Trong du nay cac ong da lenh cho tinh t h i n Bien Hoa, Gia Dinh, VTnh Long va Djnh Tu-dng phai lam vdt chu-dng ngai de lam ach tac du'dng song khong cho quan Phap phdt huy du'p'c t h i
Trang 1Sl> HOC - NHAN HOC - N G H I E N C I > U T O N GIAO
Giai THIEU VAN BAN V^ NHU'NG NGAY D A U KHANG PHAP TAI NAM Bp TRONG NAM TU DUC THU 12 (1859)
HUYNH VINH PHIJC
Ngay 01/9/1858 quin Phap no simg tan cdng Di Nang, chiim ban dao San Tri, nhwng tnrdc sw dinh tra quyit lipt cila si din Da Nang quin Phip khdng the md rdng pham vi chiim ddng Nen diu nim 1859 quin Phap keo vio tan cdng Gia Bjnh, ngiy 17/2/1859 bao Phwde Thing tinh Bien Hda va bao Cin Gid tinh Gia Binh that thO, ngiy 18/2/1859 quin Phip chiim tinh thanh Gia Bjnh Sau khi Gia Djnh that thii, chl trong 5 ngay (22/2/1859 - 26/2/1859) trieu dinh Hui di cd den 6 van ban (du va m$t du) - theo si chiing tdi swu tam dwac - gdi vio Nam Ky truyen Ipnh eua triiu dinh vi cic vi$e lien quan din ching Phip xim Iwpc Cic van ban dd cho ehung ta mpt cii nhin can dnh vi nhirng ngiy dau tien trong cudc khing chiin chong Phip tai Nam
Ky Trong bii viit niy, chiing tdi gidi thi$u toin van 6 vin bin trin Cic vin bin nay hi$n dang dupe Iwu trw tai Trung tim Lwu trw Qude gia I (Hi Ndi)
1 GIA DINH D 6 | P H 6 V d i CAC DONG
THAI DO T H A M V A T A N C O N G X A M
LUQC C O A Q U A N P H A P
Ngdy 01/9/1858 thuyin chien lien quan
Phap-Tay Ban Nha n l sung 6' ban dao
Huynh Vinh Phiic Tidn ST Tmng tam Van hoc
hoc va Ngdn ngu hpc Vidn Khoa hpc Xa hdi
viing Nam Bp
Bdi Viet Id mpt phan k6t qua nghidn ciru dd tai
cSp BS 2013-2014 VSn ban hanh chinh triiu
Nguy§n tai Nam Bd vdi vin de tht/c thi va
quan iy chti quyin quoc gia Chii nhidm
Huynh Vinh Phuc Chu tri Vipn Khoa hpc Xa
Son Tra - Ba Nang mo' d i u cudc chiln tranh xdm Iupc nuije ta eua Phdp Dudi
su lanh dge eua Nguyin Tri Phuong, qudn dan Dd Nang da khang cu mgnh
me, day lul eae cupc t i l n cdng cua Phdp vao Da Ndng Khfing ehiem dupe Od Nang, dau nam 1859 Phap dem binh thuydn vao t i n efing Gia Dinh Gia Djnh
la mpt thuong cang quan trpng eua Nam
Bp, ndn truo'C khi t i n cong Gia Djnh quan Phap da eo nhii'ng ddng thai tham thinh, tham dd tinh hinh Vao nam Tir Dire thir 4 (1851) mpt van ban eua bO
Trang 2Nguyin Tri Phuong da goi v l trilu dinh
mpt bao cdo v l vide thuyin ciia Phap dd
neo dgu trong hai phdn cua bao Phuo'c
Thing tinh Bien Hoa Van ban nay che
thiy It nhit trong 8 nam truo'C khi xdm
Iupc, qudn Phdp da tham sat cdc don
ven bien Dong Nam Bp, ding thoi cung
che thiy chinh quyen nha Nguyen cung
r i t canh gidc vd\ cac dpng thai cua
ngud'i Phdp, vd cd su theo dfii chat che
cde hogt dpng eijg Phap trong hai phgn
Viet Ngm:
TD 041206-269-34-khang Phdp
H « R * t ^ K § f I l l B
mm
m
atiMi(fHS«ER»»SfS«! • *¥+.S+AB
SMftHSAaass-iiusjRiiwitiaBfflas
M
E a s ; « » 5 a Ess«« Eisa« e R a «
« n
Dich nghTa:
Tw Dire nam thir 04 (Tan hpi) ngiy 06
thing 12 (26/01/1852)
Bp Binh
Tau
Nay nh$n dwpc td tw cua Kinh Lwpe sir
Nam Ky Nguyin Tri Phwang tw vi vi$c:
Ngiy 16 thing 10 nam nay vio gid mill
thay ed mdt chiic thuyin miy Idn eua
Tay Dwang din neo d$u phia trwdc bao
