PHẦN I - MỞ ĐẦU Bảo Hiểm Xã Hội là chính sách lớn của Đảng và Nhà nước góp phần bảo đảm ổn định đời sống cho người lao động ổn định chính trị, trật tự an toàn xã hội, thúc đẩy sự nghiệp
Trang 1Trường Đại Học Kinh Tế TP.HCM Khoa Kế toán – Kiểm toán
Kế toán công
ĐỀ TÀI SỐ 15
CƠ CHẾ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH TẠI
CƠ QUAN BẢO HIỂM XÃ HỘI Ở
VIỆT NAM
GVHD: PHẠM QUANG HUY
HVTH: NGUYỄN THỊ HỒNG HẠNH
TP.HCM, ngày 20 tháng 10 năm 1012
Trang 2MỤC LỤC
PHẦN I - MỞ ĐẦU 3
PHẦN II - GIỚI THIỆU TỔNG QUAN VỀ BẢO HIỂM XÃ HỘI VIỆT NAM 3
1 Khái niệm BHXH 3
2 BHXH Việt Nam được tổ chức và quản lý theo hệ thống dọc, tập trung thống nhất từ trung ương đến địa phương, gồm có : 4
3 Vị trí và chức năng của BHXH 4
4 Bản chất và đặc điểm của Tài chính BHXH 4
5 Nguyên tắc quản lý tài chính 5
6 Nguồn tài chính của BHXH Việt Nam 7
7 Kế hoạch tài chính 7
PHẦN III - CƠ CHẾ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH TẠI CƠ QUAN BẢO HIỂM XÃ HỘI Ở VIỆT NAM 8
1 Quản lý, sử dụng và quyết toán tài chính 8
2 Quản lý, sử dụng và phân bổ lệ phí chi trả lương hưu, trợ cấp BHXH và trợ cấp thất nghiệp 9
3 Quản lý nguồn thu và quyết toán thu các quỹ bảo hiểm 10
4 Hoạt động đầu tư từ các quỹ bảo hiểm 10
5 Hoạt động cho vay của BHXH Việt Nam 11
6 Chi phí quản lý bộ máy 12
7 Chi đầu tư phát triển 14
8 Nguồn trích chi phí quản lý bộ máy và chi đầu tư phát triển 14
9 Các nguồn kinh phí khác 15
PHẦN IV - KẾT LUẬN – VÀ CÁC ĐÓNG GÓP CHÍNH VỀ CƠ CHẾ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH TẠI CƠ QUAN BẢO HIỂM XÃ HỘI Ở VIỆT NAM 15 TÀI LIỆU THAM KHẢO
DANH SÁCH CÁC TỪ VIẾT TẮT
Trang 3PHẦN I - MỞ ĐẦU
Bảo Hiểm Xã Hội là chính sách lớn của Đảng và Nhà nước góp phần bảo đảm ổn định đời sống cho người lao động ổn định chính trị, trật tự an toàn xã hội, thúc đẩy sự nghiệp xây dựng đất nước, bảo vệ tổ quốc
BHXH là sự đảm bảo thay thế được bù đắp một phần thu nhập cho người lao động khi họ
bị mất hoặc giảm thu nhập do bị ốm đau, thai sản, tai nạn lao động và bệnh nghề nghiệp, tàn tật, thất nghiệp, tuổi già, tử tuất, dựa trên cơ sở một quỹ tài chính do sự đóng góp của các bên tham gia BHXH, có sự bảo hộ của Nhà nước theo pháp luật, nhằm bảo đảm an toàn đời sống cho người lao động và gia đình họ, đồng thời góp phần bảo đảm an toàn xã hội
Chính sách BHXH là một bộ phận quan trọng trong chính sách kinh tế và xã hội của Nhà nước, là những chủ trương, quan điểm, nguyên tắc BHXH để giải quyết các vấn đề xã hội liên quan đến một tầng lớp đông đảo người lao động và các vấn đề kích thích phát triển kinh tế của từng thời kỳ Trong mỗi giai đoạn phát triển khinh tế khác nhau, chính sách BHXH được Nhà nước đề ra và thực hiện phù hợp với mục tiêu, nhiệm vụ phát triển kinh
tế, xã hội từng giai đoạn
Để thực hiện tốt chức năng tổ chức thực hiện chế độ, chính sách BHXH bắt buộc, BHXH
tự nguyện, BHTN, BHYT; tổ chức thu, chi, quản lý và sử dụng các quỹ; BHXH bắt buộc, BHXH tự nguyện, BHTN, BHYT theo qui định của pháp luật
