BIẾN đổi văn HOÁ VIỆT NAM TRONG GIAO lưu TIẾP BIẾN với văn HOÁ TRUNG QUỐC

TIỂU LUẬN CƠ SỞ VĂN HÓA VIỆT NAM ĐỀ TÀI BIẾN ĐỔI VĂN HOÁ VIỆT NAM TRONG GIAO LƯU TIẾP BIẾN VỚI VĂN HOÁ TRUNG QUỐC MỤC LỤC MỞ ĐẦU 1 Lý do chọn đề tài 1 Mục đích nghiên cứu 2 Đối tượng nghiên cứu 2 Phạm.

TIỂU LUẬN

CƠ SỞ VĂN HÓA VIỆT NAM

ĐỀ TÀI: BIẾN ĐỔI VĂN HOÁ VIỆT NAM TRONG GIAO

LƯU TIẾP BIẾN VỚI VĂN HOÁ TRUNG QUỐC

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1.Lý do chọn đề tài 1

2.Mục đích nghiên cứu 2

3.Đối tượng nghiên cứu 2

4.Phạm vi và phương pháp nghiên cứu 2

5.Kết cấu đề tài 3

NỘI DUNG 4

CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN 4

1.1 Khái niệm giao lưu tiếp biến văn hóa 4

1.2 Khái quát sơ lược về văn hóa Trung Quốc 6

1.3 Cách thức giao lưu tiếp biến giữa văn hóa Việt Nam và văn hóa Trung Quốc 8

CHƯƠNG 2: BIẾN ĐỔI VĂN HOÁ VIỆT NAM TRONG GIAO LƯU TIẾP BIẾN VỚI VĂN HOÁ TRUNG QUỐC 9

2.1 Văn hóa tổ chức cộng đồng 9

2.2 Văn hóa nhận thức 11

2.2.1 Nhận thức về con người 11

2.2.2 Nhận thức về vũ trụ 13

2.3 Văn hóa sản xuất – tiêu dùng 16

2.3.1 Trang phục 16

2.3.2 Ẩm thực 17

2.3.3 Kiến trúc và sản xuất 19

2.4 Văn hóa tư duy – nhận thức 21

2.4.1 Tôn giáo 21

2.4.2 Chữ viết 25

CHƯƠNG 3: Ý NGHĨA VÀ TÁC ĐỘNG CỦA VIỆC GIAO LƯU TIẾP BIẾN VỚI VĂN HOÁ TRUNG QUỐC GIAI ĐOẠN HIỆN NAY 27

3.1 Tiếp nhận và cải biến những giá trị văn hóa phù hợp với văn hóa Việt Nam 27

3.2 Hạn chế của giao lưu tiếp biến văn hóa Trung Quốc về vấn đề bản quyền 29

3.3 Nâng cao, phát triển giao lưu tiếp biến văn hóa Việt Nam trong bối cảnh mới một cách tích cực 31

KẾT LUẬN 35

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 37

Giao lưu tiếp biến chính là động lực thúc đẩy văn hóa phát triển, trong quátrình đó những yếu tố riêng biệt luôn được bổ sung bằng những yếu tố khu vực vànhân loại, văn hóa nội sinh luôn được làm giàu thêm bởi những yếu tố văn hóangoại sinh đã được bản địa hóa Kế thừa cái sẵn có của bản thân, tiếp thu cái mới

từ bên ngoài, đó là một quy luật tất yếu của bất kỳ nền văn hóa nào ở bất kỳ thờiđại nào

Nền văn hóa Việt Nam là một nền văn hóa mở, luôn tiếp thu, chắt lọc tinh hoavăn hóa nhân loại đế làm giàu bản sắc văn hóa dân tộc Trong xu thế toàn cầu hóa

và hội nhập quốc tế, Đảng và Nhà nước luôn xác định văn hóa là nền tảng tinh thần

và là động lực thúc đẩy xã hội phát triển; xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến,đậm đà bản sắc dân tộc, kế thừa truyền thống vãn hóa tốt đẹp của dân tộc, tiếp thutinh hoa văn hóa nhân loại để không ngừng làm phong phú bản sắc văn hóa dântộc Vì vậy, phát huy giá trị tích cực trong quá trình giao lưu và tiếp biến văn hóavào sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước có ý nghĩa vô cùng quantrọng

Với mong muốn được hiểu rõ hơn về quá trình giao lưu tiếp biến với văn hóaTrung Quốc cùng với những biển đổi, cơ hội và khó khăn còn tồn tại Từ đó rút ra

những bài học kinh nghiệm trong giao lưu tiếp biến văn hóa với Trung Quốc nóiriêng và các quốc gia trên thế giới nói chung hiện nay, đồng thời học hỏi, trau dồivà

chia sẻ kiến thức nên em đã chọn đề tài: “BIẾN ĐỔI VĂN HOÁ VIỆT NAM

TRONG GIAO LƯU TIẾP BIẾN VỚI VĂN HOÁ TRUNG QUỐC”.

