NHẬN BIẾT các TƯỢNG TRONG CHÙA PHẬT GIÁO bắc TÔNG

NHẬN BIẾT CÁC TƯỢNG TRONG CHÙA PHẬT GIÁO BẮC TÔNG PHẦN 2 BỒ TÁT (Đoàn Vũ Thanh Hoàng ) Bồ Tát theo quan niệm của Phật Giáo Bắc Tông khác hoàn toàn với Phật Giáo Nguyên Thủy thời Đức Phật Thích Ca và k.

NHẬN BIẾT CÁC TƯỢNG TRONG CHÙA PHẬT GIÁO BẮC TÔNG. PHẦN 2 BỒ TÁT:

(Đoàn Vũ Thanh Hoàng )

Bồ Tát theo quan niệm của Phật Giáo Bắc Tông khác hoàn toàn với Phật Giáo Nguyên Thủy thời Đức Phật Thích Ca và khác nhiều với quan điểm của Theraveda hiện tại Chỉ

có Phật Giáo Bắc Tông mới có quan điểm về Bồ Tát, và có phương pháp tu tập Bồ tát Đạo, còn Nam Tông thì không có

Theo đó: hiểu nôm na rằng: La Hán là bậc tự tu giác ngộ và tự độ bản thân để đạt đến cảnh giới thanh tịnh hay giác ngộ, còn Bồ tát là người đạt được cảnh giới như La Han nhưng quay lại chia sẻ cho người khác hay “độ” người khác là cho đạt được sự giác ngộ

ấy, ngoài năng lực của bản thân thì còn có sự trợ lực của bạn đồng tu, của một thế lực siêu nhiên nào đó cứu cánh thêm Bồ tát và La Hán khác nhau cơ bản là như vậy Theo quan điểm của Phật Giáo Bắc Tông thì có 10 điểm cơ bản giữa Bồ Tát và La Hán là:

- Danh xưng

- Ý nghĩa

- Hình thức

- Giới luật

- Tâm niệm

- Pháp tu

- Quả vị

- Độ sanh

- Bản nguyện

- Quá trình tu chứng

(Xin xem thêm website của Chùa Quang Minh để đọc kỹ hơn)

Cho nên, vì Phật Giáo Bắc Tông có quan niệm về Bồ tát và phép tu Hành Bồ Tát Đạo

là phép tu thượng thừa của người tu Phật Giáo Bắc Tông, nên trong các ngôi chùa Phật Giáo Bắc Tông có rất nhiều tượng và tranh vẻ của Bồ Tát, sau đây, Thanh Hoàng xin mạn phép gửi đến các bạn tài liệu tổng hợp về cách nhận biết và một số thông tin

cơ bản về tranh tượng các vị Bồ tát trong Chùa Phật Bắc Tông, tiếp theo phần 1 nói về các tượng Phật

A. BỒ TÁT QUÁN THẾ ÂM:

Bồ Tát Quán Thế Âm hay Quan Âm ở Việt Nam là một trong những vị được thờ cúng nhiều nhất, không dừng lại trong Phật Giáo Bắc Tông mà một số tôn giáo có sự ảnh

hưởng của Phật Giáo cũng thờ ngài, điển hình như Đạo Cao Đài xem Quán Thế Âm là

Đệ Nhứt Trấn trong Tam Trấn của Cao Đài

Quán Thế Âm ở Việt Nam có nhiều tư thế là Đứng và Ngồi, phổ biến là:

- Quan Âm Nam Hải

- Quan Âm Tọa Liên Hoa

- Quan Âm Thiên Thủ Thiên Nhãn

- Quan Âm Tống Tử

Đứng thì gồm có tượng bộ ba là Quan Âm – Di Đà – Thế Chí, hoặc đứng 1 mình là Quan Âm Nam Hải, hoặc Quan Âm Tống Tử, còn các thế còn lại là ngồi