Phwde Thing tinh Bien Hda, din gid than
thuyin ay nhd neo di vi hwdng ddng
Lpi nh$n dwpc td tw cua thw Die phu
chon ngudi min can bi mat din duyen hii nwdc Thanh de tham thinh tinh hinh phi Thanh
Sw vipe liin quan din nwdc ngoii, thin
Bd kinh can dem nguyin hai td tw dd trinh ten
Thin Vu Vin Trung phung thio cii Than Tnrong Bing Qui, Tnrong Quic Dung, Nguyin Binh Bio phung duyet
Bao Phuoc Thing thudc tinh Bidn Hda
va tan Can Gifi' thufic Gia Dmh la hai tiln don trong vide phfing thu va bao ve Bien Hoa - Gia Dinh, do dd khi bo Da Nang quay vde xdm Iupc Nam Bd, qudn Phap
dd tan cfing vdo hai vj tri nay truoc tien
Dg/ Nam tht/c iuc ghi nhdn qudn Phap da
dem 20 chien thuyin b i n pha bao Phuo'c Thing, Lanh binh Bill Thoa phai cho quan lui v l bao Bao Trdm Nhung do
vj tri quan y l u eiJa bae Phuo'c Thing ndn khi vua Tu Birc nghe tin lien ra Ipnh eho Tudn phu Bidn Hda la Nguydn Dirc Hoan phai d i l u qudn d i n tran giii' nhung viing lan egn Qudn Phap eung t i n cfing vdo eac vj tri phdng thii khde treng hai phgn Can Gio', nhu d i n Ta Bjnh, Tam Ky, Blnh Khanh, PhO My, Hii'u Binh, dieh qudn da t i l n sat d i n tinh thdnh Gia Dinh Truo'C tinh hinh nguy d p dd, Hd doe Vti Duy Ninh da phai khan t u eac tinh hpi quan den ciru Su kipn trdn cho thiy mgc dil cfi su de phfing nhung sire phdn khdng ciia ede don bao tgi Gia Dinh
-Bidn Hoa la r i t y l u Dai Nam thwc lue
ehep: "Vua dy eho quan binh s7 phu Nam
Ky rang: Quan eua Tdy duong da vdo
Da Nang Igi den Gia Djnh, Bidn Hda Pham sT phu nuoc ta khong ai la khfing
n i l gign Nhung vi thai binh da lau ngdy
Trang 3cung so hao Bon die, phu, b l , an cac
nguoi d i u nen trin tTnh, cho d l cho ddn
kinh dpng N i u ngud'i nap co Idng nghTa
dung muln tdng qudn, thi ehe ldp dodn
luyen tdp huong dong di tw giu' liy ldng,
cho viec phong bi dupe nghidm ngat"
(Quoc sir quan trilu Nguyen, 2007, tr
592-594) Tinh hinh nay dupe d l cap
den trong nfii dung ciia van ban:
TB 120120-30-102-khang Phdp
AM
g a * SHS« sjis:a»±
Kl
« • » *x««siiwBi»»a» aw«na
*is«tti» Ha±R««^s;K«s.(B*TH«
-ss«»T««aa«BB#a«:s«xisais)«
a»««fAt8«*a«m * « » « , anis
s , s««iii, asi(fiRjs«»«, mt*mm
s i i t » « » i i x i : « « « j i , « J L B « « i a
•?«*«« m^eiamumu •«)S*'*±i
« a B « « i B l i , «!»«:» , » * » S t « * i l
a , » « * ttiit
• H E R a « I B ».««E»BBfE E ! » * B » S
a
sm.m Ejsas, estxii^Ba
Dich nghTa:
Tw Dirc nam thir 12 (Ky mui) , ngiy 20
thing 01 (22/2/1859)
N0i cie
Than Phpm Thanh Phpm Phii Thir,
Hoing Vin Tuyen phung Thuang
Du
Dwang di tam dia nhd nhen tinh nhw lang
sdi, di din biin Di Nang giy sw, nhiiu
lin bi quan binh dinh giit, nay lai vio
haiphpn Gia Bjnh, Biin Hda quay nhiiu, tam dia bpn man di khdng cd gi khic li cwdp phi Pham li sT din ta khdng ai la khdng tire gian din noi tdc dt/ng dpi mu, hwdng thai binh liu ngiy, bong gip einh loan khdng ai li khdng kinh sp, nhwng ngwdi cd dung khi vi hiiu biit khdng ai
li khdng hwdng ve diiu nghia Nay du cho eic vien Tdng Bic, Tuin Phil, Bd Chinh, An Sit lue tinh Nam Ky phai giir yen dja phwang minh khieh 1$ din binh khdng de hp bj kinh ding, vi din Nam Ky vdn la ngwdi hiiu nghia, nhw ed ngwdi nghia dung tinh nguyan tdng quin thi chip nhpn Lai phii tu hpp hwong dung thanh doin ngu de tap luyen,