Cuối cùng, tiểu luận góp phần tăng cường tinh thần yêu nước, nâng cao ý thứcgiữ gìn nền văn hóa đậm đà bản sắc dân tộc của mọi người trong thời kì mở cửahội nhập hiện nay

3 Đối tượng nghiên cứu

Tiểu luận nghiên cứu sự biến đổi của văn hóa Việt Nam trong giao lưu, tiếpbiến với văn hóa Trung Quốc

4 Phạm vi và phương pháp nghiên cứu

4.1 Phạm vi nghiên cứu

Về thời gian, đề tài tập trung phân tích những biến đổi văn hóa từ khi bắt đầu

quá trình giao lưu tiếp biến giữa hai nền văn hóa Việt Nam và Trung Quốc

Về không gian, tiểu luận nghiên cứu sự biến đổi về mặt văn hóa Việt Nam qua

quá trình giao lưu tiếp biến với văn hóa Trung Quốc

4.2 Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp luận: đề tài lấy chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Minh làm

cơ sở lý luận và phương pháp luận Dựa trên chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủnghĩa duy vật lịch sử để nghiên cứu

Các phương pháp nghiên cứu cụ thể: phương pháp phân tích và tổng hợp,phương pháp quy nạp và diễn giải, phương pháp lịch sử và logic

5 Kết cấu đề tài

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, tiểu luận gồm

có 3 chương và 10 tiết

NỘI DUNGCHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN

1.1 Khái niệm giao lưu tiếp biến văn hóa

Lịch sử vận động và phát triển của văn hóa là lịch sử của quá trình giao lưu vàtiếp biến văn hóa, không một nền văn hóa nào có thể tự mình đóng cửa, cô lập vớithế giới bên ngoài Bản thân mỗi nền văn hóa đều có xu hướng hướng ngoại vàquan hệ với các nền văn hóa khác

Giao lưu tiếp biến văn hoá là quy luật có tính phổ biến trong tiến trình lịch sử

và văn hoá của nhân loại, sự tồn tại, phát triển của các cộng đồng, dân tộc dù ởbình diện nào cũng gắn với kế thừa, giao lưu, tiếp xúc, tiếp biến văn hoá Trongquá trình đó, bản sắc văn hóa dân tộc luôn phát huy giá trị và khắc chế nhữngkhuyết điểm, thách thức nảy sinh do giao lưu và tiếp biến văn hóa mang lại Duy trìban sắc không có nghĩa là đóng cửa, mà phải thích ứng với sự giao lưu, hội nhậpvới các nền văn hóa bên ngoài, nhất là trong bối cảnh toàn cầu hóa về văn hóa vàkinh tế đang trở thành dòng chảy chủ đạo của lịch sử

Giao lưu tiếp biến văn hoá là khái niệm có liên quan tới nhiều khái niệm khácnhư tiếp xúc văn hoá, giao tiếp văn hoá; giao thoa văn hoá; trao đổi văn hoá; tiếpbiến văn hoá Do đó, để đưa ra được định nghĩa giao lưu tiếp biến văn hóa phảiđược cắt nghĩa dựa trên nhiều cụm từ và nhiều góc nhìn khác nhau

Trước tiên, theo từ điển Bách khoa Việt Nam định nghĩa: “giao lưu văn hóa là

sự tiếp xúc văn hóa, trao đổi ảnh hưởng và tác động qua lại giữa các nền văn hóacủa các dân tộc khác nhau Sự giao lưu văn hoá trong trường hợp tích cực thườngđem đến sự tiếp biến văn hoá Nhờ đó nền văn hoá của dân tộc được tiếp thu thêmcác yếu tố văn hoá tích cực khác và được làm giàu thêm, mà vẫn giữ dc bản sắc

văn hoá của mình Mặt khác, nếu trong quá trình giao lưu văn hoá mà không giữđược bản

sắc văn hoá, thì sẽ bị nền văn hoá khác đồng hoá, dù là đồng hoá cưỡng bức hay làđồng hoá tự nhiên”1.

