Nếu xem xét kỹ quy trình tạo ra giấy phép mới và bản chất của một số giấy phép mới được ban hành có thể thấy rất nhiều giấy phép là không cần thiết đang làm tăng chi phí giao dịch cả về
Trang 1Sỉ 14 (17) Th¸ng 6/2006
B¶N TIN
Cuöịi nùm 1999, Thuê tûúâng ra quýịt ắnh thađnh líơp Töí Cöng taâc thi hađnh Luíơt Doanh
nghiïơp ăïí chõu traâch nhiïơm giaâm saât viïơc thi hađnh khi böơ luíơt nađy coâ hiïơu lûơc tûđ nùm
2000 Trong hai nùm ăíìu hoaơt ăöơng, Töí cöng taâc ăaô höî trúơ Chñnh phuê baôi boê ặúơc
160 giíịy pheâp kinh doanh (GPKD) khöng cođn cíìn thiïịt trong töíng söị 353 giíịy pheâp
1
ăang coâ hiïơu lûơc vađo thúđi ăiïím ăoâ Tuy nhiïn tûđ nùm 2003 trúê laơi ăíy, nöî lûơc nađy coâ
phíìn bõ haơn chïị ăaâng kïí, bùìng chûâng lađ Chñnh phuê chó baôi boê ặúơc 3 giíịy pheâp
trong töíng söị 80 giíịy pheâp ặúơc Töí cöng taâc ăïì nghõ baôi boê Trong khi ăoâ, GPKD vađ
caâc ăiïìu kiïơn kinh doanh (ĂKKD) khaâc khöng nhûông khöng coâ xu hûúâng giaêm mađ
ngađy cađng gia tùng vađ taâi xuíịt hiïơn dûúâi caâc hònh thûâc khaâc cuêa nhûông giíịy pheâp ăaô
2
tûđng bõ baôi boê.
Cöơng ăöìng doanh nghiïơp ăang ríịt bûâc xuâc vò viïơc sûê duơng trađn lan GPKD vađ ĂKKD
lađ möơt rađo caên lúân trong kinh doanh, lađm tùng chi phñ gia nhíơp thõ trûúđng vađ hoaơt
ăöơng doanh nghiïơp, ăöìng thúđi haơn chïị quýìn tûơ do kinh doanh cuêa hoơ Hoơ luön kïu
goơi Chñnh phuê ûu tiïn caêi caâch hïơ thöịng cíịp pheâp kinh doanh trong tiïịn trònh caêi
3
thiïơn möi trûúđng kinh doanh Nhûông quan tím nađy cuêa cöơng ăöìng doanh nghiïơp
seô ặúơc ăaâp ûâng trong Nghõ ắnh vïì quaên lyâ nhađ nûúâc vïì GPKD, möơt trong nhûông
nghõ ắnh hûúâng díîn thi hađnh Luíơt Doanh nghiïơp 2005 seô coâ hiïơu lûơc vađo ngađy 1
thaâng 7 túâi ăíy
Baên tin nađy seô bađn luíơn vïì nhûông bíịt cíơp trong viïơc sûê duơng cöng cuơ GPKD cuông nhû
nhûông giaêi phaâp ăïí GPKD ặúơc sûê duơng hûôu hiïơu hún úê Viïơt Nam
(Xem tiÕp trang 4)
I Tái sao caăn cođng cú giaây pheùp kinh doanh
Theo Toơ chöùc Hôïp taùc vaø Phaùt trieơn kinh
teâ (OECD), giaây pheùp kinh doanh ñöôïc hieơu
laø söï chaâp thuaôn baỉng vaín bạn cụa cô quan
nhaø nöôùc coù thaơm quyeăn döôùi mói hình thöùc
maø moôt caù nhađn, toơ chöùc phại coù ñeơ tieân
haønh moôt hoaịc moôt soâ hoát ñoông kinh doanh
nhaât ñònh GPKD, cuõng nhö haău heât caùc quy
ñònh haønh chính khaùc, thöôøng ñöôïc söû dúng
cho nhöõng múc ñích bạo veô lôïi ích vaø traôt töï
cođng coông nhö ñạm bạo an ninh, bạo veô mođi
tröôøng hay bạo veô ngöôøi tieđu duøng GPKD chư
laø moôt cođng cú quạn lyù hieôu quạ neâu noù ñem
lái lôïi ích chung cho toaøn xaõ hoôi maø khođng
táo moôt gaùnh naịng quaù lôùn leđn ñoâi töôïng bò
kieơm soaùt cuõng nhö coông ñoăng Traùi lái, cođng
cú quạn lyù naøy neâu khođng ñöôïc söû dúng moôt
caùch hôïp lyù seõ coù nguy cô laøm taíng chi phí gia
nhaôp thò tröôøng vaø hoát ñoông kinh doanh vaø
nghieđm tróng hôn laø hán cheâ quyeăn töï do
kinh doanh cụa cođng dađn Thaùch thöùc lôùn
nhaât ñoâi vôùi chính phụ moôt nöôùc laø haøi hoøa
giöõa quyeăn töï do kinh doanh cụa cođng dađn vaø
bạo veô caùc lôïi ích cođng coông
II Coøn nhieău baât caôp trong heô thoâng giaây pheùp vaø ñieău kieôn kinh doanh cụa Vieôt Nam
Trong nhöõng naím gaăn ñađy, coông ñoăng doanh nghieôp thöôøng phaøn naøn veă moôt soâ baât caôp trong heô thoâng GPKD hieôn haønh
Tröôùc heât laø veă vaân ñeă cô sôû phaùp lyù vaø giaù trò hieôu löïc cụa caùc quy ñònh veă GPKD Nhieău GPKD do caùc Boô vaø moôt soâ chính quyeăn ñòa phöông ban haønh trong khi theo quy ñònh cụa Luaôt Doanh nghieôp 1999, chư coù Quoâc hoôi, Ụy ban thöôøng vú Quoâc hoôi vaø Chính phụ môùi coù thaơm quyeăn naøy Hôn nöõa raât nhieău GPKD vaø ÑKKD ñöôïc söû dúng khođng coù múc ñích roõ raøng, khođng hieơu ñeơ bạo veô vaø phúc vú nhöõng lôïi ích gì
Thöù hai, vieôc thöïc thi caâp pheùp coøn thieâu minh bách theơ hieôn ôû nhieău khía cánh: i) tieđu chí ñeơ cô quan haønh chính caâp pheùp hoaịc töø choâi caâp pheùp khođng roõ raøng; ii) quyeât ñònh caâp pheùp phú thuoôc quaù nhieău vaøo yù chí chụ quan cụa cô quan caâp pheùp; iii) doanh nghieôp bò töø choâi caâp pheùp thöôøng khođng
