Nghiên cứu khả năng vượt qua căng thẳng thanh khoản và tín dụng của ngân hàng thương mại việt nam

HỒ CHÍ MINH LÊ THỊ THANH HUYỀN NGHIÊN CỨU KHẢ NĂNG VƯỢT QUA CĂNG THẲNG THANH KHOẢN VÀ TÍN DỤNG CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG TP... BỘ GIÁO DỤC

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG TP HỒ CHÍ MINH

LÊ THỊ THANH HUYỀN

NGHIÊN CỨU KHẢ NĂNG VƯỢT QUA CĂNG THẲNG THANH KHOẢN VÀ TÍN DỤNG CỦA NGÂN HÀNG

THƯƠNG MẠI VIỆT NAM

LUẬN ÁN TIẾN SĨ TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG

TP HỒ CHÍ MINH, THÁNG 03 NĂM 2022

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

LÊ THỊ THANH HUYỀN

NGHIÊN CỨU KHẢ NĂNG VƯỢT QUA CĂNG THẲNG THANH KHOẢN VÀ TÍN DỤNG CỦA NGÂN HÀNG

THƯƠNG MẠI VIỆT NAM

LUẬN ÁN TIẾN SĨ

Chuyên ngành: Tài chính Ngân hàng

MÃ SỐ: 9 34 02 01 Người hướng dẫn khoa học: PGS TS NGUYỄN ĐỨC TRUNG

TS PHẠM THỊ THANH XUÂN

TP HỒ CHÍ MINH – THÁNG 03 NĂM 2022

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan luận án “Nghiên cứu khả năng vượt qua căng thẳng thanh khoản

và tín dụng của ngân hàng thương mại Việt Nam” chưa từng được trình nộp để lấy học vị

Tiến sĩ tại bất cứ một cơ sở đào tạo nào Luận án là công trình nghiên cứu riêng của nghiên cứu sinh, dưới sự hướng dẫn của PGS TS Nguyễn Đức Trung và TS Phạm Thị Thanh Xuân, kết quả nghiên cứu là trung thực Không có sản phẩm/ nghiên cứu nào của người khác được

sử dụng trong luận án mà không được trích dẫn theo quy định

Tp Hồ Chí Minh, ngày 15 năm 03 năm 2022

Nghiên cứu sinh

Lê Thị Thanh Huyền

LỜI CẢM ƠN

Lời cảm ơn đầu tiên, tôi xin trân trọng gửi đến PGS TS Nguyễn Đức Trung và TS Phạm Thị Thanh Xuân đã tận tình định hướng nghiên cứu, góp ý, chỉnh sửa luận án và luôn động viên tôi nỗ lực trong suốt quá trình nghiên cứu để hoàn thành luận án

Tôi xin chân thành cảm ơn quý Thầy/Cô trong Hội đồng các cấp đã cho tôi nhiều ý kiến góp ý tận tâm, quý báu giúp tôi hoàn thiện luận án

Tôi xin chân thành cảm ơn quý Thầy/Cô các thế hệ của Trường Đại học Ngân hàng

TP Hồ Chí Minh đã trang bị cho tôi đầy đủ kiến thức, kỹ năng, phương pháp giúp tôi hoàn thành tốt việc nghiên cứu trong suốt thời gian học tập và làm nghiên cứu sinh tại trường

Tôi trân trọng cảm ơn Ban lãnh đạo Trường và Khoa Sau đại học đã tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình nghiên cứu

Cuối cùng, tôi xin chân thành cảm ơn gia đình, đồng nghiệp và bạn bè đã hỗ trợ tôi trong quá trình học tập cũng như trong thời gian thực hiện luận án

Tôi xin trân trọng cảm ơn!