Giao lưu là sự gặp gỡ của các dòng chảy văn hóa, còn tiếp biến là sự tiếp nhận

và biến đổi, là kết quả của sự gặp gỡ trên, dẫn đến những thay đổi cơ bản trong cấutrúc văn hóa của những nền văn hóa trong thế đối thoại Tiếp biến văn hóa hàmchứa chỉ những sự thay đổi trong cấu trúc văn hóa ở mỗi nền văn hóa của mỗinhóm dân tộc, mỗi dân tộc, mỗi khu vực văn hóa trong giao lưu Giao lưu văn hóa

là quá trình tiếp xúc, trao đổi, lựa chọn các giá trị văn hóa khác nhau, dẫn đến sựbiến đổi văn hóa của mỗi chủ thể Giao lưu văn hóa là hình thức quan hệ trao đổivăn hóa, tăng cường sự hiểu biết lẫn nhau, học hỏi lẫn nhau, từ đó nảy sinh nhữngnhu cầu mới thúc đẩy mỗi nền văn hóa phát triển

Tiếp biến văn hóa là một hiện tượng, một quá trình có hai nền văn hóa tiếpxúc với nhau rồi dẫn đến biến đổi theo xu hướng khác nhau: có nền văn hóa pháttriển phong phú hơn nhờ quá trình giao lưu, gặp gỡ, tiếp thu những tinh hoa vănhóa từ bên ngoài, cũng có nền văn hóa bị lụi tàn, bị đồng hóa và mất đi trong quátrình giao lưu, tiếp xúc với những nền văn hóa khác Định nghĩa về “tiếp biến vănhoá" được đưa ra ở cuộc họp UNESCO châu Á tại Téhéran năm 1978: Tiếp biếnvăn hoá đó là sự tiếp xúc giữa những nhóm người khác nhau về văn hóa, do đósinh ra những sự thay đổi về văn hoá (ứng xử, giao tiếp, tư duy ) ở trong mỗinhóm Tiếp biến văn hoá là quá trình một nhóm người hay một cá nhân qua tiếpxúc trực tiếp và liên tục với một nhóm khác, tiếp thụ (tự nguyện hay bắt buộc, toàn

bộ hay từng bộ phận) nền văn hoá của nhóm này Hay khái niệm tiếp biến văn hoá

có thể được hiểu là quá trình một cá nhân khi tiếp xúc trực tiếp và liên tục với mộtcộng đồng hay một cá nhân khác hấp thụ nhiều hay ít nền văn hóa của cộng đồnghay các cá nhân này

Từ điển Bách khoa Việt Nam tập 2

Như vậy, có thể khái quát được “Giao lưu tiếp biến văn hóa chính là sự gặp

gỡ, đổi thoại, thâm nhập và học hỏi lẫn nhau giữa các nền văn hóa khác biệt nhau,kết quả là các nền văn hoá ấy thay đổi bổ sung, làm giàu cho nhau để cùng hướngtới phát triển bền vững Giao lưu tiếp biến văn hóa là sự vận động thường xuyêncủa xã hội, của văn hóa, gắn bó với tiến hóa xã hội và cũng gắn bó với sự phát triểncủa văn hóa Giao lưu văn hóa là quy luật tồn tại và phát triển của mọi nền văn hóa.Trên phương diện văn hoá, bản sắc dân tộc có vai trò rất quan trọng trong giao lưutiếp biến”

1.2 Khái quát sơ lược về văn hóa Trung Quốc

Trung Quốc là một trong những trung tâm văn hóa lớn ở phương Đông, cónền văn hóa lâu đời và phát triển rực rỡ Do nằm trên ngã ba đường của các luồnggiao lưu kinh tế - văn hóa Đông - Tây, Nam - Bắc trong đại lục châu Ávà miềnbình nguyên Âu - Á, văn hóa Trung Quốc vừa mang những đặc điểm văn hóa dumục của các cư dân phương Bắc, vừa thâu hóa tinh hoa văn hóa nông nghiệp củacác cư dân phương Nam

Người Trung Quốc khá khắt khe trong vấn đề giao tiếp Trong khi chào hỏikhông nên bắt tay chặt, mà thả lỏng tay hoặc nhẹ nhàng Chào hỏi người có chứcquyền cao nhất trước chứ không chào hỏi phụ nữ trước Khi giới thiệu người khácvới ai đó thì không bao giờ được phép dùng ngón tay trỏ chỉ về người đó

