(Luận văn Đại học Thương mại) ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CẤP TRƯỜNG PHÁT TRIỂN KỸ NĂNG NGOẠI NGỮ TRONG GIAO TIẾP LIÊN VĂN HÓA CỦA GIẢNG VIÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC THƯƠNG MẠI

Mặt khác, nhóm nghiên cứu tập trung vào vấn đề nhận thức và đề xuất những giải pháp trong việc phát triển kỹ năng ngoại ngữ trong các giao tiếp liên văn hóa của giảng viên của trường Đại

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC THƯƠNG MẠI

-*** -

BÁO CÁO TỔNG KẾT

ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CẤP TRƯỜNG

PHÁT TRIỂN KỸ NĂNG NGOẠI NGỮ TRONG GIAO TIẾP LIÊN VĂN HÓA

CỦA GIẢNG VIÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC THƯƠNG MẠI

Mã số: CS20-53

Chủ nhiệm đề tài: ThS Lê Thị Phương Mai

Thành viên: ThS Lý Kiều Hạnh

Hà Nội, Tháng 3/2021

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC THƯƠNG MẠI

-*** -

BÁO CÁO TỔNG KẾT

ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CẤP TRƯỜNG

PHÁT TRIỂN KỸ NĂNG NGOẠI NGỮ TRONG GIAO TIẾP LIÊN VĂN HÓA

CỦA GIẢNG VIÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC THƯƠNG MẠI

Mã số: CS20-53 Chủ nhiệm đề tài: ThS Lê Thị Phương Mai Thành viên: ThS Lý Kiều Hạnh

Xác nhận của Trường Đại Chủ nhiệm đề tài:

Hà Nội, Tháng 3/2021

LỜI CẢM ƠN

Nhóm nghiên cứu xin gửi lời cám ơn chân thành đến Ban giám hiệu nhà trường, Phòng Khoa học, lãnh đạo Khoa Tiếng Anh và Bộ môn Dịch tiếng Anh, Trường Đại Học Thương Mại đã tạo điều kiện cho chúng tôi hoàn thành đề tài nghiên cứu cấp trường này

Nhóm nghiên cứu cũng xin gửi lời cám ơn sâu sắc tới các giảng viên chuyên ngành Tiếng Anh Thương Mại, Khoa tiếng Anh và giảng viên các Khoa chuyên ngành Quản trị, Kinh tế, Khách sạn Du lịch, … của trường Đại học Thương mại

đã nhiệt tình hợp tác tham gia vào cuộc điều tra và các phỏng vấn sâu được sử dụng đối với nghiên cứu này, giúp nhóm tác giả thu thập dữ liệu quý báu cho việc thực hiện đề tài nghiên cứu

TÓM TẮT

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế và cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4, vấn đề phát triển kỹ năng ngoại ngữ trong giao tiếp liên văn hóa đang và sẽ là mục tiêu quan trọng đối với đào tạo và phát triển nhân lực của các trường đại học ở Việt Nam Vấn đề là, nhận thức cũng như kỹ năng ngoại ngữ và giao tiếp liên văn hóa của giảng viên trường Đại Học Thương Mại còn chưa đáp ứng được yêu cầu giao lưu, hợp tác quốc tế Do đó, công trình này thực hiện nghiên cứu trường hợp

cụ thể Một mặt, nghiên cứu làm rõ vai trò, và cách tiếp cận phân tích giao tiếp giáo văn hóa dựa trên nền tảng ngữ pháp chức năng, theo mô hình đề xuất về năng lực, kỹ năng giao tiếp liên văn hóa Mặt khác, nhóm nghiên cứu tập trung vào vấn

đề nhận thức và đề xuất những giải pháp trong việc phát triển kỹ năng ngoại ngữ trong các giao tiếp liên văn hóa của giảng viên của trường Đại Học Thương Mại

Chủ đề này cũng đang được quan tâm ở các hội thảo, tổ chức uy tín trong và ngoài nước; do vậy, kết quả nghiên cứu sẽ mang lại những biện pháp mang tính cấp thiết đối với công cuộc phát triển bền vững giáo dục ngoại ngữ trong kỷ nguyên hội nhập

MỤC LỤC

LỜI CẢM ƠN i

TÓM TẮT ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT v

DANH MỤC BẢNG BIỂU vi

PHẦN MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Tổng quan tình hình nghiên cứu 2

2.1 Nghiên cứu của tác giả nước ngoài 2

3 Mục đích nghiên cứu 7

4 Câu hỏi nghiên cứu 8

5 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 8

6 Những đóng góp của đề tài 8

7 Kết cấu của nghiên cứu 9

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KỸ NĂNG NGOẠI NGỮ TRONG GIAO TIẾP LIÊN VĂN HÓA 10

1.1 Cơ sở lý luận 10

1.1.1 Văn hóa là gì? 10

1.1.2 Giao tiếp liên văn hóa là gì, ICC ( năng lực giao tiếp liên văn hóa) là gì? 10

1.1.4 Các mô hình năng lực giao tiếp liên văn hóa 13

1.1.5 Kỹ năng giao tiếp liên văn hóa bao gồm những kỹ năng gì 15

1.1.7 Ý nghĩa của việc nghiên cứu phát triển kỹ năng giao tiếp liên văn hóa 21

CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VÀ KẾT QUẢ PHÂN TÍCH VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 23

2.1 Khách thể nghiên cứu 23

2.2 Công cụ thu thập số liệu 23

2.2.1 Về bảng hỏi 23

2.2.2 Về câu hỏi phỏng vấn 24

2.3 Quy trình thu thập số liệu 24

2.4 Kết quả nghiên cứu: 25

2.4.1 Kết quả bảng hỏi giáo viên 26

Hình 1: Mức độ quan trọng của văn hóa đối với giao tiếp 26

Hình 2: Mức độ cần thiết của giao tiếp liên văn hóa với giảng dạy và hợp tác 27

Hình 3: Kiến thức về phẩm chất, thái độ, kỹ năng, năng lực giao tiếp liên văn hóa 28

Hình 4: Mức độ quan tâm phát triển kỹ năng GTLVH 29

Hình 5: Mức độ quan tâm phát triển kỹ năng GTLVH 30

Hình 6: Khó khăn về kỹ năng giao tiếp liên văn hóa 31

Hình 7: Định hướng phát triển kỹ năng giao tiếp liên văn hóa trong tương lai 32

Hình 8: Các nguồn lực cần thiết phát triển kỹ năng giao tiếp liên văn hóa 33

2.4.2 Kết quả câu hỏi phỏng vấn sâu 34

Hình 9: Bảng tổng hợp kết quả phỏng vấn sâu 34

CHƯƠNG 3: MỘT SỐ KHUYẾN NGHỊ NHẰM PHÁT TRIỂN KỸ NĂNG NGOẠI NGỮ TRONG GIAO TIẾP LIÊN VĂN HÓA CỦA GIẢNG VIÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC THƯƠNG MẠI 40

3.1 Về phía giảng viên 40

3.2 Về phía nhà trường 42

3.3 Một số kiến nghị trong việc áp dụng việc phát triển kỹ năng ngoại ngữ và kỹ năng giao tiếp liên văn hóa trong giảng dạy từ những bài học thực tế .43

3.3.1 Giải thích khái niệm năng lực liên văn hóa 43

3.3.2 Thu thập tài liệu .44

3.3.3 Thực hiện .44

KẾT LUẬN 55

TÀI LIỆU THAM KHẢO 57

PHỤ LỤC 1 62

PHỤ LỤC 2 64

PHỤ LỤC 3 65

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

IC: intercultural communication-giao tiếp liên văn hóa ICC: intercultural communication competence-năng lực giao tiếp liên văn hóa GTLVH: Giao tiếp liên văn hóa

DANH MỤC BẢNG BIỂU

Hình 1: Mức độ quan trọng của văn hóa đối với giao tiếp 26

Hình 2: Mức độ cần thiết của giao tiếp liên văn hóa với giảng dạy và hợp tác 27

Hình 3: Kiến thức về phẩm chất, thái độ, kỹ năng, năng lực giao tiếp liên văn hóa 28

Hình 4: Mức độ quan tâm phát triển kỹ năng GTLVH 29

Hình 5: Mức độ quan tâm phát triển kỹ năng GTLVH 30

Hình 6: Khó khăn về kỹ năng giao tiếp liên văn hóa 31

Hình 7: Định hướng phát triển kỹ năng giao tiếp liên văn hóa trong tương lai 32

Hình 8: Các nguồn lực cần thiết phát triển kỹ năng giao tiếp liên văn hóa 33

Hình 9: Bảng tổng hợp kết quả phỏng vấn sâu 34

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THƯƠNG MẠI

THÔNG TIN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

ĐỀ TÀI NCKH CẤP TRƯỜNG

1 Thông tin chung:

- Tên đề tài: Phát triển kỹ năng ngoại ngữ trong giao tiếp liên văn hóa của giảng viên trường Đại Học Thương Mại