tw bao v$ eho nghiem ngat, khdng di tinh hlnh xiu lan rpng Cic dng diu ii ngwdi cd trich nhipm giw dat, cin phii hiiu tinh thi mi hanh ddng, ehd di su vipe hw hdng, nhanh chdng iim yin hai phpn, giir an ninh bien gidi, nhw vay mdi tan tim Khim thir
Phung duyet than Nguyen Tien Hpi kf Boi chiiu thin Tdn That Dwang kf Than Phan HO'U TO- phung thao cii Thin Phpm Thanh, Phpm Phii Thu; Hoing Vin Tuyen phung duypt
Cung ngay trong ngay 20 thdng gidng nay Vipn Co mdt c6 mgt dy go'i vdo Nam
Ky canh bdo vipc Phdp dy d l Cao Midn theo v l vd'i hp nen e i n canh gidc vd chii tdm bao vp an ninh bidn gifi'i Cong vide bidn gioi giao eho Cao Hiru Due dupe tiiy nghi xii' ly
TD 120120-27-khdng Phdp
Trang 4S ^ S ^ S S ^ a n (mit chD- vi van ban bj
rach) ±
mtts
ffiJff;^=SSJil6Jfe^^W9« (mat chu' vi
van ban bj rach)
Dich nghTa:
Tw Dux: nam thw 12, ngay 20 thang 01
Vi^n Cc m$t
Trwong Dang Que, Phan Thanh Giin
phung Thwt/ng
M$tdt,i
Luc tinh Nam Ky, An Giang la dit dja dau
tiep giap v&i Cao Mien Luc nay bon Tay
xam nh^p tan Cin Gid - Gia Djnh, y the
m^nh quay nhieu Cdc tinh vl$c thu thue,
viec cip phat g$p nhiiu khd khan, ntKfC
Cao Mien tuy cong n^p va ximg than
nhwng long d? khdng trung thinh Gan
diy Cao Mien hay bj bpn Tiy du ho$c
hua vi v&i ho, ta cd ddng tmh gi tit hp
lien biit (va bdo eho Tiy), v$y trw&c phai
lo dl/ phdng, khdng thi scr suit Tat ca
cdng vl0c bien phdng va tinh hlnh din
chung giao eho Doe than Cao HCru Dwe
gia y nghiem phdng, tuy nghi xu- tri, cot
sao cho dtfoc yen tTnh, nhim khong chi
$1/ vi$c luc chwa phit Id, lim cho bien
gi&i khdng cd ke mong hoi phuc, nhw the
m&l khdng phu long ky thic cua vua v&l ngw&i & cdi bien, hay co gang thi hanh Kham thw
Than Phan Than Gian phung thio Than Truvng Dang Qui Tdn That Cap phung duyet
2 CHI^N LUQC PH6NG T H O D U ' O ' N G
S 6 N G VA OLraNG BO €)£ LTNG P H 6
v ^ i SU" MO RONG TAN CONG COA
QUAN PHAP Quan Phdp nhd vdo chiln thuyin nen chiem du'p'c u-u t h i so vo-i qudn tJOi nha Nguydn, va hp nhanh chong chilm du'p'c cac vj tri phong thu hai phdn va du-crng song cua qudn trilu dinh Tinh t h i do buQC nhd Nguydn phai bo l^i nhi>ng t i n
va d i n bao & ven biln dpc theo cac con
song d l lap nhu'ng tuyin phpng thu md'i tren d i t liln Dai Nam thyc luc chdp:
"Rut bo trgm du'dng thuy (Bidn PhCic,
Bien Ll) a tinh Bien Hoa, d l i dat 4 trgm
du'dng bp (Bien Cu-dng, Bien Thuan, Bidn Tan, Bien Lpc mdt trgm 60 ten)" (Quoc si> quan trieu Nguyin, 2007, tr 601) Sy vide nay cung du'p'c phan anh trong dg ngdy 21 thang gieng nam T y
Birc thu 12 cua Trucng Dang Que, Lam
Duy NghTa, Tran Tidn Thanh, Nguyen HOu Thanh vd Nguydn Luan gdi cho cac tfnh Nam Ky Trong du nay cac ong da lenh cho tinh t h i n Bien Hoa, Gia Dinh, VTnh Long va Djnh Tu-dng phai lam vdt chu-dng ngai de lam ach tac du'dng song khong cho quan Phap phdt huy du'p'c t h i manh cua hp, dong thdi phai tu bo dydng bp de tien thong tin lien Igc Tuy nhien, vdo thdi dilm nay c6 the cac 6ng nhan dinh tinh t h i chua den n i i nguy ngdp nen Idi le trong du chp thay cac