Người ta thường nói “ăn cơm Tàu, ở nhà Tây, lấy vợ Nhật” Điều đó để thấyrằng ẩm thực Trung Quốc có một vị trí đặc biệt trên trường quốc tế Ẩm thực cũng

là một trong những chủ đề hấp dẫn nhất cho bất kỳ du khách nào đến Trung Quốc.Tuy nhiên, không chỉ có những phong cách đa dạng Ẩm thực Trung Quốc còn là

có những triết lý nghệ thuật và những tập quán ăn uống độc đáo Ẩm thực Trung

Quốc lấy đạo Khổng làm trung tâm Nghĩa là dù là món ăn nào đi nữa cũng phảituân theo

thuyết quân bình âm dương, các món ăn hài hòa sẽ tốt hơn cho cơ thể Trong đó,các món ăn đều được kết hợp khéo léo kết hợp với các loại gia vị, để không chỉ tạo

ra những món ăn hấp dẫn mà còn phải tốt cho sức khỏe Tuy theo từng khu vực mà

có những trường phái thức ăn khác nhau như: Sơn Đông, Tứ Xuyên, Giang Tô,Quảng Đông, Phúc Kiến, Hồ Nam, An Huy

Kinh kịch đi liền với nền văn hóa Trung Hoa theo chiều dài 5000 năm Kinhkịch chính là sự kết tụ của tinh hoa văn hóa, cũng có thể nói rằng đây chính là nềnmóng, gốc rễ của văn hóa Trung Hoa Hình thành và phát triển mạnh tại Bắc Kinhvào thời vua Càn Long của vương triều nhà Thanh Bắt nguồn là những màn diễntuồng sân khấu của Trung Hoa cổ Được gọi là ca kịch hay hý kịch là một thể loạidiễn tuồng bao gồm ca múa (ngâm khúc kèm theo nghệ thuật vũ đạo) Thậm chí có

cả các loại tạp kỹ pha trộn như kể chuyện, các màn nhào lộn, xiếc, diễn hoạt kê(tiếu lâm khôi hài), đối thoại trào lộng và võ thuật

Kiến trúc Trung Hoa thời cổ là hình thức nghệ thuật độc đáo, tiện dụng, trong

đó thể hiện đầy đủ sự kết hợp hài hòa các yếu tố địa lý, biến đổi khí hậu, tôn giáo

và cả phong tục tập quán chỉ trong một công trình duy nhất Rất nhiều công trình

đã vang danh khắp thế giới xuyên suốt dòng chảy lịch sử như Hoàng Cung, Vạn LýTrường Thành, Di Hòa Viên,…

Nhắc đến Trung Quốc không thể bỏ qua kỹ thuật chế tác đồ sứ Trung Quốcchính là quê hương của đồ gốm sứ Chính vì vậy mà tên quốc gia Trung Quốctrong tiếng anh là “China” và chính từ “China” còn có ý nghĩa là gốm sứ Khôngnhững thế, kỹ thuật chế tạo đồ sứ của Trung Hoa còn được phát triển và lan rộngđến trên toàn thế giới Kỹ thuật chế tác gốm sứ được lan truyền đến khắc các quốcgia trên thế giới Và chính sự thành công này cũng mang lại những đóng góp to lớncho nền

văn hóa Trung Hoa Và từ phát minh này, Trung quốc còn được biết đến vơi tên gọi

“ đất nước đồ sứ”

Người Trung Quốc rất kỵ màu trắng vì màu trắng là sự tang thương, chia ly.Màu đỏ được xem là màu may mắn, thường xuất hiện trong các ngày lễ tết, đámcưới, mừng thọ Rồng là con vật đứng đầu trong tứ linh, là thần vật được sùng báinhất trong văn hóa tín ngưỡng của người dân Đối với người dân Trung Quốc,những gì vĩ đại nhất, lớn lao nhất thường được gắn với rồng, nó là biểu tượng củathần quyền

Có thể thấy, với bề dày lịch sử hàng nghìn năm và hơn 55 dân tộc anh em,Trung Quốc hình thành nên nền văn hóa phong phú đặc sắc, đa dạng về tập quán từứng xử giao tiếp hàng ngày, ẩm thực cho đến nghệ thuật thơ ca, kịch, kiến trúc, thủcông mỹ nghệ,… Những nét đẹp văn hóa đó đã được lưu truyền, tồn tại và gópphần làm rực rỡ thêm nền văn hóa nhân loại