- Mã số: CS20-53

- Chủ nhiệm: ThS Lê Thị Phương Mai

- Cơ quan chủ trì: Đại học Thương Mại

- Thời gian thực hiện: 30/08/2020 – 31/03/2021

3 Tính mới và sáng tạo:

Trong các nghiên cứu trước, các tác giả đề cập nhiều tới năng lực giao tiếp liên văn hóa như một tổng thể phức tạp, chứ không nghiên cứu sâu về việc phát triển kỹ năng giao tiếp liên văn hóa, nên việc nâng cao năng lực một cách chung chung rất khó có thể thực hiện và đánh giá Với nghiên cứu này, việc cải thiện kỹ năng giao tiếp liên văn hóa hoàn toàn có thể được thực hiện dễ dàng hơn và song song với việc hoàn thiện 4 kỹ năng cơ bản nghe, nói, đọc, viết mà các chương trình ngoại ngữ và giao tiếp đã, đang tiến hành rất thành công Ngoài ra, các nghiên cứu thường tập trung vào khách thể nghiên cứu là sinh viên, trong khi đề tài lại

hướng tới các giảng viên, với định hướng bồi dưỡng cho chính chủ thể giao tiếp liên văn hóa trong hợp tác giáo dục trong môi trường quốc tế hóa mọi mặt đang trở nên sâu rộng hơn, nhằm không chỉ giúp sinh viên thông qua giảng dạy, mà giảng viên chính là nguồn lực hết sức quan trọng trong công cuộc hội nhập quốc

tế về giáo dục của Đại Học Thương Mại nói riêng, và giáo dục Việt Nam nói chung

4 Kết quả nghiên cứu:

Kết quả nghiên cứu cho thấy rất rõ rằng phần lớn giảng viên đều quan tâm phát triển kỹ năng giao tiếp liên văn hóa và có nhu cầu cao trong việc tích lũy kiến thức, phẩm chất và rèn luyện kỹ năng này trong môi trường giảng dạy, nghiên cứu, hợp tác trong và ngoài nhà trường Tuy nhiên, không ít giảng viên chưa nắm chắc các kỹ năng kĩ thuật và kĩ năng liên nhân cần xây dựng để nâng cao kỹ năng giao tiếp trong những tình huống đa văn hóa ngoài thực tế

Đa số các giảng viên được phỏng vấn là các giáo viên có kinh nghiệm giảng dạy tại trường trên 10 năm, nhưng đều thừa nhận họ có phần e ngại giao tiếp với giáo viên, sinh viên nước ngoài do lo sợ hiểu lầm về văn hóa, dù họ có khá nhiều kiến thức nền liên quan tới các nội dung và đặc điểm văn hóa Do đó, việc thiếu

cọ xát, ít tận dụng cơ hội chuyện trò, giao lưu giữa các giáo viên đến từ những nền văn hóa khác nhau, từ cả hai phía đều ảnh hưởng tới không khí giao tiếp tại trường

Ngoài ra, phỏng vấn sâu 10 giáo viên chuyên tiếng Anh cho thấy một số giáo viên có nhận thức rất tốt về vai trò của việc phát triển kỹ năng giao tiếp liên văn hóa, và đa số đều có một số nhận định rằng để phát triển kỹ năng này phải xuất phát từ các phẩm chất đồng cảm, linh hoạt, với thái độ chân thành, khách quan Ngoài ra các giảng viên cũng tin tưởng rằng nếu xây dựng kỹ năng trên nền tảng ngôn ngữ tốt, có ý thức thực hành giao tiếp với người nước ngoài, hiểu được

cả vai trò của những kỹ năng ngoại ngôn ( ví dụ phi ngôn từ)…và kỹ năng liên nhân, những kỹ năng này phụ thuộc rất nhiều vào kiến thức văn hóa nước ngoài cần được bổ sung hợp lý trong quá trình giảng dạy và nghiên cứu

Với tư cách là giảng viên chuyên ngoại ngữ, đa số các giảng viên đều hướng tới việc phát triển kỹ năng giao tiếp liên văn hóa và cho rằng cần được nhà trường tạo điều kiện cho giảng viên có nhiều cơ hội được giao tiếp và hợp tác với đối tác quốc tế hơn nữa, để càng đóng góp nhiều hơn cho sự phát triền của nhà trường

Trong tương lai, nhiều giảng viên, đặc biệt là các giảng viên trẻ, không ngại thay đổi bản thân, để cải thiện kỹ năng giao tiếp liên văn hóa Họ mong muốn sẽ

có nhiều cơ hội hơn, để có thể giao tiếp thực tế, giao lưu, học hỏi và hợp tác quốc

tế Họ cũng tin tưởng rằng nếu có cơ hội nhiều hơn, họ cũng sẽ mang lại nhiều thành quả giáo dục tốt đẹp hơn cho nhà trường và sinh viên Đại Học Thương Mại

5 Công bố sản phẩm khoa học từ kết quả nghiên cứu của đề tài (ghi rõ tên tạp chí

năm xuất bản và minh chứng kèm theo nếu có) hoặc nhận xét, đánh giá của cơ

sở đã áp dụng các kết quả nghiên cứu (nếu có):

Tạp chí: Dạy và Học ngày nay (Today’s Teaching & Learning magazine)

kỹ năng giao tiếp đa văn hóa cho sinh viên, giúp sinh viên có thể tự tin hòa nhập môi trường làm việc cạnh tranh và hiện đại, đạt được nhiều thành tựu trong công việc sau khi tốt nghiệp, mang lại thành quả tốt đẹp cho sự nghiệp giáo dục của nhà trường

-Về mặt chiến lược lâu dài, nghiên cứu là nguồn tài liệu quan trọng, định hướng cho sự phát triển của khoa Tiếng Anh, Viện Đào tạo quốc tế, và các khoa khác trong nhà trường theo hướng hội nhập quốc tế, thông qua việc xây dựng chương trình, giáo trình, hội thảo, các sự kiện mang tầm quốc gia, quốc tế để tạo cơ hội

cho sinh viên, giảng viên, và nguồn nhân lực nói chung có thể vươn lên một tầm cao mới, thông qua việc nắm bắt các cơ hội giáo dục quốc tế

- Kết quả nghiên cứu có thể cung cấp nguồn thông tin tham khảo cho nhà trường, các nhà quản lý chuyên môn và các giảng viên khoa Tiếng Anh trong việc thiết

kế chương trình, giáo trình, kế hoạch giảng dạy môn học giao tiếp liên văn hóa

Nghiên cứu có thể áp dụng tại khoa tiếng Anh, trường đại học Thương mại

Ngày 31 tháng 3 năm 2021

Chủ nhiệm đề tài

Lê Thị Phương Mai

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Quá trình toàn cầu hóa (globalization) và quốc tế hóa (internationalisation) ngày càng mạnh mẽ đã tạo ra nhu cầu giao tiếp giữa các cá nhân, tổ chức đến từ các quốc gia, các nền văn hóa khác nhau, hay nói cách khác là giao tiếp liên văn hóa Sự bùng nổ trong các hoạt động di cư, kinh doanh, học tập, du lịch…đòi hỏi con người phải có khả năng giao tiếp liên văn hóa để đáp ứng quá trình hội nhập

Vì vậy, giáo viên cần phát triển năng lực này để đào tạo những lực lượng lao động phù hợp yêu cầu hội nhập quốc tế Tuy nhiên, trên thực tế trường đại học Thương Mại chưa chú trọng nhiều đến năng lực giao tiếp này Nghiên cứu sử dụng phương pháp nghiên cứu và định tính, sử dụng bảng câu hỏi và phỏng vấn đồng thời nhằm tìm hiểu thái độ, cảm nhận và đánh giá tính hiệu quả của giáo viên về việc xây dựng kỹ năng giao tiếp liên văn hóa, đồng thời kết quả của nghiên cứu sẽ là nguồn tham khảo thiết thực để phát triển chương trình, giáo trình, phương pháp giảng dạy với mục tiêu tích hợp kỹ ngoại ngữ theo hướng liên văn hóa trong các môn học, giúp giáo viên, sinh viên tự tin khi làm việc trong môi trường quốc tế và đa văn hóa

Do đó, đề tài Phát triển kỹ năng ngoại ngữ trong giao tiếp liên văn hóa của giảng viên trường Đại Học Thương Mại được nhóm tác giả lựa chọn nghiên

cứu dựa trên ba nền tảng lý do quan trọng như sau:

Thứ nhất là về tầm quan trọng của việc phát triển kỹ năng giao tiếp giao văn hóa đối với giảng viên trong thời kỳ hội nhập, hợp tác kinh tế, giáo dục ngày càng sâu rộng Là giảng viên giảng dạy tại trường Đại Học Thương Mại, nếu giảng viên

có đầy đủ các kỹ năng giảng dạy và giao tiếp liên văn hóa, các giảng viên sẽ có nhu cầu và có khả năng hướng dẫn sinh viên phát triển kỹ năng này để sinh viên, giáo viên có đủ năng lực, khả năng giao tiếp liên văn hóa, đáp ứng yêu cầu hội nhập trong thời kỳ mới, đồng thời, nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực của Trường Đại Học Thương Mại

Thứ hai là từ quan sát thực tế, các học phần, tài liệu, bài học, các chương trình giao lưu, trao đổi của nhà trường chưa tạo được đầy đủ các điều kiện cần thiết để giảng viên phát huy tính tự học, tự rèn luyện kỹ năng, cũng như có nhiều

cơ hội cọ xát, tương tác giao tiếp liên văn hóa Do đó, việc nâng cao nhận thức, định rõ con đường phát triển kỹ năng này là rất quan trọng đối với giảng viên, sinh viên của nhà trường

Thứ ba, nhiều nghiên cứu trong và ngoài trường đều cho thấy sự cần thiết cũng như những yếu kém trong khâu nhận thức, giải quyết khó khăn của sinh viên, giáo viên trong việc phát triển năng lực giao tiếp liên văn hóa Thêm vào đó, các nghiên cứu trước, nói chung, chưa đi sâu vào việc phát triển các kỹ năng cụ thể của năng lực giao tiếp liên văn hóa Nhắc tới vai trò trung gian của môi trường giáo dục, không thể có hình thức nào được chứng minh là không cần tới ý thức, thái độ, kỹ năng cần thiết mà có khả năng hiện thực hóa giao tiếp liên văn hóa Để có thể sử dụng được năng lực này trong các tình huống giao tiếp đa văn hóa, luôn luôn cần một quá trình tích lũy lâu dài, đặc biệt là từ phía giảng viên, những người đi đầu trên mặt trận giáo dục Do vậy mà nghiên cứu này có ý nghĩa rất quan trọng nhằm đóng góp cụ thể vào định hướng quốc tế hóa của nhà trường nói riêng, và xu thế phát triển giáo dục ngày nay nói chung