Vì thế cần có cơ chế quản lý tài chính và biên chế đối với hoạt động của BHXH Việt Nam
rõ rang nhằm nâng cao hiệu quả, chất lýợng công tác; thực hành tiết kiệm chống lãng phí
để tạo điều kiện đầu tư phát triển; tăng thu nhập, cải thiện đời sống cán bộ, công chức, viên chức và gắn liền với lợi ích của cán bộ, công chức, viên chức trong hoạt động nghiệp
vụ
Quản lý tài chính giúp nâng cao hiệu quả trong việc sử dụng biên chế và kinh phí quản lý được giao, thúc đẩy việc sắp sếp, tổ chức bộ máy tinh gọn, nâng cao hiệu quả trong việc thực hiện nhiệm vụ được giao
PHẦN II - GIỚI THIỆU TỔNG QUAN VỀ BẢO HIỂM XÃ HỘI VIỆT NAM
“BHXH là sự đảm bảo thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập cho người lao động khi họ có những biến cố rủi ro làm suy giảm sức khỏe, mất khả năng lao động, mất việc làm, chết; gắn liền với quá tŕnh tạo lập một quỹ tiền tệ tập trung được h́nh thành bởi các bên tham gia BHXH đóng góp và việc sử dụng quỹ đó cung cấp tài chính đảm bảo mức sống cơ bản cho
Trang 4bản thân người lao động và những người ruột thịt (bố , mẹ, vợ/chồng, con) của người lao động trực tiếp phải nuôi dưỡng, góp phần đảm bảo an toàn xă hội”
2 BHXH Việt Nam được tổ chức và quản lý theo hệ thống dọc, tập trung thống nhất từ trung ương đến địa phương, gồm có :
- Ở Trung ương là BHXH Việt Nam
- Ở tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương là BHXH tỉnh, thành phố trực thuộc BHXH Việt Nam
- Ở huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh là BHXH huyện, quận, thị xã, thành phố trực thuộc BHXH tỉnh
3 Vị trí và chức năng của BHXH
- BHXH Việt Nam là cơ quan thuộc Chính phủ, có chức năng tổ chức thực hiện chế
độ, chính sách BHXH bắt buộc, BHXH tự nguyện, BHYT bắt buộc, BHYT tự nguyện; tổ chức thu, chi chế độ BHTN; quản lý và sử dụng các quỹ: BHXH bắt buộc, BHXH tự nguyện, BHTN (sau đây gọi chung là BHXH), BHYT bắt buộc, BHYT tự nguyện (sau đây gọi chung là BHYT) theo quy định của pháp luật
- BHXH Việt Nam chịu sự quản lý nhà nước của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội về BHXH, của Bộ Y tế về BHYT, của Bộ Tài chính về chế độ tài chính đối với các quỹ BHXH, BHYT
Bản chất
- Tài chính BHXH là tổng thể các mối quan hệ kinh tế phát sinh trong quá trình hình thành quỹ BHXH tập trung thống nhất do sự đóng góp của các bên tham gia theo đúng quy định của pháp luật Việc phân phối và sử dụng nguồn quỹ tài chính này nhằm đảm bảo ổn định cuộc sống cho người lao động và gia đình họ, từ đó góp phần ổn định kinh tế xă hội
- Quỹ BHXH là một thuật ngữ chỉ nội dung và vật chất của Tài chính BHXH, nó nói lên số lượng bằng tiền nhiều hay ít và được hình thành đóng góp từ đâu, đồng thời
nó được sử dụng chủ yếu để chi trả cho các chế độ BHXH đối với người lao động theo đúng quy định của pháp luật
Đặc điểm
Trang 5- Quỹ BHXH là một quỹ tiền tệ tập trung, giữ vị trí là khâu trung gian của hệ thống tài chính quốc gia, cho nên hoạt đông của quỹ này không áp dụng theo luật doanh nghiệp