1.3 Cách thức giao lưu tiếp biến giữa văn hóa Việt Nam và văn hóa Trung Quốc

Có hai hình thức tiếp biến văn hóa phổ biến Thứ nhất là sự tiếp biến một cáchhòa bình tự nguyện, hình thức này thường xảy ra thông qua giao lưu buôn bán traođổi sản phẩm, cũng có thể thông qua hoạt động cưới xin, hội hè giữa hai cộng đồngdân cư, nhất là với các cộng đồng dân cư ở cạnh nhau Thứ hai là hình thức tiếpbiến cưỡng bức, áp đặt thường gặp trong các cuộc chiến tranh xâm lược nhằmcướp nước và đồng hóa văn hóa Trên thực tế, hai tính chất này không hoàn toànthuần nhất Ví dụ, đằng sau vẻ tự nguyện lại có những yêu tố mang tính cưỡng bứchoặc ngược lại

Đối với trường hợp của Việt Nam và Trung Quốc, quá trình giao lưu tiếp biếnvăn hóa diễn ra với cả hai tính chất: giao lưu tự nguyện và giao lưu cưỡng bức.

Giao lưu cưỡng bức diễn ra ở hai giai đoạn lịch sử điển hình: từ thế kỷ I đếnthế kỷ X và từ 1407 đến 1427 Suốt thiên niên kỷ thứ nhất sau công nguyên, các đểchế phương Bắc ra sức thực hiện các chính sách đồng hoá về phương diện văn hoánhằm biến nước ta trở thành một quận, huyện của Trung Quốc Từ 1407 đến 1427

là giai đoạn nhà Minh xâm lược Đại Việt Binh lính vào nước Nam, trừ sách vở vàbản in đạo Phật, đạo Lão thì không thiêu hủy, ngoài ra hết thảy mọi sách vở khác,văn tự cho đến ca lý dân gian hay sách dạy trẻ nhỏ đều đốt hết

Về phần giao lưu tiếp biến mang tính chất tự nguyện giữa quan hệ văn hóaViệt Nam và Trung Quốc đã diễn ra từ trước thời kỳ Bắc thuộc Đó là sự giao lưutiếp biến hai chiều giữa tộc người Hán với dân cư Bách Việt Quá trình giao lưutiếp biến xảy ra và kéo dài xuyên suốt qua các thời kỳ lịch sử cho tới tận bây giờ.Thông qua đó, văn hóa Việt Nam và Trung Quốc đã học hỏi, tiếp thu, biến đổinhững nét tinh hoa trong văn hóa của đối phương sao cho phù hợp với thuần phong

và màu sắc lễ phục của quan lại các cấp Đây là những ảnh hưởng đầu tiên trong tổchức xã hội của Trung Quốc tới Việt Nam qua việc coi vua là trung tâm, có quyền

lực tối cao, mặc áo màu vàng, còn các chức quan thì mặc trang phục theo quy địnhriêng.

Cho tới các đời vua tiếp theo, việc sắp xếp cơ cấu bộ máy chính quyền ngàycàng mang nhiều đặc điểm ảnh hưởng từ Trung Quốc Điển hình là thời Lê NghiDân (1459), các ban văn, võ được tổ chức theo lối Trung Hoa thành các bộ (đứngđầu là quan thượng thư): bộ Lại, bộ Lễ, bộ Hộ, bộ Hình, bộ Công hay thời Lý, cơcấu tổ chức bộ máy chính quyền của Việt Nam mang nhiều đặc điểm ảnh hưởngcủa Trung Quốc: đứng đầu là vua, dưới là nhóm cận thần gồm các chức tam thái vàtam thiếu lo việc văn; các chức thái úy và thiếu úy lo về việc võ.

Trong xã hội Trung Hoa, kẻ sĩ được coi là quan trọng nhất, với tư tưởng sĩ,nông, công, thương Đặc điểm này cũng ảnh hưởng tới Đại Việt, vị trí các nghềcũng được sắp xếp như trên Tuy nhiên, với truyền thống trọng nông, xã hội ĐạiViệt cũng có nhiều nét khác với Trung Quốc nên đã có sự cải biến cho phù hợp:Văn sĩ vẫn giữ vai trò quan trọng nhất, những võ sĩ thuần túy ít được để ý, thươngnghiệp đặc biệt bị coi rẻ Trong khi ở Trung Hoa bên cạnh văn sĩ thì võ sĩ cũngđược coi trọng, nghề buôn cũng không bị ít được coi trọng như ở Đại Việt

