Tác phẩm 1.Xuất xứ Văn bản trích trong quyển V - quyển cuối cùng của tác phẩm Ê-min hay Về giáo dục, xuất bản năm 1762, bài viết bày tỏ quan điểm muốn ngao du học hỏi cần phải đi bộ.. Đi
Trang 1Đi bộ ngao du
A Sơ đồ tư duy bài Đi bộ ngao du
B Tìm hiểu bài Đi bộ ngao du
I Tác giả
Trang 2- Ru-xô (1712-1778) tên khai sinh là Jean-Jacques Rousseau
- Quê quán: Nhà văn người Pháp
- Cuộc đời và sự nghiệp sáng tác:
+ Ông là nhà văn, nhà triết học, nhà hoạt động cách mạng xã hội Pháp
+ Ông là tác giả của nhiều tiểu thuyết nổi tiếng như: Giuy-li, Nàng Hê-lô-i-dơ
mới, Ê-min hay về giáo dục…
II Tác phẩm
1.Xuất xứ
Văn bản trích trong quyển V - quyển cuối cùng của tác phẩm Ê-min hay Về giáo
dục, xuất bản năm 1762, bài viết bày tỏ quan điểm muốn ngao du học hỏi cần phải
đi bộ
2.Thể loại: Tiểu thuyết
3.Bố cục: 3 phần
- Phần 1: Đoạn 1: Đi bộ ngao du rất thoải mái, được tự do thưởng ngoạn
- Phần 2: Đoạn 2: Đi bộ ngao du trau dồi kiến thức, tăng sự hiểu biết về thiên nhiên, cuộc đời
- Phần 3: Đoạn 3: Đi bộ ngao du rèn luyện sức khỏe, tinh thần cho con người
4 Giá trị nội dung
Văn bản là minh chứng cho những tác dụng mà đi bộ mang lại cho con người, muốn ngao du cần phải đi bộ Qua đó, thể hiện Ru-xô là một con người giản dị, quý trọng tự do và yêu thiện nhiên
5 Giá trị nghệ thuật
Văn bản có cách lập luận chặt chẽ, có sức thuyết phục, lí lẽ và dẫn chứng sinh động
Trang 3III Dàn ý phân tích tác phẩm
1 Đi bộ ngao du được tự do
- Theo tác giả, lợi ích đầu tiên của việc đi bộ ngao du, đó là được đi một cách tự
do, theo sở thích của bản thân mình mà không phải lệ thuộc, phụ thuộc vào kì ai, bất kì điều gì
+ “thích dừng lúc nào thì dừng…muốn hoạt động nhiều ít thế nào là tùy”
+ “quan sát khắp nơi”
+ đi bất cứ đâu mình thích
+ “chẳng phụ thuộc vào những con ngựa hay gã xe trạm…”
⇒ Những dẫn chứng, luận cứ được đưa ra lần lượt, logic, rõ ràng, không rườm rà, lòng vòng
⇒ Đi bộ ngao du giúp ta có thể thoải mái, tự do điều khiển mọi thứ theo sở thích của mình, tự do thưởng ngoạn bất kì nơi nào ta thấy có hứng thú Chính điều đó sẽ khiến ta trưởng thành hơn, chín chắn hơn và nhìn mọi thứ xung quanh một cách toàn diện, chủ quan
2 Đi bộ ngao du giúp đầu óc linh hoạt hơn, sáng suốt hơn
-Tác giả đưa ra những “nhân chứng” có thật, đó là các nhà khoa học, bác học nổi tiếng như Ta-lét, Pla-tông, Pi-ta-go
-So sánh kiến thức thực tế từ phòng sưu tập của Ê-min và kiến thức sách vở
+ Kiến thức thực tế: phong phú
+ Kiến thức sách vở: linh tinh
-Nghệ thuật:
+ Đưa dẫn chứng dồn dập, liên tiếp, lấy từ thực tiễn
+ Lập luận: so sánh, đối chiếu
Trang 4+ Câu nghi vấn kèm theo lời bình để khẳng định
⇒ Đi bộ mở mang kiến thức, sự hiểu biết, làm giàu trí tuệ, đề cao kiến thức thực tế
3 Đi bộ ngao du tốt cho sức khoẻ và tinh thần.