Trang 5v l n d l phfing thii o' An Giang va Ha Tidn,
chi giao cho Cao HOu Due dam trdeh
bidn phong
TD 120121-39-102-khang Phdp
B«)SK¥E.aKtS«a
e 5 « a S E « « I S g H i a » E K « « E R ! « » ±
16
M*f«'«*s»a»jisf«H iitsafxaasm'*
« a » , Rtt««i)tt«saa »iK»!i;a*«=F
%attiB« Vilfa XS , 4cH, g.wmts
,«aS18«BI«B» , (Bl»ft1S5Iiii««« , »ffi
« E , sa!!8HBTB5«awai#fi, H a a s
5!S)xaH»i«»MffBa««sfs«« mmm
«ttM«« !F*='t5E)«BfBS5SW«<«» , KS
* « « s ' s a s s B s t s B B s a a n [ «
"'1 BffBis* 5ta»M , vmKmnmsam
i «5fl«iswft«a wwft x » i i i «
x»,wt>;»«a i i f f « « i * a « M s • « » *
B M t i B a E a a s « e » * B n i t
E « a « a t t i t « B ± » i B ; - 5 m x s s a i s , ts
* « S M i S X « * « * a Xil*RtlB»»6SS
•«i«'i:,-a« a!a»ft(SBB!iRfla»aiiia
'i:,-iis*ii «K=«waff«» asfltjs
EiSSa , E#»t« ERSsE ER»»BI
Dich nghTa:
Tw Buc nam thO' 12 (Kf mill), ngiy 21
thing 01 (23/2/1859)
Thin Tnrong Bing Que, tam Duy Nghia,
Trin Tiin Thinh, Nguyin Huv Thinh,
Nguyen Lupn phung Thwpng
Du
Bja thi cic tinh Nam Ky tiip liin nen sw
biin nai niy liin anh hwdng den nai
khic, lin niy bpn Dwang di quiy nhieu
dwdng sdng Gia Djnh, ehung dung thuyin ban phip uy hiip, khiin cac diem dwdng sdng deu bj trd ngai L$nh cho tinh thin eae tinh Bien Hda, Gia Bjnh, VTnh Long, Bjnh Twdng, tinh tir phia nam Vinh Long, Biin Hda, cac tinh phii tu sira dwdng bd, i$p diim sd, diim phu trong hpt cua minh di tien thdng bio tin tire Tinh than tinh VTnh Long vi Bjnh Tirdng xem xit nhung nai quan yiu trong hpt minh de phii biin binh vi lap dpi ngu hwang dung, cic tuyin dwdng sdng tuy dia thi mi lam vat chwdng ngai, eanh phdng nghiem m$t lam cho bgn Dwang di khdng xam pham dwpc Cac tinh Biin Hda, Khinh Hda, Binh Thu$n dia thi khdng qui xung yeu hope hi$n tai
vd sw, nhwng phdng trwdc se trinh duac noi lo, eac tinh thin phai thin hinh xem xet rd dwdng bp vi dwdng thuy trong hat nai nio cin phai tu sira de tru bj tnrdc, lim cho dwdng xi vOmg ving nhwng phai tiin hanh than trpng di khdng iam dan chiing xao dQng, nhw vay mdi dwpc Ngwdi gidi thi lo lieu ehu dao Khim thir Lal vang phung chiiu theo chau phi cua vua vi viec cic tinh d phia nam Wnh Long, Bjnh Twdng phii binh va lap ddi ngu hwang dung tuin tra, ngin chan, kiim soat dwdng sdng khien bpn Dwang
di khdng xam pham dwac Kham thir Chiing than thiet nghi tinh An Giang ii tinh thuQc thwpng du Hi Tiin a phia nam An Giang ea hai la dit bien gidi va diu each xa Gia Djnh, vipc bien phdng
va din tinh da giao cho Cao Huv Dwc gia tim lo lipu Nay niu phii binh tri phdng, lap ddi ngO hwang dung Ihi rit ngai sS kich dpng da tim cua gl$c, nhu
Trang 6v^y th$t khdng tipn, vay vi vipc dd xin
nen dinh bipn Mpi vipc kinh can tiu lin
Thin Trin Tien Thinh phung thao cai
Thin Trwong Ding Qui, Lim Duy Nghia,
Nguyen HO'u Thinh, Nguyin Luan phung
duyet
Cung ngay trong ngay 21 thdng gieng do,
Vien Co mgt da mgt dy khiln trdch quan
qudn Gia Bjnh da khdng nghiem nggt
phong bi va hot hoang truo'C s u xdm
nhgp eiia Phdp, de eho Phap Ipng hdnh
trong lanh tho eiia ta Tuy nhien, de bae
t i n luc lupng, mgt dy eho phep Vu Duy
