Câu 6 3.0 điểm Tóm tắt những điều kiện dẫn đến sự ra đời của phong trào yêu nước theo khuynh hướng dân chủ tư sản đầu thế kỉ XX.. 0,5 - Về mặt xã hội: Đầu thế kỉ XX, nước Nga là nơi tập
Trang 1ĐỀ THI ĐỀ XUẤT CHỌN HSG TRƯỜNG THPT CHUYÊN KHU VỰC DUYÊN HẢI VÀ ĐỒNG BẮC BẮC
BỘ LẦN THỨ XIV
Môn: Lịch sử (dành cho học sinh lớp 10) Thời gian: 180 phút (không kể thời gian giao đề)
Câu 1 (3.0 điểm)
Cách mạng tháng Mười Nga nổ ra năm 1917 có phải là một tất yếu lịch sử không? Vì
sao?
Câu 2 (3.0 điểm)
Trình bày ngắn gọn và phân tích ý nghĩa của 4 chiến thắng quan trọng của Hồng quân
Liên Xô trong chiến tranh thế giới thứ hai (1939 - 1945) Từ đó rút ra vai trò của Liên Xô trong thế chiến thứ hai
Câu 3 (2.5 điểm)
Phân tích những điều kiện dẫn đến sự phát triển kinh tế nông nghiệp Đại Việt trong các thế kỉ X - XV Bài học kinh nghiệm cho công cuộc đổi mới đất nước Việt Nam hiện nay
Câu 4 (3.0 điểm)
So sánh phong trào Cần Vương và phong trào yêu nước cách mạng Việt Nam đầu thế kỉ XX
Câu 5 (3.0 điểm)
Dưới tác động của cuộc khai thác thuộc địa lần thứ nhất của thực dân Pháp (1897 - 1914),
xã hội Việt Nam có những chuyển biến như thế nào?
Câu 6 (3.0 điểm)
Tóm tắt những điều kiện dẫn đến sự ra đời của phong trào yêu nước theo khuynh hướng dân chủ tư sản đầu thế kỉ XX Tính cách mạng của phong trào này được biểu hiện ở những điểm nào?
Câu 7 (2.5 điểm)
Phân tích những đặc điểm nổi bật về sự thành lập vương triều Nguyễn ở Việt Nam vào đầu thế kỉ XIX
Trang 2
-HẾT -HƯỚNG DẪN CHẤM Câu 1
3.0
điểm
Cách mạng tháng Mười Nga nổ ra năm 1917 có phải là một tất yếu lịch sử không? Vì sao?
*Tiền đề khách quan:
- Về kinh tế: Sau cải cách Nông nô, nước Nga đẩy mạnh phát triển kinh tế
theo con đường tư bản chủ nghĩa và tiến lên một giai đoạn đế quốc chủ
nghĩa, nhưng nước Nga vẫn chỉ là một nước tư bản trung bình, kém hơn các
nước đế quốc phát triển khác (Mĩ, Đức, Anh, Pháp, Nhật Bản…)
0,5
- Về mặt xã hội: Đầu thế kỉ XX, nước Nga là nơi tập trung nhiều mâu thuẫn: địa chủ với nông dân, vô sản với tư sản, đế quốc với các dân tộc bị áp bức và
đế quốc Nga với các đế quốc phát triển khác…
0,5
→ Nước Nga trở thành khâu yếu nhất trong dây chuyền chủ nghĩa đế quốc thế giới Rõ ràng, tình hình kinh tế và xã hội trên đã dẫn tới những tiền đề khách quan cho cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa ở Nga
0,5
* Tiền đề chủ quan:
- Giai cấp vô sản Nga tuy số lượng không đông (chỉ chiếm khoảng 10% dân
số, năm 1913 nước Nga có 12 triệu công nhân) Giai cấp công nhân Nga lại
có chính đảng vô sản – Đảng Bôn-sê-vích Nga vững mạnh, do Lê- nin lãnh đạo, được vũ trang bằng chủ nghĩa Mác – lênin
0,5
- Những tiền đề kinh tế, xã hội khách quan và những điều kiện chủ quan đã dẫn tới sự bùng nổ của cuộc cách mạng khi có thời cơ và cách mạng sẽ thắng lợi
0.5
- Năm 1914, Nga hoàng Ni-cô-lai II đưa nước Nga vào cuộc Chiến tranh thế giới thứ nhất, làm cho nước Nga càng lâm vào tình trạng khủng hoảng trầm trọng về kinh tế, chính trị, xã hội→Như vậy, cuộc cách mạng nổ ra ở nước Nga bấy giờ là không thể tránh khỏi
0,5đ
Câu 2
(3.0
điểm)
Trình bày ngắn gọn, phân tích ý nghĩa của 4 chiến thắng quan trọng nhất của Hồng quân Liên Xô trong chiến tranh thế giới thứ hai (1939 – 1945).
