DÂN CHỦ xã hội CHỦ NGHĨA THỰC TRẠNG và GIẢI PHÁP PHÁT HUY nền dân CHỦ xã hội CHỦ NGHĨA, đảm bảo QUYỀN làm CHỦ của NHÂN dân ở VIỆT NAM HIỆN NAY

ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA  BÀI TẬP LỚN MÔN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI KHOA HỌC ĐỀ TÀI DÂN CHỦ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP PHÁT HUY NỀN DÂN CHỦ XÃ HỘI.

ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA

LỚP L02 - NHÓM 12 - HK221 NGÀY NỘP: 29/9/2022

Giảng viên hướng dẫn: ThS ĐOÀN VĂN RE

Nguyễn Thị Thuý Kiều 2013556

Vũ Huỳnh Thanh Liêm 2010372

Thành phố Hồ Chí Minh – 2022

TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH

KHOA KHOA KHOA HỌC ỨNG DỤNG

BỘ MÔN LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

BÁO CÁO KẾT QUẢ LÀM VIỆC NHÓM VÀ BẢNG ĐIỂM BTL

Môn: CHỦ NGHĨA XÃ HỘI KHOA HỌC (MSMH: SP1035)

Nhóm/Lớp: L02 Tên nhóm: 12 HK221 Năm học 2022.

Đề tài:

DÂN CHỦ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP PHÁT HUY NỀN DÂN CHỦ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA, ĐẢM BẢO QUYỀN LÀM CHỦ CỦA NHÂN DÂN Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

1 2013587 Vương Tuấn Kiệt Phần mở đầu, kết luận, tổng hợp vàchỉnh sửa word 20%

Họ và tên nhóm trưởng: Số ĐT: Email:

DANH MỤC VIẾT TẮT

MỤC LỤC

I MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài: 4

2 Đối tượng nghiên cứu 8

3 Phạm vi nghiên cứu 8

4 Mục tiên nghiên cứu 8

5 Phương pháp nghiên cứu 8

6 Kết cấu đề tài 8

II NỘI DUNG

Chương 1 Chương 1 DÂN CHỦ VÀ DÂN CHỦ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA

1.1 Dân chủ và sự ra đời, phát triển của dân chủ 9

1.1.1 Quan niệm về dân chủ

1.1.2 Sự ra đời và phát triển của dân chủ

1.2 Dân chủ xã hội chủ nghĩa 13

1.2.1 Quá trình ra đời của nền dân chủ xã hội chủ nghĩa

1.2.2 Bản chất của nền dân chủ xã hội chủ nghĩa

Chương 2 THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP PHÁT HUY NỀN DÂN CHỦ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA, ĐẢM BẢO QUYỀN LÀM CHỦ CỦA NHÂN DÂN Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

2.1 Thực trạng phát huy nền dân chủ xã hội chủ nghĩa, đảm bảo quyền làm chủ của nhân dân ở Việt Nam thời gian qua 18

2.1.1 Những mặt đạt được và nguyên nhân

2.1.1.1 Những mặt đạt được

2.1.1.2 Nguyên nhân đạt được

2.1.2 Những hạn chế và nguyên nhân

2.1.2.1 Những mặt hạn chế

2.1.2.2 Nguyên nhân hạn chế

2.2 Giải pháp phát huy nền dân chủ xã hội chủ nghĩa, đảm bảo quyền làm chủ của nhân dân ở Việt Nam thời gian tới 29

2.2.1 Trên lĩnh vực kinh tế

2.2.2 Trên lĩnh vực chính trị

2.2.3 Trên lĩnh vực văn hóa, xã hội

III KẾT LUẬN

IV TÀI LIỆU THAM KHẢO

I MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài:

Dân chủ là một khái niệm phong phú về nội dung, đa dạng về tính chất, muốn vẻ

về hình thức Trong lĩnh vực vấn đề dân chủ đã xuất hiện nhiều loại, nhiều thuyết dânchủ: Dân chủ chủ nô, dân chủ tư sản, dân chủ vô sản (dân chủ xã hội chủ nghĩa), nhânchủ nhân dân, dân chủ tiên tiến, dân chủ hạn chế, dân chủ vô bờ bến, dân chủ tuần túy,dân chủ quản lý, dân chủ hình thức, dân chủ thực chất, dân chủ không tính từ, dân chủkiểu mới, dân chủ kiểu Mỹ… Mỗi loại, mỗi thuyết đều có những nội hàm và sắc tháiriêng mà lắm lúc không phải ai ai cũng phân định được trong khi đó giai cấp tư sản lại

ra sức nói xấu chủ nghĩa xã hội (CNXH), xuyên tạc nền dân chủ xã hội chủ nghĩa(XHCN) và không ngớt lời thổi phồng nền dân chủ tư sản Từ đó dẫn đến sự ngộ nhận

