Mối quan hệ giữa dư luận xã hội với truyền thông đại chúng trong lãnh đạo, quản lý

Câu 1 Xã hội học và vai trò xã hội học trong quản lý 2 1 Mở đầu Sức mạnh của dư luận xã hội và truyền thông đại chúng từ lâu đã đóng một vai trò quan trọng trong đời sống con người Rất ít người phủ nh.

một vai trò quan trọng trong đời sống con người Rất ít người phủ nhận sự tác động của dư luận và truyền thông đại chúng đến việc điều chỉnh hành vi của các cá nhân, nhóm người trong xã hội Vai trò của dư luận xã hội, truyền thông đại chúng cũng đặc biệt quan trọng đối với các nhà lãnh đạo quản lý trong việc hoạch định những chiến lược, đường lối, chủ trương và đưa ra các quyết định quản lý nhằm đạt được những mục đích đã đề ra

Vậy dư luận xã hội là gì? Truyền thông đại chúng là gì? Giữa chúng

có mối quan hệ như thế nào? Công tác lãnh đạo, quản lý đối với dư luận xã hội và truyền thông đại chúng cần phải chú ý đến những vấn đề gì để phát huy tính tích cực của những hiện tượng này? Những vấn đề trên sẽ được trình bày trong bài tiểu luận “Mối quan hệ giữa dư luận xã hội với truyền thông đại chúng trong lãnh đạo, quản lý”, chương trình hoàn thiện Cao cấp lý luận chính trị Dù đã có nhiều cố gắng song tiểu luận vẫn còn nhiều thiếu sót, mong thầy cô góp ý để tiểu luận của em được hoàn thiện hơn

2 Nội dung

2.1 Dư luận xã hội

2.1.1 Khái niệm dư luận xã hội

Dư luận xã hội được xem xét dưới nhiều góc độ khác nhau: Triết học; Kinh tế học; Tâm lý học; Xã hội học Tuy nhiên, các cách tiếp cận khoa học khác nhau về dư luận xã hội đều thống nhất với nhau ở một điểm cơ bản là: ngay cả khi dư luận xã hội đã chiếm vị trí nhất định trong đối tượng nghiên cứu khoa học, nhưng vẫn có cuộc sống riêng của nó, tức là nó có bản chất, vai trò

và những quy luật riêng mà khoa học cần nghiên cứu và phát hiện để có thể vận dụng trong thực tiễn

Dưới góc độ xã hội học, dư luận xã hội được định nghĩa như sau:

Dư luận xã hội là hiện tượng xã hội đặc biệt gồm phức thể các ý kiến phán xét, đánh giá biểu thị quan niệm, thái độ và xu hướng hành động của nhóm xã hội đối với những vấn đề nảy sinh trong cuộc sống của họ.

2.1.2 Đặc điểm của dư luận xã hội

Dư luận xã hội dưới hình thức nào và thuộc loại nào cũng đều có một

số đặc điểm cơ bản như sau:

Tính công chúng: Dư luận xã hội luôn luôn là ý kiến của công chúng có

nghĩa là của nhiều người, đông người, vô số người thậm chí là của đại chúng

Tính công khai: Dư luận xã hội luôn luôn là ý kiến được phát biểu, bày tỏ

dưới nhiều hình thức khác nhau cho nhiều người, đông người, công chúng cùng biết

Tính trao đổi: Thông qua sự tương tác, trao đổi thông tin, tình cảm mà

dư luận xã hội được hình thành Trao đổi làm cho dư luận xã hội lan truyền từ người này sang người khác, từ nhóm này sang nhóm khác, từ nơi này sang nơi khác; làm cho dư luận xã hội có thể bị biến đổi, thêm bớt, bị phân hóa và có thể

bị tan biến

Tính lợi ích: Dư luận xã hội luôn luôn phản ánh lợi ích của cá nhân,

nhóm xã hội Dư luận xã hộiđồng thời là một hình thức, cách thức, hình thức, phương tiện, công cụ để bảo vệ lợi ích của nhóm người trong xã hội

Tính thống nhất và mâu thuẫn: Dư luận xã hội là tập hợp các luồng ý

kiến, các loại trạng thái và các xu hướng hành động khác nhau, mâu thuẫn nhau hoặc đối lập nhau của các nhóm xã hội