1. Quan Âm trong bộ ba Tây Phương Tam Thánh:

Tây Phương Tam Thánh (Khác với Hoa Nghiêm Tam Thánh và Tam Thế Phật nhé) gồm

có Quan Âm Di Đà và Thế Chí, như đã nói, đây là 3 tượng đứng, gồm 2 người mang hình tượng nữ trong văn hóa Phật Giáo ở Việt Nam, người đứng giữa là Phật Nam, còn hai người hai bên là Bồ Tát, vị phật đứng giữa là Phật A Di Đà với các tư thế tay bắt ấn Từ Bi hay Thanh Tịnh (xem phần trước nơi về Phật Adi Đà), Phật A Di Đà đứng, mặc áo phủ hai vai, để lộ phần ngực vuông vức, trên ngực có chữ vạn hoặc cổ có đeo trang sức, tóc hình trôn ốc, thì hai vị hai bên mang tạng nữ Nhân sẽ là Quan Thế Âm và Đại Thế Chí Trong đó nhận diện Quan Âm khá đơn giản:

Quan Âm là người phụ nữ đứng bên tay trái Đức A Phật A Đà, mặc áo rộng tay kiểu

áo Nho giáo Trung Hoa, tay trái cầm nhành dưỡng liễu và tay phải cầm tịnh bình, tóc búi cao và được trùm kín búi tóc bằng miếng vải nico điệp phủ

Còn lại Đại Thế Chí Bồ Tát là người phụ nữ đứng bên tay phải Phật ADi Đà, tay cầm liên hoa hoặc ngọc như ý, đầu đội mão miệng Đôi khi theo phong thái người tạc tượng, có thể cả Quan Âm và Thế Chí có trang phục giống nhau, chúng ta chuyển qua để ý vật cầm theo thì biết được Quan Âm cầm tịnh bình dương liễu còn Thế Chí cầm liên hoa hay ngọc như ý nhé Ba tượng này thườn luôn đồng hành với nhau, và cùng đứng trên đài sen Thế Tây Phương Tam Thánh có thể là Tây Phương Tam Thánh cứu độ nhân gian (rưới tịnh binh, rãi nước dương liễu, phóng hòa quang) hoặc Tây Phương Tam Thánh oai nghi (đứng ngay ngắn) – anh chị em tự đọc tài liệu về ý nghĩa bộ ba tượng này Sau đây là một vài hình ảnh về tượng Quan Âm trong Tây Phương Tam Thánh của văn hóa Phật Giáo Bắc Tông:

2. Quan Âm Nam Hải:

Quan Âm Nam Hải thường được thờ ở các vùng nhiều sông nước hay biển cả, theo quan niệm thì Quan Âm sẻ cứu rỗi cho những ngư dân được bình an lên biển, do đó thường được đúng tượng cao và hướng mắt ra biển Quan Âm Nam Hải chỉ đứng một mình, hoặc đứng trên liên hoa, hoặc đứng trên lưng của rồng Quan niệm một số vùng thì khi có người đi biển gặp nạn, chỉ cần niệm danh hiệu Quán Thế Âm thì ngài sẽ cưỡi rồng đến, gieo nước Maha Cam lồ trong tịnh bịnh để cứu rỗi người gặp nạn, những an gặp khổ đau, chỉ cần niệm đanh hiệu ngài, ngài sẽ đến cứu rỗi sự khổ đau đó, chính vì lẽ đó mà người dân Việt hay thờ tượng quan thế âm:

Tượng Quan Âm Nam Hải không khác nhiều với tượng Quan Âm trong Tây Phương Tam Thánh, nói nôm na có thể hiểu rằng: Cách nhận biết tượng Quán Thế Âm dễ dàng nhất là dựa vào tịnh bình đi theo tượng, ở Việt Nam trừ tượng Quan Âm Tống Tử và Quan Âm Diệu Thiện ra, thì tất cả các tư thế của Quán Thế Âm mang hình tượng nữ đều có mang tịnh bình Tượng Quan Âm Nam Hải cũng hoặc đội vương miện, hoặc độ ni cô phủ điệp, tay cầm tịnh bình cuối xuống dưới, dòng cam lồ từ tịnh bình chảy ra và đứng trên rồng uống lượn hoặc đứng trên đài xen, hướng về phương Đông

