Luận văn: Nâng cao hoạt động của Viện Kinh Tế Thế Giới trong thời gian tới doc

Do những thay đổi về bối cảnh kinh tế, yêu cầu chung đối với các nghiên cứu quốc tế và sự thay đổi trong tổ chức ở Trung Tâm Khoa Học Xã Hội và Nhân Văn Quốc Gia đòi hỏi thành lập Viện K

Luận văn

Nâng cao hoạt động của Viện Kinh Tế Thế Giới trong thời

gian tới

LỜI GIỚI THIỆU

Viện Kinh Tế Thế Giới là một trong những cơ quan nghiên cứu hàng

đầu về kinh tế thế giới ở Việt Nam hiện nay Viện có đội ngũ cán bộ làm công tác khoa học chuyên môn nghiệp vụ cao đáp ứng tốt mọi nhiệm vụ được giao Nhằm thực hiện chủ trương đa dạng hoá đa phương hoá của Đảng và Nhà nước, trong những năm vừa qua Viện đã mở rộng quan hệ hợp tác nghiên cứu khoa học với các nước trên thế giới Những kết quả đạt được của Viện đã góp phần tăng cường sự hiểu biết cung cấp những luận cứ cho việc đề ra những chính sách của Đảng và Nhà nước

Nhằm tạo điều kiện cho sinh viên có cơ hội tiếp xúc, giải quyết những vấn đề thực tế đang đặt ra đảm bảo nguyên lý học đi đôi với hành, nhà trường gắn liền với xã hội, lý luận đi đôi với thưc tiễn Đồng thời tạo điều kiện cho sinh viên có cơ hội rèn luyện tác phong của người cán bộ quản lý, của nhà quản trị kinh doanh quốc tế va rèn luyện kỉ luật lao động Bộ môn Kinh Tế Quốc Tế thuộc khoa Kinh Tế và Kinh Doanh Quốc Tế đã tổ chức đợt thực tập tổng hợp cho sinh viên trong khoa (6/01/2003-16/03/2003) Em

đã tiến hành thực tập tại Viện Kinh Tế Thế Giới Qua đợt thực tập tổng hợp hai tháng em có cái nhìn tổng quát về hoạt động của Viện Kinh Tế Thế Giơí

Trong khuôn khổ của bản báo cáo có ba phần chính bao gồm quá trình hình thành và phát triển, toàn bộ cơ cấu cũng như toàn bộ hoạt động của Viện Kinh Tế Thế Giới Trên cơ sở đó đưa ra các phương hướng và nhiệm

vụ cần thực hiện nhằm nâng cao hoạt động của Viện Kinh Tế Thế Giới trong thời gian tới

phần I:

QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỦA

VIỆN KINH TẾ THẾ GIỚI

I Quá trình hình thành của Viện Kinh Tế Thế Giới

Do những thay đổi về bối cảnh kinh tế, yêu cầu chung đối với các nghiên cứu quốc tế và sự thay đổi trong tổ chức ở Trung Tâm Khoa Học Xã Hội và Nhân Văn Quốc Gia đòi hỏi thành lập Viện Kinh Tế Thế Giới với chức năng, nhiệm vụ chủ yếu là: nghiên cứu những vấn đề kinh tế thế giới dưới giác độ chính trị học Mác - Lênin, nhằm làm sáng tỏ những đặc điểm, những quy luật và cơ chế vận động của nền kinh tế thế giới và quan hệ kinh

tế quốc tế, trên cơ sở đóng góp những luận cứ khoa học cho việc hoạch định đường lối chính sách kinh tế đối nội, đối ngoại của Đảng và Nhà nước Nên

Viện Kinh Tế Thế Giới, thuộc trung tâm Khoa Học Xã Hội và Nhân Văn đã

được Hội Đồng Bộ Trưởng ( nay là Chính Phủ ) quyết định thành lập từ năm

1983 theo nghị định số 96/HĐBT ngày 9/9/1983

Hiện nay Viện Kinh Tế Thế Giới là một cơ quan nghiên cứu hàng đầu

về kinh tế thế giới của Việt Nam Những kết quả đạt được đã góp phần vào việc tăng cường sự hiểu biết về các vấn đề kinh tế thế giới và khu vực, cung cáp những luận cứ cho việc đề ra các chính sách kinh tế của Đảng và Nhà nước Viện cũng đào tạo được một đội ngũ cán bộ cốt cán ở các trung tâm nghiên cứu quốc tế