2.1.3 Chức năng của dư luận xã hội

Chức năng nhận thức: Dư luận xã hội có chức năng phản ánh thực tại

xã hội với các hiện tượng, sự kiện, vấn đề, quá trình xã hội Xã hội có nhu cầu nhận biết và dư luận xã hội có chức năng đáp ứng nhu cầu nâng cao hiểu biết

về sự vật, hiện tượng xảy ra Nhờ chức năng này mà chỉ cần lắng nghe dư luận xã hội là có thể biết được chuyện gì, vấn đề gì đang được xã hội quan quan tâm, chú ý, bàn luận

Chức năng định hướng và điều chỉnh hành vi: Chức năng này gắn liền

với chức năng kiểm soát hành vi của con người trong xã hội Dư luận xã hội kiểu trọng nam khinh nữ luôn đề cao giá trị con trai nên đã định hướng cho nhiều cặp vợ chồng sinh con trai Nhưng nhờ dư luận xã hội bình đẳng giới, coi con gái cũng như con trai nên đã điều chỉnh hành vi kế hoạch hóa gia đình của các cặp vợ chồng, cụ thể là không lựa chọn thai nhi theo giới tính

Chức năng giải toả tâm lý - xã hội: Dư luận xã hội luôn phản ánh tâm

tư, nguyện vọng và tình cảm của các các nhân Do vậy, có thể thông qua dư luận xã hội có thể chia sẻ, bày tỏ tình cảm hoặc thể hiện các bức xúc, nhờ vậy

mà giải tỏa tâm lý - xã hội

Ngoài các chức năng cơ bản nêu trên, dư luận xã hội còn có các chức năng khác như chức năng thực tiễn, chức năng giáo dục tư tưởng, chức năng

dự báo

2.1.4 Vị trí, vai trò của dư luận xã hội trong lãnh đạo, quản lý

* Dư luận xã hội là đối tượng của lãnh đạo, quản lý:

Lãnh đạo, quản lý luôn ảnh hưởng và tác động trực tiếp đến nhận thức, thái độ và ý kiến của người khác, tức là tác động tới “ý kiến” của cá nhân và

dư luận (ý kiến) xã hội

Cán bộ lãnh đạo, quản lý các cấp thường xuyên phải đối mặt với các luồng ý kiến của các nhân viên dưới quyền và của những người khác Do đó, cán bộ lãnh đạo quản lý có nhu cầu nắm bắt, hiểu biết và có cách ứng xử phù hợp với các loại ý kiến đó để đảm bảo hoàn thành tốt chức năng, nhiệm vụ được giao

Cán bộ lãnh đạo, quản lý cấp vĩ mô thường xuyên phải đối mặt với các luồng ý kiến của các nhóm người từ các nhân viên dưới quyền và từ các giai tầng xã hội khác nhau Do đó, cán bộ lãnh đạo quản lý này tất yếu cần nắm chắc và có cách ứng xử phù hợp với các loại ý kiến, tức là nắm bắt, định hướng và điều chỉnh dư luận xã hội nhằm đạt được mục đích đã đề ra

Việc định hướng, điều chỉnh dư luận xã hội nhằm vào mục đích kép: vừa khuyến khích dư luận xã hội tích cực, tiến bộ và vừa kiểm soát, kiềm chế, ngăn chặn những luồng dư luận xã hội tiêu cực, những tin đồn thất thiệt

* Dư luận xã hội là phương tiện, công cụ của lãnh đạo quản lý:

Trên thế giới dư luận xã hội thường xuyên được điều tra, nắm bắt để có thể dự báo, soạn thảo, ban hành hoặc đổi mới đường lối, chủ trương, chính sách Việt Nam đang xây dựng luật Trưng cầu dân ý, càng chứng tỏ xu hướng hội nhập thế giới và áp dụng khoa học về dư luận xã hội trong lãnh đạo quản

lý

Dư luận xã hội là công cụ để ra quyết định trong quản lý xã hội Dựa vào các ý kiến khác nhau nêu ra trong dư luận xã hội để ra quyết định đúng đắn được nhiều người ủng hộ Dư luận xã hội còn là công cụ để thực hiện quyết định: Dựa vào sư hiểu biết, sự nhất trí, đồng lòng và sự sẵn sàng hợp tác cùng chia sẻ để thực hiện quyết định quản lý

