Hải dương văn 11 nguyễn thanh huyền

TRƯỜNG THPTCHUYÊN NGUYỄN TRÃI TỈNH HẢI DƯƠNG ĐỀ THI ĐỀ XUẤT KỲ THI HỌC SINH GIỎI KHU VỰC DUYÊN HẢI VÀ TRUNG DU BẮC BỘ NĂM HỌC 2021 - 2022 MÔN THI: NGỮ VĂN 11 Thời gian làm bài: 180 p

TRƯỜNG THPT

CHUYÊN NGUYỄN TRÃI

TỈNH HẢI DƯƠNG

(ĐỀ THI ĐỀ XUẤT)

KỲ THI HỌC SINH GIỎI KHU VỰC DUYÊN HẢI VÀ

TRUNG DU BẮC BỘ NĂM HỌC 2021 - 2022 MÔN THI: NGỮ VĂN 11

Thời gian làm bài: 180 phút (Đề thi gồm 02 câu, 01 trang)

Câu 1 (8,0 điểm)

Trong một bài tùy bút, nhà văn Nguyễn Huy Tưởng viết: “Cuộc đời không chỉ có cách mạng mà còn có lịch sử, còn có cái âm vang truyền qua các thời đại, những cái bây giờ tưởng không còn dùng nữa song nếu không có thì cuộc đời trở thành trơ trẽn, lạnh lùng”

Anh (chị) nghĩ sao về ý kiến trên? Hãy viết bài văn bày tỏ quan điểm của mình

Câu 2 (12,0 điểm)

Giáo sư Nguyễn Đăng Mạnh từng nhận xét: "Thơ không cần nhiều từ ngữ Nó cũng không quan tâm đến hình xác của sự sống Nó chỉ cần cảm nhận và truyền đi một chút linh hồn của cảnh vật thông qua linh hồn thi sĩ"

Bằng trải nghiệm đọc thơ, anh (chị) hãy trình bày suy nghĩ của mình về ý kiến trên

ĐÁP ÁN + BIỂU ĐIỂM CHẤM MÔN NGỮ VĂN

A YÊU CẦU CHUNG

- Giám khảo phải nắm được nội dung trình bày trong bài làm của thí sinh, tránh đếm ý cho điểm Vận dụng linh hoạt Hướng dẫn chấm, sử dụng nhiều mức điểm một cách hợp lí, khuyến khích những bài viết có cảm xúc, sáng tạo

- Học sinh có thể làm bài theo nhiều cách nhưng nếu đáp ứng những yêu cầu cơ bản của

đề, diễn đạt tốt vẫn cho đủ điểm

- Điểm bài thi có thể cho lẻ đến 0,25 điểm và không làm tròn

B YÊU CẦU CỤ THỂ

Câu 1 (8,0 điểm)

a Về kĩ năng:

- Biết cách làm bài văn nghị luận về một tư tưởng đạo lí, bố cục rõ ràng, lập luận chặt chẽ, vận dụng tốt các thao tác lập luận, dẫn chứng tiêu biểu, chọn lọc

- Bài viết trong sáng, mạch lạc, không mắc lỗi chính tả, dùng từ, ngữ pháp

- Học sinh có thể trình bày bài viết dưới nhiều hình thức khác nhau

b.Về kiến thức:

Học sinh có thể trình bày theo nhiều cách khác nhau nhưng cần đảm bảo các ý cơ bản sau:

1 Giới thiệu vấn đề: thái độ cần có đối với lịch sử

Yêu cầu: giới thiệu đúng, cuốn hút, thể hiện được nhiệt tình của người viết

với vấn đề

0,5

- Cách mạng: cuộc biến đổi xã hội - chính trị lớn và căn bản, thực hiện bằng

việc lật đổ một chế độ xã hội lỗi thời, lập nên một chế độ xã hội mới tiến bộ

- Lịch sử: quá trình phát sinh, phát triển đã qua hay cho đến tiêu vong của

một hiện tượng, một sự vật nào đó

- Âm vang truyền qua các thời đại: tiếng vọng, sức lan tỏa của những giá trị

0,5

lịch sử qua mọi khoảng thời gian, mọi thăng trầm của đời sống chính trị - xã

hội

- Trơ trẽn, lạnh lùng: không biết hổ thẹn, trở nên lố bịch, đáng ghét, đáng

phê phán; không còn tình cảm trong quan hệ giữa người với người

- > Cần hướng tới những đổi thay để hoàn thiện nhưng không thể lãng

quên, vô tình và bạc bẽo với lịch sử và những giá trị thuộc về, gắn liền với

nó mới là cách ứng xử để cuộc đời này trở nên tốt đẹp, con người trở nên tử

tế, đáng yêu hơn

0,5

a Vai trò của lịch sử trong đời sống tinh thần của con người:

- CM tạo nên sự đổi thay, đem cái mới (chế độ, tư tưởng, thành tựu khoa

học) thay thế cái cũ Lịch sử là quá trình phát sinh, phát triển của một dân

tộc, một đất nước, là cái đã qua, đã tồn tại định hình, không thể thay đổi,

phủ nhận bằng ý muốn chủ quan của con người

- Lịch sử gắn với quá khứ song cũng là tiền đề của rất nhiều điều thuộc về

hiện tại Hiểu lịch sử là hiểu quy luật của cuộc sống để tự tin vào hiện tại và

tương lai; nhớ cội nguồn dân tộc để ý thức về trách nhiệm cống hiến cho đất

nước

- Lịch sử là nguồn cội Hiểu lịch sử còn để hiểu chính mình (gốc gác, nền

tảng của con người mình với tất cả hay dở), để biết mình là ai trong thế giới

này Hiểu lịch sử còn để hiểu những mối liên hệ vô hình nhưng bền vững, từ

đó hình thành và hoàn thiện bản lĩnh văn hóa, có ý thức gắn bó và vun đắp

những giá trị tinh thần chung

- Lịch sử gắn với sự hình thành, vận động và hoàn thiện của mỗi cá nhân,

dân tộc, nhân loại nên lịch sử lắng kết trong nó những giá trị văn hóa vật

chất cũng như tinh thần Hiểu lịch sử là để hiểu và biết trân trọng, biết phát

huy những giá trị văn hóa tinh thần của dân tộc

- Lịch sử là người thầy thực tế dạy bằng chính những trải nghiệm Mọi

thành - bại, dở - hay của tiền nhân được đúc kết trong lịch sử đề đem lại

những kinh nghiệm Những kinh nghiệm lịch sử dù đau thương hay tự hào

cũng đều có ích cho hiện tại và tương lai của mỗi cá nhân cũng như cả dân

tộc bởi nó giúp những kẻ hậu sinh trở nên khôn ngoan sáng suốt hơn

- Hiểu lịch sử trong tất cả tính phức tạp, nhiều mặt, nhiều tầng, nhiều phía

của nó sẽ giúp con người tỉnh táo, thanh thoát và hiền minh trong đời sống,

vững vàng hơn trước những thách thức mới của hôm nay và ngày mai

b Vì sao không trân trọng lịch sử, không nghe được âm vang quá khứ,

3,0

cuộc đời sẽ trở nên trơ trẽn, lạnh lùng?

- Khi không hiểu và trân trọng những giá trị lịch sử, truyền thống, người ta

cũng sẽ không biết trân trọng những gì mình đang có; không thấy những giá

trị cha ông truyền lại cho thế hệ mình, người ta sẽ vô tâm và hời hợt trong

cách ứng xử với những di sản của cha ông

- Khi mất đi ý thức về gốc rễ, khi không còn nền tảng văn hóa, lịch sử, con

người trở nên vô cảm, vô trách nhiệm với những giá trị thiêng liêng, truyền

thống, thậm chí trở nên lệch lạc, méo mó trong cả chính cái cách tiếp thu

những ảnh hưởng từ bên ngoài

1,5

- Bài tùy bút này Nguyễn Huy Tưởng viết hồi nước ta có phong trào phá

đình chùa, miếu mạo, hủy hoại di tích lịch sử, văn hóa vì cho rằng đó là tàn

dư của chế độ phong kiến Trong mối quan hệ với thời điểm lúc bấy giờ, nó

là tiếng nói đau xót, là lời cảnh báo nghiêm khắc để thức tỉnh những mê

lầm, nông nổi và nóng vội trong cách ứng xử với những giá trị của cha ông

của một trí thức có tầm nhìn và tinh thần trách nhiệm

- Ở thời điểm hiện nay, khi xã hội đổi thay tới chóng mặt và có quá nhiều

những biểu hiện lệch lạc, kì quặc, lố bịch của người trẻ nói riêng, của con

người hiện đại nói chung trước lịch sử và những di tích lịch sử, ý kiến này

của NHT càng cần nhắc lại để góp phần điều chỉnh nhận thức, thái độ, hành

vi của mỗi người, để chúng ta có thể hướng tới một sự phát triển bền vững

chứ không phải kiểu ăn xổi ở thì đầy “xôi thịt” của những kẻ trọc phú thừa

tiền mà thiếu những giá trị nhân văn trong cách sống

5 Liên hệ bản thân, rút ra bài học nhận thức và hành động.

- Bài học: Hình thành một thái độ đúng, cách nhìn thấu đáo đối với lịch sử

và những giá trị của lịch sử đối với đời sống hiện nay

0,5

Câu 2 (12,0 điểm)

a Về kĩ năng:

- Biết cách làm bài văn nghị luận về một vấn đề lí luận văn học, bố cục rõ ràng, vận dụng tốt các thao tác lập luận

- Biết cách chọn và phân tích dẫn chứng một cách xác đáng để làm sáng tỏ vấn đề nghị luận

- Bài viết mạch lạc, trong sáng, có cảm xúc, không mắc lỗi chính tả, dùng từ, ngữ pháp

b Về kiến thức:

Học sinh có thể trình bày theo nhiều cách khác nhau nhưng cần đảm bảo các ý cơ bản sau:

1 Giới thiệu được vấn đề nghị luận: đặc trưng thơ ca - mối quan tâm và

điều làm nên sự sống của thơ

0,5

- "Không cần", "không quan tâm": không phải là điều quan trọng, có ý

nghĩa quyết định tới sự sống còn cũng như ý nghĩa tồn tại của mình

- "Nhiều từ ngữ": dung lượng lớn của phương tiện, chất liệu biểu đạt

- "Hình xác của sự sống": hình ảnh cụ thể, xác định, có thể cảm nhận một

cách cảm tính bằng các giác quan thông thường

- "Linh hồn": sự sống bên trong, sự sống tồn tại theo nghĩa tinh thần

* Nghĩa cả câu: mối quan tâm của thơ không ở diện mạo, biểu hiện bên

ngoài của sự sống mà ở hồn cốt bên trong của nó - điều khiến nó tồn tại và

có khả năng tác động, ảnh hưởng tới xung quanh bằng chính sự tồn tại ấy

Sự sống của thơ không ở lớp vỏ ngôn từ, sự sống của thơ được tạo nên bởi

sự giao cảm, hòa hợp của hồn người với hồn sự vật, cảnh vật Chỉ khi nhà

thơ rung động sâu sắc với cảnh, cảm nhận thấm thía hồn cốt bên trong của

nó, chuyển tải được những rung động ấy của hồn mình, khi ấy mới có thơ

a Vì sao thơ không quan tâm đến hình xác bên ngoài mà chỉ quan tâm đến

linh hồn bên trong?

Thuộc phương thức trữ tình nên đối tượng của thơ là những tâm tư, tình

cảm, ước vọng, những suy tư, trăn trở của con người - điều làm nên sự khác

biệt của thơ với văn xuôi Vì thế, cái hình xác bên ngoài không quan trọng,

quan trọng là cái nhà thơ cảm thấy, phát hiện ra ở hình xác ấy và cái được

gợi ra trong lòng nhà thơ từ sự cảm nhận, phát hiện kia

b Vì sao thơ không cần nhiều từ ngữ mà cần cảm nhận và rung động?

Nội dung của thơ là nội dung cảm xúc - đó có thể là rung động trước một

sự vật, sự việc, là suy nghĩ trước một vấn đề nhân sinh hoặc tình cảm với

một đối tượng cụ thể nào đó Điều quan trọng nhất trong thơ là biểu hiện

được tâm tư, tình cảm, suy nghĩ, ước vọng đó một cách chân thực, mãnh

liệt và đầy ấn tượng Khi ấy, thơ cần sự tinh tế chứ không cần sự dồi dào,

cần sức mê hoặc và ám ảnh chứ không cần sự rườm rà của chi tiết cũng như

lời lẽ

c Vậy hình xác bên ngoài của sự sống và từ ngữ có vai trò gì trong thơ?

Đó là điểm tựa cho cảm xúc, rung động được bộc lộ để khơi dậy cảm xúc, rung động trong tâm hồn của con người Hình xác ấy không cần miêu tả cụ thể, tỉ mỉ như trong văn xuôi mà có thể chỉ cần một vài nét gợi nhưng qua

đó nhà thơ phải biểu đạt được cái hồn tạo vật và tâm hồn mình

Từ ngữ là chất liệu, là phương tiện để gợi ra hình xác của sự vật, gợi linh hồn của sự vật và con người Ngôn ngữ thơ vì thế phải hàm súc, cô đọng, giàu hình ảnh, giàu cảm xúc, có nhịp điệu, nhạc điệu và đặc biệt phải có sức ám ảnh Đây chính là đặc trưng của phương tiện và phương thức biểu đạt trong thơ - liên hệ: "Thơ là ảnh, là nhân ảnh, thơ cũng ở loại cụ thể, hữu hình Nhưng nó khác với cái cụ thể của văn Cũng mọc lên từ cái đống tài liệu thực tế, nhưng từ một cái hữu hình nó thức dậy được những cái vô hình bao la, từ một cái điểm nhất định mà nó mở được ra một cái diện không gian, thời gian trong đó nhịp mãi lên một tấm lòng sứ điệp" - Nguyễn Tuân

4 Chọn một vài tác phẩm và phân tích để làm sáng tỏ vấn đề 5,0

Yêu cầu thí sinh chọn dẫn chứng phù hợp và phân tích để làm rõ các phương diện sau đây:

a Sự hàm súc và độ căng của cảm xúc được biểu đạt qua ngôn từ

b Đặc điểm và khả năng biểu hiện của hình tượng trong thơ

Từ những hiểu biết trên, cần rút ra điều gì trong đọc và cảm thụ thơ?

Đi qua lớp ngôn từ, hình ảnh để nắm bắt cái hồn của sự vật được miêu tả,

từ đó nhận diện tâm hồn nhà thơ

Phải huy động cả tưởng tượng cũng như mọi khả năng tri giác nhạy bén để hình dung thế giới tình cảm trong thơ, nắm bắt và cảm nhận thế giới tinh thần, tâm hồn mà nhà thơ gửi gắm

Hết

Người ra đề: Nguyễn Thanh Huyền

Trường: THPT chuyên Nguyễn Trãi - Hải Dương

Điện thoại: 0983260475