Bàithơ “Quê hương” là kỉ niệm sâu đậm thời niên thiếu, là tác phẩm mở đầu cho nguồn cảm hứng về quê hương trong thơ Tế Hanh, bài thơ đã được viết bằng tất cả tấm lòng yêu mến thiên nhiên
Trang 1PHÂN TÍCH BÀI THƠ QUÊ HƯƠNG Phân tích bài thơ Quê hương – mẫu 1
Quê hương là nguồn cảm hứng vô tận của nhiều nhà thơ Việt Nam và đặc biệt là TếHanh – một tác giả có mặt trong phong trào Thơ mới và sau cách mạng vẫn tiếp tục sáng tác dồidào Ông được biết đến qua những bài thơ về quê hương miền Nam yêu thương với tình cảmchân thành và vô cùng sâu lắng
Ta có thể bắt gặp trong thơ ông hơi thở nồng nàn của những người con đất biển, hay mộtdòng sông đầy nắng trong những buổi trưa gắn với tình yêu quê hương sâu sắc của nhà thơ Bàithơ “Quê hương” là kỉ niệm sâu đậm thời niên thiếu, là tác phẩm mở đầu cho nguồn cảm hứng
về quê hương trong thơ Tế Hanh, bài thơ đã được viết bằng tất cả tấm lòng yêu mến thiên nhiênthơ mộng và hùng tráng, yêu mến những con người lao động cần cù
Bài thơ được viết theo thể thơ tám chữ phối hợp cả hai kiểu gieo vần liên tiếp và vần ôm
đã phần nào thể hiện được nhịp sống hối hả của một làng chài ven biển:
Làng tôi ở vốn làm nghề chài lưới Nước bao vây cách biển nửa ngày sông Khi trời trong, gió nhẹ, sớm mai hồng Dân trai tráng bơi thuyền đi đánh cá.
Quê hương trong tâm trí của những người con Việt Nam là mái đình, là giếng nước gốc
đa, là canh rau muống chấm cà dầm tương Còn quê hương trong tâm tưởng của Tế Hanh là mộtlàng chài nằm trên cù lao giữa sông và biển, một làng chài sóng nước bao vây, một khung cảnhlàng quê như đang mở ra trước mắt chúng ta vô cùng sinh động: “Trời trong – gió nhẹ – sớmmai hồng”, không gian như trải ra xa, bầu trời như cao hơn và ánh sáng tràn ngập
Bầu trời trong trẻo, gió nhẹ, rực rỡ nắng hồng của buổi bình minh đang đến là một báohiệu cho ngày mới bắt đầu, một ngày mới với bao nhiêu hi vọng, một ngày mới với tinh thầnhăng hái, phấn chấn của biết bao nhiêu con người trên những chiếc thuyền ra khơi:
Chiếc thuyền nhẹ hăng như con tuấn mã Phăng mái chèo mạnh mẽ vượt trường giang
Trang 2Nếu như ở trên là miêu tả vào cảnh vật thì ở đây là đặc tả vào bức tranh lao động đầyhứng khởi và dạt dào sức sống Con thuyền được so sánh như con tuấn mã làm cho câu thơ cócảm giác như mạnh mẽ hơn, thể hiện niềm vui và phấn khởi của những người dân chài Bêncạnh đó, những động từ “hăng”, “phăng”, “vượt” diễn tả đầy ấn tượng khí thế băng tới vô cùngdũng mãnh của con thuyền toát lên một sức sống tràn trề, đầy nhiệt huyết Vượt lên sóng Vượtlên gió Con thuyền căng buồm ra khơi với tư thế vô cùng hiên ngang và hùng tráng:
Cánh buồm giương to như mảnh hồn làng Rướn thân trắng bao la thâu góp gió…
Từ hình ảnh của thiên nhiên, tác giả đã liên tưởng đến “hồn người”, phải là một tâm hồnnhạy cảm trước cảnh vật, một tấm lòng gắn bó với quê hương làng xóm Tế Hanh mới có thểviết được như vậy Cánh buồm trắng vốn là hình ảnh quen thuộc nay trở nên lớn lao vào thiênnhiên
