Nghiên cứu giải pháp thúc đẩy việc thực hiện trách nhiệm xã hội trong lĩnh vực môi trường của doanh nghiệp xây dựng tại thành phố đà nẵng (tt)

TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA --- NGÔ THỊ HẢI YẾN NGHIÊN CỨU GIẢI PHÁP THÚC ĐẨY VIỆC THỰC HIỆN TRÁCH NHIỆM XÃ HỘI TRONG LĨNH VỰC MÔI TRƯỜNG CỦA DOANH NGHIỆP XÂY DỰNG TẠI... Xuất phát từ các

TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA -

NGÔ THỊ HẢI YẾN

NGHIÊN CỨU GIẢI PHÁP THÚC ĐẨY VIỆC THỰC HIỆN TRÁCH NHIỆM XÃ HỘI TRONG LĨNH VỰC MÔI TRƯỜNG CỦA DOANH NGHIỆP XÂY DỰNG TẠI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA

Người hướng dẫn khoa học: TS ĐỖ THANH HUYỀN

Phản biện 1: TS Phạm Thị Trang

Phản biện 2: TS Hoàng Nhật Đức

Luận văn đã được bảo vệ trước Hội đồng chấm Luận văn tốt

nghiệp thạc sĩ Chuyên ngành Quản lý xây dựng họp tại Đại học

Đà Nẵng vào ngày 17 tháng 7 năm 2022

Có thể tìm hiểu luận văn tại:

- Trung tâm Học liệu và Truyền thông, Trường Đại học Bách khoa, Đại học Đà Nẵng

- Thư viện Khoa Quản lý Dự án, Trường Đại học Bách khoa – ĐHĐN

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Thuật ngữ trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp (Corporate Social Responsibility – CSR) lần đầu tiên được nhắc đến trong cuốn sách “Trách nhiệm xã hội của Doanh nhân (Social Responsibilities of the Businessman) của tác giả Howard Rothmann Bowen vào năm

1953 và đây là cuộc thảo luận toàn diện đầu tiên về đạo đức kinh doanh và trách nhiệm xã hội Từ đó CSR bắt đầu trở thành đề tài nghiên cứu và trở nên phổ biến trong những năm 1980 trên thế giới Sau cuộc khủng hoảng tài chính cuối năm 2007, CSR một lần nữa trở thành chủ đề được nhiều người, tổ chức quan tâm và nghiên cứu vì quan điểm cho rằng, trong điều kiện thị trường có nhiều bất ổn, một trong những yếu tố giúp doanh nghiệp đứng vững trong khủng hoảng tài chính là do CSR Ngày nay, cùng với xu hướng phát triển bền vững, CSR đã được nhiều doanh nghiệp áp dụng vào công việc kinh doanh của mình như một chiến lược dài hạn nhằm tạo ra một giá trị chung cho doanh nghiệp và cho toàn xã hội

Có rất nhiều định nghĩa khác nhau về CSR Tùy thuộc vào từng góc độ, quan điểm, chức năng, điều kiện cũng như trình độ phát triển mà mỗi người nghiên cứu, tổ chức, chính phủ có một nhìn nhận khác về nó Nhưng về cơ bản CSR là cam kết của doanh nghiệp rằng

sự phát triển kinh tế của doanh nghiệp luôn đi cùng với việc đảm bảo lợi ích chung và phát triển của toàn xã hội Xã hội ở đây bao hàm một ý nghĩa sâu, rộng gồm các vấn đề liên quan đến: cách ứng xử của doanh nghiệp đến các bên liên quan trong quá trình hoạt động như đội ngũ cán bộ, công nhân viên, người lao động thuộc doanh nghiệp, các nhà sản suất, cung ứng nguyên vật liệu, đối tác đến người tiêu dùng Đồng thời đề cập đến trách nhiệm đối với các vấn đề môi trường, trách nhiệm với sự phát triển của cộng đồng như các hoạt

động tình nguyện, nhân đạo, tài trợ, và các vấn đề xã hội khác Trên thế giới, CSR đã được áp dụng rộng rãi, đặc biệt là trong các lĩnh vực tài chính, thương mại và bán lẻ, nơi các hoạt động kinh doanh tạo ra đáng kể lợi ích từ các bên liên quan Trong ngành xây dựng, CSR đang ngày càng phát triển trong những năm gần đây [58] Đặc điểm đặc thù của ngành xây dựng gắn liền với sự phát triển của một quốc gia, chẳng hạn việc tạo ra nhiều công trình, nhà máy công nghiệp và các cơ sở hạ tầng giúp cho việc phát triển kinh tế, xã hội, nâng cao điều kiện sống, sức khỏe, của con người Bên cạnh

