TIẾT 22,23 - THỰC HÀNH ĐỌC HIỂU - TIẾNG GÀ TRƯA

- Nội dung bài thơ : Cơ sở của lòng yêu nước, sức mạnh của chiến sỹ trong cuộc kháng chiến chống Mỹ ; vẻ đẹp trong sáng, đằm thắm của những kỉ niệm tuổi thơ và tình cảm bà cháu.. Nội dun

- Những kiến thức cơ bản về tác giả Xuân Quỳnh và bài thơ “Tiếng gà trưa”.

- Một số yếu tố hình thức (về vần, nhịp, dòng và khổ thơ), nội dung (đề tài, chủ đề,cảm xúc, ý nghĩa,…) của bài thơ năm chữ

- Nội dung bài thơ : Cơ sở của lòng yêu nước, sức mạnh của chiến sỹ trong cuộc kháng chiến chống Mỹ ; vẻ đẹp trong sáng, đằm thắm của những kỉ niệm tuổi thơ

và tình cảm bà cháu

- Nghệ thuật sử dụng điệp từ, điệp ngữ, điệp cấu trúc câu trong bài thơ

2 Năng lực:

* Năng lực chung:

- Giao tiếp và hợp tác trong làm việc nhóm và trình bày sản phẩm nhóm

- Phát triển khả năng tự chủ, tự học qua việc đọc và hoàn thiện phiếu học tập ởnhà

- Giải quyết vấn đề và tư duy sáng tạo trong việc chủ động tạo lập văn bản

* Năng lực đặc thù:

- Đọc hiểu nội dung:

+ Nêu được ấn tượng chung về bài thơ

+ Nhận biết được chủ đề tình cảm gia đình được thể hiện trong bài thơ

+ Nh n bi t đậ ế ược tình c m, c m xúc c a ngả ả ủ ười vi t: ế Tình yêu và lòng biết ơnđối với người bà kính yêu; tình yêu đối với quê hương, đất nước

+ Đọc tối thiểu 3 văn bản có độ dài tương đương

+ Học thuộc lòng một số đoạn thơ, bài thơ yêu thích trong chương trình

3 Phẩm chất:

- Yêu nước: Tự hào về quê hương, đất nước; trân trọng những giá trị của độc lập,

tự do và những hy sinh của các thế hệ cha ông đã ngã xuống cho Tổ quốc

- Nhân ái: Yêu thương, quý trọng những người thân; vun đắp tình cảm gia đình.

- Trách nhiệm, chăm chỉ: Tích cực, tự giác học tập, tự lập, tự chủ, có trách nhiêm

với bản thân và với người khác; giữ gìn và xây dựng quê hương, đất nước giàuđẹp

*HSKT: Có sách vở ghi chép, hợp tác, nghe lời cô giáo.

II Thiết bị dạy học và học liệu:

- Thiết bị: Máy tính, máy chiếu.

- Học liệu: SGK, SGV, Tư liệu, tranh ảnh về tác giả Xuân Quỳnh và bài thơ Tiếng

b Nội dung: Học sinh lắng nghe câu hỏi, nhớ lại kiến thức đã học để hoàn thành

nhiệm vụ giáo viên giao

c Sản phẩm: HS trình bày được đúng yêu cầu.

d Tổ chức thực hiện:

B1: Giao nhiệm vụ

Bước 1 Chuyển giao nhiệm vụ: Gv đặt câu hỏi, yêu cầu Hs làm việc cá nhân.

