Đề tài tham dự thi Sinh viên nghiên cứu khoa học năm 2019 Khủng hoảng tài Mỹ vấn đề giám sát hệ thống tài ngân hàng Việt Nam MỤC LỤC DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU, SƠ ĐỒ DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT LỜI MỞ ĐẦU Chƣơng I: LÝ LUẬN VỀ KHỦNG HOẢNG TÀI CHÍNH MỸ - HỆ THỐNG GIÁM SÁT TÀI CHÍNH MỸ HIỆN NAY Tổng quan hệ thống Tài – Ngân hàng Mỹ Phân tích nguyên nhân khủng hoảng tài Mỹ 2.1 Nguyên nhân sâu xa theo phân tích nhóm nghiên cứu 2.1.1 Chứng khốn hố cơng cụ phái sinh – điểm đặc sắc khủng hoảng tài Mỹ 2008 Vai trò tất yếu hoạt động giám sát hệ thống tài – ngân hàng Chƣơng II: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG GIÁM SÁT HỆ THỐNG TÀI CHÍNH – NGÂN HÀNG TẠI VIỆT NAM HIỆN NAY Tổng quan chung hệ thống tài – ngân hàng Việt Nam 1.1 Giới thiệu 1.2 Một vài đặc trưng hệ thống tài – ngân hàng Việt Nam 1.2.1 Đặc trưng mặt hoạt động vĩ mô hệ thống tài – ngân hàng 1.2.2 Đặc trưng bình diện rủi ro hệ thống Thực trạng hoạt động giám sát hệ thống tài – ngân hàng Việt Nam 2.1 Thực trạng 2.2 Đánh giá thực trạng hệ thống giám sát tài – ngân hàng Việt Nam 2.2.1 Kết đạt 2.2.2 Những mặt hạn chế Những diễn biến dự đoán http://svnckh.com.vn i CHƢƠNG III: ĐỀ XUẤT CÁC GIẢI PHÁP NÂNG CAO NĂNG LỰC HOẠT ĐỘNG GIÁM SÁT HỆ THỐNG TÀI CHÍNH – NGÂN HÀNG TẠI VIỆT NAM Định hướng hoạt động giám sát hệ thống Tài – Ngân hàng Việt Nam Đề xuất giải pháp KẾT LUẬN TÀI LIỆU THAM KHẢO http://svnckh.com.vn ii DANH MỤC HÌNH VẼ Để cho thuận tiên, nhóm nghiên cứu gọi bảng biểu, sơ đồ hình vẽ Hình Tổ chức Hệ thống dự trữ Liên bang Hình 2: CPI lợi nhuận trước thuế doanh nghiệp phi tài phần trăm GDP Hình 3: Một cách đơn giản mơ hình hóa khủng hoảng Mỹ Hình 4: Lãi suất Mỹ Hình 5: Lãi suất cho vay chấp Hình 6: Tỷ lệ tiết kiệm Mỹ Hình 7: Cho vay chuẩn chất lượng khoản tín dụng Hình 8: Quy trình hoạt động chứng khốn hố Hình 9: Sơ đồ phân nhánh CDO từ MBS, ABS HÌnh 10: Mơ hình bùng phát khủng hoảng cạn kiệt nội sinh chu trình tài http://svnckh.com.vn iii DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT NHTW: Ngân hàng Trung Ương NHQG: Ngân hàng Quốc gia NHNN: Ngân hàng Nhà nước TTCK: Thị trường chứng khoán CK: Chứng khoán TCNH: Tài – Ngân hàng HOSE: Sở Giao dịch chứng khốn TP HCM HNX: Sở Giao dịch chứng khoán Hà Nội OTC: Thị trường chứng khoán phi tập trung BHTG: Bảo hiểm tiền gửi BH: Bảo hiểm QTDND: Quỹ tín dụng nhân dân NHTM: Ngân hàng thương mại IMF: Quỹ tiền tệ quốc tế http://svnckh.com.vn iv LỜI MỞ ĐẦU Sự cần thiết đề tài nghiên cứu: Nền kinh tế Mỹ trải qua khủng hoảng tài tồi tệ kể từ năm 1930, khủng hoảng lớn khủng hoảng tài chu kỳ diễn lịch sử, khơng khiến cho kinh tế Mỹ mà kinh tế giới lâm vào tình trạng suy thối trầm trọng Hệ thống Tài – Ngân hàng Mỹ phải chứng kiến nhiều sụp đổ, chí phá sản định chế tài “gạo cội” có lịch hoạt động trăm năm Một nguyên nhân dẫn đến việc xảy khủng hoảng bất cập vấn đề giám sát hệ thống Tài – Ngân hàng Mỹ Mơ hình giám sát đánh giá vào bậc tiên tiến vững mạnh giới lường trước ngăn ngừa rủi ro hệ thống Tại Việt Nam, kinh tế nói chung hệ thống Tài – Ngân hàng nói riêng hứng chịu nhiều tác động tiêu cực theo xu suy thoái kinh tế Mỹ toàn cầu Tuy vậy, khủng hoảng tài Mỹ đặt hội để nhà hoạch định sách nước đánh giá lại rút nhiều học kinh nghiệm quý giá vấn đề giám sát hệ thống Tài – Ngân hàng Việt Nam Việc nghiên cứu khủng hoảng tài Mỹ từ góc độ giám sát hệ thống Tài – Ngân hàng để xây dựng mơ hình giám sát vững mạnh cho hệ thống Tài – Ngân hàng nước, góp phần vào phát triển ổn định kinh tế yêu cầu cấp thiết đặt ngày Nhận thức rõ vai trò