VĂN CÔNG HÙNG – cái tôi TRỮ TÌNH đời tư THẾ sự CHẤT vấn CUỘC đời trương thị tường thi CH VHVN k18

VĂN CÔNG HÙNG – CÁI TÔI TRỮ TÌNH ĐỜI TƯ THẾ SỰ CHẤT VẤN CUỘC ĐỜI (Trương Thị Tường Thi Lớp Cao học Văn học Việt Nam K18) Văn học và đời sống là hai vòng tròn đồng tâm mà tâm điểm chính là c.

VĂN CÔNG HÙNG – CÁI TÔI TRỮ TÌNH ĐỜI TƯ THẾ SỰ

CHẤT VẤN CUỘC ĐỜI

(Trương Thị Tường Thi - Lớp Cao học Văn học Việt Nam K18) Văn học và đời sống là hai vòng tròn đồng tâm mà tâm điểm chính là con người , nhưng phải là con người mang trong mình tình yêu cuôcc̣ sống Tình yêu này của người nghệ sĩ vừa là niềm hân hoan say mê, vừa là môṭ nỗi đau đớn khắc khoải, một mối quan hoài thường trưcc̣ về số phâṇ, về haṇh phúc của những con người xung quanh mình, người nghê c̣si ̃ cần phải giữ tình yêu ấy trong lòng mới tạo ra niềm rung cảm mãnh liệt trong trái tim bạn đọc Văn học vì cuộc sống mà ra, từ con người mà có và nhờ con người mà văn học có sức sống lâu bền, hơn nữa con người chính là đối tượng trung tâm mà văn hocc̣ phản ánh và khám phá

Thơ giống như gió, con người ta không thể dùng mắt thường mà nhìn thấy, không thể dùng tay mà nắm bắt mà thơ chỉ có thể cảm nhận bằng những giác quan của trái tim, bằng sự tinh tế của tâm hồn đang tràn ngập ý thơ Không ai biết thơ từ đâu tới, thơ đi về đâu, nhưng thơ mang trong mình những năng lực siêu phàm huyền bí Có lẽ thơ bắt đầu

từ những trái tim đang đập nhịp yêu thương và điểm đến của nó là tìm đến với sự đồng cảm của con người trong thế giới muôn hình vạn sắc Trong thế giới ấy thơ có một sức mạnh phi thường, thơ giúp người gần người hơn, thơ làm đẹp cho đời, thơ làm cho cuộc sống này luôn hân hoan trong những giai điệu khi bổng khi trầm của đời Với Văn Công Hùng, thơ có lẽ được xem là bức chân dung tự họa đầy đủ và sinh động nhất về một người thơ “hát rong”, phiêu lưu cùng trời đất gió trăng, nhưng chất đầy trong tim những mối suy tư, trăn trở, chiêm nghiệm về đời tư thế sự

Nổi bật và tiêu biểu cho hình ảnh cái tôi trữ tình trong thơ Văn Công Hùng chính là hình tượng tác giả dưới các cách xưng hô khác nhau như "tôi", "ta", "anh"…Có khi là sự hoá thân, có khi là sự vay mượn một câu chuyện nhưng phần lớn cái tôi trữ tình này tự bộc bạch những cảm xúc, suy tư về tình yêu, cuộc đời, về con người, xã hội, về quá khứ, tương lai Trong hành trình nhận thức hướng đến cuộc sống - con người, Văn Công Hùng bộc lộ một tâm thức nhiều trăn trở Nó sinh động, ngẫu nhiên như một lời tự thú trước bản thân trước cuộc đời Nghệ sĩ là người luôn để tâm hồn mình bị lay động Nhưng hơn nữa nghệ sĩ còn tự thôi thúc mình hãy đi tìm những rung động, nhất là trước những gì

mong manh, bé nhỏ, khó nhận biết trong đời Ở đây chúng tôi muốn nói đến tính chủ động đi tìm cái đẹp của người nghệ sĩ Vì chủ động tìm kiếm những rung động nên tâm hồn nghệ sĩ vốn không yên lại thêm nhiều lần không yên, thêm nhiều lần trắc ẩn

Nhà thơ khẳng định dứt khoát:

Vẫn phải tin vào những giọt nước mắt

Dù không còn gì để khóc với nhau

(Vẫn phải tin vào những giọt nước mắt)

Có lúc tác giả lại đi đến bộc bạch:

Những nhà thơ suốt đời mơ mộng

…

Kẻ rót lửa vào thơ, người rót thơ vào lửa

Chỉ nỗi buồn cứ mãi chung nhau

(tự bạch của một thời)

Đến cách diễn đạt bất ngờ, thú vị:

Thơ cho đời cho bạn cho tôi

có chút đắng khé lòng nổi trôi thân phận

có tí ti ngọt ngào nụ hôn tình ái

có vầng trăng bạc phếch ở trên đầu

(Thơ trong chiếu rượu)

Những câu thơ như thế, nếu liên kết lại sẽ thấy được tâm thức thi ca của Văn Công Hùng Đó phải chăng là sự vắt cạn sinh lực trong từng niềm vui, nỗi buồn của nhân gian mới mong góp nhặt đem về cho thơ những gì đồng nghĩa với lửa, với nỗi khắc khoải đê

mê trong đau đáu phận mình, phận đời? Và như thế thơ mới trở thành có ích” (Hồ Thế Hà)