1 Quan sát các hình ảnh sau gợi em liên tưởng đến hình ảnh của ai trong gia đình?

2 Chia sẻ 1 kỉ niệm của em về người bà của mình?

B2 Thực hiện nhiệm vụ:

- HS suy nghĩ thực hiện nhiệm vụ

B3 Báo cáo kết quả:

Hs trình bày trước lớp

*Dự kiến:

1 Hình ảnh trên gợi em liên tưởng đến hình ảnh người bà kính yêu của em

2 HS chia sẻ kỉ niệm đáng nhớ với bà của mình

B4 Kết luận, nhận định:

- Gv nhận xét, đánh giá và dẫn vào bài mới:

Tình cảm bà cháu là một đề tài quen thuộc trong thơ ca Với Xuân Quỳnh, hình ảnh người bà bình dị thân thương hết lòng yêu thương chăm sóc cháu gắn liền với tiếng gà trưa quen thuộc Vậy nỗi nhớ đó được tác giả thể hiện như thế nào? Giờ học hôm nay cô trò chúng ta cùng nhau đi tìm hiểu qua văn bản “Tiếng

gà trưa”.

2 Hoạt động 2: Hình thành kiến thức (70 phút)

* Nhiệm vụ 1: Tìm hiểu chung về tác giả, tác

phẩm (5 phút).

a Mục tiêu: Học sinh nắm được những nét cơ bản

về tác giả, tác phẩm

b Nội dung: Giáo viên hướng dẫn học sinh tìm hiểu

những nét chung của văn bản qua các nguồn tài liệu

c Sản phẩm: Câu trả lời của học sinh.

d Tổ chức thực hiện:

B1 Giao nhiệm vụ:

- GV yêu cầu các nhóm thống nhất nội dung tìm hiểu

về tác giả, tác phẩm đã được giao từ tiết học trước,

cử đại diện nhóm lên trình bày

- Các nhóm báo cáo việc chuẩn bị

- GV mời một nhóm lên bảng trình bày

B2 Thực hiện nhiệm vụ học tập:

Hs trình bày phần chuẩn bị, các nhóm theo dõi, nhận

xét, bổ sung

B3 Báo cáo kết quả :

Hs thuyết trình phần chuẩn bị tác giả, tác phẩm trước

1 Tác giả: Xuân Quỳnh

- Xuân Quỳnh sinh năm 1942 và mất năm 1988, tên

đầy đủ là Nguyễn Thị Xuân Quỳnh

- Quê ở làng An Khê, ven thị xã Hà Đông, tỉnh Hà

Tây (nay thuộc Hà Nội)

- Xuất thân trong một gia đình công chức, mẹ mất

sớm, bố thường xuyên đi công tác xa gia đình, bà

được bà nội nuôi dạy từ nhỏ đến khi trưởng thành

- Năm 13 tuổi, được tuyển vào Đoàn Văn công nhân

dân Trung ương và được đào tạo thành diễn viên

múa Bà đã nhiều lần đi biểu diễn ở nước ngoài và dự

Đại hội thanh niên sinh viên thế giới

- Từ năm 1962 đến 1964, học Trường bồi dưỡng

A Giới thiệu chung:

1 Tác giả:

- Xuân Quỳnh 1988)

(1942 Quê: Hà Đông – Hà Tây

- Là nhà thơ nữ xuất sắccủa thơ hiện đại VN.ThơXuân Quỳnh trẻ trung,sôi nổi, đôn hậu, giàu nữtính

- Xuân Quỳnh được truy

tặng giải thưởng văn học (1990)

2 Tác phẩm:

Bài thơ được sáng táctrong thời kì đầu củacuộc kháng chiến chống

đế quốc Mỹ in trong tập

thơ Hoa dọc chiến hào

(1968)

những người viết văn trẻ của Hội Nhà văn Việt Nam.