tầm quan trọng vấn đề này, nhóm nghiên cứu chọn đề tài “Khủng hoảng tài Mỹ vấn đề giám sát hệ thống Tài – Ngân hàng Việt Nam” làm đề tài nghiên cứu Đối tƣợng, phạm vi, mục tiêu nghiên cứu đề tài: http://svnckh.com.vn Đối tượng nghiên cứu đề tài khủng hoảng tài Mỹ năm 2008 vấn đề giám sát hệ thống Tài – Ngân Hàng Mỹ Việt Nam Đề tài có tầm bao quát xem xét lại nhiều vấn đề khứ lâu dài trước, nhiên phạm vi nghiên cứu tập trung vào khoảng thời gian từ năm 1999 đến nay, trước xảy hai kiện bong bóng “dot.com” khủng bố 11/9 Mỹ Đề tài đặt mục tiêu nghiên cứu học kinh nghiệm rút giải pháp cho vấn đề giám sát hệ thống TCNH Việt Nam từ khủng hoảng tài Mỹ Phƣơng pháp nghiên cứu đề tài Phương pháp nghiên cứu chủ yếu phương pháp phân tích, tổng hợp, thống kê, so sánh, sử dụng số liệu nghiên cứu thứ cấp Bên cạnh phương pháp mơ hình hóa sử dụng bảng biểu, đồ thị giải thích đặc điểm nguyên nhân khủng hoảng cách sinh động Kết cấu đề tài: Ngoài phần lời mở đầu, kết luận phụ lục, viết có kết cấu sau:  Chương I: Lý luận chung khủng hoảng tài Mỹ vấn đề giám sát hệ thống TCNH  Chương II: Thực trạng hoạt động giám sát hệ thống TCNH Việt Nam  Chương III: Đề xuất giải pháp nhằm nâng cao lực hoạt động giám sát hệ thống TCNH Việt Nam Kết nghiên cứu dự kiến Đóng góp chủ yếu đề tài là: i, Khái quát hóa cở sở lý luận khủng hoảng tài Mỹ kinh nghiệm hoạt động giám sát hệ thống TCNH Mỹ; ii, Phân tích lực hoạt động giám sát Việt Nam nay; iii, Đề xuất giải pháp nhằm nâng cao lực cho hoạt động giám sát hệ thống TCNH Việt nam http://svnckh.com.vn Do lĩnh vực có tính vĩ mơ cao, cộng với trình độ người viết cịn hạn chế nên viết chắn không tránh khỏi thiếu sót Rất mong thầy, giáo bạn đóng góp, bảo để đề tài nhóm nghiên cứu hồn chỉnh http://svnckh.com.vn Chƣơng I: LÝ LUẬN VỀ KHỦNG HOẢNG TÀI CHÍNH MỸ - HỆ THỐNG GIÁM SÁT TÀI CHÍNH MỸ HIỆN NAY Tổng quan hệ thống Tài – Ngân hàng Mỹ Hệ thống tài Mỹ cho hệ thống phức tạp cấu trúc chức Có nhiều loại hình tổ chức khác nhau: ngân hàng, công ty bảo hiểm, quỹ tương trợ, thị trường cổ phiếu, thị trường trái phiếu…tất tổ chức phủ giám sát Hệ thống tài chuyển nhiều tỉ la năm từ nơi thừa vốn đến nơi thiếu vốn để đầu tư Ở Mỹ, ngân hàng hoạt động hệ thống quản lý ngân hàng kép (dual banking system) – nghĩa quyền liên bang tiểu bang có quyền kiểm sốt ngân hàng Hệ thống thiết lập nhằm giúp quyền tiểu bang kiểm soát chặt chẽ hoạt động ngân hàng phạm vi lãnh thổ mình, đồng thời đảm bảo cho ngân hàng quyền tiểu bang cộng đồng địa phương đối xử công mở rộng hoạt động sang bang khác Các quan quản lý hệ thống tài quan trọng phủ Mỹ Hệ thống dự trữ liên bang (FED), Cục kiểm sốt tiền tệ, Cơng ty bảo hiểm tiền gửi liên bang (FDIC), Bộ Tư pháp, Ủy ban chứng khốn hối đối có vai trò quản lý ngân hàng quan trọng hơn, Hội đồng ngân hàng bang quan quản lý cấp bang cao ngân hàng Mỹ Khi ngân hàng hệ thống tài thực nghiệp vụ nhận tiền gửi vay cung cấp dịch vụ tài khác cho khách hàng, họ phải tiến hành cơng việc khung pháp lý chặt chẽ xây dựng chủ yếu để bảo vệ lợi ích tồn xã hội Các nhà ngân hàng thường nói với ký tự FDIC (Federal Deposit Insurance Corporation) – Cơ quan bảo hiểm tiền gửi liên bang – thực nghĩa "Yêu cầu tăng vốn http://svnckh.com.vn không ngừng" – Forever Demanding Increase Capital FDIC quan quản lý ngân hàng khác dường không ngừng yêu cầu (ít ngân hàng Mỹ) phải tăng vốn nhiều hơn, tăng cường cung cấp báo cáo, mở rộng dịch vụ công cộng… Ở Mỹ hầu hết quốc gia khác, khơng ngân hàng thành lập khơng Chính phủ chấp thuận Việc ngân hàng cung cấp dịch vụ nhận tiền gửi cơng cụ tài khác cho cơng chúng để