Cánh buồm trắng thâu gió vượt biển khơi như hồn người đang hướng tới tương lai tốtđẹp.Có lẽ nhà thơ chợt nhận ra rằng linh hồn của quê hương đang nằm trong cánh buồm Hìnhảnh trong thơ trên vừa thơ mộng vừa hoành tráng, nó vừa vẽ nên chính xác hình thể vừa gợiđược linh hồn của sự vật
Ta có thể nhận ra rằng phép so sánh ở đây không làm cho việc miêu tả cụ thể hơn mà đãgợi ra một vẻ đẹp bay bổng mang ý nghĩa lớn lao Đó chính là sự tinh tế của nhà thơ Cũng cóthể hiểu thêm qua câu thơ này là bao nhiêu trìu mến thiêng liêng, bao nhiêu hy vọng mưu sinhcủa người dân chài đã được gửi gắm vào cánh buồm đầy gió
Dấu chấm lửng ở cuối đoạn thơ tạo cho ta ấn tượng của một không gian mở ra đến vôcùng, vô tận, giữa sóng nước mênh mông, hình ảnh con người trên chiếc tàu nhỏ bé không nhỏnhoi đơn độc mà ngược lại thể hiện sự chủ động, làm chủ thiên nhiên của chính mình
Cả đoạn thơ là khung cảnh quê hương và dân chài bơi thuyền ra đánh cá, thể hiện đượcmột nhịp sống hối hả của những con người năng động, là sự phấn khởi, là niềm hi vọng, lạcquan trong ánh mắt từng ngư dân mong đợi một ngày mai làm việc với bao kết quả tốt đẹp:
Ngày hôm sau ồn ào trên bến đỗ Khắp dân làng tấp nập đón ghe về Nhờ ơn trời, biển lặng, cá đầy ghe
Trang 3Những con cá tươi ngon thân bạc trắng.
Những tính từ “ồn ào”, “tấp nập” toát lên không khí đông vui, hối hả đầy sôi động củacánh buồm đón ghe cá trở về Người đọc như thực sự được sống trong không khí ấy, được nghelời cảm tạ chân thành đất trời đã sóng yên, biển lặng để người dân chài trở về an toàn và cá đầyghe, được nhìn thấy “những con cá tươi ngon thân bạc trắng”
Tế Hanh không miêu tả công việc đánh bắt cá như thế nào nhưng ta có thể tưởng tượngđược đó là những giờ phút lao động không mệt mỏi để đạt được thành quả như mong đợi Sauchuyến ra khơi là hình ảnh con thuyền và con người trở về trong ngơi nghỉ:
Dân chài lưới làn da ngăm rám nắng
Cả thân hình nồng thở vị xa xăm Chiếc thuyền im bến mỏi trở về nằm Nghe chất muối thấm dần trong thớ vỏ.
Có thể nói rằng đây chính là những câu thơ hay nhất, tinh tế nhất của bài thơ Với lối tảthực, hình ảnh “làn da ngắm rám nắng” hiện lên để lại dấu ấn vô cùng sâu sắc thì ngay câu thơsau lại tả bằng một cảm nhận rất lãng mạn “Cả thân hình nồng thở vị xa xăm” – Thân hình vạm
vỡ của người dân chài thấm đẫm hơi thở của biển cả nồng mặn vị muối của đại dương bao la.Cái độc đáo của câu thơ là gợi cả linh hồn và tầm vóc của con người biển cả Hai câu thơ miêu
tả về con thuyền nằm im trên bến đỗ cũng là một sáng tạo nghệ thuật độc đáo
Nhà thơ không chỉ thấy con thuyền nằm im trên bến mà còn thấy cả sự mệt mỏi của nó.Cũng như dân chài, con thuyền có vị mặn của nước biển, con thuyền như đang lắng nghe chấtmuối của đại dương đang thấm trong từng thớ vỏ của nó Thuyền trở nên có hồn hơn, nó khôngcòn là một vật vô tri vô giác nữa mà đã trở thành người bạn của ngư dân
Không phải người con làng chài thì không thể viết hay như thế, tình như thế, và cũng chỉviết được những câu thơ như vậy khi tâm hồn Tế Hanh hòa vào cảnh vật cả hồn mình để lắngnghe Ở đó là âm thanh của gió rít nhẹ trong ngày mới, là tiếng sóng vỗ triều lên, là tiếng ồn àocủa chợ cá và là những âm thanh lắng đọng trong từng thớ gỗ con thuyền