- Phân phối quỹ BHXH vừa mang tính chất hoàn trả, vừa mang tính chất không hoàn trả
- Sự ra đời, tồn tại và phát triển của quỹ BHXH phụ thuộc vào trình độ phát triển kinh tế, xă hội của mỗi quốc gia và vào điều kiện lịch sử trong từng thời kỳ của mỗi nước
- Quản lý BHXH nói chung và cơ chế quản lý BHXH nói riêng là mối quan tâm hàng đầu của mỗi quốc gia trong lĩnh vực BHXH Cơ chế quản lý được hiểu chung nhất là phương thức, các cách thức và các biện pháp của chủ thể quản lý nhằm đạt được mục tiêu quản lý Trong BHXH có mối quan hệ ba bên: Người sử dụng lao động với tư cách là giới chủ, người lao động là đại diện của giới thợ, Nhà nước đại diện cho cả giới chủ và giới thợ
- Vì vậy, cơ chế quản lý BHXH nhằm tác động vào các mối quan hệ này, vừa ràng buộc các bên thực hiện đúng trách nhiệm và nghĩa vụ của mình, đồng thời kiểm soát được những sự lạm dụng có thể của cả chủ thể quản lý và mối quan hệ lợi ích nhằm đạt được mục tiêu kinh tế và mục tiêu xă hội của BHXH
- Để thực hiện chính sách BHXH, chủ thể quản lý phải thực hiện rất nhiều nội dung quản lý, nhưng xét về phương diện tài chính th́ thực chất quản lý những nội dung:
quản lý thu BHXH, quản lý chi BHXH, quản lý đầu tư quỹ BHXH
Để quản lý được những nội dung đó thì trước hết chúng ta phải nắm được nguyên tắc Tài chính BHXH, nguồn tài chính và việc lập kế hoạch tài chính
5 Nguyên tắc quản lý tài chính
Tôn trọng pháp luật
Quỹ BHXH chính là nguồn tài chính quan trọng trong việc đảm bảo cuộc sống cho người lao động khi họ về già hay gặp rủi ro, là nguồn tài chính quan trọng nhằm thực hiện việc ổn định xă hội Do vậy việc làm cho quỹ luôn tăng trưởng ổn định là rất quan trọng, hoạt động này không chỉ nhằm bảo tồn tăng trưởng riêng quỹ BHXH
Trang 6mà còn đóng góp rất lớn vào việc phát triển nền kinh tế theo từng lĩnh vực đất nước, bởi lượng vốn nhàn rỗi đem thực hiện đầu tư tăng trưởng là lớn, do vậy hoạt động này cần phải được tiến hành đúng quy đinh của Nhà nước, đúng pháp luật kinh tế…Đây là yêu cầu cần thiết để đảm bảo quỹ không bị thất thu, tổn hại, để người lao động an tâm, tin tưởng, để thị trường vốn trong nước được vận động lành mạnh
Giữ chữ tín trong hoạt động tài chính
Quỹ BHXH được thành lập dựa trên sự đóng góp của các bên tham gia BHXH là chủ yếu, do vậy để thực hiện tốt hoạt động thu, chi BHXH thì cần phải được sự tin tưởng của người tham gia BHXH, từ đó đóng BHXH đầy đủ tự nguyện Đây là cơ sở quan trọng để thực hiện chính sách BHXH rộng khắp, thuận lợi Hơn nữa việc giữ chữ tín trong hoạt động BHXH còn tạo cơ hội cho ngành BHXH đầu tư nguồn quỹ tạm thời nhàn rỗi vào những dự án khả thi có khả năng sinh lời cao góp phần gia tăng quỹ BHXH Để giữ được chữ tín cần nghiêm túc tuân thủ pháp luật, kỉ luật thanh toán, nội dung hợp đồng kinh tế đă kí, xây dựng đội ngũ cán bộ công chức có bản lĩnh chính trị trong sáng sẵn sàng phục vụ lợi ích của người lao động
Đảm bảo an toàn và hiệu quả