huy động vốn địi hỏi phải có cho phép quan quản lý ngân hàng Chất lượng danh mục cho vay đầu tư hợp lý vốn chủ sở hữu ngân hàng tra ngân hàng xem xét cẩn thận Khi ngân hàng muốn mở rộng hoạt động cách xây dựng tòa nhà mới, sáp nhập với ngân hàng khác, thiếp lập văn phòng chi nhánh tiếp nhận hay bắt đầu hoạt động kinh doanh phi ngân hàng, trước hết phải nhận đồng ý quan quản lý Sau cùng, chủ sở hữu ngân hàng đưa quyền đóng cửa rút lui khỏi ngành họ khơng có chấp thuận rõ ràng văn từ quan quản lý, nơi cấp định thành lập ngân hàng Các quan quản lý ngân hàng Mỹ chức chúng Hệ thống dự trữ liên bang – Federal Reserve System  Giám sát quản lý thường xuyên tất ngân hàng quyền tiểu bang cấp giấy phép (ngân hàng bang) công ty sở hữu ngân hàng hoạt động Mỹ  Quy định tỷ lệ dự trữ bắt buộc tiền gửi  Thông qua đơn vị sáp nhập, thiết lập chi nhánh, thực chức tín thác  Quyết định công nhận, giám sát kiểm tra công ty quốc tế hoạt động lĩnh vực ngân hàng Mỹ Cục quản lý tiền tệ - Controller of Currency http://svnckh.com.vn hợp hình thức để hợp lý hóa; việc giám sát lĩnh vực (rửa tiền, toán điện tử ) chưa thực hiện; phối hợp đồng phận giám sát (từ xa, chỗ, xử phạt) chưa đạt đồng bộ, đặc biệt chưa bảo đảm độc lập quan giám sát Vì vậy, cải cách quan trọng bối cảnh hội nhập chuyển sang chế giám sát hiệu định chế tài chính, định chế tài Nhà nước Đây định chế tài có vị trí chi phối hệ thống tài Việc Chính phủ thành lập ủy ban Giám sát tài quốc gia có tác dụng hỗ trợ, định hướng hoạt động chuẩn hóa quy tắc cơng cụ giám sát tài cho quan giám sát chuyên ngành, quan thành lập nên chưa thể đánh giá cách đầy đủ Những diễn biến dự đoán Tại Việt Nam, sở hạ tầng thị trường tài cịn giai đoạn phát triển với nhiều bất cập Những vấn đề cộm lên khủng hoảng tài Mỹ cho vay chấp chuẩn, chứng khốn hố, cơng cụ phái sinh, hoạt động khu vực tài phi ngân hàng (ngân hàng đầu tư, quỹ đầu tư, tổ chức cho vay chấp)… khái niệm cịn mẻ giai đoạn phơi thai Việt Nam Để dự đoán khủng hoảng tương tự Mỹ xảy Việt Nam khó để xác định chắn, nhiên thực trạng Việt Nam, nhóm nghiên cứu cho Việt Nam xảy mơ hình khủng hoảng nghiên cứu chuyên gia Ngân hàng Nhà nước, mà nhiều có nét giống Mỹ Tất nhiên mơ hình khủng hoảng xây dựng dựa đặc điểm riêng biệt nước phát triển, phảng phất ba đặc điểm mà nhóm nghiên cứu cho giống khủng hoảng tài Mỹ là:  Các bước trình tự dẫn tới khủng hoảng thường tương đối độc lập với diễn biến số kinh tế vĩ mơ http://svnckh.com.vn 53  Rủi ro tài tăng cao bắt nguồn từ tượng có dịng vốn ạt chảy vào hệ thống có nhiều bất cập thông tin cẩn trọng, làm giảm khả sinh lời đồng vốn (giảm hiệu suất biên)  Khủng hoảng bảng tổng kết tài sản định chế tài Đây mơ hình nghiên cứu căng thẳng tài xây dựng kể từ cuối năm 90 nhằm thuật lại động thái nối tiếp dẫn tới khủng hoảng nước Các mơ hình kết hợp tính động luồng luân chuyển vốn quốc tế với diễn biến thay đổi cấu tài nước, đặc biệt cấp kinh tế vi mơ Chính vậy, bước trình tự dẫn tới khủng hoảng thường tương đối độc lập với diễn biến số kinh tế vĩ mơ Xét góc độ thực nghiệm, mơ hình có tính xác cao trường hợp kinh tế có tốc độ tăng trưởng kinh tế cao bước hội nhập vào tài quốc tế Trong loại mơ hình này, tình trạng rủi ro tài vi mơ tăng cao bắt nguồn từ tượng nguồn vốn đầu vào tăng tốc đổ vào hệ thống tài nước vốn có nhiều bất cập mặt thông tin cẩn trọng Trong giai đoạn đầu, cho phép củng cố đà tăng trưởng, nguồn vốn nước đầu vào yếu tố gây tình trạng cân đối cho bảng tổng kết tài sản Điều đặc biệt với hệ thống ngân hàng mà tiếp cận dễ dàng với nguồn vốn nước tạo điều kiện cho vay nợ ngoại tệ nhằm