Trở thành ủy viên Ban chấp hành Hội Nhà văn Việt

Nam khoá III

- Xuân Quỳnh là một trong những nhà thơ nữ xuất

sắc của Việt Nam, Xuân Quỳnh thường viết về những

tình cảm gần gũi, bình dị, trong sáng của đời sống

gia đình và cuộc sống hàng ngày, biểu lộ những rung

cảm và khát vọng của một trái tim phụ nữ chân

thành, tha thiết và đằm thắm

- Thơ Xuân Quỳnh trẻ trung, sôi nổi, đôn hậu, giàu

nữ tính

- Một số tác phẩm của Xuân Quỳnh: Tơ tằm, chồi

biếc (1963), Hoa dọc chiến hào (1968), Gió Lào cát

trắng (1974), Lời ru trên mặt đất (1978), Sân ga

chiều em đi (1978), Tự hát (1984), Hoa cỏ may - Tập

thơ đạt giải thưởng văn học năm 1990 của hội nhà

văn VN

2 Tác phẩm: Tiếng gà trưa được viết trong thời kì

đầu của cuộc kháng chiến chống đế quốc Mỹ Bài

thơ được in lần đầu trong tập thơ Hoa dọc chiến hào

(1968)

* Nhiệm vụ 2: Đọc và tìm hiểu chú thích (10p):

a Mục tiêu: Học sinh nắm được cách đọc văn bản,

hiểu những từ khó và thực hành đọc văn bản

b Nội dung: Giáo viên hướng dẫn học sinh cách đọc,

tổ chức HS đọc và tìm hiểu các từ khó trong văn bản,

cung cấp thêm thông tin để HS có những hiểu biết

ban đầu về văn bản

c Sản phẩm: Câu trả lời của học sinh.

d Tổ chức thực hiện:

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

- GV nêu câu hỏi: Theo em, văn bản cần đọc với

giọng như thế nào? Giải thích các từ : “lang mặt”,

“gà toi”, “sương muối”, “chắt chiu”? Còn những từ

ngữ nào em chưa hiểu rõ?

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

B Đọc - Hiểu văn bản:

1 Đọc – chú thích:

- HS nghe hướng dẫn.

- HS chuẩn bị độc lập nêu cách đọc văn bản, tự đọc,

tìm hiểu các chú thích

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận

- Học sinh lần lượt trình bày các câu trả lời

- Đọc văn bản theo hướng dẫn

- Giáo viên: Hướng dẫn, uốn nắn cách đọc văn bản

cho HS, giải thích một số từ khó HS chưa hiểu nghĩa

* Dự kiến:

- Đọc giọng chậm rãi, nhẹ nhàng, những câu thơ 3

tiếng “Tiếng gà trưa” cần ngắt nghỉ lâu hơn các câu

khác

- Ngắt đúng nhịp:2/3, 3/2 1/2/2

- Khổ thơ cuối đọc giọng nhẹ nhàng, tha thiết như lời

trò chuyện, tâm tình của cháu đối với bà

- Lần lượt từng HS đọc VB (3 bạn đọc)

- HS đọc chú thích và giải thích từ khó

Bước 4: Kết luận, nhận định:

- Học sinh nhận xét, bổ sung, đánh giá

- Giáo viên nhận xét, đánh giá, rút kinh nghiệm, chốt

kiến thức

* Nhiệm vụ 3: Tìm hiểu kết cấu, bố cục của văn

bản (10 phút):

a Mục tiêu: Học sinh nắm được những nét cơ bản về

thể thơ, phương thức biểu đạt, bố cục văn bản

b Nội dung: GV hướng dẫn HS thảo luận nhóm,

hoàn thành phiếu học tập để tìm hiểu kết cấu, bố cục

của văn bản

c Sản phẩm: Phiếu học tập đã hoàn thành.

d Tổ chức thực hiện:

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

- GV yêu cầu HS thảo luận cặp đôi, câu hỏi:

1 Bài thơ viết theo thể thơ nào? Vì sao t/giả lại chọn

thể thơ đó?

2 Bài thơ được viết theo phương thức biểu đạt nào?

3 Cảm hứng của tác giả trong bài thơ được khơi gợi

từ sự việc gì? Mạch cảm xúc ấy đã diễn biến như thế

nào?