Ninh vd T r i n Tri dupe phdp rCit qudn
khoi cdc vi tri phdng thii ven sdng d l c l
thii treng thanh tri chd' vien binh tir kinh
den; vd d l khich Ip tinh thin quan binh,
dy eung hua ban thud'ng trong hdu n i u
quan binh danh lui dupe qudn giac
Nhung chiing tdi t h i y rang qua mgt dy
ngy trilu dinh vua T u Bii'C cfi le da phgm
sgi ldm trong vipe chf dge phuong an
ching gidc S6' dT truo'C dfi qudn Phap
phai ait khdi Dd Nang la vi tgi day chiing
dd v i p phai sire khdng c u mdnh lipt ciia
qudn ddn Da Nang, cuong quylt khdng
cho chiing d l bd Idn d i t lien Do dfi, n i u
0' Nam B6 trilu dinh eung cuong quylt
khang eu nhu vdy, bang moi gia khfing
eho qudn Phdp d l bd ldn d i t liln thi eo
the bao vp dupe Gia Djnh nhu da bao vp
Da Ning Vi de eho quan Phap do bfi len
bo' ndn qudn Gia Djnh da bi nhilu ton
thit, Quan Phap vdy danh tinh thdnh Gia
Bjnh, quan quan tan chgy ca, thdnh bi vfi',
Quyln D l d i e Id T r i n Tri, Bo ehinh Id VD
Thuc, Ldnh binh Id Tdn Thit Nang chay
d i n bao Tay Thai huydn Binh Long; HO
d i e Id Vu Duy Ninh chgy ra huygn Phiic
Lpc, thdt cfi chit o thfin Phiic Ly; An sat
Id Le Tir cung t u tu" Truo'C dd khi vua dupe tin qudn Phap t i l n sat d i n thanh Gia Dinh, lap tire sai tuan phii Ha Tidn la Nguydn Cfing Nhan dem qudn VTnh Long, Dinh Tufi'ng d i n ngay d l phdng giu vd danh giac, cimg vd'i mpt s l eac quan tufi'ng khde Vidn qudn md'i di dupe vdi ngdy, thi tin bao thdnh Gia Binh thit thu
da den noi (Qufic si> quan trieu Nguydn,
2007, tr 595) Sau day la van ban mdt
du nfii tren ciia Vipn Co mat:
TD 120121-43-102-khang Phdp
BaSK¥iEJ31lt)S«H
E i S a S E i S a f B S i SKI
iit3:)»m»«axRE»xisasffi8)Ti»«aff
»TB!l!»n»-3SAa« Ma»*«RBSft«
*m si&mmxmistvi :nx.ms xit» mi.n, *A=Fii»«« a i « » f t f t i i « » i » » *
m «'?«%, M«aE:ie KKHSIWI^V^*
nli#« , ls»IR»rB-fflt»»S=FMaam*
a , XBTtt«»mfKHril8i«S
a s a t t * » » » t s s » s , j!D^ffi«is«BSi iM'»«« , B|IS*XBr.t , S»«P5»«*EI»
t,, »SH'g'ii«ffit, iifis«sftBii!*»a
s xifsxsiaftHft«»»*"ett, RMB'B*
A, «3«s»Mffiaiiiii, i^^ti^ ^innm
«t»;tx mm%tn%i^ «««fiM»ttc m
«*»B«=FBaSJHKH«aMa« i»*W«l
«*S»«ttXB:««»»«smB8KSJiS:S a
Trang 7• R i , cxmrni HH««H«SBH5ESr S
S S U f f l f f i tSllt
smmmmam
Dich nghTa:
Tw Dirc nam thir 12 (Ky mui), ngay 21
thing 01 (23/2/1859)
Ca mil vipn
Thin Tnrong Bing Que, than Phan
Thanh Giin phung Thwpng
Matdu
Lin niy bpn Dwang di y manh ngang
nhiin lam diiu xing bay, dim xdng vao
hai phpn tan Cin Gid - Gia Bjnh, keo
nhau theo dwdng sdng danh chiim bio
Huv Binh vi bao Ti Djnh Nhwng thuyen
cua bpn di eh! han 10 chiie, nen ude
ring si quan bpn ehung cung khdng
ddng, v^y mi da dim xam nhap siu vao
dit eiia ta Nhw thi du thiy dja phwang
da lo li trong vipe phdng bj nghe thay
giac da sp hii bd ehay, di eho din noi
bpn di dwpc thi kieu ngao, hung hang;
101 bon di xim phpm den quan binh din
ehiing nwdc ta khien eho ai eung cam
gian dwng tde Nay tinh hinh tuy dang
nguy cap nhwng niu nhw gia vung dwpc
chi khi, bio vp thinh tri, dao hao siu,
dap twdng vung chic, nhan dan dong
Idng ei thu chdng giac, thi dil thuyen
giae cd tiin sat chimg cung khdng dam
bd thuyen ten bp di viy thanh Chi ed