ñöôïc giại thích roõ nguyeđn nhađn cuõng khođng ñöôïc chư daên cô cheâ ñeơ khieâu nái nhöõng quyeât ñònh naøy Trong moôt khạo saùt gaăn ñađy, nhieău doanh nhađn ñaõ cho bieât hó bò cô quan coù thaơm quyeăn töø choâi caâp pheùp vôùi lí do raât chung chung nhö khođng phuø hôïp vôùi quy hoách kinh teâ-xaõ hoôi cụa ñòa phöông, hay coù daâu hieôu kinh doanh ngaăm, khoù kieơm soaùt
4 hay coù tieăm aơn nguy cô xaâu cho xaõ hoôi
Baât caôp thöù ba lieđn quan ñeân nhöõng hán cheâ cụa cô quan ban haønh caùc quy ñònh veă GPKD vaø ÑKKD Theo Toơ cođng taùc thi haønh Luaôt Doanh nghieôp, thaùch thöùc lôùn nhaât trong quaù trình raø soaùt vaø loái boû nhöõng GPKD khođng caăn thieât laø vieôc thöông löôïng vôùi caùc cô quan chụ quạn ban haønh caùc loái giaây pheùp naøy Moôt thöïc tieên trong cại caùch caăn löu yù laø vieôc baõi boû moôt soâ GPKD maø khođng thay ñoơi trieôt ñeơ caùch laøm luaôt cụa caùc
cô quan haønh chính thöôøng khođng thay ñoơi ñöôïc “bạn chaât söï vieôc” – caùc cô quan naøy thöôøng tìm caùch môû roông quyeăn löïc cụa mình thođng qua vieôc taùi ban haønh caùc luaôt leô cuõ döôùi hình thöùc môùi Baât chaâp nhöõng thaønh cođng ban ñaău cụa Toơ cođng taùc, trong nhöõng naím gaăn ñađy tieâp túc xuaât hieôn nhieău GPKD vaø ÑKKD môùi vaø nhieău GPKD ñaõ bò baõi boû lái “taùi xuaât”; hieôn nay toơng soâ coù hôn 300 GPKD vaø ÑKKD döôùi dáng vaín bạn cụa caùc boô ngaønh vaø moôt löôïng lôùn nhöõng GPKD baât thaønh vaín (chöa theơ thoâng keđ ñöôïc con soâ cú theơ) cụa caùc caâp ñòa phöông khaùc nhau Ngoaøi
ra vieôc giaùm saùt tuađn thụ caùc GPKD vaø ÑKKD ñöôïc thöïc hieôn keùm hieôu quạ do naíng
Trang 2l Ở nước nào cũng tồn tại mâu thuẫn giữa sự cần thiết phải kiểm soát
của Nhà nước và sự tự do kinh doanh của công dân Người kinh doanh
muốn được tự do và ít bị ràng buộc quản lý, nhưng nhà nước lại có
những lợi ích công cần bảo vệ (như an toàn thực phẩm, môi trường, an
ninh v.v) Đứng về quan điểm nhà nghiên cứu thì tôi cho rằng GPKD
và ĐKKD là hành vi hành chính cần thiết để bảo vệ lợi ích và trật tự
công cộng
l Trong hơn 4 năm qua (kể từ ngày Luật Doanh nghiệp 1999 có hiệu lực thi hành) mỗi tuần lại có một giấy phép mới chính thức được ban hành Cho đến nay mặc dù có thể xác định được số giấy phép “có tên”
(được ban hành chính thức bằng văn bản) thì số giấy phép “không tên” không thể thống kế nổi Đó là chưa kể chất lượng các quy định về GPKD (ban hành mới và hiện có) là rất thấp do: không hợp lý, không minh bạch, không rõ ràng và cụ thể, không đầy đủ, không thống nhất, không khả thi và không tiên liệu trước được Nếu xem xét kỹ quy trình tạo ra
giấy phép mới và bản chất của một số giấy phép mới được ban hành
có thể thấy rất nhiều giấy phép là không cần thiết đang làm tăng chi
phí giao dịch (cả về thời gian và tiền bạc), tăng thêm cơ hội cho người
có liên quan sách nhiễu, gây phiền hà doanh nghiệp
Bên cạnh đó, việc thay thế các giấy phép kinh doanh thành
“ĐKKD không cần giấy phép” trong Luật Doanh nghiệp 1999 nhằm
mục tiêu làm thay đổi tư duy, phương thức và cách thức quản lý nhà
nước về ĐKKD, nhằm giảm chi phí thủ tục hành chính; đồng thời,
tăng đáng kể quyền tự do và chủ động kinh doanh của doanh nghiệp
Tuy nhiên trên thực tế, việc kiểm soát và giám sát quá trình tạo ra
“ĐKKD không cần giấy phép” còn khó và ít hiệu quả hơn nhiều so
với GPKD Không chỉ Quốc hội, Uỷ ban thường vụ Quốc hội, Chính
phủ (theo đúng thẩm quyền), mà cả các Bộ, Uỷ ban nhân dân các cấp
ban hành các văn bản quy định ĐKKD Số văn bản quy định ĐKKD
loại này ngày càng nhiều đang hạn chế đối với hoạt động kinh doanh
theo đó cũng gây tốn kém cho doanh nghiệp và quản lý nhà nước Đó
là chưa kể không ít các điều kiện đưa ra là không hợp lý (không rõ
mục đích chính đáng cần phải đạt); trái lại, có xu hướng tạo độc quyền
kinh doanh cho một số doanh nghiệp, cho một nhóm người đang hoạt
