TIẾT 22,23 THỰC HÀNH đọc HIỂU TIẾNG gà TRƯA

Trong vô vàn âm thanh làng quê, người chiến sĩ chỉ cảm nhận được âm thanh của tiếng gà trưa vì: - Tiếng gà là âm thanh thân thương, gần gũi và quen thuộc của chốn làng quê - Tiếng gà nh

VĂN BẢN:

Xuân Quỳnh

Xuân Quỳnh

- Xuân Quỳnh (1942 – 1988)

- Quê tỉnh Hà Tây (nay là Hà Nội)

- Là nhà thơ nữ xuất sắc trong nền thơ hiện đại Việt Nam

- Thơ Xuân Quỳnh giản dị, tinh tế mà sâu sắc, biểu lộ những rung cảm và khát vọng chân thành, tha thiết

- Năm 2017, Xuân Quỳnh được Nhà nước tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật

Hướng dẫn đọc:

- Đọc giọng chậm rãi, nhẹ nhàng, những câu thơ 3 tiếng “Tiếng gà trưa” cần ngắt nghỉ lâu hơn các câu khác

- Ngắt đúng nhịp:2/3, 3/2 1/2/2

- Khổ thơ cuối đọc giọng nhẹ nhàng, tha thiết như lời trò chuyện, tâm tình của cháu đối với bà

Viết trong thời kì đầu của cuộc kháng chiến chống đế quốc Mỹ Bài thơ được in

lần đầu trong tập thơ Hoa dọc chiến hào

(1968)

Trên đường hành quân xa

Dừng chân bên xóm nhỏ

Tiếng gà ai nhảy ổ :

“Cục cục tác cục ta”

Nghe xao động nắng trưa

Nghe bàn chân đỡ mỏi

Nghe gọi về tuổi thơ

Tiếng gà trưa

Ổ rơm hồng những trứng

Này con gà mái mơ

Khắp mình hoa đốm trắng

Này con gà mái vàng

Lông óng như màu nắng

Tiếng gà trưaTay bà khum soi trứngDành từng quả chắt chiuCho con gà mái ấp

Cứ hàng năm hàng nămKhi gió mùa đông tới

Bà lo đàn gà toiMong trời đừng sương muối

Để cuối năm bán gàCháu được quần áo mới

Ôi cái quần chéo go

Ống rộng dài quét đất

Ôi cái áo trúc bâu

Đi qua nghe sột soạt

Tiếng gà trưaMang bao nhiêu hạnh phúcĐêm cháu về nằm mơ

Gà mái mơ: Gà mái lông

màu hoa mơ - vàng nhạt

Chéo go:Vải dày, trên mặt vải có

những đường dệt chéo song song với nhau theo bề ngang khổ vải.

1 Bài thơ viết theo thể thơ nào? Vì sao t/giả lại chọn thể thơ đó?

2 Bài thơ được viết theo phương thức biểu đạt nào?

3 Cảm hứng của tác giả trong bài thơ được khơi gợi từ sự việc gì? Mạch cảm xúc ấy đã diễn biến như thế nào?

4 Dựa vào mạch cảm xúc của bài thơ, em có thể chia bài thơ thành mấy phần?

THẢO LUẬN

-> Bài thơ viết theo thể thơ 5 chữ, âm hưởng sâu lắng phù hợp với

việc vừa kể chuyện vừa bộc lộ cảm xúc về thời quá khứ

-> Bài thơ được viết theo phương thức biểu cảm +Tự sự và miêu tả

-> Mạch cảm xúc: Tiếng gà trưa đã gợi về kí ức tuổi thơ và đi vào cuộc chiến đấu cùng người chiến sĩ

Bố cục: 3 phần

- Khổ 1: Tiếng gà trưa trong nỗi niềm người chiến sĩ

- 3 khổ tiếp theo: Những kỉ niệm tuổi thơ được tiếng gà khơi dậy

- 2 khổ cuối: Những suy nghĩ từ tiếng gà trưa

- Người chiến sỹ bắt gặp âm thanh của tiếng gà trưa trong hoàn cảnh:

+ Thời gian: Buổi trưa nắng.

+ Không gian: Trong xóm nhỏ, trên đường hành quân.

- Tiếng gà được nhà thơ miêu tả: Cục…cục tác cục ta.

- > chậm rãi, bình dị.