Idng dung cam chdng lai vdi quan vay
bin phia, ra sire tCr thii di chd vipn binh
thi mdi giw dwpc lau dii, lai phai lupng
xit ning Iwc vi sw vide di sao cho kho
ting quin nhu khdng bj rai vio tay gipc
Ke sich hay niy bpn Vu Duy Ninh iai khdng lim dwpc, tinh hinh sau niy ra sao trim khdng sao biit dwpc Nay Ipnh eho bpn Vu Duy Ninh, Trin Tri xet rd tinh thi, niu nhw khdng the ngin dwpc bpn di ten bd danh vio tinh thinh thi lap tire ddng chat cira thinh, dOng go,
di iim chwdng ngpi, phan chia binh linh
cd thO, cimg song chit vdi thinh, nhw vay bpn giac ed trim ki cung khd dinh bpi dwac ta Lpnh chp dao binh ciia Tnrong Van Uyen a ngoii thanh ehpn dit ddng quin, diiu gap bien binh cic tinh, ra hjch keu gpi nghia dan hwang dung tiiy co tien dinh giac, ndi ngoai thinh cimg hiep dong tin cdng Nhw trwdc khi quin binh triiu dinh din da dinh lui dwpc bpn cwdng di thi bpn ngwai di lap dwac cdng Idn, tram si phi 1$, die bi$t ban thwdng: Ngwdi ed tdi se dwac khoan glim, ngwdi cd edng se dwac uv thwdng thing chuc Khdng may thi iwc di kipt khdng thi lo toan thi cung phii hit sire duy tri de ehd dai ddi quan binh d kinh din, hai ben cimg hiep sire danh gipc, lal phai giO' vOng tinh hinh khdng de din ehiing kinh sp, nghiem sire cho cie phii huy$n ting ly di phdng din
ta dao, khdng di hp th&a ca xuin dpng, nhw v$y npi hoan se hit mi bpn ngoai khiu cung sdm tw bj dipt Vi Nam Ky vdn la din trung nghia, tnrdc diy trir hung dipt nghjch cung da phan dwa vio swe iwc cda hp, neu bpn cic ngwai biit lay ly lam cho hp hieu, liy nghia khieh /d
hp thi tat tram hp diu li linh, dii khiin chp bpn giac phii chit Ha cd can phii dpi binh d kinh ky met nhpc tien danh? Nhung dieu tren la toi thiit yiu, bpn cic •
Trang 8Than Phan Thanh Giin phung duypt thio
Bpc vdn ban trdn chiing tfii nhgn thay tuy
trilu dinh r i t cuong quylt bao vp lanh
t h i , kdu gpi ddn binh ding Ifing c l thii,
ciing sing chit vd'i thdnh, nhung trilu
dinh da phgm sgi lim nghidm trpng khi
nhdn djnh qudn Phdp khong ddm bo
thuyin d l Idn bfi' t i n cfing, nhit la khi
chpn chiln thugt phfing ngu thy dpng o'
trong thdnh tri Nhii'ng sal l i m do da d i n
d i n hgu qua tai hgi khiln Nam Ky roi
vdo tay qudn Phap
Sau khi ban hdnh dy trdn 2 ngdy, tire
ngdy 23 thdng gidng trilu dinh Igi go'i
vdo Nam Ky mpt ban dy khae, npi dung
ban dy nay eho thiy tnlu dinh ddnh gia
cao vd r i t hy vong vao tinh thin nghTa
dung eiia sT ddn Nam Ky, tin tuo'ng vd'i
long phin nghTa sT ddn Nam Ky se ddnh
lui dupe qudn Phap Tuy nhidn vdn ban
ndy eho thiy trilu dinh Igi nhgn djnh sai
l i m khi cho rang qudn Phdp bo thuyin
Idn bfi' thi hp se m i t uu t h i , nhung ky
thue khi Idn bfi' bp binh cua Phdp md'i cfi
d i l u kipn phat huy t i i da uu t h i vupt trdi
ciia hp ve vu khi
TD 120123-49-102-Khang Phdp
E S i t , E S « S , E8ISiM»±
tn
iii;K»*«»T»», KSBSis aatasii
mmMnm»»9i itttRitttstxsimmiA^
•? i«i2!*sist8fli««fA'«asa«8mi*,
• e t - » ¥ , xtiiiaK2;be»»%i£<!eflsii
m»mmmMntiimmist:w»j]mm m^ms
m ffiSKmiSK saisiiiiiiiMii /I«A'C<
«i^««^«s±», iaa±s»^i5»«fli HE
MI!8Tia+«ilffia=fa-==FA , t»»fiB«B«
ft, U/'Nitssia-n't-««si»»<5!i»a* ?
