Đề tài: Sinh sản của động vật có xương sống doc

- Tuyến sinh dục cái Tuyến sinh dục cái là một buồng trứng được treo ở mặt lưng xoangbụng nhờ màng bụng, không có ống dẫn trứng.. Hình 6: Cơ quan giao cấu của cá sụn- Tuyến sinh dục đực

MỤC LỤC

Phần I Đặt vấn đề

1 Lý do chọn đề tài 2

2 Mục đích- nội dung nghiên cứu 2

3. Phương pháp nghiên cứu 2

Phần II Nội dung 1 Lớp cá miệng tròn 3

2 Lớp cá sụn 3

3 Lớp cá xương 5

3.1 Cấu tạo cơ quan sinh sản 5

3.2 Tập tính sinh sản 7

4 Lớp lưỡng cư 8

4.1 Cấu tạo cơ quan sinh sản 8

4.2 Tập tính sinh sản 11

5 Lớp bò sát 15

5.1 Cấu tạo cơ quan sinh sản 15

5.2 Tập tính sinh sản 17

6 Lớp chim 19

6.1 Cấu tạo cơ quan sinh sản 19

6.2 Tập tính sinh sản 20

7 Lớp thú 23

7.1 Cấu tạo cơ quan sinh sản 23

7.2 Tập tính sinh sản 26

Phần III Kết luận và đề nghị

Tài liệu tham khảo

PHẦN I ĐẶT VẤN ĐỀ

1 Lý do chọn đề tài.

Sinh sản là một trong những đặc trưng cơ bản của sinh vật để tiếp tục duytrì sự tồn tại của loài Sinh vật muốn tồn tại không chỉ có các hoạt động traođổi chất cảm ứng, sinh trưởng mà cần phải sinh sản để duy trì nòi giống.Khả năng sinh sản thể hiện ngay ở các sinh vật vô cùng nhỏ bé là viut chođến các sinh vật đa bào bậc cao Ở mức dộ cơ thể toàn vẹn, sự sinh sản thểhiện bằng nhiều dạng rất khác nhau: từ sự phân bào đơn giản cho đến sựsinh sản hữu tính phức tạp Ở động vật đa bào bậc cao, quá trình sinh sảnkhông chỉ là quá trình di truyền mà nó liên quan đến sự điều chỉnh nội tiếtsinh trưởng, sự rụng trứng và sinh tinh Liên quan đến sự gặp gỡ của giao tửđực và giao tử cái để tạo thành trứng thụ tinh hay hợp tử

Thê giới động vật vô cùng đa dạng và phong phú Mỗi nhóm động vậtmới hình thành đều mang những đặc điểm cấu trúc và chưc năng đặc biệtcho phép chúng thích nghi tốt nhất với môi trường sống Sự sinh sản là mộttrong những chức năng đặc biệt ấy Mục tiêu cuối cùng của những thích nghinày cũng nhằm đạt hiệu quả sinh sản tối ưu Đời sống của cá thể thì có giớihạn nhưng sự tồn tại của quần thể sẽ vượt khỏi giới hạn ấy nhờ sự ra đời của

cá thể mới Vì vậy, để tìm hiểu rõ hơn tôi chọn đề tài “Sinh sản của động vật

có xương sống”

2 Mục đích - nội dung nghiên cứu

- Tìm hiểu đặc điểm, cấu tạo hệ sinh dục của động vật

- Tập tính sinh sản của động vật

3 Phương pháp nghiên cứu

- Nghiên cứu lý thuyết

- Nghiên cứu thông qua tìm hiểu trong sách, trong báo, trên mạng thôngtin internet…

NỘI DUNG

1 Lớp Cá Miệng tròn (Cyclostomata)

1.1 Cấu tạo cơ quan sinh dục

Phân tính tuyến sinh dục chỉ có một buồng trứng hay một tinh hoàn,không có ống dẫn Trứng và tinh trùng lọt qua vết nứt thành tuyến vào thểxoang, qua lỗ sinh dục vào xoang niệu sinh dục rồi ra ngoài thụ tinh trongnước

- Tuyến sinh dục đực

Tuyến sinh dục con đực là tinh hoàn Tinh trùng lọt qua thành cơ thểvào xoang niệu sinh dục rồi ra ngoài Sự thụ tinh thực hiện trong môi trườngnước