Một trong những xu hướng nổi bật của thế giới ngày nay là quá trình toàn cầu hoá và khu vực hoá phát triển nhanh chóng Quá trình này bao gồm

cả nội dung kinh tế an ninh, chính trị, văn hoá toàn cầu Những nghiên cứu

có tính chất khu vực hoặc theo nước không hàm chứa hết những vấn đề chung như tài chính quốc tế, thương mại quốc tế, các thể chế kinh tế toàn cầu, các quan hệ kinh tế xuyên châu lục như APEC, ASEM Đây là đối tượng nghiên cứu riêng biệt, thuộc về chức năng của một viện nghiên cứu những vấn đề kinh tế và chính trị quốc tế Do đó chúng ta phải xác định rõ

sự khác biệt của Viện và với các Viện và Trung Tâm khác mới được thành lập trong những năm gần đây, và điều quan trọng là giải quyết những vấn đề khoa học chuyên biệt mà chưa có được thực hiện bởi các Viện và Trung tâm khác

II Cơ cấu quản lý của Viện Kinh Tế Thế Giới

1 Sơ đồ tổ chức nhân lực của Viện Kinh Tế Thế Giới

- Các phòng chức năng( 3 phòng): Phòng hành chính tổ chức ( 3

người ); Phòng học giả nước ngoài (3 người ); Phòng tư vấn phát hành ( 3 người )

- Các phòng nghiên cứu ( 6 phòng ) : Phòng nghiên cứu các nền kinh

tế phát triển ( 6 người ); Phòng nghiên cứu các nền kinh tế đang phát triển (

6 người ); Phòng quan hệ quốc tế ( 3 người ); Phòng nghiên cứu phát triển (

8 người); Phòng nghiên cứu kinh tế SNG và Đông Âu ( 3 người

); Phòng kinh tế các nước Đông Dương ( 2 người )

- Các phòng phục vụ ( 2 phòng ): Phòng toà soạn - trị sự (6 người);

Phòng thông tin thư viện ( 13 người)

2 Chức năng của một số phòng:

+ Phòng nghiên cứu phát triển thực hiện các nghiên cứu về:

- Các lý thuyết về mô hình phát triển, quan hệ tăng trưởng kinh tế và tiến bộ xã hội

- Nguồn nhân lực và phát triển

- Cơ cấu và động thái phát triển của nền kinh tế thế giới

+ Phòng nghiên cứu các nền kinh tế phát triển thực hiện nghiên cứu về :

- Đặc điểm xu hướng phát triển kinh tế các nước công nghiệp phát triển

- Kinh tế các nước lớn: Mỹ, Nhật Bản, Đức, Pháp, Anh và các nước khác thuộc OECD

Các phòng chức

năng

Các phòng nghiêncứu

Các phòng phục

vụ

- Những vấn đề chính trị của các nước công nghiệp phát trỉển, so sánh các mô hình kinh tế Mỹ, Nhật Bản, Châu Âu

+Phòng nghiên cứu các nền kinh tế đang phát triển thực hiện nghiên cứu

về:

- Đặc điểm xu hướng phát triển và vị trí của các nước đang phát triển trong nền kinh tế thế giới

- Kinh tế các nước ASEAN, Mỹ Latinh, Châu Phi

- Những vấn đề chính trị của các nước đang phát triển; so sánh các mô hình công nghiệp hóa

+ Phòng quan hệ kinh tế quốc tế:

- Sự phát triển kinh tế Việt Nam trong bối cảnh kinh tế thế giới và khu vực

- Quá trình hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam

- Chính sách và quan hệ đối ngoại của Việt Nam

+ Phòng thông tin thư viện:

- Thực hiện công tác biên soạn, biên dịch các tài liệu phục vụ nghiên cứu

- Thực hiện công tác bảo quản, lưu trữ, bảo quản, sách báo, tư liệu, tổ chức hệ thống khai thác tư liệu, phục vụ cán bộ trong và ngoài viện đọc và tra cứu tài liệu

+ Phòng hành chính tổ chức:

Thực hiện các công việc tài chính, văn thư xây dựng, sửa chữa, nâng cấp trụ sở làm việc quản trị tài sản vật tư, bảo vệ, thông tin liên lạc, và các công việc phục vụ hàng ngày

III Mục tiêu của Viện Kinh Tế Thế Giới

1/ Có một đội ngũ cán bộ nghiên cứu giỏi về từng lĩnh vực chuyên sâu

về kinh tế và quan hệ quốc tế, có khả năng nghiên cứu và tổ chức nghiên cứu những vấn đề khoa học cơ bản thuộc chức năng của Viện