động trong ngành đó; tạo đặc quyền cho một số người có liên quan
đến việc “hoàn thành” các ĐKKD Có điều kiện được ban hành
không những trái thẩm quyền mà còn chưa có bộ máy, cơ chế và cách
thức thực hiện
l Khi soạn thảo những quy định liên quan đến ngành nghề kinh doanh có điều kiện, dường như các cơ quan chủ quản đã không hiểu hết thực trạng nền kinh tế nên đã đặt
ra những điều kiện mà các doanh nghiệp không thể đáp ứng được Lấy ví dụ về kinh doanh dịch vụ logistics, chủ doanh nghiệp, sau khi đăng ký kinh doanh tại Sở KH&ĐT, phải xin được GPKD vận tải đa phương thức do Bộ Giao thông vận tải cấp, giấy phép đại lý làm thủ tục hải quan do Cục Hải quan cấp và GPKD kho ngoại quan, điểm thông quan ngoài khu vực cửa khẩu và cảng cạn v.v Tuy nhiên, một chứng từ trong hồ sơ xin cấp phép, doanh nghiệp phải xuất trình được “bản kê khai tài sản của doanh nghiệp do cơ quan tài chính quản lý doanh nghiệp xác nhận”, trong khi trên thực tế ở Việt Nam hầu hết các doanh nghiệp, đặc biệt trong khu vực tư nhân, không có
“cơ quan quản lý tài chính của doanh nghiệp” Mặt khác để đủ điều kiện làm đại lý hải quan, doanh nghiệp phải có một nhân viên làm đại lý hải quan (được cấp chứng chỉ nghiệp vụ hải quan sau khi tham dự một khóa học do cơ quan hải quan tổ chức) Rốt cuộc là mất rất nhiều thời gian doanh nghiệp chẳng xin được giấy phép, nhưng vẫn duy trì hoạt động!
l GPKD là cơ sở pháp lý để doanh nghiệp được phép thực hiện một
hoặc một số hoạt động kinh doanh nhất định Do đó, nếu thực hiện
một hoặc một số hoạt động kinh doanh mà phải có GPKD theo quy
định của pháp luật nhưng chưa được cấp hoặc không làm thủ tục xin
cấp GPKD, thì các doanh nghiệp đã vi phạm pháp luật và giao dịch
kinh doanh đó sẽ bị cơ quan có thẩm quyền tuyên bố vô hiệu khi có
tranh chấp phát sinh hoặc khi một hoặc các bên có yêu cầu Trên thực
tế, phần lớn các doanh nghiệp đều nhận thức được rủi ro nói trên
nhưng có lẽ do nhiều loại GPKD còn bất hợp lý hoặc thủ tục xin
l Thực tiễn đã chứng minh việc quản lý bằng giấy phép là "lợi bất cập hại" Tác dụng quản lý của nó không nhiều, ngược lại, nó làm hạn chế tự do kinh doanh, tạo quyền lực rất cao cho những người có quyền cấp phép - mảnh đất màu mỡ cho nạn tham nhũng
Ông Phạm Duy Nghĩa, Trưởng bộ môn Luật Kinh doanh,
Khoa Luật, Đại học Quốc gia
GPKD quá phức tạp, kéo dài và tốn kém, nên một số doanh nghiệp đã thực hiện các giao dịch kinh doanh mà không xin GPKD hoặc chưa được cấp GPKD Bên cạnh đó, nhiều doanh nghiệp nộp hồ sơ xin GPKD nhưng bị một số cán bộ của cơ quan có thẩm quyền sách nhiễu hoặc cố tình gây khó khăn, thậm chí còn đưa ra những điều kiện theo quy định nội bộ của riêng cơ quan mình để yêu cầu doanh nghiệp thực hiện Đây cũng chính là lí do doanh nghiệp buộc phải lựa chọn
“vi phạm” quy định của pháp luật để tồn tại và tiếp tục hoạt động kinh doanh hoặc doanh nghiệp buộc phải “từ bỏ” cơ hội kinh doanh để rồi lâm vào tình trạng không trả được nợ đến hạn
Ông Nguyễn Văn Phương, Phó Trưởng Phòng Pháp chế, Ngân hàng Ngoại Thương Việt Nam (Vietcombank)
Luật gia Vũ Xuân Tiền, Giám đốc, Công ty tư vấn VFAM Việt Nam
Ông Nguyễn Đình Cung, Trưởng ban Chính sách Kinh tế Vĩ mô,
Viện Quản lý kinh tế Trung Ương
ĐKKD mà doanh nghiệp phải duy trì thường xuyên trong suốt thời gian kinh doanh (ex post) Chẳng hạn, ở nhiều nước, một người có thể mở cửa hàng ăn mà không cần phải xin cấp phép Nhưng họ sẽ bị kiểm soát thường xuyên bởi hiệp hội ngành (như phải tham gia các khóa đào tạo về
an toàn thực phẩm) hay qua kiểm tra đột xuất về việc tuân thủ các quy định về an toàn vệ sinh thực phẩm của cơ quan có thẩm quyền
Hơn nữa, ở Việt Nam hiện có rất nhiều loại giấy phép, các giấy phép lại được ban hành từ nhiều loại văn bản khác nhau Các văn bản này còn xung đột và mâu thuẫn lẫn nhau như mâu thuẫn giữa văn bản với luật gốc, giữa văn bản ban hành tại địa phương với văn bản ban hành bởi trung ương, giữa văn bản của các bộ với văn bản của chính phủ Trong khi đó, Việt Nam chưa có tòa bảo hiến để xem xét tính hợp hiến của các văn bản kiểu này Tòa bảo hiến mới là nơi giải quyết mâu thuẫn giữa các thể chế quyền lực và xem xét các văn bản pháp lý có hợp lệ hay không, có vi phạm các quy định trong các văn bản cao hơn hay không