2 Tổng quan tình hình nghiên cứu 2.1 Nghiên cứu của tác giả nước ngoài

Trong thời đại toàn cầu hóa, chúng ta đang chứng kiến sự bùng nổ trong các hoạt động di cư, buôn bán, du lịch giữa các quốc gia, các công ty đa quốc gia

Quá trình toàn cầu hoá đang diễn ra với tốc độ mạnh mẽ Tất cả các yếu tố này đã tạo ra nhu cầu giao tiếp ngày càng tăng giữa các cá nhân, tổ chức đến từ các quốc gia, các nền văn hóa khác nhau Một trong những thách thức đặt ra đối với các cơ

sở giáo dục đại học là sự bồi dưỡng chuyên môn đối với giáo viên ngoại ngữ trong những giao tiếp liên văn hóa

Roux (2002)

cho rằng các nhà giáo dục thành công là những người giao tiếp hiệu quả trong các bối cảnh giao văn hóa, do đó trở nên nhạy cảm đối với các tình huống hay lớp học đa văn hóa Giao tiếp chính là nguồn lực hữu ích của kiến thức liên văn hóa và là cơ hội làm giàu vốn văn hóa đa dạng nếu giáo viên có đầy đủ năng lực ngoại ngữ và nhận thức về liên văn hóa Ngược lại, giao tiếp liên văn hóa mà thiếu nhận thức và kỹ năng tận dụng nó, sẽ trở thành nguyên nhân cho những hiểu lầm và xung đột văn hóa

Cụ thể hơn, Elena (2014) cho rằng giáo viên không chỉ truyền tải thông tin, kiến thức mà cũng cần tự trau dồi năng lực ngoại ngữ, thái độ, giá trị để giúp người học thích nghi với sự thay đổi của xã hội Hơn thế nữa, họ chính là những người sẽ cung cấp cho sinh viên những mô hình đạo đức xã hội đầu tiên được biết đến với ý nghĩa là các hình thức giao tiếp liên văn hóa Để có thể hoàn thành được

sứ mệnh đó, chính giáo viên phải nâng cao nhận thức và năng lực giao tiếp giao văn hóa.Việc áp dụng khía cạnh liên văn hóa dưới dạng năng lực, thái độ và kỹ năng là điều kiện tiên quyết của sự thành công trong giáo dục ngoại ngữ và văn hóa quộc gia cũng như là yếu tố then chốt trong việc thích nghi với hệ thống giáo dục dựa trên nền tảng trí tuệ xã hội toàn cầu Do đó giáo viên cần sẵn sàng thay đổi và cố gắng hoàn thành trách nhiệm và năng lực ấy Giáo viên cũng không được phép quên sứ mệnh của mình với tư cách nghề giáo và cá nhân, đó là trở thành những tấm gương về đạo đức, năng lực và nhận thức xã hội Qua đó, giáo viên đóng góp vào sự hòa hợp của người học với xã hội, phát triển năng lực giao tiếp liên văn hóa của họ một cách dễ dàng

Thêm vào đó, Han và Thomas (2010) cũng nhận định rằng giáo viên trong môi trường giao tiếp liên văn hóa cần có nhận thức rõ ràng về những định kiến và nhận định về hành vi của con người; họ cần hiểu rằng họ nên áp dụng biện pháp giáo dục cụ thể với các nhóm người học đến từ những nền tảng văn hóa khác nhau

Thêm vào đó, giáo viên nên làm gương cho người học thông qua việc thể hiện mình có thể trở nên linh hoạt trong xã hội đa văn hóa

Xét trên bình diện nhu cầu giao tiếp toàn cầu, Herring (1990) thì cho rằng giao tiếp phi ngôn từ là một phần quan trọng trong sự hình thành năng lực giao tiếp Trong thực tế, sự hiểu lầm và thông tin sai lệch sẽ được giảm bớt đáng kể nếu người tham gia giao tiếp liên văn hóa có nhận thức về những kiến thức về giao tiếp phi ngôn từ Ông định nghĩa giao tiếp phi ngôn từ là hành vi chuyển tải uyển chuyển những thông tin bằng lời và chữ viết

2.2 Nghiên cứu của tác giả Việt Nam

Tại Việt Nam, chính sách ngoại ngữ, đặc biệt đối với tiếng Anh, đã trở thành một trong những mối quan tâm hàng đầu trong sự phát triển của đất nước

kể từ khi Việt Nam đạt được những cột mốc quan trọng như đổi mới kinh tế vào năm 1986, trở thành thành viên của Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) vào năm 1995 và là thành viên thứ 150 của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) vào năm 2006 (Le, 2011) Việc sử dụng thành thạo tiếng Anh đã mang lại những điều kiện tối ưu cho người Việt Nam trong giáo dục đại học, giao lưu văn hóa xã hội và đặc biệt là mở rộng thương mại và kinh doanh trên phạm vi toàn cầu Trong thời đại toàn cầu hóa và quốc tế hóa, sự tham gia ngày càng tăng của các doanh nghiệp và các tổ chức quốc tế tại Việt Nam đã mang lại nhiều cơ hội cho người Việt Nam trong việc tiếp cận với các tương tác quốc tế Do đó, khả năng giao tiếp bằng tiếng Anh với những người thuộc các nền văn hóa khác nhau đã trở thành một điều cần thiết, thậm chí đôi khi là bắt buộc đối với người Việt Nam Chính vì vậy, việc bồi dưỡng nâng cao NLGTLVH cho người học tiếng Anh ở Việt Nam

để nâng cao nhận thức của họ về sự khác biệt văn hóa nhằm xây dựng thái độ và hành vi phù hợp khi giao tiếp với những người đến từ các nền văn hóa khác nhau

là điều cần thiết và nên trở thành một trong những mục tiêu chính trong giảng dạy tiếng Anh tại Việt Nam ( Nguyễn Lan, 2020)

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế và cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4, vấn đề phát triển kỹ năng ngoại ngữ trong giao tiếp liên văn hóa đang và sẽ là mục tiêu quan trọng đối với đào tạo và phát triển nhân lực của các trường đại học ở

xuất phát từ các nền văn hóa khác nhau Giao tiếp liên văn hoá đã tồn tại từ xa xưa, song trong thế kỉ XXI nó đã là một vấn đề có ý nghĩa toàn cầu Trong một bối cảnh văn hóa - kinh tế như vậy, để hội nhập và giao lưu với thế giới bên ngoài,

sự hiểu biết cũng như năng lực giao tiếp đã trở thành nhu cầu của rất nhiều người trong chúng ta Trên thực tế, ngôn ngữ không những là phương tiện chủ yếu để phát triển, lưu trữ và phổ biến văn hoá và các giá trị văn hoá tích tụ trong nhiều thế hệ mà còn là sự thể hiện bản sắc riêng của cả một cộng đồng ngôn ngữ hay từng thành phần của cộng đồng đó Cách thức tư duy, hình thức lập luận, hay cách thức xử lí vấn đề cũng là những yếu tố của văn hoá cần xem xét đến trong giao tiếp liên ngôn (GS Nguyễn Hòa, 2011)

Giáo sư khẳng định rằng khi giao tiếp với các cá nhân từ những nền văn hóa khác, con người dễ có xu hướng chuyển di những mô hình, cách thức của văn hóa của mình vào quá trình này, và như vậy giao tiếp có thể không thành công

Vấn đề đặt ra trong thế giới thu nhỏ này không còn chỉ là năng lực giao tiếp nói chung (bao gồm năng lực ngôn ngữ, năng lực xã hội và năng lực tâm lí), mà phải

là năng lực giao tiếp liên văn hóa Năng lực này đòi hỏi chúng ta phải có hiểu biết

về các giá trị văn hóa cũng như biểu hiện của chúng để có thể tham gia vào quá trình giao tiếp một cách có hiệu quả, được hiểu không chỉ là việc thu/phát nội dung mệnh đề và còn cả các giá trị văn hoá, quan hệ và tình cảm nữa

Cách thức chúng ta giao tiếp, hay giao tiếp nội dung gì cũng như cách tư duy của chúng ta chịu sự tác động của văn hoá, và ngược lại nội dung, cách thức giao tiếp cũng như tư duy của chúng ta lại định hình, phát triển văn hoá và ngôn ngữ Trong mối quan hệ đa chiều này, giao tiếp liên văn hoá có ý nghĩa cho quá trình hội nhập của các quốc gia Giáo dục liên văn hóa sẽ ngày càng có ý nghĩa,

và điều quan trọng là nó sẽ giúp chúng ta hình thành được năng lực giao tiếp liên văn hoá phù hợp, có những thái độ, sự hiểu biết đúng đắn về những giá trị văn hóa, hay cách thức giao tiếp có tính đặc thù văn hóa

Lê Thị Thanh Hoa và Đỗ Thị Xuân Dung (2010) nhận thấy rằng vấn đề dạy văn hóa trong chương trình tiếng Anh chuyên ngữ tại Việt Nam cũng đã được

một số giáo viên và sinh viên nghiên cứu; tuy nhiên, các nghiên cứu đó tập trung vào các học phần dạy nội dung văn hóa, hoặc chỉ đề cập việc nâng cao nhận thức văn hóa cho sinh viên trong chương trình đào tạo tiếng Anh chuyên ngữ Trong thời đại giao lưu giữa các nền văn hóa như hiện nay, các biểu hiện văn hóa trở nên

