Để hiểu rõ hơn về vấn đề này, trong phạm vi bài tập học kỳ, em xin chọn đề tài : “Tìm hiểu thực tiễn thực hiện quy trình quyết định dự toán ngân sách nhà nước tại Quốc hội ở Việt Nam tro
Trang 1MỤC LỤC
A Đặt vấn đề 2
B Giải quyết vấn đề 2
I Khái quát quy trình quyết định dự toán ngân sách nhà nước tại Quốc hội 2
1 Quy trình quyết định dự toán ngân sách nhà nước tại Quốc hội 3
2 Một số lưu ý trong quy trình quyết định lập dự toán ngân sách nhà nước 5
II Thực tiễn thực hiện quy trình quyết định dự toán NSNN tại Quốc hội trong những năm gần đây 6
1 Ý nghĩa của việc thực hiện quy trình quyết định dự toán NSNN tại Quốc hội hiện nay 6
2 Một số hạn chế còn tồn tại 6 III Giải pháp hoàn thiện quy trình quyết định dự toán NSNN tại Quốc hội ở Việt Nam hiện nay 8
IV Mở rộng tìm hiểu thêm về Quy trình quyết định dự toán ngân sách nhà nước tại Quốc hội và cách quản lý ngân sách nhà nước ở Singapore
hiện nay 12
C Kết thúc vấn đề 15
Trang 2A ĐẶT VẤN ĐỀ
Ngân sách nhà nước được hiểu là toàn bộ các khoản thu chi của Nhà nước trong dự toán đã được cơ quan có thẩm quyền của Nhà nước quyết định và được thực hiện trong
một năm để đảm bảo thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước Như vậy, để
hoạt động thu, chi của Nhà nước được diễn ra một cách hiệu quả và hợp lý, cần có một
dự toán ngân sách cụ thể, đặt ra mục tiêu cho hàng năm Vậy qui trình quyết định dự
toán nhà nước là gì? Và nó được thực hiện trên thực tế như thế nào? Để hiểu rõ hơn về
vấn đề này, trong phạm vi bài tập học kỳ, em xin chọn đề tài : “Tìm hiểu thực tiễn thực
hiện quy trình quyết định dự toán ngân sách nhà nước tại Quốc hội ở Việt Nam
trong những năm gần đây và đưa ra các ý kiến bình luận cần thiết”.
Hình ảnh chỉ mang tính minh họa
B GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I Khái quát quy trình quyết định dự toán ngân sách nhà nước tại Quốc hội.
Theo pháp luật hiện hành, Quốc hội quyết định dự toán ngân sách nhà nước và dự án phân bổ ngân sách trung ương do Chính phủ trình còn Hội đồng nhân dân các cấp quyết
định dự toán ngân sách và phương án phân bổ ngân sách cấp mình, địa phương mình
trên cơ sở những định hướng lớn đã được Quốc hội quyết định
Trang 3- Xét về khía cạnh nội dung: quyết định dự toán ngân sách nhà nước chính là việc
các cơ quan nhà nước có thẩm quyền tiến hành xem xét, đánh giá, thẩm định và biểu
quyết thông qua bản dự toán ngân sách nhà nước
- Xét về khía cạnh hình thức: quyết định dự toán ngân sách nhà nước là việc cơ quan
có thẩm quyền ban hành nghị quyết về việc thông qua bản dự toán ngân sách và phương
án phân bổ ngân sách do Chính phủ, ủy ban nhân dân các cấp soạn thảo và trình trong
kì họp Quốc hội và kì họp Hội đồng nhân dân
Kết quả của việc quyết định dự toán ngân sách nhà nước chính là việc tạo ra tính pháp lí cho kế hoạch tài chính năm
Theo Nghị quyết số 387/2003/NQ-UBTVQH11 ngày 17.3.2003 của Uỷ ban thường
vụ Quốc hội ban hành về Quy chế lập, thẩm tra, trình Quốc hội quyết định dự toán
ngân sách nhà nước, phương án phân bổ ngân sách Trung ương và phê chuẩn quyết
toán ngân sách nhà nước đã quy định trình tự, thời hạn, trách nhiệm, mẫu biểu lập, gửi
dự toán, báo cáo quyết toán ngân sách nhà nước, cụ thể:
1 Quy trình quyết định dự toán ngân sách nhà nước tại Quốc hội.
- Tổ chức phiên họp đầu tiên
Ủy ban Tài chính và Ngân sách của Quốc hội chủ trì tổ chức phiên họp có đại diện Hội đồng Dân tộc và các Ủy ban của Quốc hội, đại diện Chính phủ và các cơ quan liên
quan tham dự để thẩm tra dự toán ngân sách nhà nước năm sau chậm nhất vào ngày
5.10 của năm trước
Hình ảnh chỉ mang tính minh họa
Trang 4Đại diện Hội đồng Dân tộc và các Ủy ban khác của Quốc hội có ý kiến chính thức bằng văn bản của cơ quan mình về lĩnh vực mình phụ trách đối với báo cáo của Chính
phủ, sau khi đã làm việc với các cơ quan liên quan Các ý kiến của Hội đồng Dân tộc và
các Ủy ban khác của Quốc hội cần nêu rõ những nội dung nhất trí; những nội dung nhất
trí nhưng đề nghị làm rõ thêm và những nội dung chưa nhất trí Các cơ quan hữu quan
của Chính phủ có trách nhiệm báo cáo bổ sung về những vấn đề tiếp thu, những vấn đề
giải trình làm rõ thêm để đi đến thống nhất; những vấn đề cần nghiên cứu để tiếp thu
hoặc giải trình sau bằng văn bản Báo cáo tiếp thu hoặc giải trình bằng văn bản được
gửi đến Ủy ban Tài chính và Ngân sách của Quốc hội chậm nhất là là 3 ngày làm việc,
sau khi kết thúc phiên họp
- Tổng hợp ý kiến.
Ủy ban Tài chính và Ngân sách của Quốc hội tổng hợp ý kiến của Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội, chủ trì có sự phối hợp của đại diện Chính phủ lập báo cáo
thẩm tra để trình Uỷ ban thường vụ Quốc hội trước ngày 12.10 Uỷ ban thường vụ Quốc
hội xem xét, cho ý kiến để trình ra Quốc hội tại Kỳ họp cuối năm
- Kì họp cuối năm
Tại Kỳ họp cuối năm (thường khai mạc vào ngày 20.10 hàng năm), Quốc hội nghe Chính phủ trình bày báo cáo về dự toán ngân sách nhà nước và phương án phân bổ ngân
sách Trung ương, nghe báo cáo thẩm tra của Ủy ban Tài chính và Ngân sách của Quốc
hội Quốc hội thảo luận các báo cáo trên tại các tổ đại biểu và thảo luận chung tại hội
trường và quyết định dự toán ngân sách nhà nước, phân bổ ngân sách Trung ương năm
sau trước ngày 15.11 năm trước
Căn cứ vào Nghị quyết của Quốc hội về dự toán ngân sách Nhà nước, phân bổ ngân sách Trung ương, Nghị quyết của Ủy ban thường vụ Quốc hội về tỷ lệ phần trăm phân
chia đối với khoản thu phân chia, Thủ tướng Chính phủ giao nhiệm vụ thu, chi cho từng
bộ, ngành, cơ quan ở Trung ương; nhiệm vụ thu, chi, tỷ lệ phần trăm phân chia đối với
Trang 5khoản thu phân chia và mức bổ sung từ ngân sách Trung ương cho từng tỉnh, thành phố
trực thuộc Trung ương
2 Một số lưu ý trong quy trình quyết định lập dự toán ngân sách nhà nước.
Việc thẩm tra, xem xét dự toán, phương án phân bổ ngân sách nhà nước nhằm bảo đảm cho việc xây dựng và quyết định dự toán ngân sách của Quốc hội theo đúng mục
tiêu phát triển kinh tế xã hội của đất nước, phù hợp với đường lối chính sách của Đảng
và Nhà nước, bảo đảm ngân sách được sử dụng hiệu quả, tiết kiệm thực hiện đúng các
quy định của pháp luật về ngân sách nhà nước
Những nội dung chủ yếu của thẩm tra dự toán và phân bổ ngân sách nhà nước: thẩm tra việc bảo đảm yêu cầu mục tiêu, nhiệm vụ của ngân sách theo chủ trương, đường lối,
chính sách của Đảng, Nhà nước; thẩm tra các căn cứ xây dựng dự toán và phân bổ dự
toán; thẩm tra tính công bằng hợp lý, việc bảo đảm các mục tiêu ưu tiên; đối với năm
đầu của thời kỳ ổn định ngân sách còn phải thẩm tra các nội dung về phân cấp nguồn
thu, nhiệm vụ chi cho từng địa phương; phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi của ngân
sách nhà nước (đối với năm đầu thời kỳ ổn định ngân sách); tỷ lệ phần trăm phân chia
các khoản thu và mức bổ sung cân đối ngân sách Trung ương cho ngân sách địa phương
(đối với năm tiếp theo của thời kỳ ổn định ngân sách)
Khi thẩm tra dự toán thu ngân sách, các cơ quan của Quốc hội tập trung dự báo các chỉ tiêu tăng trưởng kinh tế, tốc độ tăng trưởng GDP, tốc độ tăng trưởng của các khu
vực, các ngành, một số loại sản phẩm có ảnh hưởng lớn đến thu ngân sách; các chính
sách thu của Nhà nước ảnh hưởng đến thu ngân sách năm kế hoạch; dự kiến các nguồn
thu mới tăng thêm; dự kiến các nguồn thu giảm đi; kết quả các nguồn thu giảm đi; kết
quả thực hiện thu một số năm trước
II Thực tiễn thực hiện quy trình quyết định dự toán ngân sách nhà nước tại Quốc hội trong những năm gần đây.