- Để chứng minh luận điểm này, tác giả đã dùng phép so sánh:
+ những kẻ ngồi trong các cỗ xe tốt >< những người đi bộ, kết quả là “mơ màng, buồn bã, cáu kỉnh hoặc đau khổ” >< “vui vẻ, khoan khoái và hài lòng với tất cả” + đi bộ ngao du khi trở về nghiễm nhiên mọi thứ tưởng như vô cùng bình thường, giản dị lại khiến ta cảm thấy nhớ thương, thích thú và hài lòng
- Một loạt các từ ngữ gợi cảm thể hiện tâm trạng của chính tác giả: “hân hoan biết bao”, “ngon lành thế!”, “thích thú biết bao”, “ngủ ngon giấc biết bao” Tâm trạng của tác giả nhưng lại dùng ngôi kể “ta” vừa thể hiện cái nhìn chủ quan, vừa có ý nghĩa như một lời khuyên, một trải nghiệm đầy thú vị mà “tôi” muốn chia sẻ cho tất cả mọi người
IV Bài phân tích
Giăng Giắc Ru-xô (Jean-Jacques Rousseau, 1712 - 1778) là nhà văn Pháp nổi tiếng thế kỉ XVIII Ông sinh ra trong một gia đình, nghèo, cha làm thợ sửa đồng
hồ Mồ côi mẹ sớm nên ông chỉ được đi học từ năm mười hai đến năm mười bốn tuổi, sau đó rời gia đình, lang thang nhiều nơi, trải qua nhiều nghề để kiếm sống Nhờ thông minh, có năng khiếu bẩm sinh và chịu khó học hỏi, Ru-xô đã trở thành
nhà triết học, nhà văn có tên tuổi Các tác phẩm tiêu biểu của ông như: Luận về
khoa học và nghệ thuật (1750), Luận về sự bất bình đẳng (1755), tiểu
thuyết Giuy-ly hay nàng Hê-lôi-dơ mới (1761), tiểu thuyết Ê-min hay về giáo
dục (1762), Những mơ mộng của một người dạo chơi cô độc (1777 - 1778) … Và
đoạn trích Đi bộ ngao du đã cho thấy những tác dụng mà đi bộ mang lại cho con
người, muốn ngao du cần phải đi bộ
Vào thời điểm của thế kỉ XVIII, đây là một phát hiện bất ngờ Cách đi (đi bộ) của người chân đất, cách đi hành xác nhọc nhằn lại trở thành một thú chơi hơn hẳn các phương tiện của văn minh (đi ngựa) hay bất cứ của các thành tựu khoa học nào (ô tô, tàu hoả, tàu thuỷ, ) Câu hỏi ở đây là cách nhà văn nói thật hay nói
Trang 5chơi, với người đọc cứ lởn vởn trong đầu Cần tìm ra đáp số, phải theo dõi bài văn Bài văn ấy lại như một cuộc đàm đạo, nghĩa là đối thoại với người nghe một cách từ tốn, hồn nhiên, không có gì nặng nề, áp đặt
Mở đầu là một phát hiện bất ngờ và khái quát, rồi sau đó là những luận điểm chứng minh, mà chứng minh ấy lại nằm trong một hệ thống nói chơi nửa thực nửa đùa Chính từ giọng điệu ấy đã tạo ra sức thuyết phục độc đáo không tìm thấy ở một tác phẩm nào trong thứ văn chương được gọi là nghiêm túc cả Thì không đúng như thế hay sao?