đa dạng, phong phú và phức tạp Vì vậy bản thân của cách tiếp cận dạy học văn hóa trong ngoại ngữ theo cách đối thoại, đồng cảm sẽ giúp giáo viên trở thành người bạn cùng học hỏi và rèn luyện kỹ năng văn hóa với người học

TS Nguyễn Vũ Hảo (2019) phát biểu rằng cho đến nay, khi bước vào thế

kỷ XXI, nhân loại đã đạt được những thành tựu to lớn về khoa học và công nghệ

Nhờ các phương tiện truyền thông hiện đại, nhờ mạng internet, điện thoại di động, điện thoại truyền hình, nhờ vô số các kênh truyền thanh và truyền hình quốc tế, nhờ sự phát triển mạnh mẽ của kỹ nghệ giao thông nội địa và quốc tế, nhất là kỹ nghệ hàng không, v.v., cơ hội giao lưu, giao tiếp đối thoại, học hỏi lẫn nhau giữa các nền văn hóa và các cộng đồng văn hóa trên khắp hành tinh ngày càng gia tăng mạnh mẽ Do đó, toàn cầu hóa đã trở thành một xu thế lịch sử không thể tránh khỏi, lôi cuốn tất cả các dân tộc, các nền văn hóa trên thế giới Sự không hiểu biết một nền văn hóa nào đó tự nó không dẫn đến nhận thức sai về văn hóa

Nguyên nhân cơ bản của hiện tượng này chính là ở tư duy chủ quan, khi người ta tìm cách nhận diện, nhận định và tìm hiểu những người đến từ các nền văn hóa khác hay cộng đồng văn hóa khác xuất phát từ lập trường chủ quan của mình, từ nền văn hóa của mình, từ phương thức sống và thế giới quan của nền văn hóa đó với tư cách “bộ lọc” các giá trị văn hóa Để tránh sự hiểu biết không đúng về văn hóa, một mặt, chúng ta phải khắc phục hiện tượng “mù văn hóa”, vượt qua sự không hiểu biết về văn hóa; mặt khác, trong việc nhìn nhận các nền văn hóa khác, cần phải chấm dứt mô hình tư duy chủ quan, phi đối xứng theo “thuyết lấy cái tôi làm trung tâm” và thay thế nó bằng mô hình tư duy khách quan, đối xứng và có tính phổ quát, dựa trên sự đối thoại giữa các cộng đồng văn hóa hoàn toàn bình đẳng (TS Nguyễn Vũ Hảo 2019)

Tuy nhiên, nhóm nghiên cứu nhận thấy các nghiên cứu trong nước về kỹ năng giao tiếp liên văn hóa chưa nhiều và chưa chỉ ra được tầm quan trọng và quy trình, các bước để thực hiện được năng lực đó của giáo viên Vì vậy, nghiên cứu

“Phát triển kỹ năng ngoại ngữ trong giao tiếp liên văn hóa của giảng viên trường Đại Học Thương Mại” được tiến hành với mong muốn đánh giá hiệu quả

của các phương pháp kỹ năng giao tiếp liên văn hóa bao gồm chương trình, phẩm chất cần đạt; đồng thời tìm hiểu nhận thức, quan điểm, thái độ của giáo viên về các hoạt động này nhằm đưa ra các khuyến nghị phù hợp cho giảng viên và các nhà quản lý

Qua việc tổng quan tài liệu, nhóm nghiên cứu nhận thấy các tác giả đều thống nhất chung rằng giáo viên vừa có vai trò quan trọng trong giảng dạy ngoại ngữ và năng cao kỹ năng giao tiếp liên văn hóa cho sinh viên, vừa có trách nhiệm

tự trau dồi, phát triển năng lực giao tiếp liên văn hóa của bản thân để trở nên nhạy cảm và tận dụng tốt các cơ hội giao lưu văn hóa toàn cầu Tuy nhiên, các bước thực hiện và các phẩm chất cần phát triển trong lĩnh vực này chưa được xác định

rõ và hiệu quả Cũng là một trường đại học lớn ở Việt Nam, Đại Học Thương Mại đang đứng trước những cơ hội và thách thức của kinh tế toàn cầu, và giao lưu, hợp tác quốc tế Để biến thử thách thành cơ hội, hơn ai hết, giảng viên nhà trường cần có những bước chuẩn bị, cần phát triển năng lực giao tiếp liên văn hóa, từ nhận thức đó, chúng tôi tiến hành nghiên cứu này nhằm xây dựng các tiêu chí phát triển năng lực giao tiếp liên văn hóa cụ thể cũng như tìm hiểu nhận thức của giáo viên về những tiêu chí đó Nghiên cứu có đóng góp về mặt lý luận và thực tiễn trong bối cảnh trường đại học Thương Mại đang nỗ lực trở thành cơ sở giáo dục đại học uy tín, chất lượng cao, đạt chất lượng đẳng cấp khu vực và quốc tế

Đại Học Thương Mại trong việc phát triển kỹ năng giao tiếp liên văn hóa, đồng thời, nắm bắt được xu hướng phát triển kỹ năng này trong quá trình giảng dạy và công tác của giảng viên

4 Câu hỏi nghiên cứu

• Giảng viên Đại Học Thương Mại có nhận thức như thế nào đối với vai trò của kỹ năng giao tiếp liên văn hóa đối với việc giảng dạy và hợp tác giáo dục?

• Giảng viên Đại Học Thương Mại gặp khó khăn gì trong việc phát triển kỹ năng giao tiếp liên văn hóa?

• Giảng viên Đại Học Thương Mại có định hướng gì trong việc phát

triển kỹ năng giao tiếp liên văn hóa?

5 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là nhận thức, khó khăn và định hướng của giảng viên Đại Học Thương Mại đối với việc phát triển kỹ năng giao tiếp liên văn hóa trong giảng dạy và hợp tác quốc tế

Hướng tới việc phát triển kỹ năng giao tiếp liên văn hóa đối với giảng viên Đại Học Thương Mại, nghiên cứu sẽ tập trung vào những phẩm chất, thái độ, kỹ năng cần phát triển trong giao tiếp liên văn hóa, nên sẽ không nghiên cứu trải rộng

về tất cả các vấn đề của giáo tiếp giao văn hóa, hay năng lực giao tiếp nói chung

Khách thể nghiên cứu cũng tập trung vào trường hợp cụ thể, là các giảng viên trường Đại Học Thương Mại có thể có tương tác giao tiếp liên văn hóa, đặc biệt

là các thầy cô giáo dạy ngoại ngữ, giảng dạy ngôn ngữ Anh tại trường ( do mức

độ và khả năng có nhiều tương tác hơn so với các giáo viên khác)

6 Những đóng góp của đề tài

Đối với giảng viên

Đề tài góp phần nâng cao nhận thức của giảng viên về tầm quan trọng của việc phát triển kỹ năng giao tiếp giao văn hóa trong giảng dạy và nghiên cứu, đặc biệt là các giảng viên các học phần ngoại ngữ, giao tiếp, văn hóa và kinh tế đa quốc gia Quan trọng hơn, đề tài nêu rõ các khó khăn và khuyến nghị kịp thời giúp giảng viên xây dựng, điều chỉnh những phẩm chất, thái độ, kỹ năng cần thiết nhằm phát triển kỹ năng giao tiếp liên văn hóa

Ngoài ra, nghiên cứu còn góp phần giúp nhà trường định hướng chương trình chính khóa và ngoại khóa nhằm tạo điều kiện cho giảng viên, sinh viên, cán

bộ có cơ hội tham gia các diễn đàn, hội nghị, các cơ hội hợp tác giáo dục với các nền văn hóa, giáo dục toàn cầu Tổng quan của đề tài càng giúp người quan tâm

có cái nhìn toàn cảnh về hội nhập giáo dục quốc tế và nhu cầu phát triển kỹ năng giao tiếp liên văn hóa trên toàn thế giới, từ đó, có động lực phấn đấu để phát triển

kỹ năng của mình để nâng cao trình độ, bắt kịp xu thế mới của thời đại giáo dục

đa quốc gia

7 Kết cấu của nghiên cứu

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, bố cục của đề tài gồm các chương như sau:

Chương một giới thiệu tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý luận về

kỹ năng giao tiếp liên văn hóa, trong đó nhóm tác giả nêu ra các nghiên cứu tiêu biểu trong và ngoài nước cùng lĩnh vực, nhằm tìm ra hướng đi cụ thể cho đề tài

Nội dung chính của chương hai là các bước cụ thể tiến hành nghiên cứu bao gồm phương pháp nghiên cứu, công cụ nghiên cứu, phân tích và các kết quả vấn đề nghiên cứu

Chương ba tập trung vào việc đưa ra các khuyến nghị phù hợp dựa trên các kết quả nghiên cứu nhằm giúp giảng viên thấy rõ quá trình nâng cao kỹ năng giao

tiếp liên văn hóa với sự hỗ trợ của nhà trường và các nguồn lực cần thiết

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KỸ NĂNG NGOẠI NGỮ TRONG

GIAO TIẾP LIÊN VĂN HÓA

1.1 Cơ sở lý luận 1.1.1 Văn hóa là gì?

Wardhaug (1993) nhìn nhận văn hoá như:

kĩ năng mà người ta phải có để hoàn thành dược nhiệm vụ của cuộc sống thường nhật; chỉ đối với một số ít người, văn hóa mới đòi hỏi phải có hiểu biết hoặc nhiều về âm nhạc, văn học và nghệ thuật