Có lẽ, chất mặn mòi kia cũng đã thấm sâu vào da thịt nhà thơ, vào tâm hồn nhà thơ đểtrở thành nỗi niềm ám ảnh gợi bâng khuâng kì diệu Nét tinh tế, tài hoa của Tế Hanh là ông
Trang 4“nghe thấy cả những điều không hình sắc, không âm thanh như “mảnh hồn làng” trên “cánhbuồm giương”…
Thơ Tế Hanh là thế giới thật gần gũi, thường ta chỉ thấy một cách lờ mờ, cái thế giớitình cảm ta đã âm thầm trao cảnh vật: sự mỏi mệt, say sưa của con thuyền lúc trở về bến…”Nóilên tiếng nói từ tận đáy lòng mình là lúc nhà thơ bày tỏ tình cảm của một người con xa quêhướng về quê hương, về đất nước :
Nay xa cách lòng tôi luôn tưởng nhớ Màu nước xanh, cá bạc, chiếc thuyền vôi Thoáng con thuyền rẽ sóng chạy ra khơi Tôi thấy nhớ cái mùi nồng mặn quá
Nếu không có mấy câu thơ này, có lẽ ta không biết nhà thơ đang xa quê, ta thấy đượcmột khung cảnh vô cùng sống động trước mắt chúng ta, vậy mà nó lại được viết ra từ tâm tưởngmột cậu học trò, từ đó ta có thể nhận ra rằng quê hương luôn nằm trong tiềm thức nhà thơ, quêhương luôn hiện hình trong từng suy nghĩ, từng dòng cảm xúc Nối nhớ quê hương thiết tha bật
ra thành những lời nói vô cùng giản dị: “Tôi thấy nhớ cái mùi nồng mặn quá” Quê hương làmùi biển mặn nồng, quê hương là con nước xanh, là màu cá bạc, là cánh buồm vôi
Màu của quê hương là những màu tươi sáng nhất, gần gũi nhất Tế Hanh yêu nhất nhữnghương vị đặc trưng quê hương đầy sức quyến rũ và ngọt ngào Chất thơ của Tế Hanh bình dịnhư con người ông, bình dị như những người dân quê ông, khoẻ khoắn và sâu lắng Từ đó toátlên bức tranh thiên nhiên tươi sáng, thơ mộng và hùng tráng từ đời sống lao động hàng ngày củangười dân
Bài thơ đem lại ấn tượng khó phai về một làng chài cách biển nửa ngày sông, lung linhsóng nước , óng ả nắng vàng Dòng sông, hồn biển ấy đã là nguồn cảm hứng theo mãi Tế Hanh
từ thuở “hoa niên” đến những ngày tập kết trên đất Bắc Vẫn còn đó tấm lòng yêu quê hươngsâu sắc, nồng ấm của một người con xa quê:
Tôi dang tay ôm nước vào lòng Sông mở nước ôm tôi vào dạ
Trang 5
Nhưng lòng tôi như mưa nguồn gió biển Vẫn trở về lưu luyến bến sông
(Nhớ con sông quê hương – 1956)
Với tâm hồn bình dị, Tế Hanh xuất hiện trong phong trào Thơ mới nhưng lại không cónhững tư tưởng chán đời, thoát li với thực tại, chìm đắm trong cái tôi riêng tư như nhiều nhà thơthời ấy Thơ Tế Hanh là hồn thi sĩ đã hòa quyện cùng với hồn nhân dân, hồn dân tộc, hòa vào
“cánh buồm giương to như mảnh hồn làng”
“Quê hương” – hai tiếng thân thương, quê hương – niềm tin và nỗi nhớ, dù trong tâmtưởng người con đất Quảng Ngãi thân yêu – Tế Hanh – đó là những gì thiêng liêng nhất, tươisáng nhất Bài thơ với âm điệu khỏe khoắn, hình ảnh sinh động tạo cho người đọc cảm giáchứng khởi, ngôn ngữ giàu sức gợi vẽ lên một khung cảnh quê hương “rất Tế Hanh”
Sơ đồ tư duy
Trang 6Dàn ý chi tiết
I Mở bài
- Giới thiệu tác giả , tác phẩm : Quê hương là bài tiếng nổi tiếng của nhà thơ Tế Hanh
Trang 7- Khái quát nội dung tác phẩm: bài thơ thể hiện tình quê hương sâu đậm của tác giả - một ngườicon xa quê.