tài trợ cho khoản tín dụng nội tệ (do lãi suất vay ngoại tệ thấp so với lãi suất cho vay đồng nội tệ, nên biên độ trung gian chênh lệch lớn) Trong giai đoạn đầu này, tăng trưởng kèm với tình trạng cân đối tài thị trường nhìn nhận cách phiến diện trước tác động khơng khí “hưng phấn” nói chung Trong giai đoạn thứ hai, ngược lại lại trạng thái “trầm uất”: thực vậy, bầu khơng khí ngày lòng tin khiến http://svnckh.com.vn 54 nhà đầu tư đặc biệt ngân hàng nước giảm dần thời gian đáo hạn các khoản cho vay, tình trạng cân đối bảng tổng kết tài sản ngoại tệ (tài sản có đồng tệ tài trợ tài sản nợ ngoại tệ) liền với tình trạng cân đối kỳ hạn (tài sản có tức khoản cho vay mang tính dài hạn khoản lại tài trợ khoản vay tức tài sản nợ với thời hạn đáo nợ ngày bị rút ngắn) Tình trạng ngày căng thẳng tính khoản hệ thống tài tình trạng nợ nước ngắn hạn mức cao (hệ số nợ nước ngắn hạn dự trữ ngoại hối tăng) Thanh khoản ngân hàng nằm vị trí trung tâm bước trình tự loại mơ hình miêu tả Như khủng hoảng xảy cú sốc ngoại sinh cạn kiệt nội sinh chu trình tài : i Các mơ hình có sử dụng cú sốc ngoại sinh nhấn mạnh tới tác động kỳ vọng Đối với chủ nợ quốc tế, tình hình bảng tổng kết tài sản ngày xấu đi, cần kiện tương đối nhỏ đủ để làm thay đổi đột ngột dự báo tính bền vững việc huy động tài phục vụ kinh tế Một cú sốc làm khủng hoảng xảy nhanh hơn: ngân hàng nước khơng cịn khả đáo nợ ngoại tệ dễ dàng trước đây, điều dẫn tới việc luồng vốn nước bị rút thời hạn trả nợ đến Tình trạng căng thẳng khoản ngoại tệ làm sụt giảm tỷ giá hối đối yếu tố đến lượt lại làm cho ngân hàng khả toán tượng chênh lệch tiền tệ (currency mismatch) Thu nhập từ tài sản có đồng nội tệ khơng cịn đủ để chi trả cho khoản nợ đồng ngoại tệ đến kỳ toán tỷ giá hối đoái sụt giảm gây giá đồng tệ Tình trạng khả tốn nghiêm trọng khủng hoảng lan sang lĩnh vực kinh tế thực, làm giảm sút chất lượng tài sản ngân hàng tình trạng nợ xấu tăng sụt giảm giá chứng khốn bất động sản http://svnckh.com.vn 55 ii Các mơ hình mơ tình trạng cạn kiệt nội sinh đƣợc xây dựng sở lý thuyết Mishkin chu trình tài Theo chúng tơi, mơ hình cho phép ta biết cách hoàn chỉnh tình hình căng thẳng tài xảy kinh tế động có sức hấp dẫn cao mắt nhà đầu tư nước Tăng trưởng GDP mạnh thời gian dài thu hút vốn nước điều đẩy giá chứng khoán lên cao Như vậy, doanh nghiệp thuận lợi huy động vốn, từ thị trường (tăng vốn, phát hành trái phiếu) từ ngân hàng (giá trị chứng khoán nguồn vốn tự có ngân hàng tăng tác động) Tuy nhiên, giá chứng khoán tăng mạnh, thổi phồng giá trị thị trường tài sản vốn tự có doanh nghiệp, dẫn tới tình trạng chênh khu vực tài khu vực thực : hệ số nợ/vốn tự có có xu hướng giảm hệ số nợ/thu nhập lại tăng Điều giải thích việc song song với việc khắc phục hạn chế khoản tăng đầu tư khối lượng, tín dụng tăng trưởng cộng với tượng vốn nước ạt đổ vào dẫn tới tình trạng khả sinh lời đồng vốn giảm (tăng tích trữ vốn làm giảm suất biên) Xét mặt thực nghiệm, có ba giai đoạn: giai đoạn đầu, số cổ phiếu tín dụng ngân hàng tăng nhanh giá trị gia tăng song giá trị gia tăng tiếp tục có xu hướng tăng Giai đoạn tương ứng với tình trạng “hưng phấn” thị trường, điều làm công tác đánh giá rủi ro trở nên phức tạp Tuy nhiên, giai đoạn tăng trưởng tình hình có nguy xấu đi; giai đoạn thứ hai, hiệu ứng việc đầu tư mức bắt đầu có tác động rõ rệt số lĩnh vực (bất động sản, xây dựng) tăng trưởng GDP bị chậm lại Chất lượng tài sản ngân hàng bị suy giảm (tỷ lệ nợ xấu tăng) Song song với đó, tình trạng nghi ngờ gia tăng nhà đầu tư, đặc biệt nhà đầu tư nước ngoài, gây sức ép khoản ngoại tệ Tình trạng kinh