ở nhiều người nhất là trong bối cảnh CNXH hiện thực đang bị khủng hoảng trầmtrọng Vì vậy cần phải làm sáng tỏ quan niệm Mác-xít về dân chủ và khẳng định giá trịnên dân chủ XHCN đề không những góp phần định hướng cho nhận thức mà còn khơidậy những hành động mang tính dân chủ để hoàn thành những mục tiêu mà Đảng ta đãnêu

Trước đây có một số nhà lý luân cho rằng dân chủ có trước Nhà nước, dân chủxuất hiện trong xã hội chưa có phân chia giai cấp là những luận điểm chưa có cơ sởvững chắc Mà dân chủ là sản phẩm của lịch sử, là thành quả của quan hệ giai cấp vàđấu tranh giai cấp, đấu tranh giải phóng dân tộc, đấu tranh cho văn minh, tiến bộ xãhội của loài người qua các thời đại Phạm trù dân chủ xuất hiện từ khi có Nhà nướcgắn liền với Nhà nước Mặc dù không phải bất kỳ Nhà nước nào cũng đều dân chủnhưng không có hình thức dân chủ nào lại không gắn liền với một chế độ Nhà nướcnhất định Chính Karmar đã nói: “Chế đội dân chủ là bản chất của bất kỳ chế độ Nhànước nào… chế độ dân chủ quan hệ với các giống của mình”1 Đến Lênin cũng chorằng: “Dân chủ là một hình thái của Nhà nước”, nhiều tác giả có tên tuổi hiện nay cũngcho rằng: “dân chủ xuất hiện trước khi có Nhà nước”, thuật ngũ dân chủ được ra đờivào khoảng thế ký VII-VI trước công nguyên Những bút tích lu lại của Aristote (384– 322 Tr.CN) cho thấy vương triều của solon (khoảng 638 – 559 Tr.CN) đã đặt nềntảng đầu tiên cho nguyên lý dân chủ trong cai trị Các bằng chứng lịch sử khác cũnggóp phần khẳng định luận điểm: “Dân chủ cả về mặt hiện thực lẫn thuật ngữ, nảy sinhtrong bối cảnh đã tồn tại Nhà nước”, tác giả nói tiếp: “Trong lịch sử Hy Lạp cổ đại,hình thức quyền lực công cộng đầu tiên của các quốc gia thành thị được sử sách ghi lạichính là Nhà nước Bởi vậy dân chủ là khái niệm dùng để chỉ tính chất của mối quan

hệ giữa cộng đồng, dân chủ với Nhà nước”2

Vậy dân chủ là gì

Ngay từ thời cổ đại trong ngôn ngữ Hy Lạp cổ đã xuất hiện khái niệm

“Demokratia” là từ ghép được cấu thành từ hai từ gốc trong đó Demos là “nhân dân”(danh từ), Kratos là “sức mạnh” hay “quyền lực” (động từ) Như vây theo nguyen

nghĩa của nó dân chủ có nghĩa là quyền lực của nhân dân Chính sau này Karmax lạimột lần nữa khẳng định: “dân chủ theo tiếng Đức là chính quyền của nhân dân” Nhândân là chủ thể đích thức của Nhà nước và bởi vậy xét về bản chất, Nhà nước không cóchủ quyền mà chủ quyền ấy thuộc về nhân dân Nhưng trong các thời kỳ lịch sử khácnhau của xã hội có gia cấp, dân chủ không còn giữ nguyên nghĩa ban đầu của nó mà bịchi phối bởi quan điểm lập trường, thái độ chính trị của giai cấp cầm quyền trong xãhội Nó trở thành một hình thức Nhà nước hay còn gọi là một hình thức chính quyềncủa một giai cấp thống trị nhất định trong xã hội Thực tế lịch sử đã thừa nhận khi Nhànước xuất hiện, công đồng xã hội phân chia thành hai bộ phận đối lập: một số ít nắmquyền thống trị và một số đông nhân dận bị mất hết quyền và bị thống trị Số ít cầmquyền nhân danh cộng đồng, nhân danh lợi ích chung đặt ra pháp luật, thao túng mọiquyền hành, tước quyền làm chủ của nhân dân Do đó, dân chủ theo nghĩa chung nhất

là hình thức Nhà nước, trong đó chính quyền về mặt pháp lý thuộc về nhân dân Mọicông dân đều bình đẳng trước pháp luật, có quyền tham gia công việc Nhà nước, được

sử dụng các quyền chính trị, các quyền tự do dân chủ theo nguyên tắc thiểu số phụctùng đa số