Tylor (1871) phát biếu: Văn hoá, hiểu theo nghĩa rộng mang tinh dân tộc học, là một tống thể phức hợp bao gồm kiến thức, đức tin, nghệ thuật, đạo đức, luật pháp,phong tục cùng bất cứ khá năng và thói quen nào khác mà một con người

có dược với tư cách là thành viên của một xã hội

Riddell (1989:1) cho rằng văn hoá bao gồm: cả cảc khía cạnh của đời sống con người được các thành viên của một xă hội thụ đắc và chia sẻ

Văn hoá là tổng thể phức hợp của những đặc tính tinh thần, vật chất, trí tuệ và tình cảm nổi trội xác định một xã hội hoặc nhóm xã hội Nó không chỉ bao gồm nghệ thuật và văn chương,mà còn cả cách thức sống, các quyền cơ bản của con người, các hệ thống giá trị, các truyền thông và đức tin

UNESCO (Hội nghị loàn thế giới vể các chính sách văn hóa Mexico City)

Văn hoá của một dân tộc là một tổng thể phức hợp hao gồm những mà dân tộc đó sáng tạo ra và thụ hợp được (cả vật thể và phi vật thể) cùng các cách thức

mà dân tộc đó hành xử trong những hoàn cành cụ thể; tổng thể này giúp phân biệt một dân tộc này với một dân tộc khác không chi xét theo tính có hay không của các sản phẩm và hành vi đó, mà còn xét theo cả tính biểu lượng và cách thức biểu hiện của chúng nữa (Quang, N 2008)

1.1.2 Giao tiếp liên văn hóa là gì, ICC ( năng lực giao tiếp liên văn hóa) là gì?

Năm 1954 được coi là năm ra đời của chuyên ngành giao tiếp liên văn hóa, khi xuất hiện cuốn “Văn hóa là giao tiếp, giao tiếp là văn hóa” (Culture is communication and communication is culture”) của hai tác giả E.Hall và B.Trager Thuật ngữ giao tiếp liên văn hóa cũng ra đời từ đó Năm 1959, E.Hall cho ra đời tiếp cuốn “Ngôn ngữ câm” (The Silent Language”) chứng minh về mối quan hệ khăng khít giữa văn hóa và giao tiếp Đề xuất của Hall coi văn hóa là giao tiếp, giao tiếp là văn hóa đã gây ra những cuộc tranh luận sôi nổi trong giới học thuật tại Mỹ Một số tạp chí liên quan đến vấn đề này xuất hiện Các thuật ngữ

“giao thoa văn hóa”, “đa văn hóa”, “sốc văn hóa” (bây giờ người ta hay dùng stress văn hóa) hình thành vào thời gian này

Nhiều trường phái nghiên cứu khác nhau nảy nở Xét theo tầm quan trọng, Bennett (2004), Fantini (2000), Byram (1997), Guo-Ming Chen & Starosta (1996), Wiseman (2002), Thomas (2007), Deardoff (2004) … , với các cách lập luận khác nhau, đều khẳng định rằng ICC (năng lực giao tiếp liên văn hóa) là ,điều kiện tiên quyết cho các tương tác giữa những người thuộc các nền văn hóa khác nhau

Xét theo khả năng, các tác giả, với các cách diễn giải khác nhau, đều đồng thuận

rằng ICC là khả năng ‘tương tác hiệu quả và phù hợp với các thành viên thuộc các nền văn hóa khác’ (Wiseman, 2002), khả năng ‘dàn xếp các ý nghĩa văn hóa

và thực hiện các hành vi giao tiếp hiệu quả, phù hợp’ (Guo-Ming Chen & Starosta, 1996), khả năng ‘từ bỏ loại hình văn hóa dựa trên giá trị […] [để] thích ứng với các chu cảnh văn hóa khác nhau dựa trên các khía cạnh của qui trình nhận thức

và siêu nhận thức, của các cơ chế động cơ và của sự thích ứng hành vi’

1.1.3 Vai trò của năng lực giao tiếp liên văn hóa trong dạy và học ngoại ngữ

Crozet và Liddicoat (1997) đã chỉ ra rằng văn hóa tiềm ẩn trong cách mà ngôn ngữ được sử dụng để tạo ra văn bản, cho dù văn bản đó dưới dạng viết, nghe, nhìn hay nói Vì vậy, văn hóa có thể được coi là một phần không thể tách rời và đan xen của ngôn ngữ Hơn nữa, việc học một ngoại ngữ không đơn giản bằng việc chỉ học từ vựng và ngữ pháp để tạo ra các câu chính xác (Liddicoat, 2005)

Một người học chỉ chú trọng vào các khía cạnh về mặt ngôn ngữ thì không thể giao tiếp thành công bằng ngoại ngữ đó được và có thể dễ dàng trở thành một người thành thạo trong giao tiếp nhưng đôi khi trở nên “ngốc nghếch” vì nói những câu không thích hợp vào một thời điểm không thích hợp với tình huống văn hóa đó Vì lí do đó, văn hóa đã trở thành một phần thiết yếu trong việc học và dạy ngôn ngữ Trong thế giới toàn cầu hóa, tiếng Anh được sử dụng rộng rãi như một ngôn ngữ toàn cầu trong giao tiếp, đối thoại giữa những người đến từ khắp nơi trên thế giới Quan trọng hơn nữa, người học tiếng Anh như một ngoại ngữ sử dụng tiếng Anh để giao tiếp với những người đến từ các quốc gia khác chứ không phải giao tiếp với những người đến từ chính quốc gia của họ Vì vậy, việc hiểu biết sâu sắc nền văn hóa và các mặt xã hội của quốc gia khác là điều cần thiết để giao tiếp liên văn hóa thành công Byram (1997) nhấn mạnh rằng mục tiêu dạy tiếng Anh trong thời đại toàn cầu hóa là trau dồi NLGTLVH cho người học để giúp họ trở thành những người giao tiếp liên văn hóa thực thụ Dựa vào những lí

do này, việc tăng cường NLGTLVH cho người học tiếng Anh như một ngoại ngữ ngày càng trở nên quan trọng và nên trở thành một phần thiết yếu trong việc học

và giảng dạy ngoại ngữ, bao gồm học và dạy tiếng Anh Ngôn ngữ bao hàm kiến thức, thế giới quan và hiểu biết về văn hóa của người nói; do đó, rất khó để dạy một ngôn ngữ mà không dạy văn hóa của người nói ngôn ngữ đó (Byram, 1989)

Theo đó, người học ngôn ngữ cần hiểu rằng, để giao tiếp hiệu quả, việc sử dụng ngôn ngữ phải được liên kết với các kiến thức, thái độ và hành vi phù hợp với văn hóa Điều này đã dẫn đến mối quan tâm lớn về việc khám phá sự giao thoa giữa ngôn ngữ và văn hóa trong nhiều lĩnh vực về ngôn ngữ học (Liddicoat, 2005)

Cho đến nay, các học giả đã khẳng định về mối quan hệ mật thiết giữa ngôn ngữ và văn hóa, tầm quan trọng của văn hóa trong giảng dạy ngôn ngữ và sự cần thiết để chuyển sang đường hướng giảng dạy tích hợp giữa ngôn ngữ và văn hóa – giảng dạy ngôn ngữ liên văn hóa (GDNNLVH) GDNNLVH có thể được coi là một cách tiếp cận để phát triển cho người học ngôn ngữ hiểu về ngôn ngữ và văn

Papademetre, Scarino, & Kohler, 2003) Hơn nữa, GDNNLVH đặt mục tiêu phát triển NLGTLVH cho người học thông qua việc học ngoại ngữ và cách mà ngôn nước họ Bằng cách đó, người học có thể giao tiếp thành công và phù hợp với những người đến từ các nền văn hóa khác nhau; đồng thời, giúp nâng cao nhận thức của người học về sự khác biệt văn hóa, từ đó nhìn nhận và đánh giá đúng mực để có thái độ và hành vi thích hợp khi gặp những tình huống khác biệt với văn hóa của đất nước họ

1.1.4 Các mô hình năng lực giao tiếp liên văn hóa

Theo Byram (1997), để có được một cuộc hội thoại thành công với một người đến từ một nền văn hóa khác khi sử dụng một ngôn ngữ không phải ngôn ngữ mẹ đẻ, người sử dụng ngôn ngữ không chỉ cần có Năng lực giao tiếp

(Communicative competence) mà cần phải có Năng lực liên văn hóa (Intercultural competence) Nói một cách ngắn gọn, NLGTLVH là khả năng của một người để

giao tiếp thành thạo, tự tin và thích hợp bằng một ngôn ngữ nước ngoài với những người đến từ các nền văn hóa khác (Byram, 1997) Định nghĩa về từng thành tố cấu thành nên NLGTLVH được trình bày chi tiết tại Bảng 1 dưới đây:

Sau khi nghiên cứu các mô hình năng lực giao tiếp liên văn hóa, bao gồm một số mô hình tiêu biểu của Bennett (2004), Fantini (2000), Byram (1997), Wiseman (2002), Thomas (2003), Deardorff (2008) và Quang, N (2017)

Nhóm tác giả quyết định sử dụng mô hình của Quang, N (2017) vào nghiên cứu này, vì trông mô hình này tác giả đã thể hiện rất rõ sự liên hệ uyển chuyển và biện chứng giữa nhận thức, thái độ và kỹ năng giao tiếp liên văn hóa, đồng thời,

chỉ rõ những cách hiện thực hóa kỹ năng trong các thực hành giao tiếp liên văn hóa thực tế trong giảng dạy nói riêng và trong đời sống ngôn ngữ ứng dụng nói chung