- Tuyến sinh dục cái

Tuyến sinh dục cái là một buồng trứng được treo ở mặt lưng xoangbụng nhờ màng bụng, không có ống dẫn trứng Trứng chín lọt qua vết nứtcủa thành tuyến vào thể xoang, rồi tập trung trong xoang niệu sinh dục trướckhi ra ngoài

2 Lớp Cá sụn (Chondrichthyes)

2.1 Cấu tạo cơ quan sinh sản

Gồm một đôi tuyến nằm ở phần lưng của xoang cơ thể Cá sụn có cơquan giao cấu ( hình 6 ) nên trứng được thụ tinh trong ống dẫn trứng Phântính và thụ tinh trong Đẻ trứng lớn giàu noãn hoàng hay đẻ con

Hình 6: Cơ quan giao cấu của cá sụn

- Tuyến sinh dục đực

Con đực có một đôi tinh hoàn, đôi tinh quản (tương ứng với ốngVonphơ) thông với xoang niệu sinh dục Phần trên của tinh quản có uốnkhúc, tương ứng với phó tinh quản, phía dưới tinh quản phình rộng thành túitinh Con đực có 2 gai giao cấu nằm ở mặt trong của vây bụng Gai giao cấuđược hình thành nhờ sự biến đổi của cơ gân ở gốc vây bụng ( Hình 7A)

- Tuyến sinh dục cái

Con cái có một đôi buồng trứng, một đôi ống dẫn trứng (tương ứng vớiống Muller) Phía trước có phễu thông với thể xoang, phía dưới phình rahình thành tuyến vỏ tiết chất vỏ trứng Phần cuối phình rộng hình thành tửcung, thông với huyệt Trứng chín rơi vào xoang bụng rồi vào phễu của ốngdẫn trứng ( Hình 7B )

- Cấu tạo trứng

Số lượng trứng ít hơn so với cá xương.Trứng được thụ tinh trước khi tớiphần tuyến vỏ trứng và ống dẫn

Có các loài đẻ trứng, có 4 tua dài xoắn ở 4 góc Có loài đẻ con: Một số

đẻ con thực sự (thai sinh) thì trứng có vỏ rất mỏng và rất ít noãn hoàng, phôiphát triển trong ống dẫn trứng và được xem như một nhau thai nguyên thủy.Một số loài đẻ trứng thai có vỏ mỏng và nhiều noãn hoàng, phôi phát triểntrong ống dẫn trứng hoàn toàn nhờ vào noãn hoàng

Hình 7: Hệ niệu sinh dục Cá sụn ( Trần Kiên, 2005)

A Cá đực; B: Cá Cái; 1: Tinh hoàn; 2 Ống dẫn niệu; 3 Ống dẫn niệu thứcấp; 4 Ống tiếp tinh; 5 Phó tinh hoàn; 6 Tuyến Leibdig; 7 Ống Wolff; 8.Phần phình cuối thận; 9.Huyệt; 10 khúc tuyến; 11 Tử cung có trứng bêntrong; 12 Buồng trứng; 13 Trực tràng; 14: Hậu môn; 15 Lỗ bài tiết; 16 Lỗ

sinh dục

3 Lớp Cá xương (Osteichthyes)

3.1 Cấu tạo cơ quan sinh sản.

Hầu hết cá đơn tính Thụ tinh ngoài và phát triển ngoài cơ thể mẹ

Tuyến sinh dục gồm một đôi lớn chạy dọc hai bên cột sống ở mặt lưngcủa xoang cơ thể ( hình 8 ) Tuyến có màng bao quanh và ở gốc bao kéo dàithành ống dẫn Nguồn gốc của ống dẫn sinh dục là phần kéo dài của mangbao cơ quan sinh dục Như vậy ống dẫn sinh dục ở cá xương được hìnhthành riêng biệt không liên quan đến ống Muller và ống Wolff

Trứng đoạn hoàng Ấu trùng có sự sai khác hình dạng với trưởng thành

- Tuyến sinh dục đực

Con đực có 2 dịch hoàn hình dải, dài; màu trắng đục, phân thành cácthuỳ con Phần cuối tinh hoàn có ống dẫn tinh ngắn, hai ống dẫn nhập làmmột đổ vào xoang niệu sinh dục