Dân chủ XHCN ra đời thay thế nền dân chủ tư sản là một tất yếu lịch sử Dânchủ XHCN là hình thức chính trị phổ thông của nhà nước XHCN, là đặc trưng bảnchất của CNXH, là quy luật hình thành và tự hoàn thiện của hệ thống chính trị XHCN.Việc nhà nước XHCN ra đời, với tư cách là công cụ của chuyên chính vô sản nhằmchống lại các giai cấp bóc lột và bảo vệ những lợi ích thiết thân của quần chúng nhândân đang xây dựng xã hội mới thì sự ra đời của nhà nước XHCN đồng thời cũng là sự

ra đời của một kiểu dân chủ mới trong lịch sử đó là nền dân chủ cho đại đa số nhândân lao động

Trên thực tế nền dân chủ XHCN với tư cách là một chế độ nhà nước chỉnh thểlần đầu tiên xuất hiện sau thắng lợi của Cách mạng XHCN Tháng Mười Nga, Cáchmạng Tháng Mười Nga không chỉ mở ra một thời đại mới, một chế độ xã hội mới màcòn mở ra một nền dân chủ mới trong lịch sử

Nền dân chủ đó không những thừa nhận các quyền và tự do của công dân mà còntạo ra các điều kiện kinh tế - xã hội để thực hiện các quyền và tự do đó Nhân dân lao

động từ địa vị nô lệ làm thuê bị áp bức, bóc lột nặng nề về kinh tế, nô dịch về chính trị,tinh thần trở thành người làm chủ đã có đủ các điều kiện để thực sự tham gia quản lýnhà nước, quản lý xã hội Như vậy việc thiết lập một chính quyền nhà nước kiểu mới,chính quyền của giai cấp công nhân và nhân dân lao động dưới sự lãnh đạo của ĐảngCộng sản đây cũng chính là những tiền đề và nguyên tắc dẫn đến sự hình thành nềndân chủ XHCN Một nền dân chủ mới về chất so với dân chủ tư sản CNXH và nềndân chủ XHCN là kết quả tất yếu - tự nhiên hợp quy luật của sự phát triển lịch sử Nóthay thế chủ nghĩa tư bản và nền dân chủ tư sản bởi lẽ CNXH thuộc về hình thái caohơn, nó khác về chất so với chủ nghĩa tư bản nên nó đủ sức khắc phục những hạn chế

mà dân chủ tư sản không thể giải quyết được Dân chủ XHCN bắt nguồn từ bản chấtcủa chế độ XHCN là chế độ xã hội dân chủ lại có quá trình phát triển và hoàn thiệncùng với quá trình lịch sử lâu dài của công cuộc xây dựng CNXH Đó là xã hội đi từchỗ có dân chủ ít đến dân chủ nhiều, từ dân chủ còn phiến diện đến dân chủ hoàn hảo,

từ dân chủ hình thức đến dân chủ thực chất mỗi bước đi lên của CNXH là mỗi bướcphát triển của nền dân chủ XHCN

Xuất phát từ thực tế trên, nhóm đã chọn đề tài: “Dân chủ xã hội chủ nghĩa.

Thực trạng và giải pháp phát huy nền dân chủ xã hội chủ nghĩa, đảm bào quyền làm chủ của nhân dân ở Việt Nam hiện nay” để nghiên cứu

2 Đối tượng nghiên cứu

- Thứ nhất, dân chủ và dân chủ xã hội chủ nghĩa.

- Thứ hai, thực trạng và giải pháp phát huy nền dân chủ xã hội chủ nghĩa, đảm

bảo quyền làm chủ của nhân dân ở Việt Nam hiện nay

3 Phạm vi nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu thực trạng và giải pháp phát huy nền dân chủ xã hội chủ nghĩa,đảm bảo quyền làm chủ của nhân dân ở Việt Nam hiện nay

4 Mục tiên nghiên cứu

Thứ nhất, làm rõ lý luận cơ bản của chủ nghĩa Mác-Lênin về dân chủ và dân chủ

xã hội chủ nghĩa

Thứ hai, đánh giá thực trạng phát huy nền dân chủ xã hội chủ nghĩa, đảm bảo

quyền làm chủ của nhân dân ở Việt Nam thời gian qua

Thứ ba, đề xuất giải pháp phát huy nền dân chủ xã hội chủ nghĩa, đảm bảo quyền

làm chủ của nhân dân ở Việt Nam thời gian tới

5 Phương pháp nghiên cứu

Đề tài sử dụng phương pháp nghiên cứu của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủnghĩa duy vật lịch sử Đồng thời, đề tài sử dụng kết hợp nhiều phương pháp nghiêncứu, trong đó chủ yếu nhất là các phương pháp: phương pháp thu thập số liệu; phươngpháp phân tích và tổng hợp; phương pháp lịch sử - logic;…