Tp Hồ Chí Minh, ngày 15 năm 03 năm 2022

Nghiên cứu sinh

Lê Thị Thanh Huyền

TÓM TẮT LUẬN ÁN

Hệ thống ngân hàng luôn đóng vai trò quan trọng trong việc cung ứng vốn cho nền kinh tế và thực thi chính sách tiền tệ của Ngân hàng Trung ương Do vậy, việc đảm bảo sự ổn định và phát triển an toàn cho cả hệ thống ngân hàng là một nhiệm vụ quan trọng của Ngân hàng Trung ương và chính phủ các quốc gia trên thế giới Nhiều biến động trên thị trường tiền tệ trong thời gian qua, cụ thể là cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008 – 2010 đều bắt nguồn từ hệ thống tài chính Hòa chung xu hướng toàn cầu hóa của nền kinh tế, hệ thống tài chính ngân hàng Việt Nam đang từng bước mở cửa sâu rộng với hệ thống tài chính ngân hàng khu vực và trên thế giới Sự phát triển đa dạng các công cụ tài chính và hoạt động ngân hàng cũng đưa các ngân hàng đối mặt với nhiều rủi ro khác nhau từ rủi ro tỷ giá, lãi suất, thanh khoản cho đến RRTD và nguy cơ gia tăng nợ xấu Vì vậy, vấn đề đặt ra cho các ngân hàng thương mại tại Việt Nam là phát triển và áp dụng những kỹ thuật quản trị rủi ro tiên tiến để nâng cao khả năng phát triển bền vững của mình và ứng phó trước những tình huống bất lợi trong tương lai Tuy được nhiều người quan tâm, nhưng mức độ hiểu biết và áp dụng các công

cụ đo lường khả năng chịu đựng cú sốc rủi ro (Stress Test) ở ngay đơn vị quản lý cũng như ở các ngân hàng, đặc biệt là các ngân hàng nội địa ở Việt Nam còn rất nhiều hạn chế Về phía NHNN, việc nghiên cứu và ứng dụng các công cụ này trong hoạt động quản lý hệ thống ngân hàng là một yêu cầu tất yếu Trong thời gian tới, Việt Nam sẽ cho phép Ngân hàng Thế giới

và Quỹ Tiền tệ Quốc tế thực hiện các chương trình FSAP Do vậy, việc thành lập một bộ phận nghiên cứu và phối hợp thực hiện với họ về Stress Test là nhiệm vụ rất quan trọng Ngoài ra, với định hướng thực hiện chuẩn Basel II, tiến đến Basel III đối với hệ thống ngân hàng Việt Nam, Stress Test là một nội dung không thể thiếu Đặc biệt, trong giai đoạn hiện nay, khi vừa phục hồi từ cuộc khủng hoảng tài chính không lâu, nền kinh tế thế giới và cả Việt Nam đang phải đối mặt với một cuộc khủng hoảng mới – đại dịch Covid-19, được dự báo có thể nghiêm trọng hơn cả khủng hoảng tài chính 2008 Với vai trò là xương sống của nền kinh tế, hệ thống ngân hàng ở các quốc gia cũng phải gánh chịu những ảnh hưởng nghiêm trọng Với những

lập luận và lý do nêu trên, tác giả chọn đề tài "Nghiên cứu khả năng vượt qua căng thẳng thanh khoản và tín dụng của ngân hàng thương mại tại Việt Nam"

Bằng các kịch bản được giả định ở ba cấp độ căng thẳng khác nhau từ thấp đến cao cho cả hai rủi ro thanh khoản và rủi ro tín dụng, kết quả của nghiên cứu chỉ ra rằng phần lớn các ngân hàng vượt qua được cú sốc RRTK theo kịch bản có mức độ nghiêm trọng thấp nhất

với số ngày thanh khoản là 20 ngày; tuy nhiên đối với cú sốc với mức độ nghiêm trọng trung bình và cao nhất thì chỉ có số ít ngân hàng đảm bảo duy trì khả năng thanh khoản trong 20 ngày giao dịch liêp tiếp Tương tự, đối với RRTD cho thấy đa số các ngân hàng trong số 26 ngân hàng thương mại cổ phần thuộc mẫu nghiên cứu có hệ số CAR lớn hơn 9%, đảm bảo mức quy định về hệ số an toàn vốn của ngân hàng thương mại cổ phần khi trải qua cú sốc RRTD làm giảm giá trị tài sản đảm bảo và cú sốc làm tăng tỷ lệ nợ xấu ở mức thấp Tuy nhiên với kịch bản có mức độ nghiêm trọng trung bình và cao nhất, một số ngân hàng cho kết quả

hệ số CAR nhỏ hơn 8%, nghĩa là không đáp ứng được yêu cầu về duy trì hệ số an toàn vốn ở mức an toàn 9% của Ngân hàng Nhà nước Trong khi đó, phần lớn các ngân hàng còn lại đều

có hệ số CAR lớn hơn 8% và nhỏ hơn 9% khi trải qua kịch bản cú sốc RRTD có mức độ nghiêm trọng trung bình và cao nhất Kết quả nghiên cứu này là cơ sở cho các hàm ý chính sách đối với các ngân hàng thương mại, Ngân hàng Nhà nước nhằm kiểm tra sức khỏe hiện tại của các ngân hàng để cung cấp đánh giá toàn diện trong việc hoạch định chính sách và kế hoạch ứng phó với hai loại hình rủi ro chính là rủi ro tín dụng và rủi ro thanh khoản trong thời gian tới

