Phát triển của văn xuôi quốc ngữ nam bộ cuối thế kỷ xix đầu thế kỷ xx

The role of translation and press to the formation and development of the Southern National Language Prose from the late 19th to the early 20th century Abstract Regarding to the forma

Lê Anh Tu n

ng Trung c p V n ng Email: tuanla@vt.edu.vn Ngày nh n: 04/11/2020; Ngày duy

Tóm t t

n s hình thành và phát tri n c c ng Nam B cu i th k XIX,

u th k XX không th không nh n vai trò to l n c a công tác d ch thu t và các t báo qu c ng Vi c d ch thu t không ch giúp ph bi n ch qu c ng ngày càng sâu r ng

i ngày càng hoàn thi n k d ng ch qu c ng , rèn luy n kh

vi c bi t là h c k thu t vi c tiên ti n Tuy nhiên, các tác ph m

i ngày càng nhi u các tác ph c, báo chí qu c ng thành m t màu m o và th thách tay ngh c i c m bút lúc b y gi T

Vi t Nam c ng b u n y m m t

T khóa: báo chí qu c ng , d ch thu t, c ng Nam B

The role of translation and press to the formation and development of the Southern

National Language Prose from the late 19th to the early 20th century

Abstract

Regarding to the formation and development of the national language prose in the Southern of Vietnam from the late 19 th to the early 20 th century, the great role of translation and national language press must be mentioned Translation not only helped spread the national language widely to the readers, but also helped them enjoy some foreign literary masterpieces which had just heard before Besides, translating also helped writers have more opportunities to improve their skills in using the national language, practice their writing skills as well as learn the writing techniques of developed countries However, the translation works could not reach readers without the national language press With the publication of many literary works, the national language press has become a fertile and nurturing land to train and challenge the skills of the writer at that time Since then, the literature readers also originated from the press readers and modern Vietnamese literature also began to sprout from here

Key words: national press, national prose, translation

ng c ng Nam B cu i th k

li n v i phong trào d ch thu t và các t báo

ng

K t khi ch qu c ng ra i, báo chí

phong trào d ch thu

u th k XX Chúng ta có th k tên m t

s nhà d ch thu t n i ti ng th

Hu nh T nh C a, Nguy

n trong vi c công

b nh ng b n d u tiên và chuy n t i

o công chúng Qua công tác d ch

m t hoàn thi n ch qu c ng , m t khác có

i rèn luy n tay ngh , k thu t vi

ng Nam B

tri n, góp ph n tích c c trong vi c hình

Vi t Nam nói chung

1 Phong trào d ch thu t n r

không t n nhi u công s c ph

ch y u là d ch các tác ph m c a Trung

các tác gi tr i nghi m, góp ph n

qu c ng

ng th i khai m tâm trí, giúp

minh tiên ti n c a nhân lo i

c bi t là n tác gi d ch truy n Tàu, truy

truy n Tàu, truy n ph sang ch qu c ng n i ti ng lúc b y gi

Nguy n Chánh S t, Hu nh T nh C a,

Minh Ký ch ng nh i m u vi c

d ch thu c Hán - Vi t mà còn là

c d ch Pháp - Vi t n a (B ng Giang, 1992: 87)

Cu i th k XIX, vi c d ch thu t ch y u

ch n nh ng sách hay c a Pháp và Trung

Qu c d ch ra ch qu c ng m i i

p, không ph i qua m t th ch khác

ng b truy n c a Trung

Liên Phong d ch và n hành, 1907),

Chu li t qu c (Nguy n Chánh S t, Nguy n

n Công Ki u, d ch và

Nam Tr n Tu n Kh i d ch, 1907), Nguy n

lâm pháo th c a Dumas, Mi ng da l a c a

n m i nh n ra kh

a ch qu c ng i ta nô n c

h c ch qu c ng , vì nhi i không

bi t ch Hán và ch Pháp có th thông qua

ch qu c ng ti p c c nh

2014: 118)

c d ch Nam B là b ph n tiên

c B v

b cu i th k u th k XX

kh Vì là thu a c a Pháp, nên

c du nh c d ch và xu t b n

Nam b s i mi n B c, riêng

ti u thuy c d ch ra qu c ng còn

s ti u thuy t c n Trung Hoa

và Ph m Th T Thy

t, Trung Qu c, Hàn Qu c thì vi c

i s m

Nh t B

Kawajima Chùnosuke d

ngày vòng quanh th gi a Jules Verne;