Ngoài ra ở một số ngôi chùa, khi bước vào sân chùa, ta nhìn thầy Tượng Quán Thế Âm cầm tịnh bình đứng ở bên trái chùa (theo hướng nhìn từ chùa ra cửa) tức là bên tay phải Hướng dẫn viên khi hướng dẫn viên nếu hướng dẫn viên đi từ cổng vào chùa Lưu ý tịnh bịnh có hay không, coi chừng nhầm với Phổ Hiền hoặc Văn Thù, vì một số ngồi chùa, hai bên chùa cũng thay Quan Âm bằng Phổ Hiền và Văn Thù Bồ Tát

Riêng về hình tượng Quan Âm, có thể có 2 đồng tử phò hai bên, một nam và một nữ Sau đây là một vài hình ảnh điển hình của Quan Âm Nam Hải, các huynh đệ tự tìm tài liệu thuyết minh theo cách của mình:

3. Quan Âm Tọa Liên Hoa

Là hình tượng Quán Thế Âm ngồi trên đài sen, nhớ là chỉ là Quán Thế Âm bình thường, ngồi kiết già hoặc ngồi một chân để nằm, một gần đứng lên giống thế Phật Di Lặc, trên

bệ đài sen, tay có cầm tịnh bình, tịnh bình dựng đứng, tay còn lại cầm nhánh dương liễu, hoặc có trường hợp la để nhánh dương liễu vào tịnh bình, ngài mặc trang phục truyền thống của mình và chỉ có hai tay, tượng Quan Âm Thiên Thủ cũng ngồi liên hoa nhưng rất nhiều tay nhé các bạn, cái đó gọi là Quan Âm Thiên Thủ, không gọi là Quan Âm Tọa Liên Hoa:

Một số hình ảnh minh họa:

Trong một số trường hợp, một vài chùa có để Quan Âm cầm một cái gương soi hình tròn,

để ngay bụng, mặt gương hướng vào người, có lần nghe một anh bạn đồng nghiệp thuyết

minh tại Thiện Viện Trúc Lâm Bạch Mã là cái kiếng đó dùng để “chiếu yêu”, Thanh Hoàng xin khẳng định là không phải, cái kinh đó là cái gương soi lòng của Bồ Tát Quán Thế Âm, ý nghĩa tại sao người ta để cái kiếng đó ngay bụng bồ tát là, dù ngài đã là bậc đại bồ tát, nhưng đại bồ tát không phải là không tu, nên cái kiếng đó dùng để soi lại chính bản thân Quán Thế Âm, giữ lòng thanh tịnh, coi lại chính bản thân (ý nghĩa kiểm điểm, thể hiện sự khiêm cung của Bồ Tát Đạo), kinh có câu “Quan Âm pháp lực thế ni/ Còn cầm tịnh thủy lưu ly ngọc bình” nói lên ý nghĩa đó, ngồi ra tịnh bình của Quán Thế Âm chưa nước Maha để rửa sạch 3 lòng của con người, gồm lòng tham lam, sân hận và ngu si

và dùng nước ấy để cứu người phàm tục, hơn thế nữa, khi cầm tịnh bình, dù bất cứ điều kiện như thế nào, trừ trường hợp cứu người, thì tịnh bình không được để nước trong bình rung động, phải giữ cho mặt nước trong bình luôn phẳng lặng như gương, thể hiện ý nghĩa thanh tịnh tọa thiền, không được phép vọng tâm trong Thiền na, cũng có nghĩa là tịnh bình là thứ cứu người, vừa là thước đo tự tu của Quán Thế Âm, đây cũng chính là nguyên nhân vì sao Đức Quán Thế Âm luôn luôn mang tịnh bịnh theo người