Đây chính là phương châm hết sức quan trọng để bảo toàn và tăng trưởng được quỹ BHXH Bởi vậy khi đưa ra một quyết định tài chính cần cân nhắc, xem xét trên nhiều góc độ khác nhau Có thể chấp nhận một phương án đầu tư đưa lại mức lợi nhuận vừa phải nhưng vững chắc còn hơn là một phương án có lợi nhuận cao nhưng phưu lưu mạo hiểm Đồng thời trước khi quyết định đem vốn đi đầu tư cần cân nhắc xem xét để đảm bảo đáp ứng được nhu cầu thanh toán thường xuyên cho việc chi trả các chế độ BHXH phát sinh, phải thực hiện các hình thức đầu tư linh hoạt đa dạng
Đảm bảo quyền lợi cho người lao động
Nguyên tắc này đòi hỏi phải đảm bảo quyền lợi của người lao động tương ứng với nghĩa vụ đóng góp của họ và phải đảm bảo thực hiện một cách kịp thời, cùng với
đó người lao động muốn hưởng quyền lợi về BHXH thì phải có nghĩa vụ đóng góp phí BHXH trong thời gian lao động
Trang 7Đảm bảo cân bằng trong thu chi
Các quá tŕnh quản lý tài chính BHXH khi cân đối thu chi phải luôn được tính toán
và so sánh trong trạng thái động bởi v́ những lý do sau:
- Quỹ BHXH thường được chia ra các quỹ thành phần ( từng chế độ, từng nội dung chi) có chế độ dài hạn, có chế độ ngắn hạn Các chế độ ngắn hạn thường được cân đối trong phạm vi một năm, còn các chế độ dài hạn thường được cân đối trong nhiều năm
- Tài chính BHXH không chỉ do người lao động và người sử dụng lao động đóng góp mà còn do ngân sách Nhà nước tài trợ Trong đó Ngân sách Nhà nước cấp phải theo đúng kế hoạch
- Số người tham gia đóng BHXH luôn biến động, v́ vậy vấn đề chi tiêu của BHXH thường xuyên biến động trong số này
Nguồn tài chính do BHXH Việt Nam quản lý bao gồm:
• Quỹ BHXH bắt buộc
• Quỹ BHXH tự nguyện;
• Quỹ BHTN;
• Quỹ BHYT;
• Các nguồn tài chính khác theo quy định của pháp luật
7 Kế hoạch tài chính
Hàng năm, cùng thời gian quy định về lập dự toán ngân sách nhà nước, BHXH Việt Nam lập kế hoạch tài chính, bao gồm cả kế hoạch thu, chi của BHXH thuộc Bộ Quốc phòng, Bộ Công an, Ban Cơ yếu Chính phủ và Bộ Lao động-Thương binh và
Xã hội, trình Hội đồng quản lý BHXH Việt Nam thông qua và báo cáo Bộ Tài chính,
Bộ Lao động-Thương binh và Xã hội, Bộ Y tế, bao gồm:
a) Thu, chi BHXH bắt buộc;
b) Thu, chi BHXH tự nguyện;
c) Thu, chi BHTN;
Trang 8d) Thu, chi BHYT;
đ) Kế hoạch đầu tư để bảo toàn và tăng trưởng các quỹ bảo hiểm e) Chi quản lý bộ máy
g) Chi đầu tư phát triển
Bộ Tài chính chủ trì, phối hợp với Bộ Lao động-Thương binh và Xã hội, Bộ Y tế xem xét, tổng hợp trình Thủ tướng Chính phủ quyết định giao kế hoạch tài chính cho BHXH Việt Nam
Căn cứ kế hoạch tài chính được Thủ tướng Chính phủ giao, Tổng Giám đốc BHXH Việt Nam quyết định giao dự toán thu, chi cho các đơn vị trực thuộc, BHXH cấp tỉnh, BHXH thuộc Bộ Quốc phòng, Bộ Công an, Ban Cơ yếu Chính phủ và Bộ Lao động-Thương binh và Xã hội
Khi nhà nước ban hành chính sách, chế độ làm tăng hoặc giảm số thu, chi so với chỉ tiêu kế hoạch tài chính đã giao cho BHXH Việt Nam, Bộ Tài chính tổng hợp trình Thủ tướng Chính phủ điều chỉnh cho phù hợp