Từ đó rút ra vai trò của Liên Xô trong cuộc chiến tranh đó.
* Chiến thắng Matxcơva
- Cuối năm 1941 quân Đức mở cuộc tấn công mãnh liệt và Matxcơva nhưng
bị Hồng quân Liên Xô bẻ gãy 12/1941, Hồng quân Liên Xô do tướng Giu cốp chỉ huy làm nên chiến thắng Matxcơva, đẩy lùi quân Đức khỏi cửa ngõ thủ đô
- Ý nghĩa: Chiến thắng Matxcơva đã đánh thiệt hại nặng nề đạo quân trung tâm của Đức, làm phá sản chiến lược chiến tranh chớp nhoáng của Hitle
0.5
Trang 3Quân Đức phải chuyển mũi nhọn tấn công xuống phía nam.
* Chiến thắng Xtalingrat
- Trong trận Xtalingrat (11/1942-> 2/1943): Hồng quân Liên Xô đã tấn công, bao vây, tiêu diệt và bắt sống toàn bộ đội quân tinh nhuệ của Đức gồm 33 vạn quân do thống chế Pao lút chỉ huy
- Ý nghĩa: tạo nên bước ngoặt, làm xoay chuyển tình thế của chiến tanh Ưu thế chuyển từ phe Trục phát xít sang phe Đồng minh Từ đây Liên Xô và phe Đồng minh chuyển sang tấn công đồng loạt trên các mặt trận
0.75
* Trận tấn công Béc-lin
- Giữa 4/1945: Hồng quân Liên Xô bắt đầu mở cuộc tấn công Béc-lin, đập tan sự kháng cự của hơn 1 triệu quân Đức 30/4/1945, lá cờ đỏ búa liềm của Hồng quân Liên Xô được cắm trên nóc tòa nhà quốc hội Đức Hitle tự sát 9/5/1945 Đức đầu hàng không điều kiện
- Ý nghĩa: chiến thắng Béc-lin là đòn quyết định cuối cùng tiêu diệt phát xít Đức, buộc chính phủ mới của phát xít Đức kí hiệp định đầu hàng không điều kiện Chiến tranh chấm dứt ở châu Âu
0.5
* Chiến thắng đạo quân Quan Đông của Nhật (8-1945):
- Ngày 6/8/1945, Liên Xô tuyên chiến với Nhật, sau đó đánh tan đạo quân Quan Đông - đạo quân chủ lực của quân đội Nhật tại đông bắc Trung Quốc…
- Thắng lợi này của Hồng quân Liên Xô đã góp phần quan trọng buộc quân phiệt Nhật kí hiệp ước đầu hàng đồng minh không điều kiện (15-8-1945), kết thúc chiến tranh thế giới thứ hai
0.75
*Vai trò của Liên Xô trong cuộc chiến tranh thế giới thứ hai: là một trong
những nước đi đầu, chủ chốt và quyết định trong việc tiêu diệt chủ nghĩa phát xít, kết thúc chiến tranh…
0.5
Câu 3
2.5
điểm
Phân tích những điều kiện dẫn đến sự phát triển kinh tế nông nghiệp Đại
Việt trong các thế kỉ X - XV Bài học kinh nghiệm cho công cuộc đổi mới
đất nước Việt Nam hiện nay.