1883 Nakae Chômin d ch và gi i thích

c d ch gi a Rousseaux; 1896

s

c nhi i coi là s ki n m

u cho vi c d

Hàn Qu u th k XX m i b t

u xu t hi n nh ng b n d u tiên ti u thuy

y, 17

nh Báo thì Trung Qu c

m i có b n d

B

trong Chuy n gi i bu n (1886) c a Hu nh

: Tr n Chánh Chi u, Lê Ho

d ch nh m gi i thi u cái hay c a n

Chi c các truy n ti u thuy t Lang-sa th c truy

h t thú v vô cùng Nên ta ch u khó

d ch ra cho b ng bang nhàn lãm ( )

V y có th ng:

i sao nh ng b t b ng, Thù sâu th quy t tr

(Danglars)

n câm gan v i

Phec-(Fernand)

M t túi càn khôn thay xác qu ,

Ngàn trùng ba lãng hi

ng gi a hòn vô ch ,

ph n t c chuy n bi n v ch t,

y quá trình hi

i vai trò c a phiên d ch

c thù so v i vai trò c a phiên d ch

trong nhi u n

trong ti n trình hi i hóa S chuy i

d n vai trò ch o c t h ch

vi t kh i vuông (Hán, Nôm) sang h m u t

Latin (t i là ch Qu c ng ) trong

i s - xã h i Vi t Nam t cu i

chúng nhân dân b ng nh ng tác ph m ng n

t p sách m ng in trên các t báo qu c ng

s ng tinh th n

cùng th i, mà ch y u th hi n nh

qu c ng ) Vì v y, khi vi t b ng ch qu c

khuôn phép c a ch Nôm, ch chuy n d ch

u mình vi t ra lo i hình qu c ng mà thôi

d ch truy n Phú b n truy n di n ca (m t ti u

i,

Hu nh-trâm (Wildslrom) t ng tr n

-thành

o, n t hi n lành,

M t ngày r xem hai b

(Phú b n truy n di n ca, 1896) Khi d ch Phú b n truy n di n ca, có l

n còn ch u nhi u nh

n còn mang

y, phong trào d ch thu t giai

ch giúp ph bi n ch qu c ng ngày càng

i ngày càng hoàn thi n k

d ng ch qu c ng , rèn luy n kh

c bi t là h c k thu t vi t

s hình thành và phát tri n c

k XX

2 Báo chí qu c ng - cái nôi c a n n

c qu c ng

XX, góp ph n không nh trong vi c truy n

bá và phát tri n c a ch qu c ng , t o ti n

XX xu t hi n hàng ch c t báo qu c ng

hi n 4 t báo qu c ng sau: nh báo

(1865), Thông lo i khoá trình (1888), Nh t

trình Nam k (1897) và Phan Yên báo (1898)