- Tuyến sinh dục cái

Con cái có 2 buồng trứng màu trắng - vàng Hai ống dẫn trứng ngắnnhập với nhau rồi đổ vào xoang niệu sinh dục hay vào huyệt hoặc đổ rahuyệt sinh dục riêng biệt

Hệ niệu sinh dục của cá có sai khác nhau đối với cá xương và cá phổi:

Ở cá phổi, ống dẫn sinh dục do ống Volff và ống Muller biến đổi thành Ởcon cái ống Muller thành ống dẫn trứng, ở con đực, ống Volff thành ống dẫntinh Ở các xương ống dẫn sinh dục không liên quan gì đến ống Volff hayMuler, mà được hình thành mới, ống Wolff làm nhiệm vụ dẫn niệu ở cả cáđực và cái

- Cấu tạo trứng

Có 2 loại trứng là trứng nổi và trứng chìm Trứng nổi có kích thước nhỏhơn, có giọt mỡ lớn làm phao, trứng cìm có màng dính để trứng bám vào đá,cây thủy sinh hay gắn với nhau thành đám

3.2 Tập tính sinh sản

- Tập tính đẻ trứng và nuôi con

Ở một số loài cá như cá hồi tá hồi sống trong môi trường "nước động"

Cá hồi sinh ra ở môi trường nước ngọt, nhưng cá con chỉ sống một thời gianngắn ở môi trường này rồi tự bơi ra biển Phần lớn quãng đời của cá hồi làsống trong môi trường nước mặn Cá hồi di cư vì hai lý do: nguồn thức ăn vàđịa điểm sinh sản Nguồn thức ăn của cá hồi là ở biển, trong khi đó cá lạisinh sản ở vùng nước ngọt Sự di cư ngược dòng sông về các bãi đẻ chỉ xảy

ra một lần trong đời của hầu hết cá hồi (Salmon) Khi đến tuổi sinh sản, cáhồi di cư hàng dặm để các bãi đẻ trứng Khi về đến cửa sông, chúng tụ lạitrong vùng nước lợ (nước hơi mặn) và đợi con nước lớn đưa chúng ngượclên dòng sông

Không giống các loài động vật khác, con cái bao giờ cũng mang thai,nhưng ở giống cá ngựa, con đực lại "ấp ủ" thai nhi trong một chiếc túi trên

cơ thể của chúng và đảm nhận quá trình sinh sản Cá ngựa đực chỉ sản sinh

ra một lượng tinh trùng nhỏ và cơ hội thụ tinh cho trứng của cá ngựa cái làrất ít.Để khắc phục tình trạng thiếu tinh trùng, cá ngựa đực vàng đã sản sinh

ra hai loại tinh trùng Điều ngạc nhiên là tinh trùng của cá ngựa đực bị tốngkhỏi cơ thể và rơi vào nước biển, nhưng chúng vẫn cố tìm được chiếc túi củacon cá ngựa đực, nơi mà cá ngựa cái đã tin cậy "đặt" vào đó những quảtrứng.Tất cả cá ngựa cái chỉ làm nhiệm vụ đẻ trứng vào túi của con cá ngựađực - quá trình này chỉ diễn ra trong khoảng 5-10 giây Nhưng tinh trùng cángựa đực bao giờ cũng nhanh chóng tìm được đường vào được chiếc túi này

vì khi đã có trứng, chiếc túi này sẽ nhanh chóng đóng lại và được bịt kín

Ở một loài như cá quả con cái thành thục có bụng to, phần ngực căngtròn vẩy trắng, mồm hơi vàng, lỗ sinh dục to và lồi ra có hình tam giác ởchỗ có nhiều rong cỏ cá cái dùng cỏ làm ổ, sau đó cá cái và cá đực kéo đến

đẻ trứng và thụ tinh ở đây (đẻ trứng vào sáng sớm) Ðẻ xong cả con đực vàcái không rời khỏi ổ mà nằm phục dưới đáy bảo vệ trứng cho đến khi nởthành con mới rời ổ và dẫn đàn con đi kiếm ăn, lúc này cũng là lúc mà cá bố

mẹ ăn cả thịt những con cá con khác đã tách đàn

4 Lớp Lưỡng cư (Amphibia)

4.1 Đặc điểm về cơ quan sinh sản

Ðặc điểm cấu tạo hệ sinh dục thể hiện sự thích nghi với đời sống nửanước, nửa cạn