1 Ý nghĩa của việc thực hiện quy trình quyết định dự toán ngân sách nhà nước tại Quốc hội hiện nay.
Trang 6Với những quy định của pháp luật như vậy, trong những năm qua, Quốc hội đã ngày càng chú trọng và chủ động hơn trong việc xem xét, quyết định ngân sách nhà nước nói
riêng và những vấn đề tài chính – ngân sách nói chung Qua đó đã góp phần nâng cao
chất lượng và hiệu quả hoạt động của Quốc hội, góp phần tích cực vào việc nâng cao
hiệu quả và chất lượng tăng trưởng kinh tế, tăng tiềm lực và lành mạnh hóa nền tài
chính quốc gia cũng như ngân sách nhà nước; tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan
của Quốc hội với các cơ quan của Chính phủ trong việc thảo luận, tìm biện pháp giải
quyết các vấn đề khó khăn về tài chính và ngân sách nhà nước, góp phần nâng cao tính
thực quyền của Quốc hội và Đại biểu quốc hội đối với hoạt động tài chính – ngân sách
của đất nước
2 Một số hạn chế còn tồn tại.
Trong thực tế hiện nay, việc thực hiện nhiệm vụ quyết định dự toán ngân sách nhà nước đang gặp nhiều khó khăn Các cơ quan chức năng vẫn chưa thực hiện được đầy đủ
về mặt thẩm quyền Do đó, dẫn đến chất lượng của các quyết định không cao, chưa đáp
ứng được đòi hỏi ngày càng cao của cử tri và nhân dân cả nước Mặt khác, các quy
định của pháp luật hiện hành vẫn còn nhiều điểm bất cập, chẳng hạn như: nguồn thu
ngân sách nhà nước chưa vững chắc, còn phụ thuộc nhiều vào hoạt động xuất nhập
khẩu, nhất là xuất khẩu nguyên liệu thô (dầu thô), tỷ trọng thuế trực thu còn thấp và
tăng chậm, tình trạng thất thu còn khá cao Việc phân cấp nguồn thu giữa ngân sách
Trung ương và ngân sách địa phương, giữa các cấp ngân sách còn có điểm chưa phù
hợp với thực tế Căn cứ xây dựng dự toán ngân sách nhà nước hàng năm do Chính phủ
quy định còn chưa đầy đủ, chưa gắn kết chặt chẽ giữa dự toán ngân sách hàng năm với
kế hoạch tài chính trung hạn và kế hoạch chi tiêu trung hạn, làm hạn chế tính dự báo,
lựa chọn ưu tiên và hiệu quả phân bổ ngân sách nhà nước; căn cứ quyết định dự toán
ngân sách hàng năm của cấp có thẩm quyền chưa gắn với kết quả thực hiện nhiệm vụ
của đơn vị Luật Ngân sách Nhà nước chưa quy định đầy đủ về quản lý vốn đầu tư phát
triển (lập dự toán, phân bổ vốn, thanh toán và quyết toán vốn dự án đầu tư); trong tổ
chức thực hiện còn tình trạng cấp trên bố vốn, cấp dưới phê duyệt dự án hay bố trí vốn
Trang 7cho nhiều dự án chưa đúng với quy hoạch, chưa đủ thủ tục, chưa căn cứ vào nguồn lực
và còn dàn trải làm cho dự án đầu tư bị chậm triển khai, kéo dài thời gian thực hiện,
giảm hiệu quả vốn đầu tư ngân sách nhà nước
Ngoài ra, dự toán thu, chi còn chưa thực sự đảm bảo tính khách quan và phần nào còn chứa đựng ý kiến chủ quan của cơ quan soạn lập ngân sách chứ chưa thực sự khách
quan như mong muốn của Quốc hội đại diện cho cử tri và nhân dân cả nước
Hình ảnh chỉ mang tính minh họa
Cơ quan soạn lập ngân sách luôn có xu hướng lập dự toán thu thấp và dự toán chi cao để có thể chủ động điều hành ngân sách Hơn nữa bội chi ngân sách được tính toán
sau khi xác định số thu, chi Cho nên để điều hành ngân sách một cách chắc chắn và
luôn dành quyền chủ động mà không phải trình trước Quốc hội, các cơ quan soạn lập