2 Kết cấu – bố cục:

- Thể thơ: năm chữ

- Phương thức biểu đạt:biểu cảm + tự sự , miêutả

- Mạch cảm xúc: Tiếng

gà trưa đã gợi về kí ứctuổi thơ và đi vào cuộcchiến đấu cùng ngườichiến sĩ

- Bố cục: 3 phần

4 Dựa vào mạch cảm xúc của bài thơ, em có thể chia bài thơ thành mấy phần?

Bước 2 Thực hiện nhiệm vụ học tập:

Hs suy nghĩ, trao đổi ý kiến, thảo luận, gv theo dõi, hỗ trợhs

Bước 3 Báo cáo kết quả :

- Hs trình bày miệng trước lớp

- HS khác nhận xét, bổ sung

* Dự kiến sản phẩm:

1 Bài thơ viết theo thể thơ 5 chữ, âm hưởng sâu lắng

phù hợp với việc vừa kể chuyện vừa bộc lộ cảm xúc

và tình bà cháu thuở ấu thơ

+ K5,6: tiếng gà đi vào cuộc chiến đấu cùng ngườichiến sĩ, khắc sâu thêm tình cảm với quê hương đấtnước

4 Bố cục: 3 phần

- Khổ 1: Tiếng gà trưa trong nỗi niềm người chiến sĩ

- 3 khổ tiếp theo: Những kỉ niệm tuổi thơ được tiếng

GV chốt , kết luận: Tuy bài thơ có nhiều kỉ niệm

riêng của bản thân nhà thơ, nhưng hình tượng nhân vật trữ tình lại là người chiến sĩ đang hành quân ra tiền tuyến nên Cái tôi riêng của người nghệ sĩ và cái

ta chung của cả một thế hệ, cả dân tộc hoà hợp tự

nhiên, hồn nhiên toả ra những cảm hứng vừa thân

thương, gần gũi vừa cao cả thiêng liêng, lay động

lòng người.

* Nhiệm vụ 4: Phân tích văn bản (40 phút)

Nội dung 1: Tìm hiểu hình ảnh tiếng gà trưa trong

nỗi niềm người chiến sĩ.

a Mục tiêu:

- Tìm hiểu hoàn cảnh không gian, thời gian xuất hiện

âm thanh của tiếng gà

- Chỉ ra tác dụng của việc sử dụng từ ngữ, các biện

pháp nghệ thuật để thể hiện tâm trạng của người

- HS làm việc cá nhân, làm việc nhóm, trình bày sản

phẩm, quan sát và bổ sung (nếu cần)

c Sản phẩm: Câu trả lời của học sinh, sản phẩm hoạt

động nhóm

d Tổ chức thực hiện:

B1: Chuyển giao nhiệm vụ:

- GV chia lớp thành 6 nhóm, thảo luận 5 phút.

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1

1 Người chiến sỹ bắt gặp âm thanh của tiếng gà

trưa trong hoàn cảnh nào? Tiếng gà được nhà thơ

miêu tả như thế nào?

2 Tại sao trong vô vàn âm thanh làng quê, người

chiến sĩ chỉ cảm nhận được âm thanh của tiếng gà

trưa?

3 Với người lính ra trận, tiếng gà trưa gợi những

cảm giác mới lạ nào?

4 Nhận xét và phân tích tác dụng của việc sử dụng

từ ngữ, biện pháp tu từ ở khổ thơ 1?

5 Tiếng gà trưa trong bài thơ có ý nghĩa ntn? Em

cảm nhận được điều gì về tâm hồn người chiến sĩ?

3 Phân tích 3.1 Tiếng gà trong nỗi niềm người chiến sĩ.

- Tiếng gà trưa: Cục cụctác cục ta

+ Thời gian: Buổi trưanắng

+ Không gian: Trongxóm nhỏ, trên đườnghành quân

-> Là âm thanh rất đỗi thân thương, gần gũi và quen thuộc

- Điệp từ "nghe" -> sự

B2: Thực hiện nhiệm vụ

HS: tiếp nhận yêu cầu, trao đổi và giải quyết nhiệm

vụ

GV: theo dõi, hỗ trợ cho HS (nếu HS gặp khó khăn).