Thứ hai, về tổ chức cộng đồng tại nông thôn theo hệ gia đình và dòng tộc ỞTrung Quốc, với đặc điểm “trọng nam khinh nữ" cũng ảnh hưởng rất lớn tới nhữngmối quan hệ trong gia đình người Việt Tính gia trưởng cũng bắt nguồn từ đây.Cũng do ảnh hưởng đó của Trung Hoa, đình làng từ chỗ là nơi tập trung của mọingười dần dần chỉ còn là chốn lui tới của đàn ông, còn phụ nữ lại quần tụ tại nơigiếng nước Như vậy, tư tưởng trọng nam khinh nữ của Trung Quốc đã ảnh hưởngtới tổ chức cộng đồng ở nông thôn Việt Nam tuy nhiên nó không sâu sắc, nặng nề.Phong tục tập quán ở Trung Quốc cũng thâm nhập vào mỗi gia đình Việt Nam như:mừng thọ, mừng tuổi vào mỗi dịp lễ tết

Như vậy, văn hóa tổ chức cộng đồng: tổ chức nông thôn hay tổ chức quốc giacủa Trung Quốc đã ảnh hưởng lớn tới Đại Việt Tuy nhiên, Đại Việt có nhiều đặcđiểm riêng khác Trung Hoa nên người Việt đã biết cách khéo léo cải biến cho phù

hợp với đặc điểm nước mình Bên cạnh đó, văn hóa Việt Nam cũng có sự ảnhhưởng ngược trở lại với văn hóa Trung Hoa.

2.2 Văn hóa nhận thức

Trong quá trình tồn tại và phát triển, cộng đồng dân tộc Việt Nam đã tích lũyđược một kho tàng kinh nghiệm và tri thức phong phú về vũ trụ và con người.Trong đó, một phần là do được bồi đắp xuyên suốt quá trình sinh sống và một phầnđược hình thành sau này Những nhận thức mới được hình thành trong lớp văn hóagiao lưu với Trung Hoa và trong khu vực, đặc biệt là ảnh hưởng của văn hóa TrungQuốc

2.2.1 Nhận thức về con người

Việt Nam bị ảnh hưởng bởi quan niệm “Nhân thân tiểu vũ trụ” (con người làmột vũ trụ thu nhỏ) của người Trung Quốc Trong vũ trụ có âm – dương thì conngười cũng có quan hệ trên dưới, tức là: từ ngực trở lên là phần dương, từ bụng trởxuống là phần âm Vũ trụ cấu trúc theo ngũ hành thì con người cũng vậy với: nămtạng, năm phủ, năm giác quan, năm chất tạo nên cơ thể đều hoạt động theo nguyên

lý ngũ hành Có thể dựa vào đây để chuẩn đoán chữa bệnh đông y theo quan niệmcủa người Việt Nam và Trung Quốc

Bên cạnh đó, hệ can chi ngũ hành còn là thuật để xem tử vi Tử vi, hay Tử ViĐẩu Số, là một hình thức bói toán vận mệnh con người được xây dựng trên cơ sởtriết lý Kinh Dịch với các thuyết âm dương, ngũ hành, Can Chi… bằng cách lập lá

số tử vi với Thiên bàn, địa bàn và các cung sao; căn cứ vào giờ, ngày, tháng, nămsinh theo âm lịch và giới tính để lý giải những diễn biến xảy ra trong đời người

Thuật tử vi do đạo sĩ Trần Đoàn đời Tống soạn ra Đạo sĩ Trần Đoàn đã cố gắngbày ra cách xếp vận mệnh con người vào một lá số, ghi trên một mảnh giấy vỏnvẹn chỉ có một trang, nhưng tổng kê hết cá tính và đời người vào 12 cung và hơn

100 vì sao, được gán cho nhiều ý nghĩa và ngũ hành khác nhau, ngõ hầu giúp conngười suy diễn những chi tiết về kiếp số của mình Tóm tắt cuộc đời phức tạp củacon người vào một mảnh giấy một cách hệ thống hóa, đồ biểu hóa một cách khúcchiết Mặc dù công trình này không tránh được vài sơ khoáng cố hữu nhưng nó vẫnkhông mất đi giá trị khai sáng cho một bộ môn bói toán hãy còn được tôn sùngngay trong thế kỷ khoa học không gian này

Cho đến tận ngày nay, thuật xem tử vi vẫn được nhiều người áp dụng để xemxét mối quan hệ bạn bè, hôn nhân, làm ăn hay gọi chung theo ngôn ngữ dân gian làxem bói Khi du nhập vào Việt Nam, nó trở thành môn học được ưa chuộng nhất.