II Thân bài
a Luận điểm 1: Bức tranh làng quê miền biển và cảnh lao động của người dân chài
* Bức tranh làng quê miền biển:
+ Lời giới thiệu: “vốn làm nghề chài lưới” ⇒ làng nghề đánh cá truyền thống
+ Vị trí: sát ngay bờ biển, “nước bao vây”
⇒ Lời giới thiệu giản dị, mộc mạc, không rườm rà, hoa mỹ
* Cảnh lao động của người dân làng chài:
- Cảnh đánh bắt cá trên biển:
+ Không gian, thời gian: 1 buổi sớm trời trong, gió nhẹ ⇒ điều kiện thuận lợi để ra khơi.+ Hình ảnh chiếc thuyền đánh cá: dũng mãnh vượt biển, thể hiện qua các động từ mạnh
“hăng”, “phăng”, “mạnh mẽ vượt” và phép so sánh “như con tuấn mã”
+ Hình ảnh cánh buồm giữa biển khơi: con thuyền như linh hồn của người dân làng chài, nổibật trên nền trời bao la rộng lớn ngoài biển khơi
⇒ Khung cảnh tuyệt đẹp, trần đầy sức sống, sự tươi mới, hứa hẹn một ngày ra khơi thắng lợi
- Cảnh con thuyền trở về sau 1 ngày lênh đênh trên biển
+ Người dân: tấp nập, hớn hở với thành quả của 1 ngày đánh bắt
+ Hình ảnh người dân chài: làn da “ngăm rám nắng” , thân hình “nồng thở vị xa xăm” ⇒khỏe mạnh, đậm chất miền biển, đầy lãng mạn với “vị xa xăm” – vị của biển khơi, của muối,của gió biển – đặc trưng cho người dân chài
+ Hình ảnh con thuyền: động từ nhân hóa “mỏi”, “nằm”, “nghe”,… con thuyền như một conngười lao động, biết tự cảm nhận thân thể của mình sau một ngày lao động mệt mỏi
Trang 8⇒ Bức tranh tươi sáng, sinh động về một làng quê miền biển và hình ảnh khỏe khoắn, tràn đầysức sống, tinh thần lao động của người dân làng chài.
b Luận điểm 2: Nỗi nhớ da diết, tình cảm thắm thiết của tác giả với quê hương của mình
- Liệt kê một loạt các hình ảnh của làng quê: “màu nước xanh”, “cá bạc”, “chiếc buồn vôi”,
“con thuyền rẽ song”,… thể hiện nỗi nhớ quê hương chân thành, da diết của tác giả
- Câu thơ cuối: “mùi nồng mặn” – mùi của biển khơi, cá tôm, mùi của con người ⇒ hương vịđặc trưng của quê hương miền biển Câu cảm thán như một lời nói thốt ra từ chính trái tim củangười con xa quê với một tình yêu thủy chung, gắn bó với nơi đã bao bọc mình
c Luận điểm 3: Nghệ thuật
- Thể thơ tám chữ phóng khoáng, phù hợp với việc bộc lộ cảm xúc giản dị, tự nhiên
- Các hình ảnh liên tưởng, so sánh, nhân hóa vô cùng độc đáo
- Ngôn ngữ giản dị, mộc mạc, giọng điệu nhẹ nhàng, da diết
C Kết bài:
- Khẳng định lại giá trị: Với những đặc sắc nghệ thuật bài thơ “Quê hương” không chỉ là thànhcông lớn trong sự nghiệp thơ Tế Hanh mà còn thể hiện tình cảm yêu thương, nỗi lòng sâu sắc,cảm động của tác giả đối với quê hương của mình
- Liên hệ và đánh giá tác phẩm: Đây là bài thơ tiêu biểu nhất cho hồn thơ dạt dào tình cảm của
Tế Hanh và cũng là một trong những bài thơ hay nhất viết về tình cảm quê hương
Các bài văn mẫu khác:
Phân tích bài thơ Quê hương – mẫu 2
Tế Hanh là một trong số những nhà thơ tiêu biểu của phong trào Thơ mới, ông đã gópphần đem đến cho thơ ca Việt Nam một hương sắc mới mẻ và lạ lẫm Nếu như đến với HuyCận, ta bắt gặp một hồn thơ mang nặng nỗi đau đời, tuyệt vọng Hay Chế Lan Viên, với nỗi đauđược tạo nên từ một tâm hồn đang trỗi dậy với bao điều suy nghĩ, bao nỗi xót xa về cuộc đời.Thì đến với Tế Hanh, ta bắt gặp một hồn thơ mang một vẻ đẹp non tơ, trong trẻo khác lạ Điều
Trang 9đó được thể hiện rõ trong bài thơ "Quê hương" của ông được viết 1938 - khi đó nhà Thơ mớitròn 17 tuổi.