1.1.5 Kỹ năng giao tiếp liên văn hóa bao gồm những kỹ năng gì

Theo cách nhìn nhận của Byram (1997), kỹ năng giao tiếp liên văn hóa bao

gồm: Savoir comprendre (Skills of interpreting and relating/ Kĩ năng diễn giải và liên hệ): Khả năng diễn giải một văn kiện hay sự kiện từ một nền văn hóa khác,

giải thích và liên hệ nó với các văn kiện hay sự kiện từ văn hóa của chính mình

e Savoir apprendre/ faire (Skills of discovery and interaction/ Kĩ năng phát hiện

và tương tác): Khả năng thụ đắ kiến thức mới về một nền văn hóa và các hành vi

văn hóa cũng như khả năng vận dụng kiến thức, thái độ, kĩ năng dưới áp lực của giao tiếp và tương tác thực tế

Mặt khác, ngữ pháp chức năng được xây dựng dựa trên quan niệm triết học coi ngôn ngữ là một hệ thống giao tiếp của con người Theo quan điểm của ngữ pháp chức năng (Halliday, M, 1994), có 3 siêu chức năng của ngôn ngữ (metafunctions) của ngôn ngữ: siêu chức năng trải nghiệm (experiential metafunction), siêu chức năng liên nhân (interpersonal metafunction) và siêu chức năng tạo văn bản (textual metafunction) Chúng ta sử dụng ngôn ngữ để diễn đạt

sự trải nghiệm của mình đối với hiện thực kể cả những hiện thực trong tâm thức,

để miêu tả các sự kiện, trạng thái và những thực thể gắn với những sự kiện và trạng thái đó Chúng ta cũng sử dụng ngôn ngữ để trao đổi với những người khác,

để thiết lập và duy trì các mối quan hệ xã hội với họ, để tác động lên hành vi của

họ, để bày tỏ quan điểm của bản thân về các hiện tượng và sự vật trong đời sống

xã hội và thế giới tự nhiên và để tìm hiểu hoặc làm thay đổi quan điểm của người khác về những hiện tượng, sự vật đó Cuối cùng khi sử dụng ngôn ngữ, chúng ta

tổ chức những thông điệp cần chuyển tải sao cho phù hợp với những thông điệp

từ phía người tham gia giao tiếp và phù hợp với chu cảnh giao tiếp Vì thế, ngôn ngữ là công cụ giao tiếp, nếu trau dồi cả kỹ năng kỹ thuật ngôn ngữ và liên nhân, cũng rất có ý nghĩa trong việc phát triển kỹ năng giao tiếp liên văn hóa

Deardorff (2004) cho rằng có các loại kỹ năng giao tiếp liên văn hóa cần xây dựng bao gồm: Lắng nghe, quan sát, đánh giá: Biết nhẫn nại và kiên trì để nhận diện và giảm thiểu tính bản tộc trung tâm, tìm ra các đầu mối và ý nghĩa văn hóa + Phân tích, giải thích và liên hệ: Tìm ra các liên kết, nhân quả và quan hệ

sử dụng các kĩ thuật so sánh để phân tích; Có tư duy phê phán: Nhìn nhận và giải thích thế giới từ quan điểm của các nền văn hóa khác và nhận diện quan điểm của chính ta

Trong mô hình đề xuất năng lực giao tiếp liên văn hóa này, Quang, N.(2017) đã nhấn mạnh vào các kỹ năng giao tiếp liên văn hóa bao gồm: kỹ năng

kĩ thuật ( technical skills) và kĩ năng liên nhân (interpersonal skills)

Kĩ năng kĩ thuật gồm: Kĩ năng nội ngôn ( intralinguistic skills): Bao gồm các kỹ năng sử dụng các yếu tố ngôn từ-ngôn thanh (verbal-vocal) ( khẩu ngữ) và ngôn từ-phi ngôn thanh (verbal-nonvocal) (bút ngữ); Kỹ năng cận ngôn (paralinguistic skills): Bao gồm các kĩ năng sử dụng các yếu tố phi ngôn từ-ngôn thanh (nonverbal-vocal) như các đặc tính ngôn thanh, phẩm chất ngôn thanh, các thanh lưu, các yếu tố xen ngôn thanh, các quãng lặng…; Kĩ năng ngoại ngôn (extralinguistic skills): Bao gồm các kỹ năng sử dụng các yếu tố phi ngôn từ-phi ngôn thanh (nonverbal-nonvocal) thuộc ngôn ngữ thân thể như nhãn giao, diện hiện, cử chỉ, tư thế, chuyển động thân thể, động chạm…, thuộc ngôn ngữ vật thể như phục sức, trang sức, phụ kiện, trang điểm…, và thuộc ngôn ngữ môi trường như địa điểm…và thuộc ngôn ngữ môi trường như địa điểm và thời gian giao tiếp, khoảng cách tham thoại…

Kĩ năng liên nhân, ở cấp độ cao hơn, được hiểu là khả năng sử dụng, kết hợp các yếu tố thuộc kĩ năng kĩ thuật và thực hiện các chiến lược, phong cách và mục đích giao tiếp khác nhau Kĩ năng liên nhân bao gồm: Khởi thoại tích cực, nói chuyện tích cực, khuyến khích, khen ngợi…

1.1.6 Phát triển kỹ năng ngoại ngữ trong giao tiếp liên văn hóa

Năm thập kỷ qua đã chứng kiến những thay đổi lớn trong hiểu biết của chúng ta về cách ngoại ngữ được học và sau đó được dạy Kết quả thực nghiệm

từ ngôn ngữ học, ngôn ngữ học tâm lý học, tâm lý học nhận thức và ngôn ngữ học

xã hội học đã thiết lập tốt hơn bản chất phức tạp của việc học ngôn ngữ: rõ ràng

là ngôn ngữ học, các yếu tố tâm lý và văn hóa xã hội đóng một vai trò quan trọng trong quá trình này Hơn nữa, những kết quả này cũng cho thấy rằng giao tiếp là một điểm then chốt trong việc học ngoại ngữ và mức độ thành công đạt được trong quá trình này phụ thuộc nhiều vào ý nghĩa được thương lượng trong giao tiếp

Khái niệm học ngôn ngữ này giải thích sự xuất hiện của các Phương pháp Tiếp

cận Giao tiếp đối với việc giảng dạy L2 trong những thập kỷ qua, mục tiêu sư phạm là phát triển năng lực giao tiếp của người học, tức là khả năng sử dụng hệ thống ngôn ngữ một cách hiệu quả và phù hợp Tuy nhiên, thực hiện một phương pháp luận giao tiếp không phải là một nhiệm vụ dễ dàng Trên thực tế, đó là một thách thức đối với các học viên ngôn ngữ vì nó đòi hỏi sự hiểu biết về bản chất phức tạp và tích hợp của khái niệm lý thuyết năng lực giao tiếp (Celce-Murcia và Olshtain, 2005)

Do đó, thành phần liên văn hóa như là điểm khởi hành, sau đó là một loạt các hoạt động trong bốn kỹ năng ngoại ngữ được trình bày để dạy người học đa văn hóa năng lực giao tiếp, cố gắng phát triển năng lực giao tiếp tổng thể của người học bằng ngôn ngữ đích thông qua bốn kỹ năng ngoại ngữ, chúng tôi đã quyết định tập trung đặc biệt vào năng lực liên văn hóa như là cách tiếp cận ít được thực hiện trong lớp học ngôn ngữ

Mối liên hệ giữa các kỹ năng ngoại ngữ và kỹ năng giao tiếp liên văn hóa:

Muốn chuyên sâu về ngoại ngữ phải hiểu biết về văn hóa Học ngoại ngữ không chỉ cần sự chăm chỉ, muốn thành công với một môn ngoại ngữ nào đó bạn cũng cần phải có một niềm đam mê sâu sắc với ngôn ngữ đó Và văn hóa chính là một thứ chúng ta nên tìm hiểu để tạo cho mình niềm đam mê với một ngoại ngữ mới

vì thế, kỹ năng ngoại ngữ và văn hóa là mối quan hệ không thể tách rời Ngôn ngữ (tiếng nói) là sản phẩm cao cấp của ý thức con người, là vật chất được trừu tượng hóa và là hệ thống tín hiệu thứ hai của con người Ngôn ngữ là một phương tiện, một công cụ để con người giao tiếp với nhau, trao đổi tư tưởng và đi đến hiểu nhau Hiện nay trên thế giới có hơn 2.500 ngôn ngữ khác nhau Mỗi một ngôn ngữ đều gắn liền đặc trưng một nền văn hóa của dân tộc đó Ngôn ngữ không những được nghiên cứu như một hệ thống tín hiệu thuần túy mà còn được xem xét dưới nhiều bình diện khác nhau của mọi hoạt động giao tiếp Theo cách tiếp

cận này, các nhà nghiên cứu ngày càng nhận ra tầm quan trọng của văn hóa trong ngôn ngữ và giao tiếp

Ngôn ngữ là sự thể hiện sâu sắc nhất một nền văn hóa và yếu tố văn hóa hiện diện trong mọi bình diện của ngôn ngữ Nếu ví văn hóa như một tảng băng trôi thì phần nổi trên mặt nước có thể dễ dàng nhận biết được đấy chính là ngôn ngữ

Chúng ta không thể làm chủ một ngôn ngữ nếu không nắm bắt được những nét đặc trưng của một nền văn hóa và ngược lại chúng ta không thể hiểu được sắc thái tinh tế và ý nghĩa sâu xa của một nền văn hóa nếu không hiểu rõ về ngôn ngữ