a x H""i ««»2.aaiBTSflT«»«»'i>s
a w M w a a s s R i t * , ESiawMioita
« « BXH««« a»i«»K««, agijatu
* * » , mns's.siimunittais.'ummti m
±R3I , »aji,BI8E»H¥a»i.S , TSMH
[9mi^»tfm¥"] i i a , * Y « « M « « K
zmmsnm±B.ik
x a s « » f t « a ± *»A8»tiiftm»!», *
t r s n s s i s s i i S i j i , j i e e s ' t t i t t t , » » «
i S ! » i a « , « S » K a » i S * E » i 7 i t * » » «
«msm Ktt
X K » a E I S ! B « « » B S « S » * X » « l
• « a s i s i i » S A B » H w i ; t a ! m s i i i » *
If B6Efi«»[»!«S)SteS , B i * * a y*,»8K^
a E s s i i i i « « ¥ » s s s 9 ^ i i i a 3 E W f f i « a « ,
• B!BS8E»W*IB E f i S g S « S , EJISl
Dieh nghTa:
Tw Dwc nam thw 12 (Ky mui), ngay 23 thing 1 (25/02/1859)
Npi eae Than Pham Thanh, Pham Phu ThO', Hoang Vin Tuyin phung Thwpng
Du Bpn Duang di giy sw a Di Nang di bj quan binh dinh giit Nay bpn chiing iai vao quiy nhieu hai phan Bien Hda, Gia Bjnh Vi quan binh sa phdng nen din noi thinh Gia Bjnh that thii Nghe tin mi Idng day cim han, vi Nam Ky li dat long hung, din ehiing ban tinh trung nghja
Trang 9tu vi nhw may, mi khdi phuc dwac ca dd,
thong nhit dat nwdc qui thwc la cdng Idn
eiia nghia dan d diy, din khi nghjch
Khdi lim phin chiem cir thinh tri, hwang
dung cie nguoi cung lai doan luy$n ting
quan ra sire phi giic Idng tmng nghia
dd triiu dinh ludn ghi nhd Nay bQn hii di
lal dam vd le, khiin al ed tim nghe thiy
eung gi$n dwng tdc, twdng nghia si dan
ta ai ma ching cd Idng nghia phan nhw
vay Huong chl thuyen cua bon dl bit
qui han 10 chiic, linh cda chiing bat qua
mdt hai ngin ten, (niu bpn ehung) bd
thuyen ten bd thi ching cd uv thi gi, niu
dan blnh luc tinh son sac mdt Idng lay
ddng dinh it thi cd khd gi? Hi phai ngoi
nhin bpn giae ngdng eudng mi khdng
thay phin tam?
Nay phii khoa dao Vu Pham Chiu,
Nguyen Duy Quang Nguyen Ich Khiim
dem du truyin thj cho sT dan cie tinh
phia nam Bien Hda al ed ldng phin
nghia tinh nguypn giit giae thi eho tu hop
ren luydn, hoac theo sw chi huy cia quan
thw, hope tw minh tan edng giae, edn
nhung ngudi khie thi nen an tim canh
tie nhw thwdng chd cd kinh ddng ST dan
ai cung phii nghi din on him dwdng ciia
trieu dinh tmng may tram nim, ma nghi
din sinh ke cua trim vpn con ngwdi va
gia dinh, hit ldng hien mwu hiin Iwc
dinh giac giu'yen bien cwang, giac binh
tit se dwpc trpng thwdng Bd li diiu
tram rit ky vpng a nai sT dan
VD Pham Chiu sinh tnrdng a Nam Ky,
am hiiu dja thi nhin tinh d diy, lin nay
thi hinh nhipm vu phai chpn dudng di
sao cho nhanh nhit, di khip cic tinh
truyin du khich Ip s; dan hang hii tu
^ ^ vi theo sw sal phii cia Thdng dde
dpi than, vipc dinh giae cin phii kjp thdi
lo lipu Khim thir
Lai nguyin t$p ciia viin khoa dpo iy cung nghT phung ehl, nhwng vipc khic se
cd chi Khim thir
Phung duydt dil ehieu than Phan Huy Vjnh ky Thin Phpm Thanh, Phpm Phil Thir, Hoang Van Tuyin phung thio
Tuy Gia Dinh that thii nhung trilu dinh chi trach cir cac vien quan cfi trach nhiem la Vu Duy Ninh, T r i n Tri, Truang Van UyIn, ma khfing tuc khae trirng phgt
vi hy vong se chilm Igi dupe thdnh D l lgp cdng chudc tfii, trieu dinh da Ipnh cho