Ông Phạm Duy Nghĩa, Trưởng bộ môn Luật Kinh doanh,
Khoa Luật, Đại học Quốc gia
Ông Nguyễn Thâm, Phó chủ tịch, Hiệp hội Giao nhận kho vận Việt Nam
l Khuyết tật lớn nhất trong việc cấp phép ở Việt Nam là tồn tại tư
duy coi cấp phép kinh doanh như là điều kiện để được gia nhập thị
trường (ex ante), tức là Nhà nước kiểm soát và ngăn chặn từ đầu Hệ
lụy của cách tư duy về việc cấp phép ở Việt Nam là hiệu quả của công
việc cấp phép thấp, chi phí hành chính cao, gây trở ngại đối với sự tự
do trong kinh doanh Trong khi đó, ở các nước khác, đây lại là những
Trang 3l Khi thiết kế các loại giấy phép, các cơ quan hành pháp phải hết sức
thận trọng về sự cần thiết, tác dụng, hậu quả, căn cứ pháp lý của từng
loại giấy phép Chẳng hạn trong Luật Chứng khoán, cần đặt ra những
câu hỏi như tại sao lại quy định nhà đầu tư phải xin phép UBCKNN
khi mua cổ phần trên 25% vốn điều lệ của công ty đại chúng, đồng
thời lại còn yêu cầu có sự chấp thuận của công ty đại chúng; việc xin
l Để làm tốt việc quản lý nhà nước về ngành nghề kinh doanh, cấp
GPKD, đề nghị lưu ý những điểm sau đây Trước hết, trước khi ban
hành quy định về các loại GPKD, cơ quan có thẩm quyền cần nghiên
cứu một cách thấu đáo xem liệu các giấy phép đó: i) có thể đạt được
mục đích quản lý Nhà nước về ngành kinh doanh tương ứng không; ii)
có phù hợp với việc điều tiết hoạt động kinh doanh cho ngành nghề
đó ở Việt Nam không; iii) có phù hợp với thông lệ và các cam kết hội
nhập quốc tế và khu vực không Thứ hai, phải tạo điều kiện thuận lợi
cho các doanh nghiệp khi thực hiện thủ tục xin cấp giấy phép, tránh
thủ tục hành chính rườm rà, phức tạp hay những yêu cầu mà doanh
nghiệp không thể thực hiện Thứ ba, các văn bản pháp luật cần được
ban hành một cách thống nhất, tránh chồng chéo, mâu thuẫn, dẫm
đạp lên nhau gây mất phương hướng cho doanh nghiệp khi thực hiện,
đặc biệt các doanh nghiệp vừa và nhỏ có nguồn nhân lực rất hạn chế
l Trong thực tế hiện nay, mặc dù việc cho ra đời giấy phép con đã bị
kiểm soát chặt chẽ hơn, không ít trường hợp đã "sáng tạo", "lách luật"
bằng cách sử dụng "các công cụ quản lý khác" mà bản chất cũng là
những giấy phép con Trong điều kiện làm luật và lệ của nước ta hiện
nay, tuy nghị định do Chính phủ ban hành nhưng lại do các bộ,
ngành có liên quan dự thảo Vì vậy, không ít trường hợp, những ý đồ
chủ quan nhằm nâng cao quyền của cơ quan quản lý, phục hồi cơ chế
"xin - cho" đã được đưa vào nghị định Do đó, cần có một Nghị định
quy định về quản lý nhà nước đối với ban hành các GPKD
Luật gia Vũ Xuân Tiền, Giám đốc, Công ty tư vấn VFAM Việt Nam
l Theo kinh nghiệm của Tổ công tác thi hành Luật Doanh nghiệp 1999, rà soát và bãi bỏ GPKD không còn cần thiết là một quá trình rất gian nan Tổ công tác đã đi hầu hết các Bộ, thương thảo từng điều khoản trong giấy phép và thuyết phục các Bộ bãi bỏ điều này điều kia, nhưng hầu hết là các Bộ không tán thành Các Bộ có quyền lực rất lớn và nếu họ không tán thành việc bãi bỏ giấy phép thì chỉ Tổ công tác không làm gì được
Luật gia Cao Bá Khoát, Giám đốc, Công ty cổ phần tư vấn và đào tạo ATYS
Ông Nguyễn Hoàng Hải, Tổng thư ký, Hiệp hội các nhà đầu tư tài chính (VAFI)
Ông Nguyễn Thâm, Phó chủ tịch, Hiệp hội Giao nhận kho vận Việt Nam
l Kinh nghiệm quốc tế cho thấy các chương trình cải cách theo
hướng rà soát và bãi bỏ GPKD và ĐKKD như lâu nay chỉ mang lại
những thành quả ban đầu Trong dài hạn cần xây dựng chính sách
chung điều chỉnh việc sử dụng công cụ GPKD cũng như có một thiết
chế giám sát quy trình ban hành và thực thi các quy định về GPKD
Một nghị định điều chỉnh chi tiết việc soạn thảo, ban hành và thực
hiện các quy định liện quan đến GPKD của các cơ quan nhà nước là
cần thiết khi những nỗ lực rà soát và bãi bỏ các GPKD hiện hành