tế tăng trưởng chậm lại http://svnckh.com.vn 56 làm tăng áp lực nợ; giai đoạn thứ ba, tình trạng lịng tin ngày lan rộng gây tình trạng rút vốn thuần, làm giảm giá chứng khoán sụt tỷ giá Đây giai đoạn chu trình tài sau giai đoạn đỉnh cao bắt đầu vào giai đoạn tụt dốc trước sức ép tình trạng nợ kinh tế thực Trước đây, tình trạng bị che dấu khoản cịn dư thừa: tình trạng tăng hệ số nợ/thu nhập bắt đầu xuất giai đoạn trước ngày gia tăng hệ số nợ/vốn tự có tăng theo giá giảm thị trường tài Căng thẳng khoản gây căng thẳng khả tốn tình hình gây khan khoản theo chế “chu trình tương tác” Nền kinh tế lâm vào khủng hoảng tài vĩ mơ Trong trường hợp (cú sốc ngoại sinh hay cạn kiệt nội sinh), luồng vốn đầu vào đột ngột giảm (sudden stop) kéo theo tính trạng khả khoản hệ thống ngân hàng tiếp đó, khủng hoảng ngoại hối dẫn tới tình trạng khả tốn hệ thống ngân hàng Tình hình đánh giá khủng hoảng kép Nếu số kinh tế vĩ mô nguyên nhân gây khủng hoảng, khủng hoảng gây cân đối kinh tế vĩ mô mức độ nghiêm trọng (tỷ giá sụt giảm, lạm phát tăng cao, bùng nổ nợ phủ đặc biệt GDP giảm) Một số yếu tố cân ảnh hưởng lâu dài tới tính hiệu sách kinh tế vĩ mơ: cơng tác thực ngân sách gặp khó khăn tình trạng nợ cơng tăng cao Nhà nước phải tái cấp vốn cho ngân hàng tỷ giá hối đối bị giá; sách tiền tệ thắt chặt nhằm thiết lập lại tình trạng cân với bên kiềm chế lạm phát Vì vậy, khả tăng trưởng chịu tác động tiêu cực từ kiểu khủng hoảng http://svnckh.com.vn 57 HÌnh 10: Mơ hình bùng phát khủng hoảng cạn kiệt nội sinh chu trình tài Giai đoạn 1: Giai đoạn 2: Giai đoạn 3: Hệ số (Nợ/Vốn tự có Hệ số (Nợ/Thu nhập) bắt Hệ số (Nợ/Vốn tự có) tăng theo giá thị trường) giảm đầu tăng, tương tự hệ số (Nợ/Thu nhập) (Chi phí giá tăng với hệ số (chi phí tài tài chính/Thu nhập) tăng chính/Thu nhập) theo Khủng hoảng khủng hoảng bảng tổng kết tài sản Luồng vốn quốc tế ạt đổ vào Chênh lệch tiền tệ bảng tổng kết tài sản Tăng trưởng tín dụng > tăng trưởng GDP Đầu tư thái quá/Dư thừa lực sản xuất Các nhà đầu tư quốc tế lịng tin trước tình trạng hệ số nợ/thu nhập tăng cao Hệ số nợ ngắn hạn/dự trự ngoại hối tăng Rút vốn Khả sinh lời vốn giảm khu vực thực Giá tài sản tài tăng GDP tăng trưởng chậm lại Dự trữ tỷ giá sụt giảm Giá tài sản giảm Mất cân đối kỳ hạn tái sản ngân hàng Ngân hàng bị khủng hoảng khoản ngoại tệ Ngân hàng khủng hoảng khả tốn làm giảm lượng tín dụng cấp cho doanh nghiệp GDP giảm + khả chi trả cam kết với bên Trên kịch mà nhiều kịch xảy đến với kinh tế Việt Nam, điểm hay có nét gắn với thực http://svnckh.com.vn 58 gần gũi với thị trường tài Việt Nam Mơ hình khủng hoảng cho thấy vai trò bật hoạt động giám sát hệ thống ngân hàng, việc giám sát tốt chặt chẽ sớm giúp hạn chế rủi ro điều chỉnh tích cực hoạt động ngân hàng thị trường Các giải pháp cho vấn đề thiết yếu cấp bách đề xuất chương III Kết luận chƣơng II Chương II tập trung phân tích đặc điểm hệ thống TCNH Việt Nam, thực trạng hoạt động giám sát dự đoán khủng hoảng từ vấn đề riêng Việt Nam lại có vài nét phảng phất giống Mỹ Các phân tích cho thấy, vai trị hoạt động giám sát có ý nghĩa quan trọng phát triển ổn định hệ thống TCNH nói riêng kinh tế Việt Nam nói chung từ sau giai đoạn đổi đến Tuy nhiên, cịn nhiều mặt hạn chế nhà quản lý yếu trình độ phát triển Để cải tổ nâng cao lực cho hoạt động giám sát hệ thống TCNH cần hồn thiện điều kiện cần thiết như: xây dựng định hướng hoạt động giám sát phát triển ổn định hệ thống TCNH, nâng cao lực quản lý Nhà nước, hồn thiện mơi trường pháp lý, ứng dụng tiêu chuẩn Basel giám sát giới để nâng cao chất lượng hoạt động cho định chế tài