2 Trong vô vàn âm thanh làng quê, người chiến sĩ chỉ cảm nhận được âm

thanh của tiếng gà trưa vì:

- Tiếng gà là âm thanh thân thương, gần gũi và quen thuộc của chốn làng quê

- Tiếng gà nhảy ổ để có những quả trứng hồng tạo niềm vui cho người nông dân cầm cù, chắt chiu.

- Là âm thanh dự báo điều tốt lành.

- Gắn với k/n tuổi ấu thơ, k/n về người bà đáng kính.

3 Những cảm giác của người chiến sĩ được khơi gợi từ tiếng gà trưa:

- xao động nắng trưa (thị giác)

- bàn chân đỡ mỏi (xúc giác)

- gọi về tuổi thơ (tâm tưởng – cảm giác)

- Bằng hồi ức tràn về mà tiếng gà trưa là nút khởi động được bất ngờ chạm vào

4 Nhận xét về cách sử dụng từ ngữ ở những câu thơ trên và phân tích tác dụng:

- Nhịp thơ chậm rãi gợi âm thanh tiếng gà cất lên khoan thai bình dị, thân

thuộc

- Điệp từ “nghe” nối nhau, nhắc lại ba lần như những dư âm kì diệu của tiếng

gà và lan tỏa trong tâm hồn người nghe

+ Âm thanh ấy không chỉ nghe bằng thính giác mà bằng cảm giác (ẩn dụ

chuyển đổi cảm giác tinh tế)

=> Tiếng gà làm xao động, làm dịu bớt cái nắng trưa gay gắt, xua tan những mệt mỏi nơi người chiến sĩ đang hành quân và đánh thức những kỉ niệm xa xưa, gọi về kí ức tuổi thơ, đưa người chiến sĩ sống lại những năm tháng

sống hồn nhiên, tươi đẹp nhất của đời người

5 Ý nghĩa của tiếng gà trưa:

- Tiếng gà trưa khơi nguồn cảm xúc người chiến sĩ là chất keo, sợi dây nối liền mạch cảm xúc toàn bài thơ

- Tâm hồn tinh tế, nhạy cảm trước cảnh vật quê hương, tình làng quê thân

thiết, sâu nặng của người chiến sĩ

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2 THẢO LUẬN

- Đó là những kỉ niệm ấu thơ trong

sáng, hồn nhiên Như vậy qua từ

những kỉ niệm đó, em có suy nghĩ

gì về tâm hồn người cháu?

* Nhóm 4,5,6: Tìm hiểu hình ảnh người bà

- Theo dõi SGK từ khổ 3 đến 5, dùng bút chì gạch chân những chi tiết miêu tả lời nói, hành động, cử chỉ của bà?

- Theo em hiểu “khum” là gì? “chắt chiu” là gì?

- Để miêu tả hình ảnh bà, tác giả sử dụng những biện pháp nghệ thuật gì?

- Qua cách miêu tả của tác giả, em hãy nêu cảm nhận của mình về người bà? (Gợi ý: tình cảm của bà đối với cháu như thế nào?)

- Qua bao nhiêu năm, người cháu vẫn nhớ mãi từng lời nói, hành động cử chỉ của bà Em

có suy nghĩ gì về tình cảm của cháu dành cho bà?

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2 THẢO LUẬN

- Đó là những kỉ niệm ấu thơ trong

sáng, hồn nhiên Như vậy qua từ

những kỉ niệm đó, em có suy nghĩ

gì về tâm hồn người cháu?

- Hình ảnh đàn gà và ổ trứng hiện lên qua những câu thơ

Ổ rơm hồng những trứng Này con gà mái mơ

Khắp mình hoa đốm trắng Này con gà mái vàng

Lông óng như màu nắng.

- Phương thức biểu đạt và các biện pháp NT trong khổ thơ:

+ Kể và tả, điệp từ “này” -> nhấn mạnh, lưu ý người nghe tưởng tượng.

+ NT: Đảo ngữ khắp mình lên trước hoa đốm trắng, so sánh lông óng như màu nắng, tính từ trắng, vàng,

nắng.

- Tác dụng:

+ Gợi ra hình ảnh đàn gà đẹp như tranh với những sắc màu tươi sáng, sinh động Đó là hình ảnh thân thuộc, gần gũi với nông thôn.

+ Tâm hồn cháu: vô tư, ngây thơ.

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2

* Nhóm 4,5,6: Tìm hiểu hình ảnh người

bà

- Theo dõi SGK từ khổ 3 đến 5, dùng bút chì gạch chân những chi tiết miêu tả lời nói, hành động, cử chỉ của bà?