4. Quan Âm Tống tử:

Tượng Quan Âm Tống Tử lâu lâu mới gặp một đôi lần, là hình tượng Quán Thế Âm Bồ tát ẳm một đứa bé trai, hoặc đầu trọc hoặc đầu ba vá, đứa bén hoặc nằm trên đùi Quán Thế Âm, hoặc ngồi và bám víu lên vai của Đức Ngài

Quan Âm Tống Tử về mặt bản chất khác hoàn toàn so với Quan Âm Thị Kính, một số vùng miền lại đồng nhất hóa hai là một, nhưng thật ra không có liên quan gì với nhau, Quan Âm Tống Tử là Quan Âm Tống Tử mà Quan Âm Thị Kính là Quan Âm Thị Kính, hai cái này không có liên quan nha

Tống trong tiến Hán có nghĩa là đuổi, là chào đuổi đi, kết thúc một cuộc nói chuyện (trong từ tống tiễn,) nhưng được hiểu với nghĩa là “Cho đi”, vì vậy dịch nôm na Quan

Âm Tống Tử là Quan Âm cho con

Theo quan niệm dân gian Việt Nam, ngoài 12 bà mụ (ảnh hưởng văn hóa Phương Bắc) thì người dân Việt Nam tin rằng Quan Âm sẽ phụ hộ độ trì cho các thai phụ chuẩn bị lâm bồn được “mẹ tròn con vuông”, kỳ sinh hạ được bình an và sinh được đưa con kháu khỉnh, những đứa bé sinh ra đời mà khó nuôi thì được ba mẹ viết tên gửi vào chùa, tên ấy

sẽ được sư trụ trì đốt sớ dâng lên Quan Âm Tống Tử Ngoài ra hình tượng Quan Âm Tống Tử ở khu vực miền Trung cũng được thờ tự để các gia đình hiếm muộn có thể cầu khấn mà xin con, những gì đình cần con trai thì lạy xin con trai trước mặt Quan Âm Tống

Tử (có nghĩa là bà đang muốn đuổi/cho con đi, ai nhận đem vê nuôi thì qua xin bà)

Quan Âm Tống Tử không có tịnh bình, Quan Âm Thị Kính và Quan Âm Thiên Thủ cũng như vậy Nhưng không có tịnh bình mà có em bé thì đó là quan âm chứ không phải một

vị bồ tát nào khác Huynh đệ đọc thêm về Quan Âm Tống Tử nha

Sau đây là hình ảnh Quan Âm Tống Tử:

5. Quan Âm Thị Kính

Quan Âm Thị Kính thoạt nhìn rất dễ nhầm tưởng với Quan Âm Tống Tử, quan niệm một

số vùng như miền Tây Nam Bộ lại cho rằng hai bà giống nhau, tuy nhiên về mặt nguồn gốc, Quan Âm Tống Tử xuất phát từ sự ảnh hưởng văn hóa Trung Hoa, bản địa hóa quan niệm 12 Bà Mụ của người Hoa bằng một Phật Quan Âm, như vậy có nghĩa là Quan Âm Tống Tử bên trong đã chưa đựng 12 Bà Mụ, còn Quan Âm Thị Kính là câu chuyện thuần Việt kể về sự tích Thị Kính đi tu và nỗi oan Thị Mầu, cái này đã được học từ thời phổ thông

Hình tượng cũng khác đôi chút với Quan Âm Tống Tử, trong tượng Quan Âm Thị Kính không xuất hiện quan âm với trang phục truyền thống và tay ôm đưa bé, mà xuất hiện hình tượng người nữ tu đội ni chô phủ lưng, tay ôm đưa bé, nó thể hiện sự vị tha của đức Quán Thế Âm, hàm oan nhưng vẫn chịu đựng mà không nửa lời oán than

