lại thu nhập chỉ dừng lại khi độ thỏa dụng của mọi cá nhân bằng nhau hoặc độ thỏa dụng của người

nghèo nhất đạt tối đa

• Vẫn có thể chấp nhận tồn tại một sự phân hóa thu nhập nào đó trong xã hội, nếu nó còn góp phần làm tăng mức thu nhập của những người bần cùng nhất

{U1,U2, ,U n}

Tiêu đề	Chính phủ với vai trò phân phối lại thu nhập và đảm bảo công bằng xã hội
Tác giả	ThS. Hoàng Trung Dũng
Trường học	Trường Đại Học Ngoại Thương
Chuyên ngành	Kinh tế học công cộng
Thể loại	Chương
Năm xuất bản	2008
Thành phố	Hà Nội

Định dạng
Số trang	45
Dung lượng	273,5 KB