(1901), Nh t t nh báo (1905), i Vi t

tân báo (1905), Tùng báo (1907),

L c t (1907), Nam K a ph n

lu n báo (1916), Nam Phong T p chí (1917),

Trong L i gi i thi u cu n sách Báo

Qu c ng Sài Gòn cu i th k 19, nhà

s báo qu c ng Sài Gòn không ch là l ch

s c a báo chí, c a ngh báo, nhà báo mà

còn là l ch s phát tri n ch qu c ng , l ch

Vi t, thoát kh

Vi t có thêm m t ngh ngh báo t i nay

tr thành ngh có ch ng trang tr ng

trong xã h i và qu c t i Vi t h c

và phát tri n m nh ch qu c ng ng th i

tr thành th ch chính th c c i Vi t

trên toàn c u T báo còn d i Vi

n ng u

vi t ti u thuy t, t ng lu n, phóng s , ký

s , tri t h c, khoa h p vào th

t khác, t

có nh ng m nh m n nh n th c

xã h i c i Vi t t ng chìm trong u t i, chìm trong s mù ch kinh niên T báo

n sinh thêm m t ngh

m i trong xã h s p ch in, ngh in b ng th i phát tri n thêm

n Nh t Vy, 2014) Thông qua

nh ng con ch mà t lâu ch nghe ch

th y R i d n dà h c nh

b n, ngh n v i s ng mà

i bi t Ti n

t c p c a, mùa màng, thiên th c trên báo

nh ng chuy n bên Tây, bên Tàu và sau

c qu c ng t u tháng 12-1881,

Con chó sói

Có m t th ng nh ng th ,

t b y chiên d a mé r ng B a (b a) kia nó tính gi u (gi i ch ng

vác mác ch y ra, không th y chi h t Nó

i th m h m c m p th ng con nít Qua

i ra! Chó sói!

ng ch y ra ng ti p,

y chi h t, h

gi n th th u r i quay v Ngày mai,

gi

không th y l y m i ra ti p B y chiên

v ch y vào làng; còn anh ta ch y không

k p b chó sói phân thây nít th t, h i nói

08/12/1889; Tr n Nh t Vy, 2014: 77)

g i là Nam K Nh t trình) (1897) m i là t

báo duy nh t dành nhi u th

(báo dành kho ng 2/8 trang n

i s trang

c th h u tiên c a Sài Gòn,

mi n Nam lúc b y gi V

tu ng Kim Vân Ki u; tu ng Bá p Kh o;