ngân sách luôn cố gắng xây dựng dự toán thu thấp đồng thời để mức bội chi ngân sách
bằng mức Quốc hội cho phép, hành ăm khi GDP tăng lên sẽ có một khoản vượt thu để
điều hành Đối với các địa phương luôn có xu thế để đẩy dự toán chi lên cao và dự toán
thu xuống thấp đẻ tăng mức hỗ trợ từ ngân sách trung ương hoặc giảm số phải điều tiết
cho ngân sách trung ương từ đó tăng khả năng ngân sách cục bộ cho địa phương mình,
tình trạng này đã kéo dài trong nhiều năm nhưng việc khắc phục còn chậm
Thực tế cho thấy, Bộ ngành nào, địa phương nào cũng muốn có ngân sách cao hơn
để chi tiêu trong khi nguồn lực ngân sách nhà nước có hạn Dẫn đến sự đối lập giữa một
bên là vi mô (trong nội bộ ngành hoặc tiểu ngành) và một bên là vĩ mô (tổng thể nngaan
Trang 8sách quốc gia) Trong điều kiện đó, việc xảy ra sự đàm phán và thỏa hiệp giữa các cơ
quan soạn lập ngân sách và cơ quan thẩm tra, tổng hợp dự toán ngân sách là tất yếu
Các Bộ, ngành địa phương thuyết phục giỏi sẽ có được mức ngân sách nhiều hơn để chi
tiêu và ngược lại Điều đó làm cho dự toán ngân sách nhà nước cho Chính phủ trình
Quốc hội có đảm bảo tính độc lập, khách quan và trong một chừng mực nào đó còn
chứa đựng ý chí chủ quan của người lập dự toán
III Giải pháp hoàn thiện quy trình quyết định dự toán ngân sách nhà nước tại Quốc hội ở Việt Nam hiện nay.
Để khắc phục những bất cập này đòi hỏi phải có sự nghiên cứu thấu đáo để xây dựng
và ban hành Luật Ngân sách nhà nước mới nhằm đổi mới cả về thẩm quyền, nhận thức,
nội dung, phương pháp và điều kiện để Quốc hội quyết định ngân sách nhà nước một
cách thực chất và có hiệu quả hơn, bảo đảm thực quyền của Quốc hội
Để bảo đảm cho Quốc hội thực hiện thực quyền quyết định ngân sách nhà nước, cần một số điều kiện chủ yếu sau:
Một là, cần hoàn thiện hệ thống pháp luật về ngân sách nhà nước, khắc phục được
những điểm bất cập của Luật Ngân sách nhà nước hiện hành, quy định đầy đủ hơn về
thẩm quyền của Quốc hội trong việc quyết định dự toán và phân bổ ngân sách, quyết
định các căn cứ xây dựng phương án thu, chi ngân sách nhà nước
Trang 9Hình ảnh chỉ mang tính minh họa
Hai là, công tác chuẩn bị báo cáo về dự toán ngân sách nhà nước và phân bổ ngân
sách Trung ương để trình Quốc hội phải bảo đảm đúng quy trình và thời hạn về thời
gian, nội dung và hình thức theo quy định của pháp luật Các báo cáo phải được chuẩn
bị nghiêm túc, đầy đủ, toàn diện, chính xác và tin cậy với các thuyết minh, giải trình chi
tiết, hợp lý, thuyết phục
Ba là, công tác xem xét, đánh giá, thẩm tra của Ủy ban Tài chính và Ngân sách phải
đúng quy trình, quy chế, phải thật sự chu đáo, tỷ mỉ, thận trọng, khách quan Hội đồng
Dân tộc và các Ủy ban khác của Quốc hội cũng phải thực hiện tốt trách nhiệm cùng
tham gia thẩm tra của mình Các ý kiến thẩm tra phải toàn diện, vừa mang tính bao
quát, thể hiện tầm vĩ mô vừa sâu sắc, cụ thể Các nhận định, đánh giá phải thể hiện đầy
đủ, rõ chính kiến của cơ quan thẩm tra và của các thành viên tham dự Hội nghị thẩm tra
với phân tích và lý giải sâu sắc, có căn cứ xác đáng, có lý lẽ thuyết phục Nội dung và ý