- Theo em hiểu “khum” là gì? “chắt chiu” là gì?

- Để miêu tả hình ảnh bà, tác giả sử dụng những biện pháp nghệ thuật gì?

- Qua cách miêu tả của tác giả, em hãy nêu cảm nhận của mình về người bà?

(Gợi ý: tình cảm của bà đối với cháu như thế nào?)

- Qua bao nhiêu năm, người cháu vẫn nhớ mãi từng lời nói, hành động cử chỉ của bà

Em có suy nghĩ gì về tình cảm của cháu dành cho bà?

- Những chi tiết miêu tả lời nói, hành động, cử chỉ

của bà:

+Tay bà khum soi trứng, dành từng quả chắt chiu,

cho con gà mái ấp.

+ Bà lo đàn gà toi -> mong trời đừng sương muối

-> cuối năm bán gà, cháu được quần áo mới…

-> Người cháu cảm nhận được tình yêu sâu sắc

của bà, thể hiện sự quan tâm và tình yêu thương

của bà dành cho cháu.

- Khum: uốn cong bàn tay vồng lên hoặc lõm xuống

Chắt chiu: dành dụm cẩn thận từng ít một vì coi là

quý.

- Nghệ thuật : Sử dụng những động từ giàu sức gợi

“khum”, “dành”, “lo” “mong”, “chắt chiu”, chọn lọc

hình ảnh giàu sức gợi.

-> Bà là người nghèo khó, tần tảo, chắt chiu, giàu

tình yêu thương và đức hi sinh, hết lòng vì cháu

Cháu thương yêu, kính trọng, biết ơn bà.

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 3

1 Tại sao với người lính tiếng gà trưa “mang bao nhiêu hạnh phúc? (Nói cách khác tiếng gà trưa biểu tượng cho những gì?)

2 Em có thể giải thích ý nghĩa câu thơ “giấc ngủ hồng sắc trứng”?

3 Động lực nào đã thúc đẩy người lính hăng hái lên đường chiến đấu?

4 Hình ảnh ổ trứng xuất hiện trong những thời điểm nào? Nó có ý nghĩa gì?

5 Nhận xét cách sử dụng những từ ngữ, biện pháp nghệ thuật

trong việc thể hiện những suy tư của người lính?

THẢO LUẬN

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 3

1 Tại sao với người lính tiếng

gà trưa “mang bao nhiêu hạnh

=> Thức dậy bao tình cảm yêu thương về tình

bà cháu, gia đình, quê hương

2 Giấc ngủ hồng sắc trứng: Giấc mơ đẹp

chứa đựng những ước muốn, những hạnh phúc nhỏ bé giản dị mà trong lành, tinh khiết Giữa hoàn cảnh cuộc kháng chiến chống Mĩ diễn ra ác liệt, giữa bom đạn và chết chóc, giấc ngủ của cháu vẫn vẹn tròn bởi sắc trứng hồng Tình yêu thương chở che của bà theo cháu vào trong cả giấc ngủ

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 3

3 Động lực nào đã thúc

đẩy người lính hăng hái

lên đường chiến đấu?

4 Hình ảnh ổ trứng xuất

hiện trong những thời

điểm nào? Nó có ý nghĩa

gì?

5 Nhận xét cách sử dụng

những từ ngữ, biện pháp

nghệ thuật trong việc thể

hiện những suy tư của

-> Ý nghĩa: nó là biểu tượng tuổi thơ hồn nhiên, của tình cảm bà cháu bình dị mà sâu sắc, của quê hương đầm ấm Kết thúc bài thơ lại là hình ảnh này đã tạo dư âm lắng đọng cho bài thơ, kết tụ toàn

bộ cảm xúc của bài thơ

5 Nghệ thuật :

- Điệp từ "vì"=> nhấn mạnh mục đích chiến đấu

- Phép liệt kê từ khái quát đến cụ thể : Tổ quốc, xóm làng, bà, tiếng

gà, ổ trứng

- Hình ảnh khái quát: ổ trứng hồng tuổi thơ

 Khẳng định mục đích chiến đấu cao cả và ngọn nguồn của

lòng yêu nước

4 TỔNG KẾT

LUYỆN TẬP

Câu 1: Bài thơ “Tiếng gà trưa” được làm theo thể thơ này.