Truy n Phansa di n ra qu c ng ; Phú b n

ph Thông lo i khoá trình

sang ch qu c ng V i Nam K a ph n,

tác ph m d ch, phóng tác và các truy n, ti u

ng chi

ly (1928), Ôi là t do (1931), Cha gi t con

u truy n ng n, truy n dài c a các

a Lê Ho

a Nguy n Chánh S t (tháng 3-1919) (Nguy

bút lúc b y gi T

c b t ngu n t công chúng

qu c ng và báo chí qu c ng chính là cái

hi

Ký, Nguy n Chánh S t, Hu nh T nh C a, Nguy n Tr ng Qu n, H Bi

Báo chí qu c ng

ch v m t tin t c mà còn mang tính giáo d c

ph n ph bi n ch qu c ng

t ng l p nhân dân Trong Trích B o (nay g i

Coi sách l m nó

g nhàm; nên ph i có cái chi vui pha vào

m t hai khi, nó m i thú V y ta tính làm ra

l o, xào b cho h

Mà ch ng ph

ng là nh ng chuy i ta i nên bi t c Có ý, có chí thì lâu nó s

Báo chí qu c ng n cu i th k

c

n Phan Sa di n ra qu c ng -

Fables de la Fontaine (Truy n ng ngôn c a

La Fontaine), chuy n Phú b n di n ca

(Riche et Pauvre) c

nh báo 1884-1885; Chuy n vui (Chuy n khôi hài bên Tây) và Tích ông

Esope c

Miscellanées (Thông lo i khóa trình, t s 2

i thành S lo i thông

Nguy n Chánh S t, ti u thuy t Langsa di n

25 (19-7-1917) - S 29 (23-8-1917),

chung, qua s phát tri n c a báo chí qu c

u th y di n m o c a m t n n

u th k 20, chúng ta có th th y

s phát tri n c a ti u thuy t hi i Vi t

Nam th u c a th k 20, trong

a ph n, m i có truy n d ch và các

bút n thiên ti u thuy ng h p

c a Hoàng T Anh hàm oan c a Tr n Thiên

Trung (t c Tr n Chánh Chi u) và Phan Yên

ngo i s Ti t ph gian truân c

Duy To n là r t hi n th p niên th

hai, chúng ta m i b u có ti u thuy t v i

c (1919) c a H Bi

hi p k duyên (1920) c a Nguy n Chánh

Ba Lâu ròng ngh o t c (1917) c a Bi n

n báo

Th p niên th ba là th p niên phát tri n

m nh m nh t c a ti u thuy t Qu c ng

a ph n, t báo c

u thuy trang và dành h n ph n

và truy n, ti u thuy t Các ti u thuy trên ph i m t s t (1932),

M i thù m t nhi m (1934), là nh ng ti u thuy o hi m và có c ti u thuy t hình s ng qu n h t

n 1925, Nam K a ph các truy n có c t truy n Vi t Nam, nhân v t

Vi ch Mai truy n c a J.Tr n

T và Hu nh Ng c Di p c

Bên c nh các b n d ch thu t, báo chí

ng gi h c làm sang, i b nh

ng (Molière), ti u thuy t i ng lâm pháo th (Dumas), Nh i kh n

kh (Hugo), Mi ng da l a (

Báo chí qu c ng ngoài vi c chuy n t i

lo i truy n ng n,

th ng Ti p xúc v i n

m t làn gió m

c Pháp và Trung Qu c S mô ph ng

(phóng tác) trong sáng tác theo các tác

i bình d , có tên

y, các t báo qu c ng ngoài

vi c góp ph n h tr hoàn thi n và phát

tri n ch qu c ng còn có nh

vô cùng quan tr ng cho s i và phát

H Chí Minh (t p 2)

c ng trong m t

n, chánh lu

cách khác, báo chí qu c ng chính là cái nôi

K t lu n

Tóm l i, s hình thành và phát tri n c a

c ng Nam B cu i th k

u th k XX g n li n v i công tác

d ch thu t và các t báo qu c ng Báo chí

qu c ng bên c nh chuy n t i các thông tin

ng th hi u c a công chúng lúc b y gi ,

b y gi T

c b t ngu n t công chúng báo chí,

d ch và báo chí qu c ng có vai trò to l n

Vi t Nam

Tài li u tham kh o

Nam K 1865-1930 Tp H Chí Minh,

Nxb Tr

và Ph m Th T Thy

Th D u M t, s 29, 48-57

Hoàng Ti n (2014) Ch qu c ng và cu c

cách m ng ch vi u th k 20 Hà

chí Nghiên c c, s 1/2007,

131-144

châu h c: tìm hi i vùng

t m i - d a vào tài li b ng

qu c ng mi n Nam t 1865 1930

Tp H Chí Minh, Nxb Tr

truy n di n ca (Riche et Pauvre) Saigon,

Imprimerie Commerciale Rey, Curiol et Cie

Tr n Nh t Vy (2014) Báo Qu c ng Sài

Gòn cu i th k 19 Tp H Chí Minh,

Nxb Tr

H Chí Minh (T p

c Báo chí Giáo d c) Tp

H Chí Minh, Nxb Tp H Chí Minh

Thông lo i khóa

trình (Miscellanées ou Lectures

instructives pour les élèves des écoles

primaires communales & cantonales)

Saigon, Imprimerie Commerciale Rey

& Curiol

c ng latinh v i s hình thành và phát tri n

c a ti u thuy t Nam B cu i th k

u th k XX T p chí Phát tri n

khoa h c và công ngh - i h c Qu c gia Tp H Chí Minh, s 9 (2006)

h c d ch Nam

B cu i th k XIX u th k XX T p

chí Phát tri n khoa h c và công ngh ,

t p 13, s X1-2010, 5-12