B3: Báo cáo, thảo luận

GV:

- Yêu cầu đại diện của một nhóm lên trình bày

- Hướng dẫn HS trình bày (nếu cần)

HS:

- Đại diện 1 nhóm lên bày sản phẩm

- Các nhóm khác theo dõi, quan sát, nhận xét, bổ

sung (nếu cần) cho nhóm bạn

*Sản phẩm dự kiến:

1.

- Người chiến sỹ bắt gặp âm thanh của tiếng gà trưa

trong hoàn cảnh:

+ Thời gian: Buổi trưa nắng

+ Không gian: Trong xóm nhỏ, trên đường hành

quân

- Tiếng gà được nhà thơ miêu tả: Cục…cục tác cục

ta.

- > chậm rãi, bình dị

2 Trong vô vàn âm thanh làng quê, người chiến sĩ

chỉ cảm nhận được âm thanh của tiếng gà trưa vì:

- Tiếng gà là âm thanh thân thương, gần gũi và quen

thuộc của chốn làng quê

- Tiếng gà nhảy ổ để có những quả trứng hồng tạo

niềm vui cho người nông dân cầm cù, chắt chiu

- Là âm thanh dự báo điều tốt lành

- Gắn với k/n tuổi ấu thơ, k/n về người bà đáng kính

3 Những cảm giác của người chiến sĩ được khơi

gợi từ tiếng gà trưa:

- xao động nắng trưa (thị giác)

- bàn chân đỡ mỏi (xúc giác)

- gọi về tuổi thơ (tâm tưởng – cảm giác)

- Bằng hồi ức tràn về mà tiếng gà trưa là nút khởi

động được bất ngờ chạm vào

chuyển đổi cảm giác tinh tế

-> Làm xao động, làmdịu bớt mệt mỏi trênđường hành quân vàđánh thức những kỉ niệmtuổi thơ

=> Tâm hồn người chiến

sĩ trẻ tinh tế, nhạy cảmtrước cảnh vật quêhương, tình làng quêthắm thiết, sâu nặng

4 Nhận xét về cách sử dụng từ ngữ ở những câu thơ trên và phân tích tác dụng:

- Nhịp thơ chậm rãi gợi âm thanh tiếng gà cất lênkhoan thai bình dị, thân thuộc

- Điệp từ “nghe” nối nhau, nhắc lại ba lần như

những dư âm kì diệu của tiếng gà và lan tỏa trongtâm hồn người nghe

+ Âm thanh ấy không chỉ nghe bằng thính giác màbằng cảm giác (ẩn dụ chuyển đổi cảm giác tinh tế)

=> Tiếng gà làm xao động, làm dịu bớt cái nắng trưagay gắt, xua tan những mệt mỏi nơi người chiến sĩđang hành quân và đánh thức những kỉ niệm xa xưa,gọi về kí ức tuổi thơ, đưa người chiến sĩ sống lạinhững năm tháng sống hồn nhiên, tươi đẹp nhất củađời người

B4: Kết luận, nhận định

- Nhận xét thái độ và kết quả làm việc của từngnhóm, chỉ ra những ưu điểm và hạn chế trong HĐnhóm của HS

- Giáo viên đánh giá, kết luận:

Tiếng gà nhà ai nhảy ổ là âm thanh bình dị, thân thuộc của làng quê đã bao đời nay Đối với người lính trẻ lại vô cùng xúc động Tiếng gà trưa đã làm xao động nắng trưa và hồn người Như cho người lính thêm một sức mạnh mới Như gợi nhớ tuổi thơ Chữ nghe được lặp lại ba lần đã làm cho giọng thơ thêm phần ngọt ngào, tha thiết, bồi hồi Chúng ta sẽ cùng tiếp tục men theo dòng cảm xúc của nhân vật trữ tình được khơi gợi từ tiếng gà trưa để tìm về những kỉ niệm ấu thơ và những suy tưởng ở hiện tại.

