Giải thích tại sao bán cầu Bắc có thời gian nửa năm mùa nóng và thời gian nửa năm mùa lạnh không bằng nhau.. 3,0 điểm Dựa vào Atlat Địa lí Việt Nam và kiến thức đã học, chứng minh rằng
Trang 1TRƯỜNG ĐH GIÁO DỤC, ĐHQGHN
TRƯỜNG THPT KHOA HỌC GIÁO DỤC
ĐỀ THI ĐỀ XUẤT
(Đề thi có 02 trang, gồm 07 câu)
ĐỀ THI CHỌN HSG VÙNG DUYÊN HẢI VÀ ĐỒNG BẰNG BẮC BỘ NĂM 2022 MÔN: ĐỊA LÍ - Khối 11
Thời gian: 180 phút (không kể thời gian giao đề)
Câu 1 (3,0 điểm)
a Giải thích tại sao bán cầu Bắc có thời gian nửa năm mùa nóng và thời gian nửa năm mùa lạnh không bằng nhau.
b Phân biệt nội lực và ngoại lực trong quá trình hình thành các dạng địa hình bề mặt Trái Đất.
Câu 2 (2,0 điểm)
a Phân tích các nhân tố ảnh hưởng tới tỉ suất tử thô
b Tại sao ở các nước đang phát triển trong quá trình công nghiệp hóa - hiện đại hóa nguồn lực bên ngoài đóng vai trò quan trọng?
Câu 3 (3,0 điểm)
Dựa vào Atlat Địa lí Việt Nam và kiến thức đã học:
a Phân tích tác động của vị trí địa lí và hình dạng lãnh thổ tới khí hậu nước ta
b Giải thích tại sao sông ngòi miền Trung lại có một đợt lũ Tiểu mãn?
Câu 4 (3,0 điểm)
Dựa vào Atlat Địa lí Việt Nam và kiến thức đã học, chứng minh rằng thiên nhiên của nước ta có sự phân hóa theo vĩ độ Phân tích nguyên nhân dẫn tới sự phân hóa đó.
Câu 5 (3,0 điểm)
Dựa vào Atlat Địa lí Việt Nam và kiến thức đã học:
a Nhận xét về mạng lưới đô thị vùng Tây Nguyên
b Phân tích ưu điểm và hạn chế của nguồn lao động nước ta
Câu 6 (3,0 điểm)
Dựa vào Atlat Địa lí Việt Nam và kiến thức đã học:
a Chứng minh rằng cơ cấu ngành kinh tế nước ta đang có sự chuyển dịch theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa.
b Giải thích tại sao ngành thủy sản của nước ta ngày càng có vai trò quan trọng trong nền kinh tế
Câu 7 (3,0 điểm)
Cho bảng số liệu:
DIỆN TÍCH CÁC LOẠI CÂY TRỒNG PHÂN THEO NHÓM CÂY
CỦA NƯỚC TA GIAI ĐOẠN 2005 - 2020
(Đơn vị: Nghìn ha)
Năm Tổng số Cây lương thực
có hạt
Cây công nghiệp hằng năm
Cây công nghiệp lâu năm
Cây ăn quả
(Nguồn: Niên giám thống kê Việt Nam 2020, NXB Thống kê, 2021)
a Theo bảng số liệu trên, biểu đồ nào thích hợp nhất để thể hiện tốc độ tăng trưởng diện tích các loại cây trồng của nước ta giai đoạn 2005 - 2020?
Trang 2b Nhận xét và giải thích về diện tích các loại cây trồng của nước ta giai đoạn 2005
- 2020.
-HẾT - Thí sinh được sử dụng Atlát Địa lí Việt Nam (NXB Giáo dục Việt Nam)
- Giám thi không giải thích gì thêm.
Người ra đề: Nguyễn Thị Thanh Hoa
Số điện thoại: 0982 196 213
Trang 3TRƯỜNG ĐH GIÁO DỤC, ĐHQGHN
TRƯỜNG THPT KHOA HỌC GIÁO DỤC
Hướng dẫn chấm gồm 03 trang.