2.2 Truyền thông đại chúng

2.2.1 Khái niệm truyền thông đại chúng

Nói đến truyền thông đại chúng trước hết, là nói đến đối tượng tham gia là các công chúng thuộc các nhóm người khác nhau, các cộng đồng và các

xã hội, các đại chúng Truyền thông đại chúng là giao tiếp xã hội với sự tham gia của đại chúng trong phạm vi không gian và thời gian rộng lớn vượt ra ngoài khuôn khổ một nhóm xã hội, giai tầng xã hội, cộng đồng xã hội hay một quốc gia Truyền thông đại chúng hiện nay có thể được tiếp cận trên phạm vi toàn cầu

Có thể định nghĩa như sau: Truyền thông đại chúng là hoạt động giao tiếp xã hội một cách rộng rãi với công chúng, đại chúng thông qua các phương tiện truyền thông đại chúng.

Truyền thông đại chúng là một quá trình xã hội đặc thù bao gồm ít nhất

ba thành tố cơ bản sau đây:

- Hoạt động truyền thông (chẳng hạn như hoạt động tìm kiếm thông tin, làm thông điệp, quay phim, chụp hình, công bố bản tin, thông điệp dưới hình thức nghe, nhìn trên các phương tiện truyền thông đại chúng

- Các nhà truyền thông (bao gồm các cơ quan, các tổ chức truyền thông như báo chí, đài phát thanh, đài truyền hình, nhà xuất bản và những người làm công tác truyền thông như nhà báo, phóng viên, biên tập viên, phát thanh viên, nhà văn, nhà thơ, các tác giả và các cá nhân quan tâm tiếp cận, sử dụng các phương tiện truyền thông đại chúng để truyền thông),

- Đại chúng (bao gồm các công chúng ở bất kỳ đâu có thể tiếp cận được phương tiện truyền thông đại chúng)

2.2.2 Các phương tiện truyền thông đại chúng

Để thực hiện các hoạt động truyền thông trên phạm vi và qui mô rộng lớn cần phải có các phương tiện kỹ thuật thích ứng Khoa học kỹ thuật càng phát triển càng tạo ra các phương tiện kỹ thuật hiện đại hơn, có sức mạnh hơn cho hoạt động truyền thông đại chúng

Các phương tiện truyền thông đại chúng (hay cũng còn gọi là “các phương tiện thông tin đại chúng”) là những công cụ kỹ thuật hay những kênh truyền thông mà phải nhờ vào đó người ta mới có thể thực hiện quá trình truyền thông đại chúng, nghĩa là tiến hành việc phổ biến, loan truyền thông tin ra mọi người dân trong cộng đồng, xã hội

Phương tiện truyền thông đại chúng là loại phương tiện thông qua đó diễn ra quá trình truyền thông đại chúng với nghĩa là truyền thông đến được với đại chúng và đại chúng tiếp cận được truyền thông

Cần phân biệt rõ hai thuật ngữ “truyền thông đại chúng” và “phương tiện truyền thông đại chúng” Nói tới “phương tiện truyền thông đại chúng” như báo chí, phát thanh, truyền hình là nói tới những công cụ kỹ thuật(hay những cái kênh) để nhờ đó người ta có thể thực hiện quá trình truyền thông đại chúng Còn khi nói tới “truyền thông đại chúng” là nói tới một quá trình xã hội, cụ thể

là quá trình giao tiếp giữa người với người thông qua phương tiện truyền thông đại chúng

Truyền thông đại chúng ra đời và phát triển gắn liền với sự phát triển của

xã hội con người và bị chi phối trực tiếp bởi hai yếu tố là nhu cầu thông tin -giao tiếp và kỹ thuật - công nghệ thông tin Truyền thông đại chúng chỉ phát triển và thực hiện được khi loài người phát minh ra các phương tiện, kỹ thuật thông tin như in ấn, kỹ thuật truyền phát sóng tín hiệu, máy thu thanh, thu hình,