Từ khóa: Stress Test, rủi ro tín dụng, rủi ro thanh khoản, ngân hàng thương mại, Việt

Nam

ABSTRACT

The banking system has always played an important role in providing capital for the economy and implementing the Central Bank's monetary policy Therefore, ensuring the stability and safe development of the whole banking system is an important task of central banks and governments around the world Many fluctuations in the money market in recent years, especially the global financial crisis of 2008-2010, all originated from the financial system In line with the globalization trend of the economy, Vietnam's financial and banking system is gradually opening up to the regional and international financial and banking systems The diversified development of financial instruments and banking activities also exposes banks to various risks from exchange rate risk, interest rate risk, liquidity risk to credit risk and, increased risk of non-performing loans Therefore, the problem for commercial banks in Vietnam is to develop and apply advanced risk management techniques

to improve their ability to develop sustainably and respond to unexpected situations in the future Although many people are interested, the level of understanding and application of tools to measure the risk tolerance (Stress Test) at the management unit as well as in banks, especially domestic banks in Vietnam still have many limitations On the side of the State Bank of Vietnam, the research and application of these tools in the management of the banking system is an indispensable requirement In the coming time, Vietnam will allow the World Bank and the International Monetary Fund to implement FSAP programs Therefore,

it is very important to establish a research department and coordinate with them on Stress Tests In addition, with the orientation of implementing Basel II standards, approaching Basel III for the Vietnamese banking system, the Stress Test is an inevitable content Especially, in the current period, when it has just recovered from the financial crisis not long ago, the world economy and Vietnam are facing a new crisis - the Covid-19 pandemic, which is predicted to

be a new crisis that could be more serious than the 2008 financial crisis As the backbone of the economy, the banking system in many countries also suffered serious effects With the

above arguments and reasons, the author chooses the topic of “Research on the ability to overcome the liquidity and credit stress of commercial banks in Vietnam”

By assuming scenarios of three different stress levels from low to high for both liquidity risk and credit risk, the results of the study indicate that the majority of banks survive the liquidity risk shock under the lowest severity scenario with 20 days of liquidity; However,

for shocks with medium and highest severity, only a few banks can guarantee to maintain liquidity for 20 consecutive trading days Similarly, for credit risk, it is found that the majority

of banks among the 26 joint-stock commercial banks in the sample have a CAR of more than 9%, ensuring the prescribed level of the safety factor The capital of a joint-stock commercial bank when experiencing a credit risk shock reduces the value of collateral assets with a low decline rate, similar to the results of the Stress Test according to the shock scenario that increases the debt ratio bad at a low level However, with the scenario of the medium and highest severity, some banks give a CAR of less than 8%, that is, it does not meet the requirement of maintaining capital adequacy ratio at 9% of the State Bank of Vietnam Meanwhile, most of the remaining banks have CARs greater than 8% and less than 9% when experiencing the credit risk shock scenario of the medium and highest severity The results of this study are the basis for policy implications for commercial banks, the State Bank of Vietnam to examine the current health of banks to provide a comprehensive assessment in policy making and a plan to deal with two main types of risks, namely credit risk and liquidity risk in the coming time

Keywords: Stress test, credit risk, liquidity risk, commercial banks, Vietnam

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

BCBS Basel Committee on Banking

Supervision

Ủy ban Basel về Giám sát Ngân hàng

BHD Bank Holding Company Công ty chủ quản ngân hàng

CEBS Committee of European

Banking Supervisors

Ủy ban Giám sát ngân hàng châu Âu

ECB European Central Bank Ngân hàng Trung ương Châu Âu

FED Federal Reserve System Cục Dự trữ Liên bang Hoa Kỳ

FSAP Financial Sector Assessment

Program

Chương trình đánh giá khu vực tài chính

GDP Gross Domestic Product Tổng sản phẩm nội địa

IMF International Monetary Fund Quỹ Tiền tệ Quốc tế

SCAP Supervisory Capital

Assessment Program

Chương trình giám sát quản lý vốn

ST Stress Test Đánh giả khả năng chịu đựng cú sốc rủi

ro/sức chịu đựng

VAMC Vietnam Asset Management

Company

Công ty Quản lý tài sản của các tổ chức tín dụng Việt Nam

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

TÓM TẮT LUẬN ÁN iii

ABSTRACT v

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT vii

MỤC LỤC viii

DANH MỤC BẢNG BIỂU SỐ LIỆU xi

DANH MỤC SƠ ĐỒ VÀ HÌNH xiii

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ NGHIÊN CỨU 1

1.1 Lý do nghiên cứu 1

1.2 Mục tiêu nghiên cứu 15

1.2.1 Mục tiêu tổng quát 15

1.2.2 Mục tiêu cụ thể 15

1.3 Câu hỏi nghiên cứu 16

1.4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 16

1.4.1 Đối tượng nghiên cứu 16

1.4.2 Phạm vi nghiên cứu 16

1.5 Phương pháp nghiên cứu 17

1.6 Các đóng góp và điểm mới của nghiên cứu 17

1.7 Kết cấu của luận án 18

TÓM TẮT CHƯƠNG 1 20

CHƯƠNG 2 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ STRESS TEST THANH KHOẢN VÀ TÍN DỤNG 21