Trang 4* Điều kiện
- Hơn 1000 năm Bắc thuộc đã để lại hậu quả nghiêm trọng cho Đại Việt trong đó có nền kinh tế nông nghiệp, đó là tình trạng lạc hậu, đời sống nhân dân khó khăn… do đó cần khắc phục những hậu quả đó
0.25
- Đất nước độc lập thống nhất, xã hội ổn định: Đây là điều kiện tiên quyết để
xây dựng và phát triển kinh tế nói chung và nông nghiệp nói riêng 0.25
- Điều kiện tự nhiên của nước ta thuận lợi cho sự phát triển kinh tế nông
nghiệp: khí hậu, đất đai phù sa màu mỡ, nguồn nước tưới tiêu phục vụ sản xuất nông nghiệp
0.25
- Nhân dân Đại Việt có truyền thống cần cù sáng tạo trong lao động sản xuất,
có kinh nghiệm trong sản xuất nông nghiệp
0.25
- Các triều đại phong kiến X- XV đã nhận thức được tầm quan trọng của
kinh tế nông nghiệp Để khắc phục những hậu quả của 1000 năm Bắc thuộc, nâng cao đời sống nhân dân nhà nước phong kiến có những chính sách
quan tâm, khuyến khích phát triển nông nghiệp:
0.25
+ Chính sách khai hoang: là một trong những chính sách hàng đầu của nhà
nước phong kiến Các vua Tiền Lê, Lý hàng năm làm lễ cày tịch điền để khuyến khích nhân dân sản xuất Nhà Trần khuyến khích các vương hầu, quý tộc mộ dân khai hoang lập điền trang
0.25
+ Bảo vệ sức kéo: Các triều đại Lý, Trần, Lê quan tâm bảo vệ sức kéo nông
nghiệp Vua Lý Nhân Tông xuống chiếu phạt nặng những người trộm trâu,
mổ trâu Vua Lê nghiêm cấm giết trâu bò ăn thịt
0.25
+ Đảm bảo sức sản xuất: Chính sách “Ngụ binh ư nông”, nhà Hồ đặt phép
“Hạn điền”, “Hạn nô” Thời Lê sơ ban hành chính sách “quân điền”… Những chính sách trên không những đảm bảo sức sản xuất mà còn có tác dụng tích cực cho vấn đề an ninh quốc phòng, đảm bảo lực lượng quân đội thường trực
0.25
* Bài học kinh nghiệm để lại (HS có thể nêu nhiều bài học khác nhau,
dưới đây là một vài ví dụ)
- Cần phát huy vai trò của nhà nước, của Đảng, của người đứng đầu trong lãnh đạo
- Nhà nước cần huy động sức mạnh đoàn kết toàn dân
- Cần phải quan tâm và có những biện pháp khuyến khích phát triển nông nghiệp
- Phát triển đồng bộ kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội nông thôn
0.5
Câu 4
3.0
So sánh phong trào Cần Vương và phong trào yêu nước cách mạng Việt
Nam đầu thế kỉ XX.
Trang 5điểm Nội dung Phong trào Cần Vương Phong trào yêu nước và cách
mạng đầu thế kỉ XX Bối cảnh
lịch sử
- Triều đình đã kí hai Hiệp ước 1883 và 1884
- Cuộc phản công của phái chủ chiến tại Huế thất bại, vua Hàm Nghi bị lưu đày
- Cuộc khai thác lần thứ hai của Pháp ở Đông Dương
- Sự hình thành các tầng lớp, giai cấp mới
- Những trào lưu tiến bộ của thế giới
Mục tiêu
đấu tranh
Có thể quay về chế độ phong kiến đã lỗi thời
Hướng tới một nền cộng hòa, một nước Việt Nam độc lập
Hình thức
đấu tranh
Khởi nghĩa vũ trang Đa dạng, phong phú: phong
trào Đông Du, Đông Kinh nghĩa thục
Lực lượng
tham gia
Sĩ phu, nông dân Sĩ phu tiến bộ, nông dân, tư
sản dân tộc, tiểu tư sản
Kết quả, ý
nghĩa
- Các cuộc khởi nghĩa đều thất bại
- Nêu cao tinh thần yêu nước, ý chí đấu tranh bất khuất của dân tộc
- Có nhiều đóng góp vào sự nghiệp giải phóng dân tộc
- Mở ra một hướng của con đường cứu nước mới
0.75
0.5
0.5 0.5
0.75
Câu 5
(3.0
điểm)
Dưới tác động của cuộc khai thác thuộc địa lần thứ nhất của thực dân
Pháp (1897 - 1914), xã hội Việt Nam có những chuyển biến như thế nào?