Cá thể đực có một đôi tinh hoàn Sản phẩm sinh dục đổ chung với ốngdẫn niệu Cá thể cái có buồng trứng, ống dẫn trứng Lỗ sinh dục, lỗ bài tiết

và lỗ hậu môn đều đổ vào huyệt.Thụ tinh ngoài

Hình 10: Nội quan ếch (Đào Văn Tiến, 1977)

1.Tim 2.Phổi 3.Gan 4.Túi mật5.Dạ dày 6.Tuyến tuỵ 7.Ruột tá8.Ruột non 9.Ruột thẳng 10.Lách11.Huyệt 12.Bóng đái 13 Thận

14 Ống dẫn niệu 15 Ống dẫn trứng phải 16.Thể mở 17.Buồng trứng phải 18.Tử cung 19 Động

mạch chủ lưng 20.Tĩnh mạch chínhsau 21 Động mạch cảnh 22.Cungđộng mạch chủ trái 23 Động mạchphổi

Hình 11: Hệ bài tiết và sinh dục ếch (Đào Văn Tiến, 1977)

A Ếch đực: 1.Tinh hoàn 2.Thể mở 3.Thận 4 Ống dẫn niệu 5.Túi tinh6.Huyệt 7.Bóng đái 8.Tĩnh mạch chủ sau 9 Ống dẫn tinh 10.Tuyến trênthận

B Ếch cái: 1.Phễu ống dẫn trứng 2 Ống dẫn trứng 3.Tử cung 4.Huyệt5.Bóng đái 6.Buồng trứng phải 7.Thận 8.Thể mở

- Tuyến sinh dục đực

Con đực có một đôi tinh hoàn hình đĩa dài ( lưỡng thế không chân )hoặc ngắn ( lưỡng thể có đuôi) hay hình trứng ( lưỡng thể không đuôi) cómàu trắng nhạt bám vào mặt bụng của thận Phía trên có thể mỡ màu vàng

để nuôi tinh hoàn Thể mỡ vàng có thể thay đổi theo mùa và theo giai đoạnphát triển cá thể Nó phát triển theo chiều nghịch sự phát triển của tuyếnsinh dục Điều này có nghĩa là tuyến sinh dục phát triển thì thể vàng ( thể

mỡ ) tiêu giảng và ngược lại tuyến sinh dục chưa phát triển thì thể vàng khálớn Ví dụ vào mùa sinh sản ( xuân –hè ) tinh hoàn phát triển lớn, thể vàngtiêu giảm ; Ngoài mùa sinh sản tinh hoàn nhỏ, thể vàng lớn Ống dẫn tinh làống Volff Nhiều loài ếch có phần đuôi của ống Wolff phình thành nang, nơitích trữ tinh tạm thời Tinh nang cũng như toàn bộ ống dẫn tinh rất lớn vàomùa sinh dục ( Hình 11A )

Bộ máy sinh dục dực của lưỡng cư có những cấu trúc khác nhau dựatheo mối quan hệ giữa tinh hoàn, thận và ống Wolff ( hình 12 )

Kiểu ếch ( Rana) :Từ tinh hoàn phát ra những ống dẫn tinh ( di tích củathận trước ) đi qua thận rồi đổ vào ống Wolff, ống Wolff khi đó được gọi làống niệu sinh dục.

Kiểu cóc tía ( Bombina) Cũng giống như kiểu trên nhưng một trongnhững ống dẫn tính dịch từ tinh hoàn không xuyên qua thận mà đổ trực tiếp

vò ống Wolff

Kiểu có lưỡi đĩa ( Discoglossus ) Cũng giống như kiểu trên nhưngkhông có mối quan hệ giữa tinh hoàn, ống dẫn tinh đi vào thận Xuất hiệnông dẫn niệu thứ cấp và ống Wolff Như vậy đoạn chung giữa ống niệu thứcấp và ống Wolff ngắn lại Đoạn ống Wolff dẫn tinh dài

Kiểu cóc mang trứng ( Alystes ): Cũng giống như kiểu cóc lưỡi đĩasong phần chung giữa ống niệu thứ cấp và ống Wolff rất ngắn Trong kiểunày ông Wolff chủ yếu đóng vai trò dẫn tinh