không còn mang lại kết quả đáng kể nữa
Mục tiêu chính của nghị định là: i) có một nhận thức thống nhất
về “GPKD”; ii) tạo ra phương pháp luận thống nhất trong việc soạn
thảo, ban hành và thực hiện các quy định về GPKD; nhờ đó, có thể
giám sát có hiệu quả quá trình nói trên; iii) tiêu chuẩn hoá được về
hình thức và nội dung của các quy định về GPKD; iv) tạo ra được
khuôn khổ để các bên có liên quan tham gia một cách chủ động, công
bằng, minh bạch, khách quan và thực chất vào quá trình soạn thảo và
thực hiện các quy định về GPKD Nghi định này hoàn toàn không
trái với Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật, mà trái lại bổ
sung, nâng cao thêm chất lượng của cả quá trình ban hành văn bản
quy phạm pháp luật thuộc loại này
Đây cũng là lần đầu tiên các quy trình quốc tế về ban hành một
quy chế hành chính như dự báo đánh giá tác động, tham vấn với các
bên có liên quan và điều trần của chính cơ quan soạn thảo được quy
định bắt buộc đối với soạn thảo và ban hành các quy định về GPKD
Quy trình này nhằm đảm bảo sự giám sát, đánh giá khách quan, độc
lập và chuyên nghiệp của nhiều bên hữu quan đối với việc ban hành
các quy định này của các cơ quan công quyền
Ban soạn thảo nhận thấy rằng ở Việt Nam, để thực thi được nghị định này, cần thành lập một Hội đồng quốc gia về GPKD (giống như Ủy ban cải cách pháp luật của Hàn Quốc) với chức năng giám sát việc soạn thảo, thực hiện, vừa trực tiếp phản biện về tính cần thiết, hợp lý, hiệu quả và đầy đủ của các quy định về GPKD Hội đồng sẽ đảm bảo quá trình tham gia, phản biện của các bên có liên quan một cách khách quan, công bằng và thực chất Hoạt động của Hội đồng là “độc lập” với việc thẩm định của Bộ Tư pháp cũng như các cơ quan thẩm tra khác Lợi ích mang lại từ việc thành lập ra một cơ quan mới này là rất lớn (so với phần tăng thêm chi ngân sách) Cải cách hành chính không phải là “giảm đầu mối, giảm biên chế”, mà là thiết lập bộ máy hợp lý, hiệu quả và hiệu lực, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế và xã hội Sau khi nghị định này được thông qua và có hiệu lực cần có nghiên cứu, phân tích đánh giá một cách có hệ thống đối với các loại giấy phép đang có hiệu lực, chỉ ra được chi phí và lợi ích (costs/ benefits) của từng giấy phép, sự hợp lý và bất hợp lý của hồ sơ, thủ tục và điều kiện cấp phép, tính hiệu lực của từng loại giấy phép
Ông Nguyễn Đình Cung, Trưởng ban Chính sách Kinh tế Vĩ mô,
Viện Quản lý kinh tế Trung Ương
phép UBCKNN sẽ giúp gì cho doanh nghiệp, cho nhà đầu tư hay không? Hay có giúp nhà nước quản lý được hiệu quả hay không
l Tôi muốn chia sẻ một số kinh nghiệm mà chính phủ các nước đang phát triển nên xem xét trong tiến trình cải cách các quy chế hành chính Trước hết, để các cải cách về quy chế hành chính (như GPKD) được thực hiện một cách hiệu quả và thành công, chính phủ các nước cần chú trọng giảm chi phí tuân thủ và gánh nặng chính sách mà cộng đồng doanh nghiệp đang phải chịu, đồng thời dùng tiêu chí này để xác định các ưu tiên cải cách Thứ hai, cần cải thiện chất lượng của các quy chế hành chính hơn là giảm số lượng các quy chế này, cụ thể là: i) các quy định và thủ tục hành chính cần minh bạch và có thể tiên liệu trước; ii) tỷ lệ tuân thủ các quy chế hành chính cần được cải thiện; iii) những quy chế trùng lắp cần được thống nhất lại Thứ ba, chính phủ cũng nên xây dựng một hệ thống quản lý chất lượng các quy chế hành chính Cần có một cơ quan hay tổ chức hoạt động độc lập để giám sát và kiểm soát chất lượng của các quy chế và coi đây là một phần chức năng quản lý hành chính của chính phủ Ở Hàn Quốc, để có đủ quyền lực thực hiện cải cách, Ủy ban cải cách Pháp luật này là do Tổng thống thành lập và chịu sự chỉ đạo trực tiếp từ Thủ tướng chính phủ Thành viên của Ủy ban này bao gồm cả quan chức chính phủ và
Trang 4(Tiếp theo trang 1)
(5) Tố quyền là cách thức do luật định cho phép người có quyền lợi đòi hỏi cơ quan có thẩm quyền (toà án) xác nhận và bảo vệ cho quyền lợi của người đó.