2/ Xây dựng cơ cấu tổ chức Viện hợp lý và hiệu quả, đảm bảo thực hiện các chương trình và lĩnh vực nghiên cứu được xác định cho từng thời

kì

3/ Có cơ sở vật chất kỹ thuật hiện đại, hệ thống thống thông tin tư liệu thư viện đáp ứng tốt các yêu cầu của công tác nghiên cứu đào tạo và phổ biến khoa học về kinh tế và chính trị quốc tế

4/ Có quan hệ quốc tế rộng và quan hệ hợp tác khoa học với các trung tâm nghiên cứu quốc tế lớn

IV Phương hướng cơ bản của Viện Kinh Tế Thế Giới

1 Nghiên cứu khoa học

+ Nghiên cứu và dự báo những xu hướng phát triển chủ yếu của thế giới những thập kỉ đầu của thế kỉ XXI về kin0h tế , chính trị, an ninh, trong

đó chú trọng đặc biệt đén những đặc điểm và xu hướng của nền kinh tế thế giới với tư cách một chỉnh thể Đây là hướng nghiên cứu cơ bản chi phối các hướng nghiên cứu cụ thể sau:

-Nghiên cứu và dự báo cuộc cách mạng khoa học công nghệ, những tác động về mặt kinh tế và chính trị của nó đối với các quan hệ quốc tế và sự phát triển của các quốc gia

- Nghiên cứu các lý thuyết phát triển, các mô hình lao động quốc tế, đặc biệt là quá trình hình thành phát triển các chiến lược và chính sách phát triển của các quốc gia, làm nổi rõ những lý thuyết, mô hình chiến lược và chinh sách phát triển có ảnh hưởng trong thế kỉ mới

- Nghiên cứu những vấn đề thương mại quốc tế, phân tích và dự báo

về thị trường thế giới nói chung và thị trường khu vực và từng nước, chính sách thương mại quốc tế của các quốc gia có quan hệ buôn bán với Việt Nam, thị trường các sản phẩm và các đối thủ cạnh tranh về những lĩnh vực định hướng xuất khẩu của Việt Nam

- Nghiên cứu đặc điểm và xu hướng của thị trường tài chính quốc tế

va những vấn đề tiền tệ quốc tế quá trình tự do hoá tài chính quốc tế, sự ra đời của đồng tiền chung Châu Âu và tác động của nó; những đặc điểm đã chứng khoán quốc tế; vai trò của các đồng tiền mạnh; thị trường ngoại hối; những diễn biến của thị trường tiền tệ quốc tế

+ Nghiên cứu những đặc điểm và xu hướng đầu tư trực tiếp nước ngoài; vai trò của các công ty xuyên quốc gia; chiến lược kinh doanh của chúng ở các nước đang phát triển và khu vực Châu Á- Thái Bình Dương

+ Nghiên cứu toàn diện về tổ chức thương mại quốc tế ; các tổ chức quốc tế và khu vực như WB, EU, APEC, NAFTA, ASEAN

+ Nghiên cứu các quan hệ xuyên châu lục như quan hệ Á-Âu; quan hệ giữa các nước lớn; quan hệ giứa các nước đang phát triển cũng như các hình thức mới của quan hệ quốc tế

+ Nghiên cứu những vấn đề chính trị và an ninh quốc tế đặc biệt những vấn đề có liên quan đến khu vực Châu Á - Thái Bình Dương và Việt Nam

+ Nghiên cứu những vấn đề toàn cầu như dân số; các nguồn lực; nợ quốc tế ; môi trường và phát triển

+ Nghiên cứu các lý thuyết và thực tế về phát triển như tăng trửơng và tiến bộ xã hội, nguồn lực con người và phát triển; nghiên cứu sự phát triển các lĩnh vực ngành của kinh tế thế giới như nông nghiệp, dịch vụ, các ngành công nghiệp lớn…

+ Nghiên cứu những đặc điểm chung của các nước đang phát triển; động thái và chính sách của các nước lớn như EU, Mỹ, Nhật Bản Nghiên cứu những đặc điểm chung của các đước đang phát triển, động thái và chính sách của các nước đang phát triển lớn

+ Nghiên cứu quát trình chuyển sang kinh tế thị trường ở các nền kinh

tế kế hoạch hóa tập trung trước đây; vai trò và vị trí của chúng trong đời sống quốc tế

+ Nghiên cứu quá trình hội nhập của Việt Nam vào đời sống kinh tế

và chính trị quốc tế; đặc biệt là việc Việt Nam ra nhập WTO, APEC, ASEAN

2 Phương hướng về đào tạo

+Tổ chức tốt đào tạo sau đại học về kinh tế thế giới và quan hệ kinh tế quốc tế như nhiệm vụ đã được giao

+Mở rộng đào tạo sau đại học sang một số chuyên ngành khác như kinh tế chính trị, kinh tế phát triển, chính trị quốc tế…