Nội dung 2: Tìm hiểu hình ảnh tiếng gà trưa khơi dậy những kỉ niệm ấu thơ.

a Mục tiêu:

- Tìm được các chi tiết, hình ảnh thể hiện những kỉ

niệm thời ấu thơ (ổ trứng hồng, bà kính yêu)

- Chỉ ra tác dụng của việc sử dụng từ ngữ, các biện

pháp nghệ thuật để thể hiện những kỉ niệm

- Hiểu được tấm lòng của người cháu

b Nội dung:

- GV sử dụng KT đặt câu hỏi, tổ chức hoạt động

nhóm cho HS

- HS làm việc cá nhân, làm việc nhóm, trình bày sản

phẩm, quan sát và bổ sung (nếu cần)

c Sản phẩm: Câu trả lời của học sinh, sản phẩm hoạt

động nhóm

d Tổ chức thực hiện:

B1: Chuyển giao nhiệm vụ

- GV chia lớp thành 6 nhóm, thảo luận 5 phút:

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2

* Nhóm 1, 2,3: Tìm hiểu những kỉ niệm về đàn gà

và ổ trứng.

- Những kỉ niệm tuổi thơ của người lính là gì? Hình

ảnh đàn gà và ổ trứng hiện lên qua những câu thơ

nào?

- Phương thức biểu đạt và các biện pháp NT trong

khổ thơ?

- Tác dụng của những biện pháp nghệ thuật này? Tại

sao đàn gà lại đẹp như vậy?

- Đó là những kỉ niệm ấu thơ trong sáng, hồn nhiên.

Như vậy qua từ những kỉ niệm đó, em có suy nghĩ gì

về tâm hồn người cháu?

- Qua cách miêu tả của tác giả, em hãy nêu cảm

3.2 Tiếng gà trưa khơi dậy những kỉ niệm ấu thơ:

-> Gợi ra hình ảnh đàn gàđẹp như tranh với nhữngsắc màu tươi sáng, sinhđộng Đó là hình ảnhthân thuộc, gần gũi vớilàng quê

-> Bà tần tảo, chắt chiutrong cảnh nghèo, dànhtrọn vẹn tình yêu thươngchăm lo cho cháu Cháuthương yêu, kính trọng,biết ơn bà

=> Tuổi thơ đẹp đẽ thân

nhận của mình về người bà? (Gợi ý: tình cảm của bà

đối với cháu như thế nào?)

- Qua bao nhiêu năm, người cháu vẫn nhớ mãi từng

lời nói, hành động cử chỉ của bà Em có suy nghĩ gì

về tình cảm của cháu dành cho bà?

GV hướng dẫn HS thảo luận.

B3: Báo cáo, thảo luận

GV:

- Yêu cầu đại diện của một nhóm lên trình bày

- Hướng dẫn HS trình bày

HS:

- Đại diện 1 nhóm lên bày sản phẩm

- Các nhóm khác theo dõi, quan sát, nhận xét, bổ

Này con gà mái vàng

Lông óng như màu nắng.

- Phương thức biểu đạt và các biện pháp NT trong

khổ thơ

+ Kể và tả, điệp từ “này” -> nhấn mạnh, lưu ý người

nghe tưởng tượng

+ NT: Đảo ngữ khắp mình lên trước hoa đốm trắng,

so sánh lông óng như màu nắng, tính từ trắng, vàng,

nắng.

- Tác dụng:

+ Gợi ra hình ảnh đàn gà đẹp như tranh với những

sắc màu tươi sáng, sinh động Đó là hình ảnh thân

thuộc, gần gũi với nông thôn

thương, tình bà cháu sâunặng thắm thiết