hp phai t i n cfing vdo thuyin ciia qudn Phap, khdng eho ho chuyin luong thuc
va khi gifi'i eud'p dupe eiia Gia Bjnh xuIng thuyin Mat khae eung truyen cho Gia Binh phai lidn k i t vd'i eac tinh Dinh Tuong, An Giang, Ha Tien de danh Phdp bao todn lanh tho
TB 120124-65-102-khang Phap
li«»lt¥iE.SItftBB
Ea(saE»;»m»±
mm
tt«»R5!5li«Efi«Si($ , «ffi*fSRiSi , a
9mm n»-smm sumaxsistt sxsix
SliiSfl»g«««ji , Ba2EJaiiltim«-B^»IH ,
a * s i i ( f a » a«Siij-agaiBfis«iifi
» aasusm* , -HSft^ss l i i a a T ? ^
5E±a»ffi« »aisa!aiifi«ji(-p»ii sunn
xwmsnm sffi-ftSKHiis, * [x«i"i » B.s»isn BijttanKTftssis, usajiijiis
Trang 10w ± « g , m*»ia= ti:iit»
Djch nghTa:
Tw Dwc nam thii 12 (Ky mui) ngiy 24
thing 01 (26/02/1859)
Vien Ca met
Than Tnrong Ding Que, Phan Thanh
Gian phung Thwt/ng
Matdu
Lan nay Dwong dl ddt nh$p Gia Dinh,
blnh thuyen cOa chung khdng nhieu, din
blnh Nam Ky ddng lei cd Vu Duy Nmh,
Trin Tri lo vi$e phdng thu Trwong Van
Uyin lam vl$n blnh tr(y glee, thi ma vCra
m&i dt^ng glee da bd don bao va tmh
thinh; Trwong Vin Uyen let l$p tiic rut
blnh khdng hi ung cO-u Lam tdi thin &
bidn cwong ma nhw the thi cii tam da
khd ndi ma dieu tdi cung khdng ke hit
Nhwng nghi du mit dit nhtmg cung cd
the thu phuc lei ndn khdng ti>c khae xw tdi
Thinh Gia Dinh Iwang thi/c khi gl&i nhieu
nay lei bj bpn gl$c chiim liy, thi khae gi
giup them cho bqn gl$c cwop? Nay
truyin cho Vu Duy Ninh, Trin Tri vi cac
vien nguyin Bi chinh, Lanh binh thu tip
tin binh, md nghia dung thu phue lai tinh
thinh, chudc tdi trw&c day (da de mat
thanh) Nhw thiy bpn gi$c chuyen Iwong
thi/c, khi gl&i xuong thuyin thi lip tOr: dinh giit, khdng de eho chOng chiem doet bat Cli thir gl Bon gi$c ddng trong tinh thanh, tat thuyin cua ehung & tren sdng se don dpc, v$y hay tim each thO'a
hw cdng phi thiiu huy thuyin cua bon chung Nhw the cung cd thi Iwtyng giam tdi trw&c diy Chuan cho Trwong Van Uyen tt/ lux/ng siie minh, niu cd thi tiin danh day lui quin glee, thi dd la cdng rit l&n, neu khdng diJ sOv thi phai hiep dong v&i cae tmh An Giang, Ha Tien, Djnh Tirong tim nhieu ke sich chong ct/ gia toin lanh tho Kham thw
Cung duyet than Tnrong Dang Qui ky, than Phan Thanh Gian ky
Van ban tren co le la van ban du cuoi cung cua trilu dinh gdi vao Nam Ky trong nhOng ngay cuoi thang gieng nam
Ty Due thCf 12 (1859) l<hi Gia Djnh vCra
thit thu Sau dd lir thang 2 den thang
ch^p ndm l y tinh hinh ngdy cang nghiem trpng, quan Phap md rpng chiln tranh, trong khi do tinh than chiln d i u cua quan linh trieu dinh sa sut, vide hau c i n chp
qudn dpi gdp nhilu kho khdn De d l i pho
vdi tinh hinh do, trieu dinh da ban hanh nhieu van ban chf dao silt chdt ky ludt trong quan dpi, chT dgo vide thu t h u i d l chu cap quan lu-cng V l nhii'ng van ban nay, chung tdi hy vpng se dup-c tilp tue gidi thieu trong thdi gian tdi •
CHO THICH
[«'"']: chO at ndy c6 Id Id chCi' J8
[RT"'']: chO RI ndy du'p'c vilt them d dong ke ben phai
[ff'*^*]: cht> Q trong vdn ban c6 diu gach bo
[^*'"I, Vi^^^^mffm¥% [XSD'"] , [«'«']• cac chu' TV, ;P?ffiffi»f^®?:,XSn,e du-^c vilt them
d ddng k l bdn phdi