6 Kết cấu đề tài

Ngoài mục lục, phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo, đề tài gồm 2chương:

Chương 1: Dân chủ và dân chủ xã hội chủ nghĩa

Chương 2: Thực trạng và giải pháp phát huy nền dân chủ xã hội chủ nghĩa, đảmbảo quyền làm chủ của nhân dân ở Việt Nam hiện nay

II NỘI DUNG

Chương 1 Chương 1 DÂN CHỦ VÀ DÂN CHỦ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA 1.1 Dân chủ và sự ra đời, phát triển của dân chủ

1.1.1 Quan niệm về dân chủ

Quan điểm các nhà tư tưởng Hy Lạp cổ đại đã dùng cụm từ “demoskratos” để nóiđến dân chủ, trong đó “demos” là nhân dân (danh từ) và “kratos” là cai trị (động từ).Theo đó, dân chủ được hiểu là nhân dân cai trị, sau này được các nhà chính trị gọi giảnlược là quyền lực của nhân dân, hay quyền lực thuộc về nhân dân

Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin dân chủ có một số nội dung cơ bảnsau đây:

Thứ nhất, về phương diện quyền lực, dân chủ là quyền lực thuộc về nhân dân,nhân dân là chủ nhân của nhà nước Bộ máy nhà nước phải vì nhân dân, vì xã hội màphục vụ

Thứ bai, trên phương diện chế độ xã hội và trong lĩnh vực chính trị, dân chủ làmột hình thức hay hình thái nhà nước, là chính thể dân chủ hay chế độ dân chủ.Vìthế,nó là một phạm trù lịch sử, ra đời và phát triển gắn liền với nhà nước và mất đi khinhà nước tiêu vong

Thứ ba, trên phương diện tổ chức và quản lý xã hội, dân chủ là một nguyên tắc nguyên tắc dân chủ Nguyên tắc này kết hợp với nguyên tắc tập trung để hình thànhnguyên tắc tập trung dân chủ trong tổ chức và quản lý xã hội

-Trên cơ sở của chủ nghĩa Mác - Lênin và điều kiện cụ thể của Việt Nam, Chủtịch Hồ Chí Minh đã phát triển dân chủ theo hướng:

Dân chủ là một giá trị nhân loại chung Khi coi dân chủ là một giá trị xã hộimang tính toàn nhân loại, Người đã khẳng định: Dân chủ là dân là chủ và dân làm chủ.Người nói: “Nước ta là nước dân chủ, địa vị cao nhất là dân, vì dân là chủ” 1

1 Hồ Chí Minh (2011) Toàn tập, tập 9 Hà Nội: NXB Chính trị quốc gia, tr.382.

Dân chủ là một thể chế chính trị, một chế độ xã hội Người khẳng định: “Chế độ

ta là chế độ dân chủ, tức là nhân dân là người chủ, mà Chính phủ là người đầy tớ trungthành của nhân dân” 2

Một ví dụ cho thấy có sự dân chủ trong một xã hội cộng sản nguyên thủy : Tất cảnhững người không tàn tật có thể sẽ tham gia vào việc tìm kiếm thức ăn, và mọi người

sẽ chia sẻ những gì được sản xuất bằng cách săn bắt và hái lượm Sẽ không có tài sảnriêng tư, được phân biệt với tài sản cá nhân như các sản phẩm quần áo và các vật dụng

cá nhân tương tự Qua các chi tiết trên cho thấy sự phân chia công bằng không tư lợitất cả lợi ích có được đều phân chia công bằng cho tất cả

1.1.2 Sự ra đời và phát triển của dân chủ

Trong chế độ cộng sản nguyên thủy đã xuất hiện dân chủ Ph Ăngghen gọi là

“dân chủ nguyên thủy, hay còn gọi là “dân chủ quân sự" Đặc trưng cơ bản là nhân dânbầu ra thủ lĩnh quân sự thông qua “Đại hội nhân dân” Trong “Đại hội nhân dân” mọingười đều có quyền phát biểu và tham gia quyết định bằng cách giơ tay hoặc hoan hô,