Ở họ cóc ( Bufonidae ) phía trên tinh hoàn có một cơ quan hình thuỳgọi là cơ quan Bidder ( hình ) Cơ quan này phát triển thành buồn trứng nếucắt bỏ đi tinh hoàn ở con đực Và buồng trứng phát triển cho trứng Trứngthụ tinh sẽ phát triển thành nòng nọc Người ta gọi trường hợp cóc đực này

ếch đuôi (Ascaphus ) ở Bắc Mỹ, nhờ đó mà lưỡng cư không chân và ếch

đuôi thụ tinh trong

- Tuyến sinh dục cái ( Hình 11 B )

Con cái có hai buồng trứng hình túi dạng hạt Trên bề mặt có nhiều hạtmàu đen trắng Đó chính là trứng ở các giai đoạn phát triển khác nhau Khichứa đầy trứng chiếm khối lượng gần hết khoang bụng Hình dạng buồngtrứng thay đổi tuỳ loài, từng nhóm lưõng thê Điển hình như dài và dẹp củaếch giun, ngắn và dẹp ( cá cóc), ngắn và rộng như ngễnh ngoé Buồng trứngcủa cá cóc có một khoang, còn ếch gồm nhiều túi có nhiều khoang Phía trênbuồng trứng cũng có thể mỡ mà hình dáng thay đổi theo loài và có cỡ lớnthay đổi theo mùa cũng giống như thể mỡ của tuyến sinh dục ếch đực

Ống dẫn trứng là ống Muller có thành dày, dài và có nhiều khúc rõràng Đầu ống có loa kèn để hứng trứng gần gốc phổi, gần với bao tim vàđầu dưới thông với huyệt Khi chín trứng rơi qua phần nứt của thành tuyếnrơi vào xoang cơ thể rồi vào ống dẫn Nhằm tăng khả năng hút trứng trongđiều kiện ếch nhái đẻ nhiều loa của ống Muller ở đa số ếch nhái, còn gắn vớimàng bao tim Khi tim đập nhanh, đạp loa kèn rung động, nhờ đó tăng khảnăng hút trứng

Thành ống có nhiều tuyến tiết chất nhày để bao trứng Phần sau ống dẫntrứng phình rộng thành tử cung Trong mùa sinh dục ống có tuyến tiết chấtnhầy để bao trứng Mỗi tử cung thông riêng vào huỵệt, trừ cóc Buffo có hai

tử cung thông chung một lỗ huyệt

- Cấu tạo trứng

Đặc điểm trứng ếch: Trứng có nhân, trứng có một lớp tế bào bao phủmàng tế bào noãn, bên ngoài lại được bao phủ bởi màng tế bào biểu bì củabuồng trứng Buồng trứng được cấu tạo như thể gọi là buồng trứng rỗng.Các nhà khoa học đã đưa ra giả thuyết rằng trứng chín sẽ rơi vào xoangbụng Sự cử động của các tiêm mao của các tế bào ở miệng phễu của ốngdẫn trứng đã thu hút trứng chín và vào ống đẫn trứng Thành ống dẫn trứng

có nhiều tuyến tiết chất nhày Phần cuối ống dẫn trứng mở rộng thành tửcung ở hầu hết các loài có tác dụng giữ trng trước khi đẻ

4.2 Tập tính sinh sản

4.2.1 Biến đổi của cơ quan sinh sản

Vào mùa sinh sản, để bảo tồn nòi giống và đảm bảo khả năng thụ tinh

và sinh sản ra các thế hệ con cháu tốt nhất, lưỡng cư trưởng thành sinh dụcthường có những biến đổi nhất định Những biến đổi này nằm trong tập tínhhôn phối của chúng

- Các cá thể đực có mắt, các giác quan và bộ não lớn hơn cá thể cái.Đặc biệt, một số cá thể đực (ếch, ngóe ) còn có hai túi kêu lớn thong vớixoang miệng có tác dụng gọi con cái

- Vào mùa sinh sản nhiều lưỡng cư có màu sắc rực rỡ như bộ áo cưới.