…

Căn cứ vào tính chất kỹ thuật và phương thức thực hiện truyền thông đại chúng, có thể phân loại các phương tiện truyền thông đại chúng thành các loại hình như: Sách; báo in; điện ảnh; phát thanh; truyền hình; các phương tiện nghe nhìn như máy tính và điện thoại nối mạng Internet…

2.3 Mối quan hệ của truyền thông đại chúng với dư luận xã hội

2.3.1 Truyền thông đại chúng: cỗ máy sản xuất, phân phối, định hướng và điều chỉnh dư luận xã hội

Truyền thông đại chúng trang bị những tri thức phổ thông có hệ thống,

xã hội hóa các kinh nghiệm sống, truyền bá tri thức của các nền văn hóa các dân tộc đến việc phổ biến những kiến thức phổ thông về khoa học, pháp luật, chính trị, xã hội…

Với việc xuất hiện và sử dụng rộng rãi các phương tiện, công nghệ thông tin hiện đại như máy tính các loại được nối mạng Internet và các thiết

bị hiện đại khác gồm điện thoại thông minh, truyền thông đại chúng và truyền thông mạng xã hội trở thành những cỗ máy khổng lồ sản xuất và tái sản xuất dư luận xã hội

Truyền thông đại chúng hướng dẫn và hình thành dư luận xã hội tích cực, đúng đắn trên cơ sở thông tin nhanh chóng, đầu đủ và phong phú về những sự kiện thời sự, những vấn đề nảy sinh trong đời sống xã hội

Để hình thành dư luận xã hội đúng đắn và tích cực, yêu cầu đặt ra với truyền thông đại chúng là phải thông tin đầy đủ, kịp thời phong phú và chân thật về những sự kiện, hiện tượng, những vấn đề thời sự Hơn thế nữa, truyền thông đại chúng còn phải phân tích, lý giải, chỉ ra bản chất, tính qui luật của các sự kiện, biến cố thời sự, giúp nhân dân nhận thức và ứng xử hợp lý, tích cực

Trong trường hợp này, truyền thông đại chúng không chỉ có vai trò như người phản biện đối với việc thực thi công vụ của các cơ quan, cá nhân nắm giữ quyền lực trong xã hội mà còn có ý nghĩa như một tòa án công luận, một thứ quyền lực dân chủ của nhân dân Nó vừa phát hiện, răn đe, ngăn chặn những biểu hiện sai trái, không cho chúng tác động tiêu cực vào xã hội, đồng thời nó cũng chỉ ra, biểu dương, động viên những yếu tố tích cực tạo điều kiện cho những yếu tố đó mở rộng phạm vi ảnh hưởng

2.3.2 Truyền thông đại chúng: công cụ, phương tiện và diễn đàn của

dư luận xã hội

Các ý kiến của cá nhân và các luồng dư luận xã hội được truyền tải trên các phương tiện truyền thông hiện đại đang tạo nên cái gọi là thế giới ảo, cuộc sống ảo và cả dư luận xã hội ảo đan xen, chồng lấn với thế giới thật, cuộc sống thật và dư luận xã hội thật

Dư luận xã hội phản ánh nhận thức của nhân dân trước những sự kiện, hiện tượng thời sự Dư luận xã hội có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với sự

ổn định chính trị - xã hội - một điều kiện sống còn cho sự phát triển xã hội

Xã hội luôn vận động, sự nhận thức của con người là dòng chảy không ngừng

và do đó yêu cầu về dư luận xã hội cũng cần được thường xuyên cập nhật

Truyền thông đại chúng trở thành diễn đàn dân chủ, động viên, tổ chức cho nhân dân tham gia quản lý xã hội Xã hội càng hiện đại, đời sống xã hội càng được dân chủ hóa, nhân dân càng có nhiều quyền lực, càng có điều kiện

để tham gia giải quyết những vấn đề chung của xã hội Truyền thông đại chúng là công cụ quan trọng, có sức mạnh đặc biệt to lớn trong việc tổ chức thực hiện mục tiêu dân chủ hóa, tạo ra các điều kiện thuận lợi cho nhân dân thực sự tham gia và các tiến trình chính trị - xã hội, góp sức lực để tham gia giải quyết các vấn đề chung của quốc gia, dân tộc