Câu 2: Đây là điệp ngữ được sử dụng trong khổ cuối bài thơ “Tiếng gà trưa”

3 4 5 6

10

7 8 9

Câu 3: Tên tác giả bài thơ “Tiếng gà trưa”

Câu 4: Bài thơ “Tiếng gà trưa” in lần đầu trong tập thơ này Câu 5: Bài thơ “Tiếng gà trưa” được chia làm mấy phần?

Câu 6: Âm thanh vang suốt bài thơ “Tiếng gà trưa” là gì? Câu 7: Đây là cụm từ mô phỏng tiếng gà xuất hiện trong khổ 1 bài thơ “Tiếng gà trưa” Câu 8: Người chiến sĩ trong bài “Tiếng gà trưa” nghe thấy tiếng gà khi đang làm gì?

Câu 9: Đây là động từ gồm 2 tiếng chỉ sự tác động của tiếng gà đến tâm hồn người chiến sĩ trong

bài “Tiếng gà trưa”

Câu 10: Từ chỉ giai đoạn còn nhỏ của con người.

T Ì N H B À C H Á UTRÒ CHƠI Ô CHỮ

* Bài 2 Chỉ ra điệp ngữ gây ấn tượng nhất với em? Vì sao em ấn

tượng với điệp ngữ này?

VD: Điệp ngữ “Tiếng gà trưa”:

- Là chìa khóa mở ra cánh cửa kí ức tuổi thơ Điệp ngữ tiếng gà trưa mở đầu các đoạn thơ sau, lặp đi lặp lại bốn lần như một điệp khúc, điểm nhịp cho dòng cảm xúc của nhân vật trữ tình Mỗi lần lặp lại, nó mở ra một ô cửa lung linh làm sáng bừng lên cả khung trời kỉ niệm.

- Là âm thanh quen thuộc của làng quê, là tín hiệu nối mạch cảm xúc,

liêntưởng, kết nối giữa hiện tại và quá khứ, gợi nên trong tâm trí người chiến sĩ nhiều kỉ niệm suy tưởng:

+Hình ảnh những con gà, ổ trứng

+ Hình ảnh người bà

+ Kỉ niệm tuổi thơ: niềm vui, ước mơ tuổi thơ (được mặc quần áo mới)

- Làm cho giọng điệu bài thơ trở nên nhẹ nhàng, êm ả, sâu lắng

=> Khẳng định mục đích của cuộc chiến đấu hôm nay là để gìn giữ những gì đẹp đẽ nhất: Tổ quốc, xóm làng, bà, ổ trứng hồng

- Tác giả lấy nó làm nhan đề bài thơ.

* Bài tập: Viết một đoạn văn ngắn từ 7-10 câu phát biểu cảm nghĩ của em

về hình ảnh người bà trong bài thơ.

Gợi ý: Đoạn văn phải đảm bảo những yêu cầu sau:

* Về hình thức: Viết đúng hình thức một đoạn văn, viết đúng chính tả, đúng

ngữ pháp, hành văn trong sáng

* Về nội dung: hướng vào chủ đề chung: phát biểu cảm nghĩ về hình ảnh bà.

- Giới thiệu tác giả, tác phẩm, cảm xúc chung của bản thân

- Làm rõ hình ảnh bà và cảm xúc của mình:

+ Trân trọng người bà tần tảo, chắt chiu, chịu thương chịu khó

+ Hiểu, yêu mến người bà gần gũi, gắn bó và yêu thương cháu tha thiết

+ Khâm phục người bà giàu đức hi sinh vì con cháu, vì đất nước

- Đánh giá chung về hình ảnh người bà, khẳng định lại cảm xúc của bản thân.

VẬN DỤNG

HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ

- Nắm vững nội dung bài học

- Hoàn thành các bài tập GV đã giao

- Chuẩn bị bài: Tập làm thơ bốn chữ, năm chữ: viết đoạn văn ghi lại cảm xúc sau khi đọc một bài thơ bốn chữ, năm chữ

+ Đọc kĩ phần định hướng, trả lời các câu hỏi để nắm vững những đặc điểm cơ bản của thể thơ bốn chữ, năm chữ

+ Sưu tầm thơ bốn chữ, năm chữ về gia đình, thầy cô, bạn bè, quê hương, đất nước

+ Tập viết một bài thơ về gia đình, loài vật, cây cối

+ Đọc kĩ phần định hướng để hiểu được khái niệm, yêu cầu khi viết đoạn văn ghi lại cảm xúc về bài thơ bốn chữ, năm chữ

+ Thực hành lập dàn ý và viết theo bài tập GGK/53