Ngôn ngữ là phương tiện giao tiếp quan trọng nhất của loài người nhưng sự giao tiếp chỉ có hiệu quả khi cả người phát lẫn người nhận thông tin phải có sự hiểu biết chung Mỗi một dân tộc đều có những phong tục, tập quán, nghi lễ riêng được phản ánh bằng ngôn ngữ; các dân tộc thuộc nền văn hóa khác nhau sẽ còn khó hiểu nhau hơn khi gặp các từ ngữ biểu thị những sự vật đặc trưng Những hiện tượng trên không chỉ do những người tham gia giao tiếp chưa có sự học tập ngôn ngữ đầy đủ và thấu đáo mà còn bởi ở họ còn thiếu những hiểu biết cần thiết lập thành nền văn hóa - xã hội của hành vi giao tiếp Như vậy, quan hệ tương tác giữa các yếu tố văn hóa, ngôn ngữ và kĩ năng giao tiếp là một thực tế hiển nhiên và để

sử dụng ngôn ngữ có hiệu quả cần phải có sự hiểu biết về văn hóa của dân tộc bản ngữ Người học không thể nào học tiếng nói của một dân tộc nào đó mà không học văn hóa của đất nước họ, và người dạy cần quan tâm hơn nữa đến các yếu tố văn hóa của ngôn ngữ mình đang nghiên cứu giảng dạy

Sự cần thiết phải đưa văn hóa vào dạy - học các kỹ năng ngoại ngữ

Như đã đề cập ở trên, văn hóa là một bộ phận không thể thiếu của dạy học ngoại ngữ Văn hóa đóng một vai trò quan trọng hướng đến mục tiêu “năng lực giao tiếp” cho người học Trong quá trình giảng dạy ngoại ngữ việc lồng các yếu tố văn hóa vào bài giảng là rất quan trọng Việc hiểu biết những yếu tố văn hóa này

giúp người giao tiếp cũng như người dạy và người học tiếp thu được ngoại ngữ một cách có hiệu quả bởi nghĩa của một từ, nội dung lời thoại của bất kỳ ngôn ngữ nào cũng có thể thay đổi theo ngữ cảnh Sự cảm nhận ngôn ngữ không chỉ dừng lại ở chỗ biết nghĩa, biết nội dung chứa đựng trong các từ ngữ mà quan trọng hơn là nắm được ý nghĩa sâu xa của những nội dung thông tin ấy Một người dù

có nắm vững ngữ pháp và có vốn từ phong phú đến đâu nhưng nếu thiếu hiểu biết

về văn hóa bản ngữ thì khi giao tiếp họ chỉ dừng lại ở mức độ là biết cách diễn đạt ý nghĩ của mình một cách vụng về bằng ngôn ngữ của họ và bằng việc áp đặt văn hóa Việt vào trong tiếng Anh mà thôi Hay nói cách khác chỉ có năng lực ngôn ngữ thôi thì chưa đủ cho người học ngoại ngữ thành thạo ngôn ngữ đó

Vấn đề còn có thể nghiêm trọng hơn nếu do thiếu hiểu biết về văn hóa còn có thể gây “xung đột văn hóa” hay “sốc văn hóa” Phần lớn người học thường áp đặt văn hóa mẹ đẻ trong việc học ngoại ngữ của mình Trong khi đó, thông thường người dạy chỉ nhắc đến những vấn đề liên quan đến văn hóa khi chúng xuất hiện trong bài học mà không đi sâu khai thác các khía cạnh văn hóa một cách có hệ thống

Vậy để giúp người học thành công trong giao tiếp và tránh những cú “sốc” do khác biệt về văn hóa, người dạy cần xác định lại mối quan hệ chặt chẽ giữa ngôn ngữ và văn hóa và nhận thức rõ về sự cần thiết phải đưa văn hóa của ngôn ngữ đích vào quá trình dạy - học ngoại ngữ nói chung và tiếng Anh nói riêng

Để học giao tiếp thành công với đại diện của nền văn hóa khác cần phải học cách

sử dụng ngôn từ đúng ngữ cảnh cùng với cách hành xử văn hóa tương thích Nắm vững được những đặc trưng văn hóa và chiến lược hành vi ngôn ngữ cho phép những người tham gia giao tiếp sắp xếp ý kiến của họ cho phù hợp với tình huống giao tiếp, khích lệ người đối thoại tham gia vào hoạt động ngôn ngữ, bày tỏ kiến định mang tính xúc cảm, đặc biệt là giúp họ tránh được “xung đột văn hóa” hay

“sốc văn hóa” trong giao tiếp với người bản xứ Và quan trọng hơn là hình thành ở người học năng lực giao tiếp liên văn hóa, tính chủ động trong giao tiếp, trong hoạt

động nghề nghiệp và có thái độ mền dẻo, linh hoạt, khoan dung đối với những hành

vi không bình thường của những đại diện những nền văn hóa khác nhưng vẫn đạt được sự hiểu biết lẫn nhau trong giao tiếp liên văn hóa (TS Nguyễn Cơ)

Trong nghiên cứu của Hoàng Thị Huyền Trang ( 2017), nhà nghiên cứu đã nỗ lực

để làm sáng tỏ cho dù các văn bản liên quan đến văn hóa có bất kỳ đều có ảnh hưởng đáng kể đến người học EFL / ESL khả năng đọc hiểu Ngoài ra các kết quả

từ các nghiên cứu trước đó chứng tỏ rằng những tác động tự nhiên của kiến thức nền trong các văn bản có liên quan đến văn hóa về đọc hiểu ngôn ngữ thứ hai

Kiến thức nền tảng là công cụ kết nối chính xác ngữ cảnh ý nghĩa với trình đọc EFL / ESL Điều quan trọng cần lưu ý là những cuốn sách khác nhau có liên quan đến văn hóa mang lại cho những người đọc khác nhau khả năng hiểu sâu Đọc hiểu là một trong những kỹ năng xử lý thông tin quan trọng nhất để xây dựng năng lực và hiệu suất ngôn ngữ của người học

Nhiều nghiên cứu khác đã được thực hiện về đọc hiểu để tìm cách phát triển khả năng tiếp thu ngôn ngữ của người học Các nghiên cứu này làm rõ một số định nghĩa về đọc hiểu, giải thích ảnh hưởng của nền kiến thức về năng lực đọc của người học và cung cấp các tiêu chí có thể được sử dụng để đánh giá mức độ phù hợp văn hóa của các văn bản đối với người học, khám phá vai trò của các văn bản

có liên quan đến văn hóa đối với những người học, nhằm tìm ra các văn bản phù hợp với người đọc EFL / ESL khả năng đọc hiểu trên cơ sở các nghiên cứu trước đây trong lĩnh vực này, cũng thúc đẩy việc sử dụng văn bản phù hợp với văn hóa làm tài liệu cho các chương trình đọc hiểu (chuyên sâu và rộng rãi), cho thấy rằng chúng có lợi thế hơn so với cách tiếp cận truyền thống hơn Nói cách khác, không phải mọi văn bản đều nhất thiết phải phù hợp với văn hóa của độc giả kiến thức nền tảng nhưng ít nhất một số các văn bản Người học EFL / ESL được cung cấp nên phù hợp về mặt văn hóa (Hoàng Thị Huyền Trang, 2017)

1.1.7 Ý nghĩa của việc nghiên cứu phát triển kỹ năng giao tiếp liên văn hóa

Khi bàn về ý nghĩa và tầm quan trọng của việc nghiên cứu kỹ năng giao tiếp liên văn hóa và các vấn đề liên quan, Klagg,J (2012) cho rằng việc đọc, học

và nghiên cứu về giao tiếp giữa các nền văn hóa là đặc biệt quan trọng bởi vì nó

có nhiều ứng dụng Những ứng dụng đó không thể chỉ được áp dụng khi một người đang tiến hành kinh doanh ở nước ngoài Chúng cũng có thể được áp dụng khi giải quyết công việc nước ngoài giữa các cộng sự, tiểu văn hóa tổ chức, các phong cách lãnh đạo khác nhau, các kiểu tính cách khác nhau và các nhóm tuổi khác nhau, hay ngay trong việc xây dựng và phát triển họ hàng và các mối quan

hệ gia đình Do đó, trong hợp tác và hội nhập quốc tế, kỹ năng này lại càng cần thiết vì những giao dịch, hợp tác kinh tế ngày càng tăng lên, đòi hỏi nguồn nhân lực không chỉ giỏi về chuyên môn, ngoại ngữ, mà cả những kỹ năng giao tiếp liên văn hóa

CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VÀ KẾT QUẢ PHÂN

TÍCH VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 2.1 Khách thể nghiên cứu

Khách thể nghiên cứu là 50 giảng viên chuyên tiếng Anh và không chuyên trường Đại Học Thương Mại giảng dạy các học phần và có một số tương tác với đối tác/học viên/đồng nghiệp nước ngoài thông qua quá trình giảng dạy hay hợp tác đào tạo Trong đó, có 10 giảng viên không chuyên và 40 giảng viên chuyên ngoại ngữ 10 giảng viên không chuyên đa số đến từ viện đào tạo quốc tế và phòng truyền thông của nhà trường 40 giảng viên đến từ khoa tiếng Anh với các năm kinh nghiệm giảng dạy từ 5 năm trở lên Về giới tính, do điều kiện nhân lực của khoa Tiếng Anh, chỉ có 4/50 khách thể nghiên cứu có giới tính nam Ngoài việc tham gia bảng hỏi và điều tra, có 10 trong số 50 giảng viên đã tham gia phỏng vấn sâu để chia sẻ những khó khăn cụ thể và những kiến nghị của các giảng viên này cũng được quan tâm và trình bày trong báo cáo này nhằm xác định rõ nhất các bước xây dựng kỹ năng giao tiếp liên văn hóa một cách sâu sát và phù hợp nhất với nhu cầu của giảng viên 10 giảng viên được phỏng vấn có kinh nghiệm công tác từ 11 năm trở lên, có nhiều năm giảng dạy các học phần văn hóa và giao tiếp, chỉ 1/10 giảng viên là nam, số giảng viên còn lại tham gia phỏng vấn sau là 9 nữ giảng viên khoa tiếng Anh