HƯỚNG DẪN CHẤM ĐỀ THI CHỌN HSG VÙNG DUYÊN HẢI VÀ ĐỒNG BẰNG BẮC BỘ
NĂM 2022 MÔN: ĐỊA LÍ - Khối 11
Thời gian: 180 phút (không kể thời gian giao đề)
1
(3,0
điểm)
a Giải thích tại sao bán cầu Bắc có thời gian nửa năm mùa nóng và thời gian nửa năm mùa lạnh không bằng nhau.
1,5
- Do Trái Đất chuyển động tịnh tiến quanh Mặt Trời theo quỹ đạo hình Elip, nên sẽ có lúc Trái Đất gần Mặt Trời nhất thường vào ngày 3/1 (điểm cận nhật) và cũng có lúc cách xa Mặt Trời nhất thường vào ngày 5/7 (điểm viễn nhật)
- Từ ngày 21/3 - 23/9, khi Trái Đất di chuyển ½ quỹ đạo hình elip có chứa điểm viễn nhật nên lực hút nhỏ, vận tốc di chuyển chậm nên thời gian hoàn thành xong ½ quỹ đạo này hết 186 ngày, đây là thời gian thời kì mùa nóng ở Bắc bán cầu, đồng thời là mùa lạnh ở Nam bán cầu.
- Từ ngày 23/9 - 21/3 năm sau, Trái Đất chuyển động trên ½ quỹ đạo còn lại có chứa điểm cận nhật nên lực hút lớn, vận tốc di chuyển là lớn nên thời gian thực hiện xong ½ quỹ đạo rút ngắn lại chỉ còn 179 ngày, đây là thời điểm mùa lạnh ở Bắc bán cầu, đồng thời cũng là mùa nóng
ở Nam bán cầu
Như vậy, Bắc bán cầu có thời gian mùa nóng dài hơn mùa lạnh, ở Nam bán cầu thì ngược lại.
0,5
0,5
0,5
b Phân biệt nội lực và ngoại lực trong quá trình hình thành các dạng địa hình bề mặt Trái Đất.
1,5
- Nội lực: khái niệm, nguyên nhân, tác động.
- Ngoại lực: khái niệm, nguyên nhân, tác động 0,75 0,75
2
(2,0
điểm)
a Phân tích các nhân tố ảnh hưởng tới tỉ suất tử thô 1,0
Các nhân tố ảnh hưởng tới tỉ suất tử thô:
- Nhân tố tự nhiên - sinh học (diễn giải)
- Môi trường sống (diễn giải)
- Kinh tế - xã hội: mức sống của dân cư, trình độ phát triển của y học, trình độ văn hóa, …
- Các nhân tố khác: chiến tranh, tại nạn, dịch bệnh, thiên tai (động đất, sóng thần, bão lũ, hạn hán, núi lửa, ).
0,25 0,25 0,25 0,25
b Tại sao ở các nước đang phát triển trong quá trình công nghiệp hóa
- hiện đại hóa nguồn lực bên ngoài đóng vai trò quan trọng?
1,0
- Nguồn lực bên ngoài (ngoại lực) bao gồm: khoa học - kĩ thuật và công nghệ, nguồn vốn, thị trường, kinh nghiệm về tổ chức và quản lí sản xuất và kinh doanh… từ nước ngoài
- Vai trò đặc biệt quan trọng vì:
+ Các nước đang phát triển có xuất phát điểm nền kinh tế thấp … + Giúp khai thác, sử dụng hợp lí, hiệu quả tài nguyên thiên nhiên, góp phần phát triển kinh tế đất nước…
+ Giúp mở rộng thị trường, nâng cao khả năng cạnh tranh…
0,25
0,25 0,25
0,25
3
(3,0
điểm)
a Dựa vào Atlat Địa lí Việt Nam và kiến thức đã học, phân tích tác động của vị trí địa lí và hình dạng lãnh thổ tới khí hậu nước ta.