- Sau 40 năm xâm lược và bình định nước ta về quân sự, đến năm 1897 thực dân Pháp bắt tay vào khai thác Việt Nam với quy mô lớn - cuộc khai thác thuộc địa lần thứ nhất
0.5
- Dưới tác động của cuộc khai thác thuộc địa lần thứ nhất, xã hội Việt Nam bước đầu có sự biến đổi: Các giai cấp cũ tiếp tục tồn tại và phân hoá, một số giai cấp và tầng lớp mới ra đòi
0.5
- Giai cấp địa chủ: Một bộ phận nhỏ địa chủ phong kiến trở nên giàu có, trở thành tay sai của Pháp Một số địa chủ vừa và nhỏ bị đế quốc chèn ép, ít nhiều có tình thần chống Pháp
0.25
- Nông dân: Chiếm số lượng đông đảo, bị địa chủ và chính quyền thực dân
Pháp cướp đoạt ruộng đất, bần cùng hoá phá sản trên qui mô lớn là lực lượng cách mạng to lớn
0.25
Trang 6- Công nhân: Xuất thân từ nông dân, làm việc trong các đồn điền, hầm mỏ, nhà máy, xí nghiệp,… đời sống khổ cực, có tinh thần đấu tranh mạnh mẽ chống
giới chủ nhằm cải thiện đời sống
0.25
- Tầng lớp tư sản: có nguồn gốc từ các nhà thầu khoán, chủ xí nghiệp, xưởng thủ công, chủ hãng buôn, bị kìm hãm, chèn ép, chưa có tinh thần cách mạng
0.25
- Tiểu tư sản thành thị: bao gồm chủ các xưởng thủ công nhỏ, viên chức cấp
thấp và những người làm nghề tự do Đó là những người có trình độ học vấn,
nhạy bén với thời cuộc nên đã sớm giác ngộ và tích cực tham gia vào cuộc vận động cứu nước đầu thế kỉ XX
0.25
- Các sĩ phu Nho học cũng có nhiều chuyển biến về tư tưởng chính trị, họ
nhạy bén với thời cuộc, tiếp thu tư tưởng dân chủ tư sản
0.25
- Sự ra đời của các lực lượng xã hội mới đã tạo ra những điều kiện bên trong cho sự xuất hiện của con đường cứu nước mới - theo khuynh hướng dân chủ
tư sản
0.5
Câu 6
3.0
điểm
Tóm tắt những điều kiện dẫn đến sự ra đời của phong trào yêu nước theo
khuynh hướng dân chủ tư sản đầu thế kỉ XX Tính cách mạng của phong
trào này được biểu hiện ở những điểm nào?
* Phong trào yêu nước theo khuynh hướng dân chủ tư sản ra đời ở Việt
Nam đầu thế kỷ XX do tác động của các điều kiện bên trong (trong nước)
và bên ngoài (thế giới)
* Điều kiện trong nước :
- Cuộc khai thác thuộc địa lần thứ nhất của thực dân Pháp trên đất nước ta đã làm cho cơ cấu kinh tế và xã hội Việt Nam có sự thay đổi: Sự thâm nhập phương thức sản xuất kinh tế tư bản vào nước ta làm tan rã dần nền kinh tế tự nhiên…; làm cho các giai cấp trong xã hội có sự phân hóa, giai cấp công nhân ra đời, tầng lớp tư sản và tiểu tư sản hình thành… Các sĩ phu Nho học cũng có chuyển biến về tư tưởng chính trị …
0.5
- Sự bế tắc của phong trào giải phóng dân tộc ở Việt Nam: sau khi phong trào Cần vương thất bại, sự nghiệp giải phóng dân tộc không gắn liền với con đường phong kiến, đòi hỏi những người yêu nước Việt Nam tìm con đường cứu nước mới
0.5
*Điều kiện bên ngoài :
- Hệ tư tưởng dân chủ tư sản từ bên ngoài dội vào Việt Nam: từ phương Tây qua Tân thư, Tân nhất là các tác phẩm của Vôn-te, Rút-xô và Mông-xtet-ki-ơ…những tư tưởng này rất mới Ảnh hưởng của cuộc Duy tân Minh Trị từ 0.5
Trang 7Nhật Bản (1868); ảnh hưởng của những tư tưởng cải cách của Khang Hữu Vi
và Lương Khải Siêu của Trung Quốc và cuộc cách mạng Tân Hợi (1911)… các trí thức nho học cấp tiến (tư sản hoá) đã tiếp thu hệ tư tưởng trên làm vũ khí chống Pháp làm dấy lên phong trào yêu nước chống Pháp đầu thế kỉ XX
Kết luận: Những biến đổi sâu sắc về kinh tế, xã hội đầu thế kỷ XX đã tạo cơ