ở đó “Đại hội nhân dân” và nhân dân có quyền lực thật sự (nghĩa là có dân chủ).Khi trình độ của lực lượng sản xuất phát triển dẫn tới sự ra đời của chế độ tư hữu,

bất bình đẳng phân chia giai cấp dẫn đến nền dân chủ chủ nô ra đời Nền dân chủ chủ

2 Hồ Chí Minh (2011) Toàn tập, tập 10 Hà Nội: NXB Chính trị quốc gia, tr.572.

Hình 1.1 Sơ khai của xã hội loài người ở đó tất cả cũng là cùng chia sẻ thành quả.

nô được tổ chức thành nhà nước với đặc trưng là dân tham gia bầu ra nhà nước Tuynhiên, các công dân tự do bao gồm (tăng lữ, thương gia và một số trí thức) đa số cònlại là “nô lệ” Họ không được tham gia vào công việc nhà nước Như vậy, về thực chất,dân chủ chủ nô cũng chỉ thực hiện dân chủ cho thiểu số

Chế độ chiếm hữu nô lệ tan rã, xã hội loài người bước vào thời kỳ đen tối với sựthống trị của nhà nước chuyên chế phong kiến Sự thống trị của giai cấp trong thời kỳnày được khoác lên chiếc áo thần bí của thế lực siêu nhiên Họ xem việc tuân theo ýchí của giai cấp thống trị là bổn phận của mình trước sức mạnh của đấng tối cao Do

đó, ý thức về dân chủ và đấu tranh để thực hiện quyền làm chủ của người dân đãkhông có bước tiến đáng kể nào

Cuối thế kỷ XIV - đầu thế kỷ XV, giai cấp tư sản với những tư tưởng tiến bộ về

tự do, công bằng, dân chủ mở đường cho sự ra đời nền dân chủ tư sản Chủ nghĩaMác-Lênin chỉ rõ: Dân chủ tư sản ra đời là một bước tiến lớn của nhân loại với nhữnggiá trị nổi bật về quyền tự do, bình đẳng, dân chủ Tuy nhiên, do được xây dựng trênnền tảng kinh tế là chế độ tư hữu về tư liệu sản xuất, nên trên thực tế, nền dân chủ tưsản vẫn là nền dân chủ của thiểu số những người nắm giữ tư liệu sản xuất đối với đại

đa số nhân dân lao động

Hình 1.3 Mọi quyền lực rơi vào tay một người duy nhất.

Hình 1.2 Sự tư hữu tư liệu sản xuất và bất bình đẳng trong xã hội xuất hiện.

Khi Cách mạng xã hội chủ nghĩa Tháng Mười Nga thắng lợi (1917), một thời đạimới mở ra - thời đại quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội, nhân dân laođộng ở nhiều quốc gia giành được quyền làm chủ nhà nước, làm chủ xã hội, thiết lậpNhà nước công - nông (nhà nước xã hội chủ nghĩa), thiết lập nền dân chủ vô sản (dânchủ xã hội chủ nghĩa) để thực hiện quyền lực của đại đa số nhân dân Đặc trưng cơ bảncủa nền dân chủ xã hội chủ nghĩa là thực hiện quyền lực của nhân dân - tức là xâydựng nhà nước dân chủ thực sự, dân làm chủ nhà nước và xã hội, bảo vệ quyền lợi chođại đa số nhân dân

1.2 Dân chủ xã hội chủ nghĩa.

1.2.1 Quá trình ra đời của nền dân chủ xã hội chủ nghĩa

Trên cơ sở tổng kết thực tiễn quá trình hình thành và phát triển các nền dân chủtrong lịch sử và trực tiếp nhất là nền dân chủ tư sản, các nhà sáng lập chủ nghĩa Mác -Lênin cho rằng, đấu tranh cho dân chủ là một quá trình lâu dài, phức tạp và giá trị của

Hình 1.4 Sự bóc lột sức lao động của tầng lớp tư sản đối với tầng lớp vô sản.

Hình 2.5 Cách Mạng Tháng Mười Nga thắng lợi mở ra thời đại chủ nghĩa xã hội.

nền dân chủ tư sản chưa phải là hoàn thiện nhất, do đó, tất yếu xuất hiện một nền dânchủ mới, cao hơn nền dân chủ tư sản và đó chính là nền dân chủ vô sản hay còn gọi lànền dân chủ xã hội chủ nghĩa.