lửùc cuỷa cụ quan caỏp pheựp coứn quaự haùn cheỏ
III Moọt khung phaựp lyự chaởt cheừ veà quaỷn lyự vaứ giaựm saựt cuỷa Nhaứ nửụực
ủoỏi vụựi vieọc soaùn thaỷo, ban haứnh vaứ thửùc thi caực quy ủũnh lieõn quan
ủeỏn GPKD laứ moọt yeõu caàu caỏp thieỏt ụỷ Vieọt Nam
Kinh nghieọm quoỏc teỏ cho thaỏy, raứ soaựt vaứ baừi boỷ nhửừng GPKD
khoõng coứn thớch hụùp laứ vieọc laứm caàn thieỏt nhửng chửa giaỷi quyeỏt ủửụùc
taọn goỏc vaỏn ủeà ẹeồ caỷi caựch trieọt ủeồ heọ thoỏng GPKD vaứ hửụựng tụựi
nhửừng muùc tieõu daứi haùn (ủaỷm baỷo quyeàn tửù do kinh doanh, giaỷm chi
phớ tuaõn thuỷ caực quy cheỏ haứnh chớnh vaứ caỷi thieọn moõi trửụứng kinh
doanh), caàn thửùc hieọn moọt soỏ thay ủoồi trong ba lúnh vửùc cụ baỷn: i)
giaựm saựt quaự trỡnh ban haứnh vaờn baỷn phaựp luaọt lieõn quan ủeỏn GPKD
vaứ ẹKKD; ii) giaựm saựt quy trỡnh caỏp pheựp kinh doanh; vaứ iii) taùo dửùng
5 thieỏt cheỏ cho ngửụứi daõn thửùc hieọn toỏ quyeàn, yeõu caàu caực cụ quan haứnh
phaựp, tử phaựp huỷy caực vaờn baỷn haùn cheỏ quyeàn tửù do kinh doanh moọt
caựch baỏt hụùp lyự
Laứ moọt trong boỏn nghũ ủũnh hửụựng daón thi haứnh Luaọt Doanh
nghieọp 2005, Nghũ ủũnh veà quaỷn lyự nhaứ nửụực ủoỏi vụựi GPKD laứ moọt
bửụực ủi quan troùng trong vieọc taùo laọp moọt theồ cheỏ giaựm saựt vieọc ban
haứnh vaứ thửùc thi GPKD ụỷ Vieọt Nam Nghũ ủũnh ủửa ra nhửừng nguyeõn
taộc cụ baỷn ủeồ xaực ủũnh nhửừng hoaùt ủoọng kinh doanh ủửụùc quaỷn lyự
baống giaỏy pheựp cuừng nhử nhửừng nguyeõn taộc cụ baỷn cuỷa GPKD Nghũ
ủũnh cuừng aựp duùng moọt soỏ kinh nghieọm quoỏc teỏ veà quy trỡnh laứm luaọt trong caỷi caựch quy cheỏ haứnh chớnh ủửụùc OECD khuyeỏn nghũ nhử: i) noọi dung caàn coự cuỷa moọt GPKD, trong ủoự ủaởc bieọt nhaỏn maùnh noọi dung veà cụ cheỏ khieỏu naùi vaứ khụỷi kieọn haứnh chớnh trong trửụứng hụùp ngửụứi xin caỏp pheựp bũ tửứ choỏi hoaởc keựo daứi thụứi haùn caỏp pheựp; ii) thuỷ tuùc baột buoọc trong ban haứnh GPKD nhử dửù baựo ủaựnh giaự taực ủoọng cuỷa GPKD, tham vaỏn caực beõn coự lieõn quan, ủieàu traàn cuỷa cụ quan soaùn thaỷo trong trửụứng hụùp GPKD coự theồ aỷnh hửụỷng nghieõm troùng ủeỏn nhieàu beõn.; vaứ iii) thuỷ tuùc vaứ thụứi haùn xửỷ lyự hoà sụ xin caỏp pheựp dửùa treõn nguyeõn taộc coõng baống, khaựch quan vaứ minh baùch
ẹeồ coự khaỷ naờng thửùc thi trieọt ủeồ trong thửùc tieón, Nghũ ủũnh kieỏn nghũ thaứnh laọp hai cụ quan: Hoọi ủoàng quoỏc gia vaứ Vaờn phoứng ủaờng kyự GPKD Hoọi ủoàng quoỏc gia do Thuỷ tửụựng Chớnh phuỷ thaứnh laọp vụựi sửù tham gia cuỷa nhieàu thaứnh phaàn lieõn quan, trong ủoự coự sửù tham gia cuỷa khoỏi doanh nghieọp tử nhaõn, nhaốm giaựm saựt quy trỡnh soaùn thaỷo vaứ trửùc tieỏp tham gia phaỷn bieọn ủeồ ủaỷm baỷo tớnh caàn thieỏt, hụùp lyự, hieọu quaỷ vaứ ủaày ủuỷ cuỷa caực quy ủũnh veà GPKD Vaờn phoứng ủaờng kyự GPKD ủửụùc thaứnh laọp seừ cung caỏp ủaày ủuỷ thoõng tin cho caực doanh nghieọp veà nhaứ quaỷn lyự, ủaỷm baỷo tớnh coõng khai vaứ minh baùch cuỷa caực quy ủũnh veà GPKD Hai cụ quan naứy seừ goựp phaàn taùo moọt noó lửùc thửụứng xuyeõn raứ soaựt heọ thoỏng GPKD hieọn coự cuừng nhử kieồm soaựt nhửừng GPKD mụựi ban haứnh