2.4 Lãnh đạo, quản lý truyền thông đại chúng và dư luận xã hội

Truyền thông đại chúng vừa là công cụ, phương tiện của lãnh đạo, quản

lý vừa là đối tượng của lãnh đạo, quản lý Do vậy, lãnh đạo quản lý cần phải quan tâm và chủ động, tích cực trong việc tiếp cận, sử dụng và kịp thời phát hiện những vấn đề nảy sinh để kiểm soát, định hướng và điều chỉnh dư luận

xã hội thông qua truyền thông đại chúng

Với việc truyền tải lượng thông tin khổng lồ, hết sức phong phú và đa dạng, tác động từng ngày, từng giờ vào đời sống xã hội, truyền thông đại chúng có tác dụng định hướng, điều chỉnh dư luận xã hội Việc cung cấp thông tin chính xác, kịp thời, đầy đủ và công khai, minh bạch trên phương tiện truyền thông đại chúng là một cách để định hướng, điều chỉnh có hiệu quả dư luận xã hội

Việc thường xuyên nâng cao trình độ chính trị tư tưởng, trách nhiệm xã hội và trình độ chuyên môn nghiệp vụ của đội ngũ những người làm công tác truyền thông là rất quan trọng và cần thiết Việc giáo dục lối sống được thực hiện một cách sinh động, đa dạng dưới nhiều hình thức khác nhau Cần chủ động, tích cực đề cao người tốt, việc tốt “chân thiện mỹ” Đồng thời, cần dũng cảm phát hiện và công khai đấu tranh phê phán tất cả những thói hư, tật xấu của xã hội để góp phần phòng ngừa, kiểm soát, ngăn chặn những hành vi suy đồi và vi phạm pháp luật Cũng chính sự phong phú, đa dạng ấy tạo thêm một phần sức mạnh tác động của truyền thông đại chúng trong việc giáo dục, thuyết phục, lôi kéo, hướng dẫn nhân dân hướng theo những chuẩn mực, giá trị tích cực trong lối sống của xã hội hiện đại Tinh thần là “lấy đại nghĩa để thắng hung tàn”, lấy thông điệp tốt lấn át thông điệp xấu, lấy gương tốt người tốt, việc tốt để lấn át những việc làm xấu

3 Kết luận

Dư luận xã hội là một loại thiết chế xã hội đặc biệt với nghĩa là dư luận

xã hội bao gồm cả các bộ máy tổ chức truyền thông đại chúng với các quy định liên quan Dư luận xã hội có khả năng tạo ra những hệ giá trị, những quy tắc và những chuẩn mực có thể tạo dựng, kiến tạo, củng cố, duy trì, ủng hội, phê phán, xoá bỏ những hệ giá trị, quy tắc và chuẩn mực cũ lạc hậu lỗi thời Cán bộ lãnh đạo quản lý cần có kỹ năng khai thác đồng thời hai loại khả năng này, đặc biệt là khả năng kiến tạo xã hội của dư luận xã hội

Dư luận xã hội là một nguồn lực to lớn do kết hợp được các yếu tố nhận thức, thái độ và hành động của vô số người thuộc các giai tầng, các thành phần trong xã hội trong nước và quốc tế Do đó, nếu biết cách tạo dựng, định hướng, điều chỉnh thì dư luận xã hội là một loại nguồn lực, một loại sức mạnh, một loại quyền lực rất quan trọng và cần thiết đối với lãnh đạo, quản lý

Trong công cuộc đổi mới hiện nay cần lãnh đạo, quản lý và sử dụng hiệu quả dư luận xã hội và truyền thông địa chúng nhằm thực hiện mục tiêu chung là dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh Cùng với tiến trình đi lên của sự nghiệp đổi mới, nhiều vấn đề mới nảy sinh phong phú và

đa dạng, vấn đề nghiên cứu dư luận xã hội và việc sự dụng truyền thông đại chúng cần được chú trọng nhằm góp phần nâng cao ý thức giác ngộ, ý thức chính trị trong quần chúng, mở rộng dân chủ xã hội chủ nghĩa, động viên quần chúng tham gia vào việc quản lý nhà nước, quản lý xã hội, đồng thời tăng cường mối liên hệ giữa Đảng nhà nước với quần chúng góp phần hoàn thiện công tác lãnh đạo quản lý xã hội trên cơ sở khoa học