đó, ngành xây dựng cũng là một nguồn cung cấp các cơ hội việc làm

và các phương tiện kiếm sống cho đông đảo người lao động như những người hành nghề chuyên nghiệp, những người lao động có kỹ năng và không có kỹ năng

Tuy nhiên ngành xây dựng có nhiều nguy cơ, ảnh hưởng tiêu cực đến con người, môi trường, xã hội như: sử dụng nhiều lao động với mức tiếp xúc với các tai nạn cao, do đó làm cho việc xây dựng trở nên kém an toàn hơn đối với công nhân xây dựng Ngoài ra , ngành xây dựng cũng gồm nhiều bên liên quan như cơ quan quản lý nhà nước, chủ đầu tư, thiết kế, thi công xây dựng, cung ứng vật tư, người sử dụng, hình thành nên nhiều mối quan hệ Do kết quả của

sự cạnh tranh gay gắt và tìm kiếm lợi nhuận, nhiều tổ chức xây dựng hoạt động không lành mạnh Ngành xây dựng cũng gắn liền với việc lạm dụng đất, sử dụng quá mức tài nguyên [38], năng lượng và gây ô nhiễm môi trường thông qua các hình thức phát thải khí nhà kính, bụi, chất thải, Điều này ảnh hưởng xấu đến môi trường và hệ sinh thái

Vì những tác động và ảnh hưởng như trên, việc thực hiện CSR

để duy trì những khía cạnh có ích cũng như loại bỏ các yếu tố tiêu cực từ ngành xây dựng hứa hẹn sẽ đem lại sự ảnh hưởng tích cực đến

xã hội, góp phần lớn cho mục tiêu phát triển bền vững của toàn cầu

Ở Việt Nam hiện nay, CSR đã có được sự quan tâm, tìm hiểu của nhiều doanh nghiệp, nhưng chủ yếu là các doanh nghiệp lớn, trong các lĩnh vực thương mại, tài chính, còn trong ngành xây dựng các nghiên cứu chưa được thực hiện nhiều Với các đặc điểm riêng của ngành xây dựng như đã đề cập ở trên, khi các doanh nghiệp xây dựng nhận thức và áp dụng trách nhiệm xã hội vào tổ chức của mình

sẽ có thể mang lại lợi ích rất lớn về mặt xã hội cũng như giảm thiểu được các vấn đề về môi trường giúp ích cho sự phát triển bền vững Ngoài ra khi nền kinh tế ngày một phát triển, cạnh tranh giữa các doanh nghiệp sẽ ngày càng phức tạp và gay gắt thì các hoạt động thể hiện trách nhiệm xã hội sẽ giúp cho doanh nghiệp giảm thiểu rủi ro, xây dựng uy tín, nâng cao danh tiếng, từ đó mang lại nhiều lợi ích kinh doanh cho doanh nghiệp

Xuất phát từ các vấn đề nêu trên và để hoàn thiện về mặt lý luận, các phương pháp khoa học về trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp, học viên đề xuất lựa chọn đề tài: “Nghiên cứu giải pháp thúc đẩy việc thực hiện trách nhiệm xã hội trong lĩnh vực môi trường của doanh nghiệp xây dựng tại thành phố Đà Nẵng” làm luận văn tốt nghiệp của mình

2 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

Khảo sát, đánh giá thực trạng thực hiện Trách nhiệm xã hội trong lĩnh vực môi trường của doanh nghiệp xây dựng tại thành phố

Đà Nẵng

Ðề xuất một số giải pháp tiềm năng nhằm thực hiện Trách nhiệm xã hội trong lĩnh vực môi trường của doanh nghiệp xây dựng tại thành phố Đà Nẵng

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Ðối tượng nghiên cứu: Giải pháp tiềm năng thúc đẩy việc thực hiện trách nhiệm xã hội trong lĩnh vực môi trường của doanh nghiệp xây dựng tại thành phố Đà Nẵng

Phạm vi nghiên cứu:

- Về nội dung: Giải pháp thúc đẩy việc thực hiện trách nhiệm

xã hội trong lĩnh vực môi trường của doanh nghiệp xây dựng

- Về địa bàn nghiên cứu: Nghiên cứu các doanh nghiệp đã và đang thi công xây dựng trên địa bàn thành phố Đà Nẵng