ủaùi dieọn cuỷa khoỏi hoùc giaỷ, cuỷa caực ngaứnh ngheà vaứ caực nhoựm ngửụứi tieõu
duứng Thửự tử, chớnh phuỷ cuừng coự theồ xem xeựt nhửừng caỷi caựch mang
tớnh trieọt ủeồ (nhử coõng cuù xeựn quy cheỏ) ủeồ giaỷm soỏ quy cheỏ hieọn haứnh
Caực cụ quan nhaứ nửụực phaỷi chửựng minh ủửụùc sửù caàn thieỏt cuỷa quy cheỏ
haứnh chớnh trửụực UÛy ban caỷi caựch, neỏu khoõng vaờn baỷn ủoự seừ bũ huỷy
boỷ Khoõng coự boọ naứo ủửụùc mieón traựch nhieọm naứy
OÂng Jong Seok Kim, Giaựm ủoỏc,
Jacobs & Associates
l Sửù tham vaỏn caực beõn coự lieõn quan, trong ủoự coự caực hieọp hoọi doanh nghieọp, trong quaự trỡnh soaùn thaỷo quy ủũnh veà GPKD laứ voõ cuứng quan troùng ủeồ taùo cụ hoọi cho nhửừng ủoỏi tửụùng bũ aỷnh hửụỷng trửùc tieỏp cuỷa giaỏy pheựp ủoựng goựp yự kieỏn phaỷn hoài vaứ loaùi boỷ nhửừng giaỏy pheựp khoõng caàn thieỏt, khoõng hụùp lyự, traựnh tỡnh traùng caực quy ủũnh naứy coự hieọu lửùc, ủi vaứo thửùc tieón thaỏy khoõng oồn thỡ phaỷn hoài luực ủoự laứ quaự muoọn VAFI ủaừ tham gia goựp yự kieỏn cho moọt soỏ dửù thaỷo luaọt vaứ nghũ ủũnh quan troùng ủoỏi vụựi khoỏi doanh nghieọp nhử Luaọt Doanh nghieọp, Luaọt ẹaàu tử vaứ hieọn nay noựng nhaỏt laứ Luaọt Chửựng Khoaựn Cuù theồ ủoỏi vụựi Luaọt Chửựng khoaựn, VAFI ủaừ kieỏn nghũ UBCKNN veà vieọc huỷy boỷ ủửụùc 17 (trong soỏ 36) giaỏy pheựp khoõng caàn thieỏt trong vieọc thaứnh laọp vaứ hoaùt ủoọng coõng ty quaỷn lyự quyừ vaứ coõng ty kinh doanh chửựng khoaựn vỡ nhửừng quy ủũnh naứy khoõng phuứ hụùp vụựi thoõng leọ quoỏc teỏ vaứ xaõm phaùm nghieõm troùng quyeàn kinh doanh cuỷa nhaứ ủaàu tử vaứ chaộc chaộn coự taực ủoọng khoõng toỏt ủeỏn thũ trửụứng chửựng khoaựn
OÂng Nguyeón Hoaứng Haỷi, Toồng thử kyự, Hieọp hoọi caực nhaứ ủaàu tử taứi chớnh (VAFI)
moọt chớnh saựch nhaỏt ủũnh ẹeồ coự ủửụùc moọt quy trỡnh tham vaỏn hieọu quaỷ thỡ phaỷi coự caực hieọp hoọi ủuỷ maùnh ủeồ ủaùi dieọn cho caực nhoựm lụùi ớch khaực nhau, phaỷi coự cụ cheỏ phaỷn bieọn hieọu quaỷ tửứ caực chuyeõn gia ủoọc laọp hay caực cụ quan ủaựnh giaự giaựm ủũnh ủoọc laọp, phaỷi coự moọt Quoỏc hoọi bieỏt laộng nghe caực luoàng yự kieỏn khaực nhau