sở bên trong cho sự tiếp thu tư tưởng dân chủ tư sản từ bên ngoài vào nước
ta Từ đó dẫn tới phong trào yêu nước theo khuynh hướng dân chủ tư sản đầu thế kỷ XX
0.25
* Tính cách mạng (điểm mới) của trào lưu cách mạng dân chủ tư sản đầu XX được thể hiện:
- Thành phần lãnh đạo: văn thân, sĩ phu tư sản hóa Đây là lớp người chịu
ảnh hưởng của tư tưởng dân chủ tư sản bên ngoài Họ đã mất niềm tin vào chế độ phong kiến Họ bắt đầu có ý thức về dân chủ, dân quyền, khái niệm
“dân” và “nước” gắn liền với nhau
0.25
- Mục tiêu đấu tranh: không chỉ đánh Pháp giải phóng dân tộc mà phải gắn
liền với Duy tân và thay đổi chế độ xã hội…
0.25
- Lực lượng tham gia: không chỉ có nông dân mà có đông đảo các tầng lớp
khác (công nhân, tiểu tư sản, địa chủ, phú nông)
0.25
- Hình thức đấu tranh: không chỉ hạn chế trong khởi nghĩa vũ trang mà kết
hợp nhiều biện pháp như đoàn kết dân tộc, tiến hành phong trào cải cách, mà
điều cốt yếu là phải nâng cao dân trí, chấn hưng dân trí, làm cho người dân ý thức được dân quyền của mình
0.25
Quy mô: rộng khắp, không chỉ trong nước mà còn phát triển ra các nước bên
ngoài
0.25
Câu 7
2.5
điểm
Phân tích những đặc điểm nổi bật về sự thành lập vương triều Nguyễn ở Việt Nam vào đầu thế kỉ XIX.
- Thế giới:
+ Chế độ phong kiến trên thế giới đã trở nên lỗi thời, lạc hậu và đã bị lật đổ
ở nhiều nước Âu, Mĩ sau các cuộc cách mạng tư sản; chủ nghĩa tư bản đã được thiết lập
0.25
+ Sau các cuộc cách mạng tư sản, nền kinh tế tư bản ở Tây Âu, Bắc Mĩ phát triển mạnh; yêu cầu về thị trường, thuộc địa trở nên cấp thiết Các nước tư
bản phương Tây mở rộng chiến tranh xâm lược thuộc địa
0.25
+ Các nước châu Á có vị trí chiến lược quan trọng, giàu tài nguyên thiên
nhiên, nhân công dồi dào, trong khi đó chế độ phong kiến lại khủng hoảng trầm trọng Vì thế, châu Á cũng trở thành đối tượng xâm lược của các nước
tư bản Việt Nam cũng không nằm ngoài nguy cơ đó
0.5
Trang 8- Trong nước:
- Trong lịch sử chế độ phong kiến Việt Nam, những dòng họ thành lập vương triều mới thường là sau khi lãnh đạo nhân dân lật đổ ách thống trị của ngoại bang (triều Lê sơ) hoặc thay thế vương triều đã suy thoái (triều Lý, Trần) nên nhận được sự ủng hộ to lớn của nhân dân Nhưng triều Nguyễn được dựng lên lại là kết quả của cuộc đấu tranh giữa các thế lực phong kiến,
lật đổ vương triều Tây Sơn - một vương triều tiến bộ vì quyền lợi của nhân dân và dân tộc Bởi vậy ngay từ khi ra đời triều Nguyễn đã có sự đối lập sâu sắc với nhân dân
0.5
- Khác với sự thành lập triều Lý (thế kỉ XI), triều Trần (thế kỉ XII), triều Lê (thế kỉ XV), triều Nguyễn được thành lập trong bối cảnh chế độ phong kiến Việt Nam đã lâm vào khủng hoảng trầm trọng và toàn diện, những cơ sở tồn tại của chế độ phong kiến về kinh tế, xã hội đều suy yếu nghiêm trọng
0.5
- Vương triều Nguyễn được thiết lập sau khi đất nước ta đã trải qua một thời
kì bị chia cắt, khủng hoảng lâu dài (từ thế kỉ XVI - XVIII) Sau phong trào Tây Sơn, đất nước ta cơ bản được thống nhất về mặt lãnh thổ Đây là lần
đầu tiên trong lịch sử, một triều đại phong kiến được cai quản, được làm chủ trên một lãnh thổ rộng lớn, thống nhất kéo dài từ Mục Nam Quan đến mũi
Cà Mau
0.25
- Kết luận:
Đặc điểm về sự thiết lập vương triều trên đây đã đặt nhà Nguyễn đứng trước
nhiều thách thức …, giúp chúng ta có những đánh giá khách quan về triều
Nguyễn trong tiến trình lịch sử dân tộc …
0.25