PHẦN III - CƠ CHẾ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH TẠI CƠ QUAN BẢO HIỂM XÃ HỘI Ở VIỆT NAM
1 Quản lý, sử dụng và quyết toán tài chính
Các Quỹ bảo hiểm được quản lý và sử dụng theo quy định của Luật BHXH, Luật BHYT và các văn bản hướng dẫn; được hạch toán độc lập và cân đối thu, chi theo từng quỹ
BHXH Việt Nam tổ chức thực hiện công tác hạch toán kế toán, thống kê theo đúng quy định của pháp luật về kế toán, thống kê và chế độ thông tin, báo cáo theo quy định tại Luật BHXH và Nghị định số 94/2008/NĐ-CP ngày 22 tháng 8 năm 2008 của Chính phủ quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của BHXH Việt Nam
Các đơn vị được giao dự toán thu, chi từ các quỹ bảo hiểm có trách nhiệm lập báo cáo quyết toán theo chế độ quy định gửi cơ quan có thẩm quyền để xét duyệt, thẩm định theo trình tự quy định như sau:
- Các đơn vị trực thuộc BHXH Việt Nam, BHXH cấp huyện, BHXH cấp tỉnh lập báo cáo quyết toán và gửi đơn vị cấp trên trực thuộc theo quy định của BHXH Việt Nam;
- BHXH thuộc Bộ Quốc phòng, Bộ Công an, Ban Cơ yếu Chính phủ; Bộ Lao động-Thương binh và Xã hội lập báo cáo quyết toán năm và gửi BHXH Việt Nam;
- BHXH Việt Nam xét duyệt, thẩm định quyết toán năm và thông báo kết quả xét duyệt, thẩm định cho các đơn vị trực thuộc, BHXH cấp tỉnh, BHXH thuộc Bộ
Trang 9Quốc phòng, Bộ Công an, Ban Cơ yếu Chính phủ và Bộ Lao động-Thương binh và
Xã hội; tổng hợp và lập báo cáo quyết toán năm trình Hội đồng quản lý BHXH Việt Nam thông qua, gửi Bộ Tài chính, Bộ Lao động-Thương binh và Xã hội, Bộ
Y tế
Bộ Tài chính thẩm định quyết toán năm và thông báo kết quả thẩm định cho BHXH Việt Nam; và tổng hợp tình hình thu, chi các quỹ bảo hiểm, chi phí quản lý bộ máy
và chi đầu tư phát triển của BHXH Việt Nam báo cáo Thủ tướng Chính phủ
trợ cấp thất nghiệp
Đối với lệ phí chi trả lương hưu, trợ cấp BHXH cho các đối tượng do ngân sách nhà nước bảo đảm:
- Mức lệ phí chi trả bằng 0,78% tổng số chi trả các chế độ lươnghưu, trợ cấp BHXH theo quy định (trừ khoản chi đóng BHYT)
- Hàng tháng, Bộ Tài chính cấp lệ phí chi trả cho BHXH Việt Nam cùng với cấp kinh phí chi lươnghưu, trợ cấp BHXH
Sau khi quyết toán năm được duyệt nếu lệ phí chi trả được trích lớn hơn hoặc nhỏ hơn
so với lệ phí bố trí trong dự toán chi phí quản lý bộ máy đã giao cho BHXH Việt Nam, Bộ Tài chính tổng hợp trình Thủ tướng Chính phủ điều chỉnh trong dự toán chi phí quản lý bộ máy năm sau của BHXH Việt Nam
Toàn bộ số kinh phí được trích theo mức lệ phí chi trả sử dụng như sau:
- Trích 2% lập quỹ dự phòng rủi ro trong công tác chi trả lươnghưu, trợ cấp BHXH
và trợ cấp thất nghiệp để sử dụng chi bù đắp cho số tiền bị thiếu hụt trong công tác chi trả do nguyên nhân khách quan Tổng Giám đốc BHXH Việt Nam xem xét, quyết định việc quản lý và sử dụng quỹ này
- Phần còn lại được sử dụng để chi cho các nội dung sau đây:
• Chi in ấn biểu mẫu, phiếu lĩnh lươnghưu, danh sách đối tượng chi trả;