Thửự tử, vụựi quy moõ vaứ caựch thửực laứm luaọt nhử hieọn nay ụỷ nửụực ta, moọt naờm Quoỏc hoọi coự theồ cho ra ủụứi 23-24 ủaùo luaọt, Chớnh phuỷ cho ra ủụứi ủeỏn 200 nghũ ủũnh, caực Boọ vaứ caực UÛy ban cho ra ủụứi haứng nghỡn thoõng tử (toồng soỏ coự theồ laứ tụựi 10-15 nghỡn vaờn baỷn phaựp quy trong moọt naờm), khoõng moọt Hoọi ủoàng naứo ủuỷ naờng lửùc raứ soaựt tửứng vaờn baỷn xem coự sửù maõu thuaón xung ủoọt gỡ vụựi caực vaờn baỷn khaực hay khoõng Giaựm saựt cuỷa chớnh ngửụứi daõn chũu aỷnh hửụỷng cuỷa luaọt leọ mụựi laứ quan troùng nhaỏt Khi hoù thaỏy coự nhửừng aỷnh hửụỷng tụựi lụùi ớch hay caực quyeàn cuỷa hoù thỡ hoù caàn coự moọt thieỏt cheỏ ủeồ keõu leõn, yeõu caàu, gaõy sửực eựp buoọc Chớnh phuỷ phaỷi phaỷn ửựng xem xeựt laùi nhửừng quy ủũnh ủoự Laứm luaọt khoõng coự nghúa laứ cho ngửụứi daõn quyeàn naứy quyeàn kia, maứ phaỷi taùo ra sửù khoỏng cheỏ
cụ quan coõng quyeàn, treõn cụ sụỷ ngửụứi daõn giaựm saựt vaứ coự quyeàn khieỏu naùi khi cụ quan coõng quyeàn xaõm haùi ủeỏn quyeàn cuỷa ngửụứi daõn
l Nghũ ủũnh naứy seừ taùo neõn dử luaọn, sửực eựp coõng chuựng buoọc Chớnh phuỷ phaỷi thửùc hieọn caỷi caựch quy cheỏ haứnh chớnh vaứ naõng cao tớnh traựch nhieọm cuỷa mỡnh ủeồ coự sửù can thieọp hay coự phaỷn ửựng khi coự yự kieỏn tửứ phớa ngửụứi daõn Tuy nhieõn Ban soaùn thaỷo neõn xem xeựt moọt soỏ vaỏn ủeà sau
Thửự nhaỏt, veà cụ sụỷ phaựp lyự, moọt nghũ ủũnh khoõng theồ ủieàu chổnh hay baừi boỷ caực giaỏy pheựp xuaỏt phaựt tửứ luaọt, phaựp leọnh hay tửứ caực nghũ ủũnh khaực Trong khi ủoự raỏt nhieàu giaỏy pheựp ủửụùc quy ủũnh taùi caực luaọt chuyeõn ngaứnh nhử giaỏy pheựp veà hửụựng daón vieõn du lũch do Luaọt Du
lũch quy ủũnh, giaỏy pheựp veà moõi giụựi baỏt ủoọng saỷn do Luaọt Kinh doanh
baỏt ủoọng saỷn v.v
Thửự hai, vieọc thaứnh laọp moọt uỷy ban laõm thụứi hay hoọi ủoàng quoỏc
gia veà GPKD coự theồ coi laứ bieọn phaựp kũp thụứi neỏu chớnh phuỷ muoỏn
thửùc sửù caỷi caựch lúnh vửùc naứy khi chửa coự caực thieỏt cheỏ baỷo hieỏn Neỏu
chuựng ta coự theồ hoùc taọp caựch ngửụứi Haứn Quoỏc laứ laọp ra moọt thieỏt cheỏ
giaựm saựt (reviewer) maứ moùi keõnh ban haứnh giaỏy pheựp phaỷi thoõng qua
noự Noự coự quyeàn ủũnh ra caực tieõu chuaồn cho vieọc ban haứnh caực giaỏy
pheựp (vớ duù lụùi ớch cuỷa giaỏy pheựp ủem laùi laứ phaỷi cao hụn caực chi phớ
maỏt ủi tửứ sửù haùn cheỏ caực quyeàn tửù do kinh doanh), quy trỡnh ban haứnh
theỏ naứo cho daõn chuỷ vaứ laỏy yự kieỏn ủửụùc roọng raừi, xem xeựt caực giaỏy pheựp
ủang coự hieọn nay hieọu lửùc theỏ naứo, giaự trũ theỏ naứo, coự caàn caột giaỷm hay
khoõng Tuy nhieõn, moùi thieỏt cheỏ ủeàu chổ coự theồ thaứnh coõng neỏu coự
moọt chớnh phuỷ maùnh meừ ễÛ Vieọt Nam thỡ vieọc caỷi caựch thửụứng laứ
ủửụùc thửùc hieọn treõn cụ sụỷ sửù ủoàng thuaọn vaứ do caực sửực eựp ụỷ dửụựi leõn
Vieọc caột boỷ moọt giaỏy pheựp phaỷi dửùa treõn sửù ủoàng thuaọn giửừa ngửụứi
muoỏn baừi boỷ vaứ ngửụứi bũ baừi boỷ nhửng vieọc ủaùt ủửụùc sửù ủoàng thuaọn
naứy laứ khoõng deó!
Thửự ba, quy trỡnh “tham vaỏn” phaỷi laứ quaự trỡnh ủeồ laứm noồi leõn
moùi xung ủoọt lụùi ớch cuỷa caực nhoựm khaực nhau ủaống sau moọt dử luaọn veà
OÂng Phaùm Duy Nghúa, Trửụỷng boọ moõn Luaọt Kinh doanh,
Khoa Luaọt, ẹaùi hoùc Quoỏc gia