Có rất nhiều học giả Việt nam đã cống hiến thêm cho môn này, trong đó có NguyễnBỉnh Khiêm và Lê Quý Đôn Dần dần, Tử vi Việt Nam có thêm những dị biệt sovới Tử vi nguyên thủy của Trung Quốc Những dị biệt giữa Tử vi Việt Nam vàTrung Quốc bao gồm: Cách an mệnh của Tử vi Việt Nam bắt đầu từ cung Dần,trong khi Trung quốc bắt đầu từ cung Sửu Cách tính tuế hạn của Tử Vi Việt Namtùy thuộc vào chi của tuổi người xem Trong khi tuế hạn của Trung quốc cố định.2.2.2 Nhận thức về vũ trụ

Cả Trung Quốc và Việt Nam đều gắn liền với nền văn minh lúa nước ỞTrung Quốc là nền văn minh sông Hoàng Hà với biểu tượng cái vạc, còn Việt Nam

là nền văn minh sông Hồng với biểu tượng là trống đồng Đông Sơn Chính vì sản xuấtnông nghiệp mà người nông dân rất quan tâm đến sự sinh tồn nảy nở của hoa màu

và con người mà ở Việt Nam và Trung Quốc vai trò của người mai mối rất quantrọng, sự quan trọng của người làm mối được nâng lên Do ảnh hưởng của văn hóabản địa (triết lí âm dương ngũ hành) mà từ những khái niệm vay mượn đơn độc củaTrung Quốc khi vào Việt Nam cũng được nhân đôi thành cặp Ví dụ, ở Trung Quốc

có thần mai mối là ông Tơ Hồng, khi vào Việt Nam thì được biến thành cặp “ông

Tơ – bà Nguyệt", “ông Mai – bà Mối" Lối tư duy âm dương khiến người Việt nóiđến đất, núi liền nghĩ ngay đến nước, nói đến cha liền nghĩ ngay tới mẹ: Công chanhư núi Thái Sơn/ Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra

Biểu tượng âm dương được dùng ở

Việt Nam hiện nay là biểu tượng âm dương

được hình thành trong Đạo giáo của Trung

Quốc vào đầu Công nguyên Trong khi đó

thì người Việt vẫn giữ được một biểu tượng

âm

– dương có truyền thống lâu đời hơn biểu

tượng vuông – tròn Có vuông có tròn, tức

là

có âm có dương; nói “vuông tròn” là nói đến sự hoàn thiện Thành ngữ có câu: Mẹtròn con vuông, Ba vuông bảy tròn… Ca dao thì có: Ba vuông sánh với bảy tròn,Đời cha vinh hiển, đời con sang giàu…; Lạy trời cho đặng vuông tròn, Trăm nămcho trọn lòng son với chàng! Trong Truyện Kiều, Nguyễn Du viết: Trăm năm tínhcuộc vuông tròn, Phải dò cho đến ngọn nguồn lạch song; Nghĩ mình phận mỏng cánhchuồn, Khuôn xanh biết có vuông tròn mà hay?

Cũng xuất phát từ nguyên lí âm dương, người xưa đã ngả theo hai hướng đốilập nhau

 Thứ nhất: Trong Kinh dịch của Trung Quốc, nguyên lí hình thành vũ trụ thểhiện dưới dạng: “Thái cực sinh lưỡng nghi, lưỡng nghi sinh tứ tượng, tứtượng sinh bát quái, bát quái biển hóa vô cùng" Có lẽ vì thế mà người TrungQuốc rất thích những cách nói khái quát với những số chẵn là 4, 6,8 như:trong Nho giáo có “Tứ đức" (tứ đức của người phụ nữ là công, dung, ngôn,hạnh); “Tứ hải" (4 biển: “Tứ hải giai huynh đệ"); "Tứ mã" (xe bốn ngựa:

“Tứ mã nan truy"); "Tứ phối" (4 người được thờ chung với Khổng Tử); “Tứthanh" (4 thanh trong tiếng Hán là các thanh bình, thượng, khứ, nhập); “Lục

nghệ" (6 môn học: Lễ, nhạc, xạ, ngự, thr, số); “Lục súc" (6 loài vật nuôi:ngựa, bò, dê, gà, chó, lợn); “Bát âm" (âm thanh của 8 loại nhạc cụ)…