http://svnckh.com.vn 59 CHƢƠNG III: ĐỀ XUẤT CÁC GIẢI PHÁP NÂNG CAO NĂNG LỰC HOẠT ĐỘNG GIÁM SÁT HỆ THỐNG TÀI CHÍNH – NGÂN HÀNG TẠI VIỆT NAM Định hƣớng hoạt động giám sát hệ thống Tài – Ngân hàng Việt Nam Sự phát triển mạnh mẽ lực lượng sản xuất gia tăng hoạt động công ty xuyên quốc gia thúc đẩy q trình tồn cầu hóa, hội nhập kinh tế tạo xu hướng tất yếu thời đại Q trình có ảnh hưởng lớn tới tất khía cạnh hoạt động kinh tế nước, nước phát triển tài - ngân hàng hoạt động dịch vụ có hàm lượng chất xám cao đặc biệt chịu tác động Ảnh hưởng hội nhập kinh tế tồn cầu hố mang lại cho hệ thống ngân hàng nhiều lợi ích, khơng thách thức Thách thức rõ cạnh tranh thị trường ngày gay gắt hơn, với nhiều đối thủ hơn, bình diện rộng hơn, sâu hơn, địi hỏi ngân hàng phải khơng ngừng tạo nâng cao lực cạnh tranh để tồn đứng vững thị trường Đồng thời, rủi ro thị trường hoạt động ngân hàng ngày tăng, mối quan hệ nhạy cảm thị trường nước với cú sốc ý muốn thị trường quốc tế ngày tăng Việt Nam thức gia nhập WTO - đỉnh cao hội nhập kinh tế quốc tế, thách thức nêu không tránh khỏi kinh tế Việt Nam nói chung hệ thống ngân hàng Việt Nam nói riêng Trong tình hình này, vấn đề đặt nhà quản lý làm NHTM Việt Nam với qui mô, mức độ phát triển nhiều hạn chế khoảng cách xa với NH khu vực đứng vững phát triển bối cảnh hội nhập Những thay đổi mơi trường hoạt động tài tất yếu dẫn tới yêu cầu cần đổi quan giám sát hệ thống tài - ngân hàng để theo kịp http://svnckh.com.vn 60 phát triển hệ thống tài - ngân hàng bảo đảm quản lý, giám sát hữu hiệu định chế tài Năm 2006, Thủ tướng Chính phủ Quyết định số 112/2006/QĐ-TTg phê duyệt Đề án phát triển ngành ngân hàng Việt Nam đến năm 2010 định hướng đến năm 2020, nêu rõ: “Ngân hàng Nhà nước có trách nhiệm quyền hạn chủ chốt việc quản lý, giám sát hoạt động tổ chức tín dụng tổ chức khác có hoạt động ngân hàng, đồng thời phối hợp chặt chẽ với Tài việc quản lý, giám sát tồn hệ thống tài chính… Trên sở máy Thanh tra Ngân hàng Nhà nước có, xây dựng hệ thống giám sát ngân hàng đại hữu hiệu (về thể chế, mơ hình tổ chức, người phương pháp) nhằm đáp ứng yêu cầu thực tiễn phát triển hệ thống ngân hàng Việt Nam thực nguyên tắc, chuẩn mực quốc tế giám sát ngân hàng Thành lập Cơ quan Giám sát an toàn hoạt động ngân hàng thuộc Ngân hàng Nhà nước sở máy Thanh tra Ngân hàng Nhà nước nay… Mục tiêu trách nhiệm Cơ quan Giám sát an toàn hoạt động ngân hàng Ngân hàng Nhà nước góp phần bảo đảm an toàn, ổn định hệ thống tổ chức tín dụng chấp hành nghiêm minh pháp luật tiền tệ, hoạt động ngân hàng, bảo vệ lợi ích công chúng”… Tựu chung lại, định hướng hoạt động giám sát hệ thống tài – ngân hàng cải tổ hoàn thiện máy giám sát, đảm bảo điều kiện hạ tầng kỹ thuật, môi trường vĩ mô, cấu định chế luật pháp thị trường để chống đỡ với cú sốc bên (như thay đổi không mong muốn cầu tiền, đầu tư tiết kiệm dân chúng, đổ vỡ hệ thống ngân hàng), cú sốc bên (khủng hoảng kinh tế, chiến tranh ) Cơ quan giám sát phải cập nhật tốt thông tin rủi ro có khả để hành động nhanh để giải kiện đe dọa đến ổn định hệ thống mục tiêu tăng cường ổn định tài dài hạn Đề xuất giải pháp http://svnckh.com.vn 61 Cải cách quan trọng công tác giám sát hoạt động ngân hàng bối cảnh hội nhập chuyển sang chế giám sát hiệu định chế tài chính, NHTM Nhà nước - ngân hàng có vị trí chi phối hệ thống ngân hàng Các giải pháp luận giải nhằm khắc phục nguyên nhân dẫn đến hạn chế hoạt động giám sát hệ thống tài – ngân hàng nước ta nay: Thứ nhất, mục tiêu hoạt động giám sát ngân hàng cần phải nêu rõ, khả thi công khai minh bạch Cụ thể, mục tiêu giám sát ngân hàng nhằm: Đảm bảo thị trường tài hiệu quả, ổn định có khả cạnh tranh; tạo hệ thống quản trị rủi ro hiệu rủi ro như: Rủi ro hoạt động, rủi ro tín dụng, rủi ro khoản, rủi ro pháp lý, rủi ro thị trường, rủi ro uy tín rủi ro chiến lược Quyền lực quan giám sát ngân hàng (Thanh tra NHNN) cần phải qui định rõ luật, đủ phép quan giám sát hoạt động ngân hàng thực chức họ có hiêu Đồng thời, quan giám sát ngân hàng cần phải có đủ nguồn lực vị trí tương đối độc lập mặt trị để đảm bảo hoạt động có hiệu Mặt khác, quan giám sát ngân hàng phải có chế công khai minh bạch chịu trách nhiệm rõ ràng, để quan giám sát đề định công hiệu chất lượng cao Thứ hai, tra viên cần phải có kiến thức đầy đủ rủi ro hoạt động ngân hàng công cụ quản lý rủi ro, hiểu rõ môi trường hoạt động ngân hàng kênh chuyển tải rủi ro Do vậy, NHNN cần đổi phương pháp đào tạo tra viên Kiến thức hoạt động NH tra viên phải tồn diện, ví dụ, NHTW Thái Lan, để trở thành tra viên, cán tra điều phải qua chương trình đào tạo tra viên năm Thứ ba, hoạt động giám sát NHNN định chế tài phải chuyển từ chế giám sát việc chấp hành sang chế giám http://svnckh.com.vn 62 sát rủi ro dựa vào chế thị trường gián tiếp Cơ chế giúp nâng cao kỹ công cụ quản lý rủi ro Phương pháp quản lý theo rủi ro yêu cầu thiếu hoạt động kinh doanh hàng ngày TCTD, địi hỏi việc phân tích tín dụng cách chặt chẽ hơn, yêu cầu việc thu thập xử lý thơng tin cách có hệ thống Thứ tư, việc thực chuẩn mực Basel I phải trở thành bắt buộc tất ngân hàng nước nước Điều này, trước mắt tạo thách thức cho NHTM, lại bước quan trọng để cạnh tranh hiệu trung hạn tạo bình đẳng sân chơi đầy cạnh tranh Đồng thời tạo tảng để tiến tới áp dụng Basel II tương lai Ngoài việc qui định tỷ lệ an toàn cho hoạt động TCTD tỷ lệ đủ vồn, tỷ lệ khoản NHNN cần có sách giám sát rủi ro thị trường, rủi ro lãi suất, rủi ro tín dụng, rủi ro hoạt động, sách trì trạng thái ngoại hối, trì tài sản có tính khoản, sách quản lý dịch vụ ngân hàng điện tử Trong sách phải qui định rõ quyền hạn tránh nhiệm ban điều hành, qui định qui trình quản lý rủi ro, hướng dẫn đánh giá, kiểm soát giám sát rủi ro Bên cạnh đó, NHNN phải có qui định cơng cụ tài phái sinh, giao dịch phái sinh ngoại hối, lãi suất, hàng hoá, hoán đổi cổ phiếu trái phiếu Thứ năm, hội nhập kinh tế, tất yếu hình thành tập đồn tài Việt Nam, NHNN cần sớm xây dựng sách giám sát tổng hợp, tức giám sát toàn đơn vị phụ thuộc, nhằm đảm bảo an toàn lực, ổn định số lượng chất lượng tập đoàn tài Giám sát tổng hợp tập trung vào rủi ro nội tập đồn tài thân đơn vị phụ thuộc Thứ sáu, phát triển hệ thống Bảo hiểm tiền gửi theo hướng góp phần giải yếu chế giám sát yếu http://svnckh.com.vn 63 thể chế khác Do vậy, điểm mấu chốt Bảo hiểm tiền gửi phải xác định yếu ngân hàng có biện pháp điều chỉnh kịp thời Hiện Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam sau năm hoạt động có đóng góp định vào việc bảo đảm an tồn hệ thống, song với xu hội nhập kinh tế quốc tế, nhiều rủi ro tiềm ẩn mà hệ thống ngân hàng phải đối mặt Điều địi hỏi Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam phải có đổi mạnh theo hướng hình thành tổ chức BHTG đa năng, với chức nhiệm vụ đa dạng, gắn với mức độ rủi ro tổ chức tham gia bảo hiểm, nhằm thực tốt chức giám sát, kiểm tra, thực cảnh báo sớm để giảm thiểu rủi ro, hỗ trợ tài chính, chi trả Để làm điều này, trước hết BHTGVN phải có khung pháp lý đủ tầm để thực nhiệm vụ này, theo cần sớm nâng tầm Nghị định thành Luật cho hoạt động BHTG Đồng thời, NHNN cần sớm có ý kiến trình Chính phủ phê duyệt chiến lược phát triển BHTGVN theo hướng tổ chức BHTG đa Bên cạnh