Ví dụ, cá cóc Tam Đảo đực có bụng màu da cam đỏ hơn cá cóc cái, cóc nhàđực có cổ họng màu đỏ gạch, nhái bén nhỏ có đùi trong màu đỏ Sagiong núiAnpơ( Triturus Cristatus) xuất hiện một nếp gấp da ở lưng Ở góc ngón taycái hoặc ở trên ống tay cá thể đực lưỡng cư không đuôi thường có mấu dahóa sừng- chai sinh dục

Màu sắc rực rỡ của bộ áo cưới, hình thù đặc biệt của con đực có thể

có tác dụng kích thích con cái đẻ trứng Chai sinh dục mọc ở gốc ngón taycái con đực có thể coi như cái mấu giúp cho nó ôm con cái chặt hơn khighép đôi Đặc điểm hình thái khác biệt giữa con đực và con cái cũng có thể

là dấu hiệu để lựa chọn đối tượng giao cấu, tránh tình trạng nhầm lẫn

4.2.2 Tập tính kết đôi

Đầu mùa hạ, ngay sau những cơn mưa lớn, vào ban đêm, ta thườngnghe thấy tiếng ếch kêu Đó là tiếng kêu của ếch đực gọi ếch cái Chúng gặpnhau để giao phối ếch cái đẻ trứng xuống nước tạo thành những chùm nổilềnh bềnh trên mặt nước Trứng ếch đã được thụ tinh nở ra nòng nọc, nòngnọc phát triển thành ếch

Giao hoan là hành động cuối cùng của chuổi hoạt động tập tính hônphối Ở tất ccả các nhóm ếch nhái giao hoan đều giống nhau và được kếtthúc bởi sự phóng tinh của con đực, thụ tinh cho trứng Các loài lưỡng cưkhác nhau có biểu hiện tập tính sinh sản khác nhau Ví dụ lưỡng cư khôngđuôi, con đực ôm chặt con cái vào nách hay hông Tiếp đến là con cái đẻtrứng, rồi con đực tưới tinh để thụ tinh cho trứng Ở cá cóc Tam Đảo chẳnghạn, sau một loạt các hoạt động hôn phối, con đực và cái cuốn đuôi vàonhau, rồi phóng tinh

Hiện tượng ghép đôi có ý nghĩa sinh học quan trọng, giúp cho con cái

đẻ trứng bình thường Đối với lưỡng cư không đuôi, sự giao cấu tạo điềukiện cho sự phóng trứng và tinh trùng đúng lúc, tỉ lệ trứng được thụ tinh caohơn

Trong mùa sinh dục, phản xạ ghép đôi biểu hiện rất mạnh mẽ, làmchúng rất say, có khi không rời nhau ngay cả khi có vật va chạm vào cơ thể.Nhiều khi gặp một vật tròn to vừa một ôm taycũng có thể gây phản xạ giaocấu ở con đực và dẫn đến hiện tượng ôm nhầm

Ở phần lớn lưỡng cư có đuôi, trước khi giao cấu có biểu hiện tập tínhhôn phối Đó là một chuỗi liên tiếp nhau những cử động tạo thành những tưthế đặc trưng cho từng loài Ví dụ, loài kì nhông có mào phổ biến ở Châu

Âu, tập tính hôn phối gồm những biểu hiện lien tiếp nhau: trèo lên nhau, cọthan vào nhau, sau đó con đực tách rời con cái uốn than và quật quật vàphóng ra nhiều túi tinh dịch Con cái bơi lên phía trên các túi này, rồi dung

bờ của lỗ huyệt đã phát triển thành nơi thu các túi tinh dịch đưa vào huyệt

Biểu hiện tập tính hôn phối rất hiếm thấy ở lưỡng cư không đuôi Tuynhiên, người ta cũng đã phát hiện ở ếch trèo cây (Dendrobates auratus)Trung Mĩ, trước khi giao cấu, con đực và con cái nhảy nhót hung hăng, con

nọ va vào con kia trong khoảng 2-3 giờ như một trận giao đấu Ở nước ta,loài chẫu xanh ( Rhacophorus nigropalmatus) Cúc Phương có hoạt động hônphối khá phức tạp, kéo dài khoảng 7 giờ, gồm nhiều động tác liên tiếp ở cảcon đực và con cái diễn ra trên ba môi trường: cạn, nước và trên cây Đầutiên con đực cà con cái nhảy nhót trên một chiếc ao nhỏ khoảng nửa giờ, rồitừng cặp đực cái ôm nhau bơi lội cùng với những con đực lẻ loi Tiếp đó,chúng lên bờ, trèo lên cây chuối, các cặp vẫn ôm nhau nhảy từ lá nọ sang lákia nhiều lần, các con đực lẻ loi cũng nhảy như vậy, rồi dừng lại ở một vị trínào đó trên cây chuối Sau đó, các con đực lẻ tiến đến con cái họp thànhchum lớn Ơ đó, con đực dùng chi trước cọ vào sườn con cái, sau một thờigian con cái phóng trứng, các con đực lần lượt phóng tinh trùng Con cáidùng chi sau đảo trứng và các con đực lần lượt đi hết