Hai tiếng "quê hương" nghe rất thân thương, mộc mạc và gần gũi với mỗi con ngườiViệt Nam Đó là nơi ta sinh ra, cất tiếng khóc chào đời, là khi đi xa ta muốn trở về trong vòngtay của gia đình để được yêu thương, bao bọc Vì vậy, trong tâm trí của mỗi người, quê hươngrất đỗi quen thuộc, nó gắn liền với tuổi thơ là những giếng nước, gốc đa, với vườn rau, buồngchuối, với cánh đồng lúa mênh mông Còn quê hương trong tâm trí Tế Hanh là một làng chàiven biển nằm trên cù lao giữa bốn bề sông nước:
Làng tôi ở vốn làm nghề chài lưới Nước bao vây, cách biển nửa ngày sông.
"Làng tôi" - hai tiếng được cất lên một cách rất tự nhiên Tác giả muốn giới thiệu chung
về làng quê của mình, một làng quê nghèo bình dị như bao làng quê khác Ở đây người dânsống bằng nghề chài lưới, cuộc đời gắn liền với tiếng sóng, tiếng gió, với vị mặn của vùng biểnthôn quê Không chỉ dừng lại ở việc giới thiệu, mà nhà thơ còn miêu tả cụ thể bức tranh làngquê thật sinh động, tỉ mỉ đến từng chi tiết:
Khi trời trong, gió nhẹ, sớm mai hồng Dân trai tráng bơi thuyền đi đánh cá.
Đến đây, một khung cảnh làng quê đang được mở ra trước mắt với một không gian bao
la rộng lớn, với bầu trời cao rộng trong veo ngập ánh sáng Cùng với gió nhè nhẹ nhuộm thêmánh nắng hồng của buổi bình minh Một ngày mới bắt đầu Ngày mới tràn đầy năng lượng vớitinh thần hăng hái của người dân ra khơi
Chiếc thuyền nhẹ hăng như con tuấn mã Phăng mái chèo mạnh mẽ vượt trường gian
Bức tranh lao động được tác giả miêu tả cụ thể như đang được chứng kiến tận mắt vậy.Với lối viết độc đáo, đặc sắc bằng việc sử dụng biện pháp so sánh "con thuyền như con tuấnmã", cùng với việc sử dụng liên tiếp các động từ mạnh "hăng, phăng, vượt", thêm tính từ "mạnhmẽ" đã tạo nên một bức tranh vô cùng hùng vĩ
Trang 10Làm cho ta thấy được khí thế phăng phăng, một tinh thần dứt khoát của những ngườicon đất biển, thấy được sức mạnh dũng mãnh của con thuyền băng băng như muốn vượt lênsóng vỗ, vượt lên gió to giữa không gian biển cả để vươn mình ra khơi.
Chiếc buồm giương to như mảnh hồn làng Rướn thân trắng bao la thâu góp gió.
Với tình cảm tươi trẻ và hồn nhiên, tác giả đã cảm nhận được vẻ đẹp và sức sống bềnvững của quê hương qua những hình ảnh thơ đẹp, giàu sức sáng tạo Chiếc thuyền, một hìnhảnh bình dị mà thân quen nay được nhà thơ ví như "mảnh hồn làng" Hình ảnh thơ bay bổng,giàu tính tưởng tượng
Từ một vật vô tri vô giác, cánh buồm đã được ví như như một linh hồn rất đỗi linhthiêng của quê hương Nó như một phần không thể thiếu, không thể tách rời của người dân làngchài Chỉ có những người gắn bó rất gần gũi, có tình cảm yêu thương sâu nặng với cuộc đời, vớilàng chài ven biển và với con người nơi đây thì nhà Thơ mới cảm nhận được một cách tinh tếđến vậy
Nếu như ở trên tác giả miêu tả đoàn thuyền ra khơi đánh cá với một khí thế sôi nổi, vui
vẻ, năng động thì cảnh đoàn thuyền đánh cá về bến cũng được nhà thơ khắc họa với một giọngđiệu đầy sự phẩn khởi, lạc quan:
Ngày hôm sau ồn ào trên bến đỗ Khắp dân làng tấp nập đón ghe về Nhờ ơn trời, biển lặng, cá đầy ghe Những con cá tươi ngon thân bạc trắng.
Đoạn thơ là cảnh thuyền cá về bến sau một ngày lao động vất vả trên biển Với việc sửdụng tính từ "ồn ào, tấp nập" đã toát lên một không khí náo nhiệt đầy hối hả của những ngườidân vui mừng đón đoàn thuyền đánh cá trở về với "những con cá tươi ngon thân bạc trắng" nhìnbắt mắt
Đã là dân vùng biển, thì cuộc sống của họ phụ thuộc rất nhiều vào thiên nhiên Họ laođộng vất vả để mong muốn có được cuộc sống no ấm hơn Vì thế, giây phút đón người thân trở