Thứ nhất: đi bộ ngao du là cách mà con người được giải phóng, được tự do Từ một khái niệm về phương diện thông thường của vật chất, của sinh hoạt hằng ngày
mà người viết đã nâng lên một cái đích cao siêu của tinh thần, tư tưởng Nó là một tiếng reo thú vị biết bao! Nhà văn giống như người tìm ra một chân lý bất ngờ mà
không mấy ai quan tâm, để ý Một chữ ta chủ thể, chủ thể của ý thích, chủ thể của
hành động, chủ thể của bản thân mình, chẳng phụ thuộc vào ai Đoạn văn diễn tả được cái hứng khởi tràn đầy trong bối cảnh tự do khi con người được "cởi trói"
khỏi những ràng buộc với xung quanh Cái tôi của nhà văn lúc này là cả một thế giới tự do, nó được tháo cũi sổ lồng Này nhé: về ý thích, ta ưa, ta muốn nhiều ít
thế nào thì tuỳ về hành động cũng tha hồ như thế Nào "Ta quay sang phải, sang trái, ta xem xét tất cả những gì thấy hay hay, ta dừng lại ở tất cả mọi khía cạnh" Câu văn, rồi cả đoạn vãn say người chính là ở tư thế tự do mà con người ta có được Nó là nhận thức, nó cũng bay lượn như một nỗi niềm lần đầu được chắp cánh bởi tự do Cái duy nhất lúc này mà người viết phụ thuộc là chính bản thân, một bản thân không gì còn vướng cản để tha hồ "hưởng thụ tất cả sự tự do mà con người có thể hưởng thụ"
Cách lập luận của đoạn văn vừa là song hành vừa là móc xích Song hành trong cách bộc lộ một chủ thể tự do, móc xích dưới hình thức câu hỏi và tự mình giải đáp Vừa trần thuật giả định trong một câu chưa trọn ý "Nếu tôi mệt " đã lập tức
có một "cái tôi" khác trả lời - trong quan hệ hô, ứng vang lên: "Nhưng Ê-min có mệt gì lắm đâu; em to khoẻ; và sao em có thể mệt được cơ chứ?" Sự phân thân tách mình ra làm hai con người khác kết hợp với sự hội nhập (hỏi và đáp cũng chỉ
là con người ấy) đã làm nên sắc thái đa dạng, sinh động của lời văn, không rơi vào tình thế phát ngôn một chiều, đơn điệu Nó hấp dẫn được người đọc, người nghe
Nó như một tiếng reo thầm khi nhu cầu cần giãi bày, chia sẻ
Trang 6Đi bộ ngao du là cách mà con người trau dồi được tri thức một cách hồn nhiên ngoài trường lớp, ngoài sách vở thông thường Thiên nhiên - qua cách đi bộ ngao
du mà người ta tiếp cận - là một trường học lớn, đó là cả một kho tàng Những kiến thức về nông nghiệp, về tự nhiên như những ngọn gió ùa vào qua cái cửa sổ trí tuệ mà con người khao khát Cách học hỏi bằng cách gần gũi với thiên nhiên, hòa mình với thiên nhiên này khác xa, khác hẳn với cách học giáo điều, hình thức Thiên nhiên sống động, thiên nhiên toàn cảnh hoàn toàn không giống với những
mô hình tượng trưng trong các phòng sưu lập của "các ngài tự nhiên học" đã đành,
nó một trời một vực cả với các phòng sưu tập của những quý ngài, những đấng bậc quyền uy vào hàng vua chúa Bởi cái mà họ có tưởng là đủ nhưng chỉ là một nửa của sự thật mà thôi Còn sự thật của thiên nhiên hùng vĩ phải có linh hồn của
nó, nghĩa là nơi "mọi vật đều ở đúng chỗ" như Trái Đất đã an bài tạo nên một tổng thể hài hoà và sinh động, một sự sắp xếp mà không một nhà khoa học tài giỏi nào
có thể sắp xếp tốt hơn
Đi bộ ngao du là cách tốt nhất để tăng cường sức khoẻ Cách trình bày luận điểm này độc đáo ở chỗ: tác giả đặt nó trong ý nghĩa kép của cuộc đi bộ ngao du Việc tăng cường sức khoẻ, do cách đặt vấn đề ấy như một tác dụng phụ, tác dụng bổ sung, một công đôi việc Câu văn vừa như một chuyển ý vừa như nêu vấn đề:
"Biết bao hứng thú khác nhau ta tập hợp được nhờ cách ngao du thú vị ấy, không
kể sức khoẻ được tăng cường, tính tình trở nên vui vẻ" Câu văn tươi tắn như trạng