2.2 Công cụ thu thập số liệu 2.2.1 Về bảng hỏi

Bảng hỏi được xây dựng trên cơ sở lý luận của vấn đề nghiên cứu Bảng hỏi được xây dựng dựa trên mô hình năng lực giao tiếp liên văn hóa của Quang,

N (2017) Phiếu gồm 13 câu hỏi trực tiếp liên quan tới việc nhận thức, tìm hiểu những cách xây dựng cũng như những khó khăn, định hướng của giảng viên Đại Học Thương Mại trong việc phát triển kỹ năng giao tiếp liên văn hóa Vì phương pháp của nghiên cứu là phương pháp định tính nên các câu hỏi dù hầu hết là các câu hỏi đóng, nhưng lượng thông tin cho phép giảng viên có các câu trả lời linh hoạt và khá cụ thể Do đó, lượng mẫu trả lời câu hỏi không nhiều, chỉ có 50 giảng

viên được cho rằng có tương tác hay giao tiếp liên văn hóa trong quá trình công tác tại trường

2.2.2 Về câu hỏi phỏng vấn

Nghiên cứu sử dụng phương pháp phỏng vấn để tìm hiểu sâu hơn bản chất của vấn đề Phỏng vấn giúp đánh giá và lý giải thêm các dữ kiện thu nhận trong bảng điều tra mà tác giả chưa có điều kiện để hiểu rõ (Nguyễn Xuân Nghĩa, 2012)

Vì vậy, sau khi thu thập phiếu điều tra, trong số 50 giảng viên, 10 giảng viên sẵn sàng tham gia phỏng vấn sâu đều đến từ ba bộ môn Thực hành tiếng, Lý Thuyết Tiếng và bộ môn Dịch Tiếng Anh thuộc Khoa Tiếng Anh, có trên 10 năm giảng dạy và công tác tại trường Số lượng giảng viên tham gia phỏng vấn đến từ bộ môn Lý thuyết tiếng và Dịch Tiếng Anh nhiều hơn bộ môn còn lại vì các giảng viên này phụ trách nhiều môn liên quan tới chiến lược giao tiếp, văn hóa Anh,

Mỹ, giao thoa Văn Hóa và thực hành dịch thuật

2.3 Quy trình thu thập số liệu

Bước 1: Bảng hỏi được sử dụng để thu nhập một số dữ liệu liên quan đến

kiến thức, nhận thức của giảng viên với việc phát triển kỹ năng giao tiếp liên văn hóa của chính họ, tất cả các câu hỏi chủ yếu nhắm tới các giảng viên Việt Nam,

do khó khăn trong dịch bệnh nên việc liên hệ và xin sự đồng ý của các giáo viên nước ngoài cũng gặp khá nhiều khó khăn, mặc dù có một số bảng hỏi được phản hồi nhưng đa số đều chưa xin phép công bố nên nhóm tác giả chỉ dừng lại ở cấp

độ quan sát chủ quan

Các nhóm câu hỏi không đi sâu vào trình độ tiếng Anh hay kinh nghiệm giảng dạy do đã nắm được là các giảng viên đều có khoảng ít nhất 5 năm giảng dạy tại Đại Học Thương Mại Nhóm câu hỏi thứ nhất tập trung vào kiến thức về kỹ năng giao tiếp liên văn hóa, và mối quan tâm phát triển kỹ năng này Nhóm câu hỏi thứ hai lại đi sâu tìm hiểu những khó khăn và tìm kiếm sự hỗ trợ từ các nguồn lực khác nhau, cũng như định hướng của giảng viên về việc phát triển kỹ năng giao tiếp liên văn hóa cho bản thân giảng viên và cho sinh viên nhà trường

Bước 2: Nhóm tác giả dựa trên kết quả ban đầu của bảng hỏi và tiến hành

quan sát giao tiếp của các giảng viên, và sinh viên, đặc biệt là giao tiếp liên văn hóa của giáo viên Việt Nam và sinh viên nước ngoài, và giáo viên nước ngoài và sinh viên Việt Nam, để sau đó đưa ra một số nhận xét quan trọng liên quan tới tính cách và hiểu biết văn hóa của các bên

Bước 3: Sau khi xem xết kết quả bảng hỏi và quan sát, nhóm nghiên cứu

đã tiến hành phỏng vấn 10 giảng viên tự nguyện tham gia của khoa Tiếng Anh, trong đó có 4 giảng viên đến từ bộ môn Dịch, 4 thành viên đến từ bộ môn Lý Thuyết Tiếng và 2 giảng viên của bộ môn Thực Hành Tiếng Các môn thầy/cô giảng dạy chủ yếu là môn nói và thuyết trình, môn giao tiếp, giao tiếp liên văn hóa, văn hóa Anh, Mỹ, môn thực hành dịch Anh-Việt, Việt-Anh, tiếng Anh kinh tế…, vì vậy các thầy cô đã có nhiều cơ hội cọ xát với các vấn đề văn hóa đa quốc gia, và cũng gặp một số khó khăn trong giao tiếp liên văn hóa, có nhu cầu chia sẻ

Cụ thể các trường hợp phỏng vấn sâu bao gồm: 10 trong số 50 giảng viên

đã tham gia phỏng vấn sâu để chia sẻ những khó khăn cụ thể và những kiến nghị của các giảng viên này cũng được quan tâm và trình bày trong báo cáo này nhằm xác định rõ nhất các bước xây dựng kỹ năng giao tiếp liên văn hóa một cách sâu sát và phù hợp nhất với nhu cầu của giảng viên 10 giảng viên được phỏng vấn có kinh nghiệm công tác từ 11 năm trở lên, có nhiều năm giảng dạy các học phần văn hóa và giao tiếp, chỉ 1/10 giảng viên là nam, số giảng viên còn lại tham gia phỏng vấn sau là 9 nữ giảng viên khoa tiếng Anh

2.4 Kết quả nghiên cứu:

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định tính và điều tra khảo sát Trước tiên nghiên cứu điều tra 50 giảng viên chuyên và không chuyên tiếng Anh giảng dạy tại trường Đại Học Thương Mại, các giảng viên được hỏi về mức độ tương tác

liên văn hóa, và về nhận thức vai trò của giao tiếp liên văn hóa trong hợp tác giáo dục và giảng dạy

2.4.1 Kết quả bảng hỏi giáo viên

Trước tiên, thông qua việc trả lời một số câu hỏi ban đầu, 95% số giảng viên đều nhận định rằng văn hóa có vai trò quan trọng của văn hóa giao tiếp, cũng như khẳng đinh rằng việc xây dựng, phát triển kỹ năng giao tiếp liên văn hóa là cần thiết trong công tác giảng dạy và giáo dục, các giảng viên tuyên bố họ đều có nhu cầu cao trong việc nâng cao kỹ năng này:

Hình 1: Mức độ quan trọng của văn hóa đối với giao tiếp

Mức độ quan trọng của văn hóa đối với giao tiếp

quan trọng khá quan trọng không quan trọng

Hình 2: Mức độ cần thiết của giao tiếp liên văn hóa với giảng dạy và hợp tác

Mức độ cần thiết của giao tiếp liên văn hóa càng được khẳng định, việc phát huy kỹ năng này sẽ càng được chú trọng hơn một khi giảng viên thực sự nhận thức được vai trò của kỹ năng này trong phát triển chuyên môn ngoại ngữ, cùng với 4 kỹ năng cơ bản là nghe, nói, đọc, viết; kỹ năng giao tiếp liên văn hóa sẽ thúc đẩy và phát triển kỹ năng ngoại ngữ một cách sâu sắc và phong phú hơn Từ đó, người học ngoại ngữ sẽ trở nên linh hoạt, tự tin và dễ dàng thích nghi với xu hướng toàn cầu hóa hiện nay

Những câu hỏi liên quan tới kiến thức cụ thể về các thành tố của năng lực giao tiếp liên văn hóa cho thấy khoảng 30% đến 50% giảng viên còn chưa hoàn toàn nắm được, do đó, giảng viên rõ ràng sẽ gặp khó khăn trong phát triển kỹ năng giao tiếp liên văn hóa nếu chính họ chưa có đầy đủ và chính xác những kiến thức nền tảng để xây dựng và nâng cao kỹ năng này:

Hình 3: Kiến thức về phẩm chất, thái độ, kỹ năng, năng lực giao tiếp liên văn

hóa

Thực trạng này cho thấy, việc tìm hiểu nhận thức của giảng viên về những phạm trù cụ thể của năng lực, kỹ năng giao tiếp liên văn hóa là khá thiết thực, đem lại kết quả quan trọng cho việc đầu tư, phát triển kỹ năng này từ gốc tới ngọn, từ các khái niệm cơ bản, tác động đến sự phát triển tổng hợp của kỹ năng ngoại ngữ- ngày càng mới mẻ, thu nạp thêm nhiều đặc điểm và phẩm chất mới, vừa thú vị, vừa là thử thách đối với giảng viên trong thời kỳ mới

0 10 20 30 40 50 60 70 80 90 100

phẩm chất Thái độ năng lực kỹ năng

Kiến thức về phẩm chất, thái độ, kỹ năng, năng lực giao tiếp

liên văn hóa

Đúng Sai