đó, việc tăng cường nguồn lực tài người vấn đề mang tính cấp thiết: lực tài phải đủ mạnh, nguồn nhân lực phải có chất lượng cao, đào đạo bản, có đáp ứng yêu cầu việc chuyển đổi mơ hình BHTG đa u cầu hội nhập kinh tế Kết luận chƣơng III Giám sát hoạt động thiết yếu có vai trị vơ quan trọng hệ thống TCNH Việc giám sát chặt chẽ móng vững cho phát triển hệ thống TCNH, ngăn ngừa giảm thiểu rủi ro xảy khủng hoảng, nâng cao khả hoạt động cho định chế tài Hệ thống TCNH trụ cột cho kinh tế quốc gia, vậy, cần phải có hoạt động giám sát mạnh mẽ sâu rộng, thực điều sở phục vụ cho việc phát triển kinh tế theo hướng cơng nghiệp hố, đại hố đất nước thực mục tiêu kinh tế theo Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội Đảng Chính phủ đề http://svnckh.com.vn 64 Để nâng cao lực hoạt động giám sát hệ thống TCNH nước, giải pháp nhóm nghiên cứu luận giải từ học kinh nghiệm khủng hoảng tài Mỹ hạn chế hoạt động giám sát Việc thực đồng giải pháp điều kiện quan trọng việc thực mục tiêu đề tài nghiên cứu http://svnckh.com.vn 65 KẾT LUẬN Cuộc khủng hoảng tài Mỹ năm 2008 đề tài mổ xẻ phân tích nhiều chuyên gia kinh tế giới Việt Nam Cuộc khủng hoảng lần có nhiều tính chất khác biệt, việc tìm hiểu rõ nguồn gốc nguyên nhân gợi mở học có tính ứng dụng cao cho hoạt động hệ thống TCNH Đây chắn vấn đề quan tâm nghiên cứu đặc biệt, nhiều quốc gia tương lai hàng trăm năm sau Áp dụng học kinh nghiệm từ hoạt động giám sát Mỹ góp phần tăng cường mạnh mẽ cho hoạt động giám sát Việt Nam công phát triển hệ thống TCNH Bằng việc vận dụng tổng hợp phương pháp nghiên cứu, nhóm nghiên cứu thực mục tiêu nghiên cứu đặt ra: Thứ nhất, hệ thống hoá vấn đề lý luận khủng hoảng tài Mỹ vấn đề giám sát hệ thống TCNH Thứ hai, phân tích đặc điểm hệ thống TCNH Việt Nam thực trạng hoạt động giám sát, từ đánh giá điều kiện điểm mạnh, yếu mơ hình giám sát Thứ ba, đề xuất hệ thống giải pháp nhằm nâng cao lực hoạt động giám sát hệ thống TCNH Việt Nam Nội dung nghiên cứu đề tài nghiên cứu khoa học vấn đề phức tạp có tính vĩ mơ cao Việt Nam phương diện lý luận thực tiễn, chắn đề tài nghiên cứu khoa học nhiều hạn chế Tuy nhiên, với mong muốn tìm tịi nghiên cứu bày tỏ quan điểm tầm quan trọng hoạt động giám sát hệ thống TCNH, nhóm nghiên cứu hy vọng nhận nhiều quan tâm, đóng góp ý kiến thầy, giáo bạn để lĩnh hội hiểu biết sâu sắc lĩnh vực http://svnckh.com.vn 66 TÀI LIỆU THAM KHẢO I Tài liệu tham khảo tiếng Việt Các báo www.vneconomy.com.vn Các báo www.vnexpress.net Các nghiên cứu số liệu website Ngân hàng nhà nước Việt Nam, Tài Chính Quyết định số 112/2006/QĐ-TTg phê duyệt Đề án phát triển ngành ngân hàng Việt Nam đến năm 2010 định hướng đến năm 2020 Báo cáo World Bank tình hình phát triển kinh tế Việt Nam tháng đầu năm 2009 – www.worldbank.org.vn Các viết TS Nguyễn Thị Kim Thanh, ThS Nguyễn Lĩnh Nam, ThS Vũ Thị Ngọc Liên thuộc Ngân hàng nhà nước Blog TS Lê Hồng Giang II Tài liệu tiếng Anh www.bis.org www.imf.org www.federalreserve.gov http://svnckh.com.vn 67 ... giá vấn đề giám sát hệ thống Tài – Ngân hàng Việt Nam Việc nghiên cứu khủng hoảng tài Mỹ từ góc độ giám sát hệ thống Tài – Ngân hàng để xây dựng mơ hình giám sát vững mạnh cho hệ thống Tài – Ngân. .. GIÁM SÁT HỆ THỐNG TÀI CHÍNH – NGÂN HÀNG TẠI VIỆT NAM HIỆN NAY Tổng quan chung hệ thống tài – ngân hàng Việt Nam 1.1 Giới thiệu Trong năm 80, hệ thống ngân hàng Việt Nam tổ chức theo mơ hình ngân. .. đề tài nhóm nghiên cứu hoàn chỉnh http://svnckh.com.vn Chƣơng I: LÝ LUẬN VỀ KHỦNG HOẢNG TÀI CHÍNH MỸ - HỆ THỐNG GIÁM SÁT TÀI CHÍNH MỸ HIỆN NAY Tổng quan hệ thống Tài – Ngân hàng Mỹ Hệ thống tài