2,0
- Vị trí địa lí: Nằm hoàn toàn trong vùng nội chí tuyến của bán cầu Bắc, nằm trong vùng hoạt động của gió mùa châu Á, giáp biển Đông
- Hình dạng lãnh thổ: Kéo dài và hẹp ngang (d/c).
0,25 0,25
Trang 4- Tác động của vị trí địa lí và hình dạng lãnh thổ:
+ Khí hậu nhiệt đới gió mùa (diễn giải).
+ Khí hậu của nước ta chịu ảnh hưởng sâu sắc của biển (diễn giải).
+ Khí hậu có sự phân hóa (diễn giải).
0,5 0,5 0,5
b Dựa vào Atlat Địa lí Việt Nam và kiến thức đã học, giải thích tại sao
sông ngòi miền Trung lại có một đợt lũ Tiểu mãn?
1,0
- Miền Trung trải dài, hẹp ngang, nhiều núi cao ở phía Tây Miền Trung nhiều sông, các sông hầu hết đều ngắn, nhỏ, dốc, chảy theo hướng chính là Tây - Đông, có nguồn cung cấp chủ yếu là mưa.
- Lũ Tiểu mãn của miền Trung rơi vào tháng 5, 6 là do vào nửa đầu mùa hè, khối khí nhiệt đới có nguồn gốc từ Bắc Ấn Độ Dương đi qua vùng biển xích đạo và thổi vào nước ta theo hướng Tây Nam Khi tới Miền Trung, nó trút mưa bên sườn Tây Một phần nước ở thượng nguồn phía Tây đổ vào sông ngòi phía Đông và tạo ra một đợt lũ nhỏ
0,5 0,5
4
(3,0
điểm)
Dựa vào Atlat Địa lí Việt Nam và kiến thức đã học, chứng minh rằng thiên
nhiên của nước ta có sự phân hóa theo vĩ độ Phân tích nguyên nhân dẫn
tới sự phân hóa đó.
3,0
a Chứng minh sự phân hóa
* Phần lãnh thổ phía Bắc (từ dãy Bạch Mã trở ra): thiên nhiên nhiệt đới ẩm gió mùa có một mùa đông lạnh.
- Đặc điểm khí hậu:
+ Kiểu khí hậu: nhiệt đới ẩm gió mùa, có mùa đông lạnh + Chế độ nhiệt: Nhiệt độ trung bình năm, biên độ nhiệt năm, biến trình nhiệt, sự phân mùa.
- Đặc điểm cảnh quan: cảnh quan thiên nhiên tiêu biểu là đới rừng nhiệt đới gió mùa …
* Phần lãnh thổ phía Nam (từ dãy Bạch Mã trở vào): thiên nhiên cận xích đạo gió mùa.
- Đặc điểm khí hậu:
+ Kiểu khí hậu: cận xích đạo gió mùa nóng quanh năm.
+ Chế độ nhiệt: Nhiệt độ trung bình năm, biên độ nhiệt năm, biến trình nhiệt, sự phân mùa.
- Đặc điểm cảnh quan: cảnh quan thiên nhiên tiêu biểu là đới rừng cận xích đạo gió mùa
b Nguyên nhân
- Do lãnh thổ kéo dài trên 15 vĩ độ, phía Bắc gần chí tuyến Bắc, phía nam cách xích đạo không xa nên cả nước tuy cùng trong vùng nhiệt đới nhưng thiên nhiên có sự khác nhau từ Bắc và Nam đặc biệt là khí hậu.
- Nước ta nằm trong vùng chịu tác động mãnh mẽ của gió mùa Đông Bắc Chính sự giảm sút ảnh hưởng của khối không khí lạnh khi di chuyển xuống phía Nam đã làm sâu sắc hơn sự khác biệt của thiên nhiên theo vĩ độ
0,25 0,5 0,25
0,25 0,5 0,25 0,5
0,5
5
(3,0
điểm)
a Dựa vào Atlat Địa lí Việt Nam và kiến thức đã học, nhận xét về
Khái quát vùng
- Mạng lưới đô thị thưa thớt.