Dân chủ xã hội chủ nghĩa đã được phôi thai từ thực tiễn đấu tranh giai cấp ởPháp và Công xã Pari năm 1871, tuy nhiên chỉ đến khi Cách mạng Tháng Mười Ngathành công với sự ra đời của nhà nước xã hội chủ nghĩa đầu tiên trên thế giới (1917),nền dân chủ xã hội chủ nghĩa mới chính thức được xác lập

Sự ra đời của nền dân chủ xã hội chủ nghĩa đánh dấu bước phát triển mới về chấtcủa dân chủ Quá trình phát triển của nền dân chủ xã hội chủ nghĩa bắt đầu từ thấp đếncao, từ chưa hoàn thiện đến hoàn thiện, trong đó, có sự kế thừa những giá trị của nềndân chủ trước đó, đồng thời bổ sung và làm sâu sắc thêm những giá trị của nền dânchủ mới

Theo chủ nghĩa Mác - Lênin, giai cấp vô sản không thể hoàn thành cuộc cáchmạng xã hội chủ nghĩa nếu họ không được chuẩn bị để tiến tới cuộc cách mạng đóthông qua cuộc đấu tranh cho dân chủ Rằng, chủ nghĩa xã hội không thể duy trì vàthắng lợi, nếu không thực hiện đầy đủ dân chủ

Càng hoàn thiện bao nhiêu, nền dân chủ xã hội chủ nghĩa lại càng tự tiêu vongbấy nhiêu Thực chất của sự tiêu vong này, theo V.I Lênin, đó là tính chính trị của dânchủ sẽ mất đi trên cơ sở không ngừng mở rộng dân chủ đối với nhân dân, xác lập địa

vị chủ thể quyền lực của nhân dân, tạo điều kiện để họ tham gia ngày càng đông đảo

và ngày càng có ý nghĩa quyết định vào sự quản lý nhà nước, quản lý xã hội (xã hội tựquản) Để đến lúc nó không còn tồn tại như một thể chế nhà nước, một chế độ, tức làmất đi tính chính trị của nó

Tuy nhiên, chủ nghĩa Mác - Lênin cũng lưu ý đây là quá trình lâu dài, khi xã hội

đã đạt trình độ phát triển rất cao, xã hội không còn sự phân chia giai cấp, đó là xã hộicộng sản chủ nghĩa đạt tới mức độ hoàn thiện, khi đó dân chủ xã hội chủ nghĩa với tưcách là một chế độ nhà nước cũng tiêu vong, không còn nữa

1.2.2 Bản chất của nền dân chủ xã hội chủ nghĩa

Như mọi loại hình dân chủ khác, dân chủ vô sản, theo V.I Lênin, không phải làchế độ dân chủ cho tất cả mọi người; nó chỉ là dân chủ đối với quần chúng lao động và

bị bóc lột; dân chủ vô sản là chế độ dân chủ vì lợi ích của đa số

Với tư cách là đỉnh cao trong toàn bộ lịch sử tiến hóa của dân chủ, dân chủ xã hộichủ nghĩa có bản chất cơ bản sau:

Bản chất chính trị: Dưới sự lãnh đạo duy nhất của một đẳng của giai cấp côngnhân mà trên mọi lĩnh vực xã hội đều thực hiện quyền lực của nhân dân, thể hiện quacác quyền dân chủ, làm chủ, quyền con người, thỏa mãn ngày càng cao hơn các nhucầu và các lợi ích của nhân dân

V.I Lênin đã diễn đạt một cách khái quát về bản chất và mục tiêu của dân chủ xãhội chủ nghĩa rằng: “Chế độ dân chủ vô sản so với bất cứ chế độ dân chủ tư sản nào,cũng dân chủ hơn gấp triệu lần""

Hồ Chí Minh cũng đã chỉ rõ: Trong chế độ dân chủ xã hội chủ nghĩa thì baonhiêu quyền lực đều là của dân, bao nhiêu sức mạnh đều ở nơi dân, bao nhiêu lợi íchđều là vì dân Chế độ dân chủ xã hội chủ nghĩa, nhà nước xã hội chủ nghĩa do đó vềthực chất là của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân Cuộc cách mạng xã hội chủnghĩa khác với các cuộc cách mạng xã hội trước đây là ở chỗ nó là cuộc cách mạngcủa số đông, vì lợi ích của số đông nhân dân

Xét về bản chất chính trị, dân chủ xã hội chủ nghĩa vừa có bản chất giai cấp côngnhân, vừa có tính nhân dân rộng rãi, tính dân tộc sâu sắc Do vậy, nền dân chủ xã hộichủ nghĩa khác về chất so với nền dân chủ tư sản ở bản chất giai cấp (giai cấp côngnhân và giai cấp tư sản); ở cơ chế nhất nguyên và cơ chế đa nguyên; một đảng haynhiều đảng ở bản chất nhà nước (nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và nhà nướcpháp quyền tư sản)