thái cải lão hoàn đồng Nhờ đi bộ ngao du mà con người vốn già đi, nay trẻ lại
cùng gương mặt tươi cười đến mức chính người trong cuộc không còn nhận ra mình nữa Đi bộ ngao du là một liều thuốc bổ, một loại tiên dược thần kì mà nào
có tốn kém gì đâu? Trong việc trình bày luận điểm thứ ba này, nhà văn không tự thể nghiệm mình trong các cuộc đi bộ ngao du mà đứng ở một góc nhìn khách quan, quan sát Người viết so sánh hai hình thức ngao du: đi xe và đi bộ Trong thời đại khoa học văn minh, tất nhiên đi xe tốt hơn đi bộ vì nó nhanh hơn, đỡ vất
vả hơn Nhưng rốt cuộc cái giá của thành tựu khoa học kĩ thuật vãn minh cũng chỉ
có thế Còn đi bộ (trong trường hợp ngao du, nghĩa là không cần tốc độ) thì có ích cho tính tình, cơ thể hơn nhiều Đây là hai thái cực trái ngược nhau: "Tôi thường thấy những kẻ ngồi trong các cỗ xe tốt chạy rất êm nhưng mơ màng, buồn bã, cáu kỉnh hoặc đau khổ; còn những người đi bộ lại luôn luôn vui vẻ, khoan khoái và hài lòng với tất cả" Hai trạng thái ấy là sự vận động hay không vận động tạo ra, không có gì là lạ lùng khó hiểu cả Nếu sức thuyết phục của đoạn văn ở góc độ quan sát nói trên được dễ dàng thừa nhận thì đoạn viết tiếp theo bằng một giọng
Trang 7điệu hân hoan, dù là chủ quan, nó cũng có rất nhiều khả năng được chia sẻ, đổng cảm Những câu văn ngắn giống như những bước chân đi bộ, bước nọ nối tiếp bước kia thật thanh thản, cởi mở, tươi cười: "Ta hân hoan biết bao khi về gần đến nhà! Một bữa cơm đạm bạc mà sao có vẻ ngon lành thế! Ta thích thú biết bao khi lại ngồi vào bàn ăn! Ta ngủ ngon giấc biết bao trong một cái giường tồi tàn" Điều kiện ăn ngủ tuy thật đơn sơ, thậm chí còn thiếu thốn của đời sống vật chất bình thường không ngăn cản được những khoan khoái tự thân, ở cơ thể và tâm hồn mà cuộc đi bộ ngao du đem lại Cuộc đời ta được nối tiếp nhau bằng những cuộc đi
bộ ngao du như thế chắc sẽ trẻ mãi không già
Bài văn khép lại bằng một ý tưởng khiêm nhường tránh cho nó biến thành giọng điệu khoa trương, ồn ào, quảng cáo Đi bộ ngao du chỉ có giới hạn ở mục đích có chừng mực của nó mà thôi Không thể tung hô nó trong tất cả các loại hành trình:
"Khi ta chỉ muốn đến một nơi nào, ta có thể phóng bằng xe ngựa trạm; nhưng khi
ta muốn ngao du, thì cần phải đi bộ" Kết như thế là khéo, là rất thiết thực, vừa tầm Kết quả của cuộc đi bộ ngao du được xác định không kém và không hơn như thế
Ru-xô bằng ngòi bút và tư duy, kinh nghiệm của mình đã đưa ra những quan điểm đúng đắn với lập luận chặt chẽ, những hình ảnh dẫn chứng vô cùng sinh động, thuyết phục và gắn với thực tế cuộc sống, giọng điệu tự nhiên, gần gũi đã cho thấy được điều thiết yếu của việc đi bộ ngao du Học xong bài học, ta thấy một tâm hồn yêu tự do và khao khát khám phá tự nhiên của tác giả
V Một số lời bình về tác phẩm
1 Ê-min hay về giáo dục đưa ra nhiều ý kiến sắc sảo, có giá trị khi nhà văn đề cập đến những biện pháp giáo dục cụ thể Toát lên trong tác phẩm là phương châm về giáo dục theo tự nhiên, nhẹ nhàng, thoải mái, không gò bó, phù hợp với lứa tuổi, tôn trọng nhân cách trẻ em, giáo dục trong thực tiễn của cuộc đời và thiên nhiên chứ không bó hẹp trong kiến thức sách vở khô cằn, giáo dục văn hóa kết hợ với giáo dục lao động, giáo dục tri thức kết hợp với giáo dục tình cảm Nói tóm lại, giáo dục nhằm đào tạo nên những con người hữu ích cho xã hội, phải chăm bón cho con người như vun xới cây non cho nó lớn lên tỏa cành xanh dưới bóng ánh mặt trời chứ không được cắt xén gò uốn cây trong chậu cảnh
(Phùng Văn Tửu)