- Quy mô: phần lớn các đô thị đều có quy mô nhỏ và trung bình (d/c)
- Phân cấp đô thị: Có 2 đô thị loại 2, 3 đô thị loại 3, 3 đô thị loại 4 (d/c).
- Về chức năng
- Phân bố: phân tán hoặc theo quốc lộ 14 và dọc các thung lũng sông.
0,25 0,25 0,5 0,5 0,25 0,25
b Phân tích ưu điểm và hạn chế của nguồn lao động nước ta 1,0
- Ưu điểm:
+ Nguồn lao động dồi dào và tăng nhanh (d/c) + Nguồn lao động nước ta cần cù, sáng, tạo có kinh nghiệm trong sản
0,5
Trang 5xuất nông lâm, ngư nghiệp và thủ công nghiệp; có khả năng tiếp thu KHKT
+ Chất lượng nguồn lao động ngày càng tăng
- Hạn chế:
+ Thể lực và trình độ chuyên môn còn thấp; Tỉ lệ lao động nông thôn
và chưa qua đào tạo chiếm tỉ lệ lớn (d/c).
+ Năng suất lao động thấp Phần lớn lao động có thu nhập thấp, thiếu tác phong sản xuất công nghiệp
0,5
6
(3,0
điểm)
a Dựa vào Atlat Địa lí Việt Nam và kiến thức đã học, chứng minh
rằng cơ cấu ngành kinh tế nước ta đang có sự chuyển dịch theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa.
1,0
Dựa vào biểu đồ cơ cấu GDP phân theo khu vực kinh tế (Atlat trang 17) thấy cơ cấu phân theo ngành kinh tế của nước ta có sự chuyển dịch
rõ rệt trong giai đoạn 1990-2007:
- Giảm tỉ trọng khu vực nông - lâm - ngư nghiệp (d/c)
- Tăng nhanh khu vực công nghiệp - xây dựng, nhưng không ổn định
và đang là ngành chiếm tỉ trọng lớn nhất trong cơ cấu (d/c)
- Khu vực dịch vụ không ổn định, song vẫn chiếm tỉ trọng cao (d/c).
0,25
0,25 0,25 0,25
b Giải thích tại sao ngành thủy sản của nước ta ngày càng có vai trò
- Tỉ trọng đóng góp của ngành thủy sản trong cơ cấu nông - lâm - ngư nghiệp ngày càng tăng (d/c)
- Thủy sản trở thành ngành KT mũi nhọn, có tỉ trọng lớn trong cơ cấu kinh tế của nhiều địa phương ven biển (d/c).
- Thủy sản trở thành một trong những mặt hàng xuất khẩu chủ lực (d/c).
- Các vai trò khác: Tạo nguồn nguyên liệu cho ngành CN chế biến thực phẩm, phụ phẩm cho ngành chăn nuôi và là nguồn thực phẩm giàu năng lượng; Góp phần đa dạng hóa sản xuất nông nghiệp; Tạo thêm việc làm, tăng thu nhập cho người dân,
0,5 0,5 0,5 0,5
7
(3,0
điểm)
a Bểu đồ nào thích hợp nhất để thể hiện tốc độ tăng trưởng diện tích
các loại cây trồng của nước ta giai đoạn 2005 - 2020? 0,5
Biểu đồ thích hợp nhất để thể hiện tốc độ tăng trưởng diện tích các loại cây trồng của nước ta giai đoạn 2005 - 2020 là biểu đồ đường 0,5
a Dựa vào bảng số liệu sau, nhận xét và giải thích về diện tích các
loại cây trồng của nước ta giai đoạn 2005 - 2020 2,5
- Nhận xét:
+ Quy mô
+ Cơ cấu
+ Chuyển dịch cơ cấu
+ Tốc độ tăng trưởng.
- Giải thích:
+ Lương thực vẫn có vai trò lớn.
+ Chuyển đổi cơ cấu cây trồng theo hướng giá trị cao và phù hợp với nhu cầu thị trường.
0,5 0,5 0,5 0,5 0,25 0,25
-HẾT -Người ra đề: Nguyễn Thị Thanh Hoa
Số điện thoại: 0982 196 213