Ở Việt Nam, khu vực miền Nam có 2 nơi được biết đến là có thờ hình tượng Quan

Âm Thị Kính là ở Linh Sơn Tiên Thạch Tự trên núi Bà Đen ở Tây Ninh và ở chùa Tây

An Cổ Tự của giáo phái Bửu Sơn Kỳ Hương ở Núi Sam, Châu Đốc, An Giang;

Sau đây là vài hình ảnh về Quan Âm Thị Kính, có thể so sánh sự khác nhau với Quan

Âm Tống Tử:

6. Quan Âm Thiên Thủ Thiên Nhãn

Quan Âm Thiên Thủ Thiên Nhãn là hình tượng cổ nhất của Quan Âm trong văn hóa Phật Giáo Bắc Tông, tượng này cực kỳ dễ nhận biết và dường như hướng dẫn nào cũng nhận

ra được tượng này, bởi tưởng thể hiện Quan Âm Ngồi với hàng ngàn cánh tay, lưu ý, coi chừng nhầm với Tượng Chuẩn Đề Vương Bồ Tát nhé các anh chị, Chuẩn Đề cũng có nhiều tay nhưng không đến 1000 tay, và phía sau tượng không có hào quang làm bằng tay Tượng Quan Âm Thiên Thủ Thiên Nhãn còn được hiểu là Quan Âm Diệu Thiện vì liên quan đến câu chuyện (Công chúa Diệu Thiện chặt tay móc mắt để làm thuốc cứu vua cha) – các anh chị vui lòng tự tìm tài liệu về câu chuyện này, sự tích ấy giải thích vì sao Quan Âm có nhiều tay, nhưng ý nghĩa thật sự là thể hiện sự từ bi cứu rỗi của Quan Thế

Âm là rộng rãi, có thể quán chiếu khắp muôn nơi:

B. BỒ TÁT ĐẠI THẾ CHÍ

Đại Thế Chí Bồ Tát còn được gọi là Đắc Đại Thế Bồ tát, Đại Tinh Tấn Bồ tát, Vô Biên Quang Bồ tát,… hay vắn tắt là Thế Chí

Ngài là vị Bồ tát thường dùng ánh sáng trí tuệ chiếu khắp mọi loài, khiến chúng sanh mười phương thế giới thoát khổ đau, thành tựu đạo quả Bồ đề Đắc Đại Thế Bồ tát vì Bồ tát có hạnh nguyện đại hùng đại lực đại từ bi, dùng hạnh nguyện này để trụ trong Ta bà thế giới, điều phục và tiếp độ chúng sanh cang cường

Trong Kinh Đại Bi Liên Hoa (Kinh Bi Hoa), tiền thân của Đại Thế Chí Bồ Tát là Ni-ma vương tử, người con thứ hai của Chuyển luân vương Vô Chánh Niệm (sau này là Phật A

Di Đà.) Bồ tát được Phật Bảo Tạng thọ ký rằng, trong đời vị lai vô lượng vô biên kiếp, sau khi Đức Phật Biến Xuất Nhất Thiết Công Đức Sơn Vương Như Lai nhập niết bàn (tức Quán Thế Âm Bồ Tát thành Phật trong đời vị lai), Đại Thế Chí Bồ tát sẽ thay ngài

tiếp quản chánh pháp và thế giới phương tây, thành Phật hiệu là Thiện Trụ Trân Bảo Sơn

Vương Như Lai, Ứng cúng, Chánh biến tri, Minh hạnh túc, Thiện thệ, Thế gian giải, Vô thượng sĩ, Điều ngự trượng phu, Thiên nhân sư, Phật, Thế Tôn.