- Về thời gian nghiên cứu: Năm 2021

4 Cách tiếp cận và phương pháp nghiên cứu

4.2 Phương pháp nghiên cứu:

Phương pháp điều tra khảo sát thực tế: khảo sát được thực hiện bằng cách gửi bảng câu hỏi trực tiếp, gửi thư điện tử và khảo sát qua công cụ google Form Sử dụng kỹ thuật lấy mẫu thuận tiện, trong đó các đối tượng được hướng đến trong nghiên cứu là những người làm trong lĩnh vực xây dựng tại các doanh nghiệp xây dựng, thiết kế, các

sở ban ngành chuyên môn xây dựng, môi trường

Phương pháp thu thập, tổng hợp và phân tích số liệu: thu thập, tổng hợp các tài liệu hiện có về trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp,

dữ liệu từ phiếu khảo sát và tiến hành phân tích số liệu

Một số phương pháp kết hợp khác để nghiên cứu và giải quyết các vấn đề được đặt ra

5 Những đóng góp của đề tài

Tổng quan, đánh giá được thực trạng thực hiện trách nhiệm xã hội trong lĩnh vực môi trường của doanh nghiệp xây dựng trên địa bàn Đà Nẵng hiện nay

Ðề xuất một số giải pháp thực hiện Trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp trong lĩnh vực môi trường

1.1.1 Các khái niệm về CSR

1.1.2 Một số bộ tiêu chuẩn về CSR hiện nay

1.1.3 Lợi ích của việc thực hiện CSR đối với các doanh nghiệp

1.1.3.1 Tối ưu hóa hoạt động và duy trì sự bền vững của doanh nghiệp

1.1.3.2 Lợi thế cạnh tranh, danh tiếng của tổ chức

1.1.3.3 Khả năng thu hút và giữ chân người lao động, duy trì tinh thần, cam kết và năng suất của người lao động

1.2 Trách nhiệm xã hội về lĩnh vực môi trường của các doanh nghiệp xây dựng

1.2.1 Ngành xây dựng và các vấn đề về môi trường

1.2.1.1 Tình hình môi trường trên thế giới, ảnh hưởng của ngành xây dựng và các giải pháp đang được áp dụng

1.2.1.2 Tình hình môi trường tại Việt Nam hiện nay, ảnh hưởng của ngành xây dựng và các giải pháp đang được áp dụng 1.2.1.3 Tình hình môi trường tại Đà Nẵng, ảnh hưởng của ngành xây dựng và các giải pháp đang được áp dụng

1.2.2 Các nghiên cứu CSR về lĩnh vực môi trường trong ngành xây dựng

1.2.3 Tìm hiểu thực trạng thực hiện trách nhiệm xã hội và các quy định trong lĩnh vực môi trường của doanh nghiệp xây dựng tại thành phố Đà Nẵng

1.3 Kết luận chương 1

Chương 1 đã trình bày các nội dung về:

Tổng quan về trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp, các khái niệm về CSR của các tổ chức qua các giai đoạn trên thế giới, các bộ tiêu chuẩn CSR phổ biến hiện nay và các lợi ích khi doanh nghiệp áp dụng CSR vào công việc kinh doanh của mình

Các ảnh hưởng của ngành xây dựng đến môi trường hiện nay, các nghiên cứu CSR về lĩnh vực môi trường của ngành xây dựng Từ

đó rút ra bảng tổng hợp thông qua các nghiên cứu, ngoài ra tham khảo thêm ý kiến chuyên gia đúc rút ra các giải pháp tiềm năng thúc đẩy việc thực hiện CSR trong lĩnh vực môi trường phục vụ cho việc khảo sát Bên cạnh đó, sử dụng các tiêu chí trong tiêu chuẩn Việt Nam TCVN ISO 26000:2013 và luật bảo vệ môi trường số 72/2020/QH14 tìm hiểu thực trạng thực hiện CSR hiện nay

CHƯƠNG 2 - PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 2.1 Quy trình nghiên cứu

2.2 Quy trình thiết kế bảng câu hỏi khảo sát

2.3 Quy trình thu thập và xử lý số liệu

2.3.1 Xác định kích thước mẫu

2.3.2 Kỹ thuật lấy mẫu

2.3.3 Phương pháp thu thập dữ liệu

2.5 Kết luận chương 2

Chương 2 trình bày cơ sở lý thuyết của các nội dung sau:

- Quy trình nghiên cứu: trình bày các bước trong nghiên cứu

từ khi xác định được đề tài, mục tiêu cho tới khi có được dữ liệu tiến hành phân tích và đưa đến kết luận Đây là cách thức nghiên cứu một cách tổng quát

- Quy trình thiết kế bảng câu hỏi: trình bày các bước để thiết

kế ra bảng câu hỏi khảo sát, tóm tắt lại các nghiên cứu trước và bổ sung thêm các ý kiến của chuyên gia

- Quy trình thu thập và xử lý số liệu: nêu ra cách xác định kích thước mẫu, kỹ thuật lấy mẫu, phương pháp thu thập dữ liệu và làm sạch, mã hóa mẫu được sử dụng trong bài nghiên cứu

- Phân tích dữ liệu: xác định các phương pháp, công cụ để phân tích dữ liệu sau khi thu thập được Bao gồm thống kê mô tả, phân tích độ tin cậy bằng hệ số Cronbach’s alpha, phân tích nhân tố khám phá EFA Phần mềm sử dụng cho nghiên cứu là excel và SPSS

CHƯƠNG 3 - PHÂN TÍCH DỮ LIỆU

3.1 Thiết kế bảng khảo sát

3.1.1 Bảng khảo sát

Sau khi phân tích các nghiên cứu trước đây, học viên đề xuất các nội dung chính cần khảo sát như sau:

- Phần I - Thông tin cá nhân

- Phần II - Khảo sát nhận thức về trách nhiệm xã hội trong lĩnh vực môi trường

- Phần III - Khảo sát thực trạng thực hiện trách nhiệm xã hội

và các quy định trong lĩnh vực môi trường của doanh nghiệp xây dựng tại thành phố Đà Nẵng

- Phần IV - Khảo sát các giải pháp tiềm năng thúc đẩy thực hiện trách nhiệm xã hội trong lĩnh vực môi trường của doanh nghiệp xây dựng tại thành phố Đà Nẵng

3.1.2 Phần khảo sát thực trạng về thực hiện trách nhiệm xã hội trong lĩnh vực môi trường tại thành phố Đà Nẵng

3.1.3 Phần khảo sát về các giải pháp tiềm năng thúc đẩy thực hiện trách nhiệm xã hội trong lĩnh vực môi trường của doanh nghiệp xây dựng tại thành phố Đà Nẵng