4.2.3 Tập tính chăm sóc trứng và con non

Đẻ trứng là một biểu hiện của tập tính sinh sản Đặc điểm và cấu tạocủa trứng, cùng các hoạt động đẻ trứng của lưỡng cư mang nhiều đặc điểmriêng, khác với các động vật khác

Trứng lưỡng cư có độ lớn khác nhau nhiều Trứng ếch, ngóe, cóc cóđường kính 0,8-1,7 mm ( không kể màng nhầy), trứng cá cóc Tam Đảo và

ếch trơn có đường kính 3mm Tuy nhiên, cũng có một số loài trứng lớn 6mm, nếu cả màng nhầy thì lớn tới 18-22mm.s

5-Đối với lưỡng cư không đuôi, trứng thường đẻ vào trong nước và gắnvới nhau thành đám lớn không đều ( ếch, ngóe, nhái bàu) hoặc gắn với nhauthành khối tròn (nhái bén) hoặc xếp thành dải dài hang mét ( cóc nhà), rờirạc hoặc gắn với nhau thành đám nhỏ trong nước ( cóc tía)

Đa số lưỡng cư đẻ trứng trong nước Ví dụ nhái bám đẻ trứng vào lácây bờ rào quanh nhà Trong khi đẻ con vật tiết chất nhầy bao quanh đámtrứng và dùng chân sau đánh sủi lên thành khối bọt rồi bỏ đi Nhái bám cũnglàm tổ bọt như vậy trong hốc cây Khối bọt lúc đầu có màu trắng, sauchuyển sang màu nâu nhạt và rắn lại khi nở thành nòng nọc, khối bọt hóalỏng và nòng nọc quẩy khỏi bọt rơi xuống nước Nhái bén làm tổ ở bờ vựcnước để đẻ trứng nòng nọc biến thái ngay trong tổ này Nhái lá trong khi đẻtrứng ở một lá cây trên mặt nước di chuyển chậm từ ngọn tới cuống lá vàcuốn thành cái ống chứa trứng Nòng nọc nở ra lọt qua lỗ ống rơi xuốngnước Cóc gai mắt đẻ trứng vào đất ẩm, trứng phát triển trực tiếp thành congiống hệt cóc mẹ

Ở lưỡng cư đã có nhiều biểu hiện tập tính chăm sóc trứng và con nonphong phú và rất đặc thù

Các loài khác nhau có mức độ chăm sóc trứng khác nhau.Ở ếch trun

đẻ 12 trứng làm thành một chum, rồi con mẹ quấn chặt lấy để bảo vệ Một sốloài có hiện tượng canh trứng: cá cóc mù và cá cóc khổng lồ đực luôn ở gầnđám trứng đề phòng cá dữ Nhái bám ( Rhacophorus microtympamun), concái nằm gần tổ để canh trứng Nhiều loài ở vùng nhiệt đới có hiện tượngsphức tạp hơn Ở ếch độc ( Dendrobates) châu Mĩ đẻ trứng trên đất, nòng nọc

nở ra leo lên lưng ếch đực, rồi ếch đực chuyển chúng xuống nước rồi tiếp

tục phát triển Có loài con đực hay con cái mang trứng cho tới khi nở thànhnòng nọc.

Nhái lưng Nam Mĩ ( Cryptobatrachus) có trứng bám thành khối trênlưng ếch cái Nhái túi ( Gostrotheca) có trứng chứa trong một túi do nếp dalưng làm thành, có khe thông ra ngoài, trứng được ấp trong túi cho tới khithành nòng nọc và nhái con Cóc tổ ong Nam Mĩ không có túi tương ứngnhư nhái túi, nhưng có nếp da ở lưng xếp thành lỗ tổ ong Trong khi ghépđôi, trứng được luồn đàn vào từng ngăn, rồi phát triển thành nòng nọc rồiphát triển thành nhái con mới ra ngoài Nhiều loài lưỡng cư có đuôi lại bảo

vệ trứng như kì nhông núi Anpơ ( Salamandra) noãn thai sinh chỉ đẻ haitrứng

5 Lớp Bò sát (Reptilia)

5.1.Cấu tạo cơ quan sinh sản

Hệ sinh dục bò sát nằm ở hai bên cột sống.và phân tính Con đực có cơquan giao cấu Thụ tinh trong Trứng lớn có vỏ dai và thấm đá vôi Tronggiai đoạn phát triển có sự hình thành các màng phôi, đặc biệt hình thành túiniệu (allantois) và túi ối (amnios)