kiến thẩm tra phải giúp cho Đại biểu quốc hội có cơ sở, có căn cứ để hình thành các ý
kiến độc lập và bày tỏ thái độ Đồng thời, kết quả thẩm tra cần cung cấp các thông tin
đa dạng, ý kiến nhiều chiều, các nhìn nhận từ nhiều phía, các quan điểm khác nhau (dù
là số ít) trong quá trình thẩm tra để Quốc hội thảo luận đưa ra quyết định
Bốn là, việc thảo luận của các Đại biểu quốc hội tại tổ và tại hội trường phải thật dân
chủ, cởi mở, nghiêm túc và thẳng thắn với tinh thần trách nhiệm cao Để có quyết định
đúng và thực chất rất cần bản lĩnh và trí tuệ của đại biểu trong thảo luận và tranh luận,
rất cần quan điểm rõ ràng và cách nhìn nhận toàn cục nhưng sâu sắc và cụ thể Các
quyết định của Quốc hội phải đúng luật, phù hợp thực tế và có tính khả thi cao
Năm là, các Đại biểu quốc hội phải có thời gian và có năng lực nghiên cứu các báo
cáo về vấn đề tài chính, ngân sách, có được sự tham mưu, hỗ trợ có hiệu quả của các cơ
quan phục vụ của Quốc hội, trực tiếp là Vụ Tài chính và Ngân sách – Văn phòng Quốc
hội
Trang 10Muốn làm tốt công tác tham mưu cho Ủy ban, Vụ chuyên môn cần tập trung làm tốt các giải pháp sau đây:
Thứ nhất, nâng cao năng lực của đội ngũ chuyên viên tham mưu giúp việc cả về trí
tuệ và bản lĩnh, đạo đức và chính trị Họ phải là những người có bản lĩnh chính trị vững
vàng, nắm và biết tổ chức thực hiện các chủ trương, chính sách của Đảng Phải có hiểu
biết chuyên môn thuộc nhiều lĩnh vực của tài chính, ngân sách, thành thạo và chuyên
sâu một hoặc một số lĩnh vực cụ thể Có năng lực nghiên cứu, phân tích tổng hợp, làm
việc độc lập, có chính kiến và biết bảo vệ chính kiến Có khả năng giao tiếp và giữ mối
liên hệ với Đại biểu quốc hội và các cơ quan chức năng
Thứ hai, cần thiết lập, công khai hóa và tôn trọng quy trình công tác, quy trình
nghiệp vụ, trong đó có quy trình tổ chức công việc, quy trình thẩm tra các báo cáo về dự
toán ngân sách nhà nước, phân bổ ngân sách Trung ương, quyết toán ngân sách nhà
nước, quy trình và mô hình giám sát thực hiện ngân sách nhà nước Bảo đảm Vụ và
từng thành viên nắm chắc toàn bộ quy trình, hiểu rõ trách nhiệm và tôn trọng, thực hiện
đầy đủ quy trình đã thiết lập
Thứ ba, có biện pháp hệ thống hóa và cập nhật chính sách, chế độ mới cũng như
những thông tin cần thiết về kinh tế, tài chính, những định mức, tiêu chuẩn làm căn cứ
cho việc thẩm tra và quyết định những vấn đề tài chính, ngân sách Tài chính, ngân sách
luôn là những vấn đề nhạy cảm, có phạm vi tác động rộng và chịu sự chi phối cũng như
có mối quan hệ chặt chẽ với nhiều chủ trương, chính sách và lợi ích của các chủ thể
tham gia quyết định Cơ quan tham mưu cần chủ động xây dựng hệ thống dữ liệu và
thiết lập kênh thông tin trong và ngoài Quốc hội Quốc hội và Đại biểu quốc hội hoạt
động theo nhiệm kỳ, trong khi đó việc đánh giá các báo cáo về ngân sách nhà nước là
một quá trình liên tục có hệ thống, không đứt đoạn Vì vậy, rất cần thiết phải có hệ
thống thông tin tư liệu cập nhật liên tục, có tính lịch sử do cơ quan tham mưu giúp việc
thiết lập và tích lũy Hơn nữa, phải có sự cập nhật không chỉ những thông tin về kinh tế,
tài chính, ngân sách mà còn cần phải nắm bắt một cách có hệ thống các chính sách, chế