Trong bức tranh vẽ "Tây Phương Tam Thánh", Bồ Tát Ðại Thế Chí cầm cành hoa sen màu xanh đứng bên tay phải Ðức Phật A Di Ðà, bên tay trái là Bồ Tát Quán Thế Âm cầm nhành dương liễu và bình tịnh thủy Trong kinh sách hai vị Bồ Tát hiện thân cư sĩ nữ hai bên Ðức Phật A Di Ðà tượng trưng Từ Bi và Trí Tuệ

Theo kinh Quán vô lượng thọ, Bồ tát thân cao tám mươi muôn ức na do tha do tuần, da màu vàng tử kim, trong thiên quang của Bồ tát có 500 hoa báu, mỗi một hoa báu có 500

đài báu, trong mỗi đài đều hiện quốc độ tịnh diệu của mười phương chư Phật, nhục kế như hoa Bát đầu ma, giữa nhục kế có một hình báu, khác hình tượng Quan thế âm Bồ tát

Theo phẩm A lợi đa la đà la ni a lỗ lực, hai Bồ tát đều toàn thân màu vàng, phóng hào quang trắng, tay phải cầm phất trần trắng, tay trái cầm hoa sen, thân hình Bồ tát Đại thế chí nhỏ hơn Quán Thế Âm

Còn trong Hiện đồ mạn đồ la thai tạng giới của Mật tông, ngài là vị thứ hai ở phương trên trong viện Quan âm, ngồi trên hoa sen đỏ, thân màu trắng, tay trái cầm hoa sen mới nở, tay phải co ba ngón giữa đặt trước ngực Mật hiệu là Trì luân kim cương, hình Tam muội

da là hoa sen mới nở

Như vậy cũng có thể hiểu nôm na là Bồ Tát Đại Thế Chí về hình tượng có 2 thế là đứng

và ngồi, tay cầm ngọc như ý hoặc liên hoa, đứng trên tòa sen cùng với A Di Đà và Quán Thế Âm, hoặc nồi một mình, đầu đội mão miệng, mặc áo rộng tay, trên cổ đeo trang sức

Bồ Tát Phổ Hiền dễ dàng nhận biết nhất cùng với Bồ Tát Văn Thù, đây là cặp bài trùng thường đi chung với Phật Thích Ca Mâu Ni trong tượng Niêm Hoa Vi Tiếu (đọc phần tượng Phật)

Phồ Hiền Vương Bồ Tát về thân thế và sự nghiệp thì đọc tài liệu thêm, còn cách nhận biết cực kỳ dễ dàng:

Vì nào mặc tran phục giống Đại Thế Chí Bồ tát, đầu đội mão miện, tay cầm hoa sen, ngồi trên con voi trắng có 6 chiếc ngà, với mỗi bên 3 chiếc ngà, bạch tượng ấy có thể đi hoặc đứng

Nói nôm na là: Vào chùa thấy ai cỡi voi trắng 6 ngà, tay cầm hoa sen thì đó là Phổ Hiền Vương Bồ Tát (hihi)

D. VĂN THÙ SƯ LỢI BỒ TÁT

Như phần C đã nói về Bồ Tát Phổ Hiền, thì Bồ Tát Văn Thù luôn đi chung với Bồ Tát Phổ Hiền như hình với bóng, vào chùa thấy tượng Phổ Hiền thì coi xung quanh chắc chắn

có tượng Văn Thù:

Về mặt kinh điển thì Văn Thù Sư Lợi Bồ Tát cỡi con sư tử màu xanh (thanh sư) có nanh dài dữ tợn, tay cầm ngọc như ý, đầu đội mão miệng nói nôm na là thấy tượng ai trong chùa mà thân hình nữ nhân, tay cầm như ý bảo ngọc, cỡi sư tử thì đó là Văn Thù Sư Lợi

Bồ Tát Lưu ý: Phải là nữ mới được, còn nếu tượng là Nam nhân, đầu trọc hoặc đội vương miệng ngồi trên con vật giống sư tử như tay cầm dạ minh chầu thì tượng ấy KHÔNG PHẢI Văn Thù đâu, tượng ấy là tượng Á Xá Thế Phật kỵ Khuyên Hảo dưới cõi

âm tỳ (nhầm chổ này là vỡ mồm đó quý huynh  )