Hình 15 Hệ bài tiết và sinh dục của bò sát (N.P.Naumov,1979)

A Đực B Cái 1,9 Tinh hoàn phụ 2,13 Bóng đái 3 Lỗ đổ của bóng đái

4 Cơ quan giao phối 5,19 Huyệt 6,11,18 Lỗ niệu sinh dục 7 Ống dẫn tinh8,17 Thận 10 Tinh hoàn 12 Phễu ống dẫn trứng 14,16 Ống dẫn trứng 15.Phễu ống dẫn trứng

- Tuyến sinh dục đực

Tuyến sinh dục đực là đôi tinh hoàn lớn màu trắng hình dạng thay đổi tuỳtừng loài ( tròn, hình trứng, quả lê ) Tinh hoàn phát nhiều ống nhỏ làmthành mào tinh hoàn hay phó tinh hoàn – epiđiymds Tiếp đó là tinh quản làống Volff đổ vào niệu quản mỗi bên gần nơi thông với huyệt

Trừ Hatteria tất cả bò sát đều có cơ quan giao cấu (có thể có một hoặchai) Cơ quan giao cấu có 2 loại: Ngọc hành kép ( hemipenis ) có ở thằn lằn

và rắn, khi giao phối chỉ có một ngọc hành cắm vào huyệt sinh dục của concái, Đó là hai túí rỗng nằm dưới da phía trước hai bên bờ huyệt ( cơ quangiao cấu kép) Ngọc hành rắn dài hơn ngọc hành thằn lằn và bề mặt có phủgai hay mấu.Trong cơ quan giao cấu có nhiều mạch máu, có rãnh để dẫn tinh

và chúng có thể thò ra ngoài thành hình trụ khi bị kích thích

Ngọc hành đơn có ở rùa, cá sấu Ở cá sấu ngọc hành còn hình thành quyđầu như ở thú Đó là gốc xẻ làm hai nửa và mặt trên có rãnh dẫn tinh dịch.Đối với loài có cơ quan giao cấu kép, tuỳ theo tư thế của con vật mà mộthay hai ngọc hành cắm vào huyệt con cái

- Tuyến sinh dục cái

Tuyến sinh dục cái là hai buồng trứng có kích thước khác nhau Buồngtrứng của thằn lằn và rắn dạng túi rỗng như ở cá, còn của rùa và cá sấu thìđặc như chim, thú Kích thước của buồng trứng phụ thuộc vào độ lớn cơ thểtừng loài bò sát buồng trứng của chuỷ đầu, rùa, cá sấu thường rộng và có vịtrí đối xứng buồng trứng của thằn lằn hẹp, dài, và xếp so le Buồng trứngphải của rắn có vị trí cao hơn buồng trứng trái

Các trứng trong buồng trứng của bò sát chín cùng một lúc làm căngphình khoang bụng trong mùa sinh sản, ảnh hưởng đến sự vận chuyển của

cơ thể

Ống dẫn trứng gồm hai ống rỗng, là ống Munle có thành mỏng và dài,một đầu thông với phần trước khoang bụng có loa kèn để nhận trứng, đầukia thông với phần sau sau là huyệt Riêng Hatteria, rùa, cá sấu ống dẫntrứng phân hoá thành nhiều phần như : phần phễu hay loa kèn ( hút trứng )đón nhận trứng là phần tiết lòng trắng trứng, phần dưới phân hoá thànhtửcung có tuyến tiết chất vỏ trứng vôi và phần âm đạo Hai noãn quản thôngriêng biệt trong huyệt Noãn quản phải của nhiều loài bò sát như rắn dài hơnnoãn quản trái Sự thụ tinh của bò sát xảy ra ở phía trên ống dẫn trứng, phíatrước phễu ( hình 15B )