Bản chất kinh tế: Nên dân chủ xã hội chủ nghĩa dựa trên chế độ sở hữu xã hội vềnhững tư liệu sản xuất chủ yếu của toàn xã hội đáp ứng sự phát triển ngày càng caocủa lực lượng sản xuất dựa trên cơ sở khoa học - công nghệ hiện đại nhằm thỏa mãnngày càng cao những nhu cầu vật chất và tinh thần của toàn thể nhân dân lao động

Bản chất kinh tế của nền dân chủ xã hội chủ nghĩa dù khác về bản chất kinh tếcủa các chế độ tư hữu, áp bức, bóc lột, bất công, nhưng cũng như toàn bộ nền kinh tế

xã hội chủ nghĩa, nó không hình thành từ “hư vô” theo mong muốn của bất kỳ ai Khác với nền dân chủ tư sản, dân chủ xã hội chủ nghĩa là thực hiện chế độ cônghữu về tư liệu sản xuất chủ yếu và thực hiện chế độ phân phối lợi ích theo kết quả laođộng là chủ yếu

Bản chất tư tưởng - văn hóa - xã hội: Nền dân chủ xã hội chủ nghĩa lấy hệ tưtưởng Mác - Lênin - hệ tư tưởng của giai cấp công nhân, làm chủ đạo đối với mọi hìnhthái ý thức xã hội khác trong xã hội mới Đồng thời nó kế thừa, phát huy những tỉnhhoa văn hóa truyền thống dân tộc, tiếp thu những giá trị tư tưởng - văn hóa, văn minh,tiến bộ xã hội mà nhân loại đã tạo ra ở tất cả các quốc gia, dân tộc Trong nền dânchủ xã hội chủ nghĩa, nhân dân được làm chủ những giá trị văn hóa tỉnh thần; đượcnâng cao trình độ văn hóa, có điều kiện để phát triển cá nhân

Trong nền dân chủ xã hội chủ nghĩa có sự kết hợp hài hòa về lợi ích giữa cánhân, lợi ích tập thể và lợi ích của toàn xã hội Nền dân chủ xã hội chủ nghĩa ra sứcđộng viên, thu hút mọi tiềm năng sáng tạo, tính tích cực xã hội của nhân dân trong sựnghiệp xây dựng xã hội mới

Với những bản chất nêu trên, dân chủ xã hội chủ nghĩa trước hết và chủ yếu đượcthực hiện bằng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, là kết quả hoạt động tự giác củaquần chúng nhân dân dưới sự lãnh đạo của giai cấp công nhân, dân chủ xã hội chủnghĩa chỉ có được với điều kiện tiên quyết là bảo đảm vai trò lãnh đạo duy nhất củaĐảng Cộng sản

Tóm tắt chương 1

Dân chủ là một giá trị xã hội phản ánh những quyền cơ bản của con người; làmột hình thức tổ chức nhà nước của giai cấp cầm quyền: có quá trình ra đời, phát triểncùng với lịch sử xã hội nhân loại

Là một hình thái nhà nước, một chế độ chính trị trong lịch sử nhân loại, cho đếnnay có ba nên (chế độ) dân chủ: Nền dân chủ chủ nô, gắn với chế độ chiếm hữu nô lệ;nền dân chủ tư sản, gắn với chế độ tư bản chủ nghĩa; nền dân chủ xã hội chủ nghĩa,

gắn với chế độ xã hội chủ nghĩa Tuy nhiên, muốn biết một nhà nước dân chủ có thực

sự dân chủ hay không, phải xem nhà nước lấy dân là ai và bản chất của chế độ xã hội

ấy như thế nào?

Để quyền lực thực sự thuộc về nhân dân trong chế độ dân chủ xã hội chủ nghĩa,ngoài yếu tố giai cấp công nhân lãnh đạo thông qua Đảng Cộng sản, cần nhiều yếu tốnhư trình độ dân trí, tạo dựng cơ chế pháp luật đảm bảo quyền tự do cá nhân, quyềnlàm chủ nhà nước, quyền tham gia vào các quyết sách của nhà nước, điều kiện vật chất

+ Bản chất kinh tế: Khác với các nền dân chủ tư sản, bản chất kinh tế của nềndân chủ xã hội chủ nghĩa là thực hiện chế độ công hữu về tư liệu sản xuất chủ yếu vàthực hiện chế độ phân phối lợi ích theo kết quả lao động là chủ yếu