+ Tổ chức các lớp đào tạo ngắn hạn về kinh tế quốc tế do các giáo sư

và giảng viên nước ngoài đảm nhận

+ Đào tạo và đào tạo lại cán bộ nghiên cứu và phục vụ nghiên cứu của Viện theo tiêu chuẩn quốc tế

+ Phối hợp với các trường đại học và các cơ sở đào tạo khác tổ chức giảng dạy và biên soạn các giáo trình về kinh tế chính trị quốc tế và quan hệ quốc tế

3 Công tác thông tin, tạp chí và xuất bản

+ Xây dựng hệ thống thư viện hiện đại phục vụ bạn đọc một cách thuận tiện và hiệu quả nhất Toàn bộ thư viện chuyển sang hệ thống kho mở

để người đọc có thể trực tiếp tra cứu và tìm kiếm tài liệu

+Thực hiện tin học hoá công tác thông tin thư viện: xây dựng mạng thông tin cục bộ và nối mạng với các trung tâm thông tin trong cả nước; hoà nhập với Internet

+ Nâng cao chất lượng và hình thức của tạp chí tiếng Việt : Những vấn đề kinh tế thế giới và tạp chí tiếng Anh :Viet Nam Economics Rewiew

+ Xuất bản các bản tin nhanh phục vụ cán bộ lãnh đạo và nhu cầu thông tin của các loại độc giả khác nhau

+ Xuất bản từ 2 5 đầu sách hàng năm, chú trọng một số ấn phẩm có tính chất công cụ ( từ điển, giáo trình sách tra cứu về kinh tế chính trị quốc tế)

4 Phương hướng về tổ chức và đối ngoại

+ Kiện toàn tổ chức của Viện theo chức năng mới, lập thêm một số phòng nghiên cứu về các lĩnh vực chuyên ngành

+ Tiếp tục củng cố quan hệ hợp tác khoa học với các Viện và trường đại học ở nước ngoài Thiết lập quan hệ chặt chẽ với các tổ chức quốc tế và

các cơ quan nghiên cứu khoa học khác nhằm thực hiện các công việc nghiên cứu chung và trao đổi khoa học

+ Phối hợp chặt chẽ với các cơ quan nghiên cứu kinh tế và nghiên cứu quốc tế trong nước

V Chức năng của Viện Kinh Tế Thế Giới

1/ Nghiên cứu một cách cơ bản và toàn diện những vấn đề kinh tế và quan hệ quốc tế làm cơ sở cho việc đề ra và thực hiện các chính sách đối ngoại của Đảng và Nhà nước, góp phần vào việc nâng cao sự hiểu biết các vấn đề quốc tế

2/ Nghiên cứu các lý thuyết phát triển các mô hình phát triển, các chiến lược và chính sách phát triển các quốc gia, từ đó rút ra bài học, các kiến nghị góp phần đổi mới chiến lược và chính sách phát triển của nước ta

3/ Nghiên cứu và đề xuất chính sách của Việt Nam đối với các tổ chức quốc tế và khu vực cũng như quá trình hôị nhập nền kinh tế Việt Nam vào nền kinh tế thế giới

4/ Tư vấn cho các cơ quan hoạch định chính sách, lãnh đạo cấp cao, tổ chức kinh doanh về những vấn đề liên quan đến hoạt động kinh tế và quan

hệ đối ngoại nhằm thực hiện đường lối và chính sách của Đảng và Nhà nước

5/ Tổ chức các hoạt động trao đổi khoa học giưã các nhà khoa học Việt Nam và khoa học nước ngoài và tổ chức các hội nghị khoa học trong nước và quốc tế về kinh tế và quan hệ quốc tế

6/ Đào tạo cán bộ khoa học về các chuyên ngành liên quan đến kinh tế

và chính trị quốc tế tại Viện và các trường đại học

7/ Xuất bản và phổ biến các công trình nghiên cứu, cung cấp thông tin

về kinh tế và thị trường thế giới, các vấn đề quan hệ quốc tế và chính sách đối ngoại của Việt Nam cho độc giả trong và ngoài nước

Phần II :

THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG CỦA VIỆN KINH TẾ THẾ GIỚI

I Hoạt động chính của Viện Kinh Tế Thế Giới trong thời gian vừa qua/

Qua 15 năm hoạt động và trưởng thành, Viện Kinh Tế Thế Giới đã đạt được những thành tựu đáng kể trên tất cả các lĩnh vực, là một trong những Viện hoạt động năng động và có hiệu quả của Trung Tâm Khoa Học Xã Hội

và Nhân Văn Quốc Gia, là cơ quan nghiên cứu khoa học đầu ngành về lĩnh vực kinh tế thế giới ở Việt Nam Điều đó được thể hiện ở những điểm sau:

1 Công tác nghiên cứu khoa học

Ngay từ khi mới thành lập, công tác nghiên cứu khoa học của Viện luôn luôn gắn liền với những vấn đề lớn của kinh tế thế giới và khu vực, đặc biệt là những vấn đề có ảnh hưởng đến kinh tế Việt Nam và hội nhập kinh tế Việt Nam vào nề kinh tế thế giới Viện có 6 phòng nghiên cứu về: Những

vấn đề chung của nền kinh tế thế giới tập trung vào nghiên cứu phát triển; quan hệ kinh tế quốc tế ; kinh tế các nước công nghiệp phát triển; kinh tế các nước đang phát triển; kinh tế các nước xã hội chủ nghĩa ; kinh tế Đông Dương ( kinh tế Việt Nam và quan hệ kinh tế đối ngoại của Việt Nam) Công tác nghiên cứu của Viện được triển khai đồng thời theo cả các vấn đề khu vực và từng nước, vừa nghiên cứu cơ bản, vừa nghiên cứu tình hình và động thái Kết hợp nghiên cứu ngoài nước với nghiên cứu kinh tế Việt Nam nhằm tìm ra bài học kinh nghiệm để áp dụng vào nước ta, góp phần xây dựng đường lối chính sách kinh tế đối ngoại, đối nội của Đảng và Nhà nước phục vụ sự nghiệp đổi mới của đất nước

Công tác nghiên cứu của Viện được triển khai theo các hệ đề tài:

+ Hệ đề tài và nhiệm vụ nhà nước: Từ năm 1991 đến nay, Viện được giao chủ trì 3 đề tài cấp nhà nước trong đó có 2 đề tài đã hoàn thành, đó là :

- Đề tài KX 01- 04: Đặc điểm và nội dung chủ yếu của thời đại ngày

nay do PGS.TS Võ Đại Lược làm chủ nhiệm đề tài đã hoàn thành và được hội đồng cấp nhà nước nghiệm thu

Sản phẩm chính của đề tài là :

*Báo cáo tổng hợp kết quả nghiên cứu 200 trang

*10 báo cáo chuyên đề

*Bản kiến nghị về: chính sách kinh tế Việt Nam sau thời kì cấm vận của Mỹ; Sự hình thành các khối kinh tế và chính sách của Việt Nam; Thời đại ngày nay và sự lựa chọn con đường phát triển

* Trên 50 bài nghiên cứu công bố trên tạp chí khoa học

- Đề tài KX 01- 05: Đặc điểm của chủ nghĩa tư bản hiện đại do

PGS.PTS Lê Văn Sang làm chủ nhiệm đề tài Đề tài đã hoàn thành và được hội đồng cấp nhà nước nghiện thu

Sản phẩm của đề tài là :

* Báo cáo tổng quan kết quả nghiên cứu 532 trang, đã xuất bản thành sách gồm 3 tập

* Những đề xuất mang tính kiến nghị

* Hai bản báo cáo đặc biệt gửi lãnh đạo cấp cao về Chủ nghĩa tư bản hiện đại và những vấn đề của nó sau sự sụp đổ của Liên Xô và những đề xuất mang tính kiến nghị của đề tài chủ nghĩa tư bản hiện đại

- Đề tài KHXH 06- 02 : Về những quan hệ mâu thuẫn và thống nhất

giữa các nước tư bản lớn trên thế giới hiện nay và xu hướng phát triển quan

hệ đó, chính sách của chúng ta do PGS.PTS Lê Văn Sang làm chủ nhiệm thực hiện trong thời kì 1996 - 2000

Viện còn được giao nghiên cứu và trả lời các vấn đề lý luận và thực tiễn về :

- Chiến lược phát triển kinh tế xã hội Việt Nam 1990 - 2000

- Đánh giá nguyên nhân và tác động của sự sụp đổ hệ thống XHCN

- Tình hình thế giới và cơ sở khoa học về đường lối đối ngoại của Đảng ta

- Vấn đề chống lạm phát của Việt Nam

- Khủng hoảng tài chính tiền tệ khu vực và tác động đến kinh tế Việt Nam

Những vấn đề nêu trên được tập thể cán bộ Viện nghiên cứu một cách nghiêm túc, công phu, báo cáo đúng kì hạn Kết quả nghiên cứu được báo cáo trực tiếp hoặc kiến nghị bằng văn bản đến các đồng chí lãnh đạo Đảng Nhà nước đánh giá tốt