Bảng 3.3 Các giải pháp tiềm năng thúc đẩy thực hiện trách nhiệm

xã hội trong lĩnh vực môi trường của doanh nghiệp xây dựng tại

thành phố Đà Nẵng

I Nhóm giải pháp liên quan đến chính sách pháp

luật

1

Xây dựng một hệ thống đánh giá CSR toàn diện

dành riêng cho ngành xây dựng Trong đó có sự kết

hợp của tự nguyện và bắt buộc

CSPL1

2 Cơ quan chuyên môn tăng cường hỗ trợ, hướng dẫn

thực hiện CSR và đánh giá mức độ thực hiện CSR CSPL2

STT Nhóm nhân tố/ Tiêu chí Ký hiệu

đối với các doanh nghiệp xây dựng

3 Có chính sách ưu tiên, xếp hạng những doanh nghiệp

xây dựng có CSR tốt khi thực hiện các dự án CSPL3

4

Có chính sách đẩy mạnh thu hút đầu tư các doanh

nghiệp xây dựng, đơn vị tư vấn, nhà cung cấp, sản

xuất công nghệ, vật liệu, .hoạt động quan tâm đến

lĩnh vực môi trường, phát triển bền vững vào thành

Luôn cập nhật, thực hiện nghiêm chỉnh các văn bản

chính sách, pháp luật liên quan đến vấn đề môi

trường của Nhà nước và thành phố đối với các doanh

nghiệp xây dựng

DNXD1

6

Tăng cường quản trị tổ chức, xây dựng kế hoạch

phát triển CSR trong lĩnh vực môi trường như một

chiến lược để thiết lập trọng tâm các hoạt động chính

của doanh nghiệp

DNXD2

7

Cải tiến, tiếp cận các công nghệ, giải pháp nước

ngoài để đẩy nhanh quá trình thực hiện liên quan đến

vấn đề môi trường

DNXD3

8

Cung cấp môi trường khuyến khích tất cả nhân viên

học tập suốt đời, nâng cao hiểu biết, kiến thức về

CSR trong lĩnh vực môi trường nói riêng và chuyên

môn nghề nghiệp nói chung

DNXD4

9 Tổ chức thi công hợp lý và thiết kế quy trình xây

III Nhóm giải pháp liên quan đến các bên liên quan

10

Tăng cường tuyên truyền, nâng cao nhận thức của

các bên liên quan về các giá trị và rủi ro vốn có khi

thực hiện hoặc không thực hiện CSR trong lĩnh vực

môi trường

BLQ1

11 Phát triển các quy tắc ứng xử chính thức về thực hiện BLQ2

STT Nhóm nhân tố/ Tiêu chí Ký hiệu

CSR trong lĩnh vực môi trường và truyền đạt các quy

tắc này cho tất cả các bên liên quan đến dự án

12

Các cơ quan nhà nước có chính sách xử lý nghiêm

các trường hợp vi phạm, khen thưởng, khuyến khích

đối với các doanh nghiệp thực hiện tốt theo quy định

BLQ3

13

Các cơ quan nhà nước tăng cường tổ chức kiểm tra,

giám sát đối với các doanh nghiệp xây dựng, áp dụng

cơ chế thanh tra đột xuất khi có dấu hiệu vi phạm

BLQ4

14

Tăng cường các thiết bị đo lường, báo cáo các chỉ số

về môi trường để thuận tiện trong việc quản lý, kiểm

soát các mục tiêu đề ra khi thực hiện dự án

BLQ5

15

Tăng cường sự giám sát của cộng đồng, xã hội trong

lĩnh vực môi trường đối với các doanh nghiệp xây

dựng trong thời gian thi công xây dựng

BLQ6

16

Tăng cường hiểu biết, năng lực, kinh nghiệm của

đơn vị thiết kế, giám sát về các công trình xanh, tiết

kiệm năng lượng, các loại vật liệu bền vững, tái sử

dụng, … để tư vấn, tham mưu cho chủ đầu tư, khách

hàng

BLQ7

17

Chủ đầu tư lồng ghép các yếu tố về thực hiện CSR

trong lĩnh vực môi trường khi chọn lựa các đơn vị

Nghiên cứu, phát triển thị trường vật liệu xây dựng

bền vững, sản phẩm tiết kiệm năng lượng, sản phẩm,

dịch vụ hiệu quả năng lượng tại thành phố

CNXD1

19

Nâng cao nhận thức của cộng đồng về sản xuất và

tiêu dùng bền vững những sản phẩm của ngành xây

dựng

CNXD2

20

Xác định nhu cầu, đặt hàng các chương trình giáo

dục, đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ xây dựng về thực

hiện CSR trong lĩnh vực môi trường

CNXD3

3.2 Làm sạch và mã hóa dữ liệu

Thu được 166 phiếu để tiến hành phân tích dữ liệu 166 phiếu

> 144 phiếu, vì vậy số lượng này cũng đã đạt yêu cầu để tiến hành phân tích

Tiếp theo điền các dữ liệu vào file excel và tiến hành mã hóa các câu trả lời thành dạng số

3.3 Phân tích dữ liệu

3.3.1 Thống kê mô tả

3.3.1.1 Thông tin cá nhân

Bảng khảo sát có đầy đủ các đơn vị cũng như con người làm việc tại các bộ phận tham gia án xây dựng, tỷ lệ phân bổ cũng tương đối phù hợp Mặc khác, dựa vào trình độ học vấn cũng như số năm kinh nghiệm làm việc cho thấy đối tượng tham gia khảo sát tương đối tốt, có thể đưa ra đánh giá đúng cho các câu hỏi khảo sát

3.3.1.2 Nhận thức về trách nhiệm xã hội trong lĩnh vực môi trường

Các đối tượng tham gia khảo sát phần lớn có nhận thức về CSR, mặc dù đó có thể là những hiểu biết sơ lược, có ý thức bảo vệ môi trường và cũng ý thức được ngành xây dựng ảnh hưởng lớn đến vấn đề môi trường hiện nay

Tuy nhiên về các ảnh hưởng đến môi trường như ô nhiễm không khí, đất, nước, tiếng ồn, độ rung hay phát thải khí nhà kính, tiêu hao năng lượng lớn, tiêu hao nhiều tài nguyên, mặc dù ngành xây dựng góp phần gây ra tất cả các vấn đề đó nhưng một số ít người cho rằng ngành xây dựng chỉ góp phần gây ra một số chứ không phải tất cả các vấn đề trên

3.3.1.3 Thực trạng thực hiện trách nhiệm xã hội và các quy định trong lĩnh vực môi trường của doanh nghiệp xây dựng tại thành phố Đà Nẵng