 Thứ hai: sản sinh ra mô hình vũ trụ bí ấn với số lượng thành tố lẻ: sinh ba(tam tài), ba sinh năm (ngũ hành) Dân gian Việt Nam rất thích dùng nhữngcách nói với các con số lẻ như “ba mặt một lời", "ba hồn bảy vía", "muadanh ba vạn bán danh ba đồng", "ba bò chín trâu" Tuy nhiên, người ViệtNam thích số lẻ nhưng đồng thời lại sợ số lẻ, dần dần nó trở thành tục lệkiêng các số 3, 5,7 hay các số có tổng bằng 5 như: “chớ đi ngày bảy chớ vềngày ba"; “mùng năm, mười bốn, hai ba Đi chơi cũng lỗ nữa là đi buôn"

Giống với người Trung Quốc, người

Việt Nam cũng sử dụng lịch âm – là sản

phẩm của lối tư duy tổng hợp kết hợp

được cả chu kì của Mặt Trăng lẫn Mặt

Trời Người Việt Nam sử dụng cách tính

lịch theo người Trung Quốc là tính ngày

trong tháng theo Mặt Trăng, xác định hai

ngày sóc (ngày mồng một đầu tháng);

vọng (là ngày rằm) Đến nay người dân

Việt Nam vẫn đều đặn hàng tháng cúng

hai tuần sóc

vọng, xác định các tháng trong năm theo mặt trời và điều chỉnh hai chu kì Mặt Trăng– Mặt Trời phù hợp với nhau bằng cách đặt tháng nhuận Do ảnh hưởng của cáchtính, cách gọi giờ trong lịch âm của người Trung Quốc mà người Việt Nam gọi têncác giờ: Tỉ, sửu, dần, mão, thìn, tị, ngọ, mùi, thân, dậu, tuất, hợi Cộng với sự kếthợp các tiết: đông chí, hạ chỉ Rồi dần dần kết hợp với lịch lao động thành nhữngngày tết Tết là biến âm của từ tiết, ở Việt Nam có 12 tiết tạo thành một hệ thốngphân bố thời gian

Tuy chịu ảnh hưởng của văn hóa Trung Quốc trong việc xác định mốc đầunăm nhưng Tết của người dân Việt Nam vẫn mang trọn vẹn đặc trưng nét văn hóatruyền thống dân tộc Ngày tết Hàn thực (ngày mùng ba tháng nét văn hóa truyềnthống dân tộc Ngày tết Hàn thực (ngày mùng ba tháng ba) là tết ăn đồ nguội, tếtbánh trôi bánh chay Tết Hàn thực liên quan tới tích Giới Tử Thôi cắt thịt đùi nấudâng vua Văn Công nhà Tổng khi vua gặp hoạn nạn, đói ăn Ở nước ta, từ thời ĐạiViệt đã có tết này do ảnh hưởng của Trung Quốc, thường làm bánh trôi bánh chaythay cho đồ nguội Ngoài ra, theo dân gian thì ngày mùng ba tháng ba còn là ngàyThánh Gióng đi lấy cà Ngày tết Đoan ngọ (tết Đoan dương, tết giết sâu bọ) mùngnăm tháng năm âm lịch thuộc giai đoạn chuyển mùa (chuyển từ xuân sang hạ) nênhay có bệnh thời khí Người Việt Nam đã ảnh hưởng ngày tết này của Trung Quốcnhưng ta chi coi đó là lễ giết sâu bọ, tránh bệnh dịch giữa năm, trừ tà ma.

2.3 Văn hóa sản xuất – tiêu dùng

2.3.1 Trang phục

Mỗi triều đại của nước ta đều bị ảnh hưởng bởi các triều đại tương ứng bênTrung Quốc trong đó có cả trang phục Các kiểu trang phục của vua quan quý tộcViệt Nam đã mô phỏng lại những mẫu hoa văn, màu sắc của Trung Quốc Màuvàng được quy định là màu của vua nước ta dựa theo quy cách từ các triều đạiphong kiến Trung Quốc Theo sử sách Trung Quốc, Tần Thủy Hoàng đế chuộngtrang phục màu đen Trước đó, các vua nước Tần cũng chuộng trang phục đen, lấy

cờ hiệu đen Theo các nhà sử học, các vua Tần cho rằng theo thuyết ngũ hành,dòng họ của mình thuộc mệnh thủy nên chuộng màu đen Tuy nhiên, sang thờiHán, các vua Hán bắt đầu chọn màu vàng làm màu biểu tượng của mình, là màucủa hành thổ, màu của đất, của vị trí trung tâm trên mặt đất Ví dụ như, Nhà Lýtương ứng với nhà Tống, nên quy chế áo mũ của nhà Lý chịu ảnh hưởng áo mũ của