+ Bản chất tư tưởng – văn hóa – xã hội: nền dân chủ xã hội chủ nghĩa, nhân dânđược làm chủ những giá trị văn hóa tinh thần; được nâng cao trình độ văn hóa, có điềukiện để phát triển cá nhân Dân chủ xã hội chủ nghĩa thể hiện một khát vọng, mongmuốn được tự do, được phát triển của con người trong xã hội hiện đại

Chương 2 THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP PHÁT HUY NỀN DÂN CHỦ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA, ĐẢM BẢO QUYỀN LÀM CHỦ CỦA NHÂN DÂN Ở VIỆT

NAM HIỆN NAY 2.1 Thực trạng phát huy nền dân chủ xã hội chủ nghĩa, đảm bảo quyền làm chủ của nhân dân ở Việt Nam thời gian qua

2.1.1 Những mặt đạt được và nguyên nhân

2.1.1.1 Những mặt đạt được

a Trên lĩnh vực kinh tế

Bước vào thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2016 - 2020, bốicảnh thế giới và khu vực có những yếu tố thuận lợi và khó khăn đan xen, diễn biếnphức tạp hơn so với dự báo, tác động đến phát triển kinh tế trong nước như: Kinh tếthế giới phục hồi và phát triển, xu hướng đa cực, đa trung tâm diễn ra nhanh hơn; liênkết và tự do hoá thương mại vẫn là xu thế chủ đạo nhưng đan xen yếu tố bảo hộ; tácđộng mạnh mẽ của phát triển khoa học và công nghệ đến các mặt kinh tế, văn hoá, xãhội; cạnh tranh địa chính trị, địa kinh tế đi đôi với căng thẳng thương mại giữa một sốnền kinh tế lớn; chủ nghĩa dân tộc cực đoan, chủ nghĩa bảo hộ trỗi dậy; biến độngchính trị và xung đột xảy ra nhiều nơi; diễn biến căng thẳng ở Biển Đông đe doạ hoà

bình, ổn định và tác động tiêu cực đến phát triển kinh tế - xã hội của đất nước Đặcbiệt, vào năm cuối giai đoạn kế hoạch 5 năm 2016 - 2020, đại dịch Covid-19 chưatừng có trong lịch sử xảy ra trên toàn cầu ảnh hưởng rất nghiêm trọng, kinh tế thế giớirơi vào tình trạng suy thoái, hậu quả dự kiến kéo dài nhiều năm.3

Tại Việt Nam, nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa điều hành và quản lý nềnkinh tế thị trường đảm bảo đúng định hướng xã hội chủ nghĩa Trong nền kinh tế này,quá trình tăng trưởng kinh tế luôn gắn liền với việc đảm bảo công bằng, phát triển conngười, văn hóa và nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của con người

Trong lĩnh vực kinh tế, quá trình dân chủ hóa ngày càng được mở rộng Các hìnhthức sở hữu, các thành phần kinh tế, các loại hình doanh nghiệp được phát triển đadạng Quá trình mở rộng dân chủ kinh tế gắn liền với mở rộng dân chủ chính trị, thựchành ngày càng rộng rãi và thực chất quyền lực chính trị của nhân dân, thông qua cảphương thức ủy quyền gián tiếp và dân chủ trực tiếp

Quá trình xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và sựnghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước đang phát triển theo chiều rộng vàchiều sâu Đây là quá trình giải phóng lực lượng sản xuất, đặt nền tảng cho sự pháttriển kinh tế thị trường, sớm đưa nước ta trở thành nước công nghiệp theo hướng hiệnđại

b Trên lĩnh vực chính trị

Việc thực hiện dân chủ trong các mặt hoạt động của Đảng, như công tác lý luận,công tác tư tưởng, công tác tổ chức và cán bộ, công tác kiểm tra, v.v đã có nhiềuchuyển biến tích cực Cụ thể là:

Thứ nhất, những thành tựu có ý nghĩa lịch sử của đổi mới trong 30 năm qua là

kết quả của việc thực hiện các chủ trương, đường lối đúng đắn của Đảng

Thứ hai, về công tác tư tưởng, Đảng ta đã thường xuyên đổi mới, nâng cao chất

lượng các hoạt động tuyên truyền, thuyết phục và vận động quần chúng

Thứ ba, công tác tổ chức, cán bộ đã có nhiều chuyển biến tích cực: Các cơ quan

Đảng, Nhà nước và các đoàn thể được sắp xếp lại, kiện toàn theo hướng tinh gọn, nâng

3 Đảng Cộng sản Việt Nam (2021) Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII (tập 2)