• Chi lệ phí chuyển tiền vào tài khoản cá nhân của đối tượng được hưởng mở tại ngân hàng thương mại;
• Chi phí phát hành thẻ ATM cho đối tượng được hưởng lươnghưu, trợ cấp BHXH hàng tháng có yêu cầu thanh toán qua thẻ ATM;
• Thuê phương tiện vận chuyển tiền và lực lýợng bảo vệ trong quá trình vận chuyển tiền đến các điểm chi trả ở xã, phường, thị trấn; thuê địa điểm chi trả và lực lýợng bảo vệ trong những ngày chi trả ở xã, phường, thị trấn;
• Mua sắm két sắt, máy đếm tiền, bao gói đựng tiền trang bị cho tổ chức, cá nhân làm đại lý chi trả ở xã, phường, thị trấn;
• Chi thù lao cho tổ chức, cá nhân làm đại lý để thực hiện chi trả lươnghưu, trợ cấp BHXH, trợ cấp thất nghiệp trực tiếp đến đối tượng và quản lý đối tượng được hưởng trên địa bàn;
Trang 10• Chi thưởng cho tổ chức, cá nhân làm đại lý thực hiện tốt công tác chi trả lươnghưu, trợ cấp BHXH, trợ cấp thất nghiệp
• Chi khác theo quy định của cơ quan có thẩm quyền
Bộ Tài chính hướng dẫn quản lý, sử dụng lệ phí chi trả quy định tại Điều này bảo đảm đúng mục đích, đúng đối tượng, công khai, minh bạch
3 Quản lý nguồn thu và quyết toán thu các quỹ bảo hiểm
Khi nhận được chứng từ liên quan của đơn vị sử dụng lao động nộp tiền đóng BHXH, BHTN, BHYT, cơ quan BHXH thực hiện hạch toán thu các quỹ theo thứ tự như sau:
- Thu đủ tiền đóng vào quỹ BHYT, kể cả số tiền lãi phát sinh trong thời gian chậm đóng (nếu có)
- Thu đủ tiền đóng vào quỹ BHTN, kể cả số tiền lãi phát sinh trong thời gian chậm đóng (nếu có)
- Phần còn lại, hạch toán thu quỹ BHXH bắt buộc Nếu còn thiếu, cơ quan BHXH đôn đốc đơn vị sử dụng lao động thực hiện nộp ngay cho đủ
Đối với số tiền lãi thu được do chậm đóng BHXH, BHTN, BHYT, cơ quan BHXH cấp dưới tổng hợp quyết toán riêng với BHXH Việt Nam Căn cứ số liệu quyết toán của địa phương, BHXH Việt Nam xử lý như sau:
- Đối với số tiền lãi do chậm đóng BHXH được tổng hợp quyết toán vào quỹ hưu trí
và tử tuất
- Đối với số tiền lãi do chậm đóng BHYT được tổng hợp quyết toán vào quỹ dự phòng khám bệnh, chữa bệnh BHYT
- Đối với số tiền lãi do chậm đóng BHTN được tổng hợp quyết toán vào quỹ BHTN
Số quyết toán thu các quỹ BHXH, BHTN, BHYT, gồm: số tiền thực thu của đối tượng trong năm, số tiền ngân sách nhà nước đóng hoặc hỗ trợ tiền đóng tương ứng (bao gồm số tiền cơ quan tài chính đã cấp và số còn phải cấp) và tiền lãi phạt do chậm đóng (nếu có)
Cơ quan BHXH các cấp phải mở sổ kế toán để theo dõi các khoản phải thu về nợ tiền đóng BHXH, BHTN, BHYT, kể cả tiền lãi phạt do chậm đóng (nếu có) đối với các cơ quan, đơn vị, tổ chức có trách nhiệm đóng liên quan; định kỳ, tổng hợp báo cáo cơ quan nhà nước có thẩm quyền để xử lý theo quy định của pháp luật
4 Hoạt động đầu tư từ các quỹ bảo hiểm
Kết thúc năm tài chính, BHXH Việt Nam tổng hợp toàn bộ số tiền sinh lời thực thu được trong năm của hoạt động đầu tư từ các quỹ bảo hiểm và tiền lãi phát sinh trên tài khoản tiền gửi các quỹ bảo hiểm (không bao gồm lãi tiền gửi chi quản lý bộ máy