2.1 Rủi ro trong hoạt động kinh doanh ngân hàng 21

2.1.1 Khái niệm về rủi ro 21

2.1.2 Các loại hình rủi ro kinh doanh ngân hàng 21

2.1.3 Rủi ro thanh khoản (Liquidity Risk) 22

2.1.4 Rủi ro tín dụng (Credit risk) 23

2.2 Tổng quan về Stress Test 24

2.2.1 Khái niệm về Stress Test 24

2.2.2 Ứng dụng và tầm quan trọng của Stress Test 25

2.2.2.1 Phân tích vĩ mô hệ thống tài chính ngân hàng 26

2.2.2.2 Phân tích các chỉ số về tính lành mạnh tài chính 28

2.2.2.3 Tầm quan trọng của Stress Test 28

2.2.3 Phân loại Stress Test 30

2.2.3.1 Phân loại Stress Test theo cấp độ vi mô và vĩ mô 30

2.2.3.2 Phân loại Stress Test theo cách tiếp cận Top-down và Bottom-up 32

2.2.3.3 Phân loại Stress Test theo loại hình rủi ro 33

2.2.4 Phương pháp thực hiện Stress Test 36

2.2.4.1 Loại hình rủi ro và quy mô tác động 36

2.2.4.2 Phạm vi kiểm định và chỉ tiêu đo lường tác động 36

2.2.5 Phương pháp xây dựng kịch bản Stress Test 39

2.2.5.1 Phương pháp “kịch bản xấu nhất” 40

2.2.5.2 Phương pháp “cú sốc mạnh nhất” 40

2.2.5.3 Phương pháp “thực tế” 41

2.2.6 Cơ sở lý thuyết của khung phân tích Stress Test 43

2.2.6.1 Cơ sở lý thuyết của khung phân tích Stress Test rủi ro thanh khoản 44

2.2.6.2 Cơ sở lý thuyết của khung phân tích Stress Test rủi ro tín dụng 46

2.3 Cơ sở lý luận về Stress Test rủi ro thanh khoản và rủi ro tín dụng 50

2.3.1 Phương pháp Stress Test rủi ro thanh khoản 50

2.3.2 Phương pháp Stress Test rủi ro tín dụng 55

2.4 Tổng quan nghiên cứu 56

2.4.1 Nghiên cứu quốc tế 56

2.4.2 Nghiên cứu trong nước 61

TÓM TẮT CHƯƠNG 2 72

CHƯƠNG 3 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 73

3.1 Stress Test rủi ro thanh khoản 73

3.1.1 Quy trình nghiên cứu và thực hiện Stress Test rủi ro thanh khoản 73

3.1.2 Xây dựng kịch bản Stress Test rủi ro thanh khoản 73

3.1.2.1 Nguyên tắc và quy trình xây dựng kịch bản 73

3.1.2.2 Kịch bản rủi ro thanh khoản 78

3.1.3 Phương pháp thực hiện Stress Test rủi ro thanh khoản 80

3.1.3.1 Đo lường khả năng thanh khoản 80

3.1.3.2 Đánh giá khả năng đáp ứng thanh khoản trong ngày theo Stress Test 84 3.2 Stress Test rủi ro tín dụng 85

3.2.1 Quy trình nghiên cứu và thực hiện Stress Test rủi ro tín dụng 85

3.2.2 Xây dựng kịch bản Stress Test rủi ro tín dụng 86

3.2.2.1 Nguyên tắc và quy trình xây dựng kịch bản Stress Test 86

3.2.2.2 Kịch bản rủi ro tín dụng 89

3.2.3 Phương pháp thực hiện Stress Test rủi ro tín dụng 92

3.3 Dữ liệu nghiên cứu 94

TÓM TẮT CHƯƠNG 3 95

CHƯƠNG 4 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 96

4.1 Đánh giá khả năng chịu đựng rủi ro thanh khoản của ngân hàng thương mại bằng phương pháp Stress Test 96