Tâm sự trắc ẩn trong thơ Văn Công Hùng là nỗi khát thèm được giao hoan cùng vũ trụ, đất trời Ông muốn mình là tất cả mọi vật để được trải lòng ra muôn nơi, được thấu hiểu những lẽ sâu kín từ cuộc sống mà mình đã đi qua Giấu đằng sau những câu thơ kiệm lời, súc tích là những trải nghiệm về triết lý cuộc đời; đan xen giữa chất trữ tình ngọt ngào, da diết là nét trầm tư của cái tôi không ngừng chiêm nghiệm Tư duy thơ Văn

Công Hùng thoả sức bung phá, đào sâu vào những miền tâm tưởng để mở tung mọi cánh cửa tâm thức cho người đọc:

đã rằng người ở miền đêm

như con song trắng vỗ mềm nỗi đau

đời là một trắng bông lau

gió mạnh thì nát, gió nhàu thì xơ

bao giò lại đến bao giờ

ta đi đến tận bến bờ đời nhau

rồi trèo lên song bạc đầu

ru đêm bằng khúc kinh cầu riêng ta

(Thả gió vào chùa)

Tình yêu cuộc sống, sự khát khao giao cảm với đời là niềm đam mê cháy bỏng trong sư chiêm nghiệm và chất vấn của Văn Công Hùng Đọc thơ ông, đâu đâu cũng là sự nhập vai ngẫu hứng, từ thế giới sinh vật cỏ, cây, hoa, lá… đến các hiện tượng tự nhiên mưa, nắng, gió, trăng, … mỗi sự nhập vai là gắn với một chiều sâu suy tưởng: Bằng cái tôi chiêm nghiệm, chất vấn, Văn Công Hùng độc thoại trước hết với chính mình và hướng đến được cùng giãi bày với người đọc qua những ảnh hình của cuộc sống Bởi vậy, thơ ông đi vào lòng người nhẹ nhàng mà sâu lắng Nó như thuộc về bản năng của người nghệ sĩ có trái tim lớn, chứa đựng nhiều tâm trạng, cảm xúc, nhà thơ phải phân thân thành nhiều người để bộc lộ các sắc thái, tình cảm, niềm vui, nỗi buồn của càng nhiều số phận, càng hay

Nhiều lúc ông lặng lẽ đem bản thân mình ra làm đối tượng cho mình chiêm cảm, thổn thức cùng nổi đau của bản thân, nhặt nhạnh từng mảnh mình rơi vãi, từ đó ông chất vấn cuộc đời Ông không né tránh cái tôi thực của mình, tự tâm để nó bơi giữa dòng nước ngược, thoải mái thốt lên những điều đang dày vò nó với những cảm xúc lạ hay là những cảm xúc dồn nén, kìm kẹp trái tim nhà thơ Với Văn Công Hùng, trạng thái tình cảm đó được dồn nén vào từng câu chữ, quy tụ được triết luận về cuộc sống mà nhà thơ gửi gắm:

những con chữ xếp hàng chạy trốn

gã tiều phu ngơ ngác cửa rừng

chân trời muộn quả sim già chát

ôi trời nào xanh mắt đa đoan

(luận đề chữ)

Cái tôi nhỏ bé của tác giả khi đối diện với hiện thực cuộc sống đã thấm thía chiêm nghiệm:

mẹ mất rồi mới thấy mình già

không còn nơi để dựa

những buổi chiều hoang hoải

ngóng vào đâu vào đâu

…

giờ con thấm nghĩa mồ côi

con đã non sáu chục

những buổi chiều ân hận

chân trời mướt mải cát bay…

(Chân trời mẹ)

Bằng cái tôi chiêm nghiệm, chất vấn, Văn Công Hùng độc thoại trước hết với chính mình và hướng đến được cùng giãi bày với người đọc qua những ảnh hình của cuộc sống Bởi vậy, thơ ông đi vào lòng người nhẹ nhàng mà sâu lắng Nó như thuộc về bản năng của người nghệ sĩ có trái tim lớn, chứa đựng nhiều tâm trạng, cảm xúc, nhà thơ phải phân thân thành nhiều người để bộc lộ các sắc thái, tình cảm, niềm vui, nỗi buồn của càng nhiều số phận càng hay:

Cuộc chiến tranh đã qua lâu rồi

gai thép nhọn vẫn đâm vào hiện tại

tôi vô tình hái hoa cho bạn gái

trên tay tôi: Một nửa bông hồng

(một nửa bông hồng)

Không chịu dừng lại ở những cảm xúc bề ngoài, Văn Công Hùng đi sâu vào đối tượng bên trong để khám phá, phát hiện bản chất của mỗi vấn đề Ông đã mở ra bước

chuyển về thi pháp, đưa thơ đến chất giọng triết lý sau vẻ nửa như đùa nửa như thật của mình:

rồi chiếc bình pha lê đã vỡ

giọt nước mắt cuối năm ứa ngược vào lòng

(Giao thừa trắng)

Tăng cường tính triết luận vào thơ đã tạo được nét riêng biệt làm nên phong cách thơ Văn Công Hùng Ông cảm nhận được sự ngắn ngủi của đời người trong dòng chảy không cùng của thời gian Sự sống con người ngỡ ra là thoáng chênh vênh, mơ hồ Cũng

từ đó, nhà thơ ngộ được giới hạn của đời người Đọc thơ ông, ta nghe trong đó thời gian lưu chuyển có cả niềm tiếc nhớ cái đã qua:

cứ tưởng chỉ còn mười ba năm tro bụi

nụ hôn xưa

mãi mãi là dĩ vãng

trong ngọt ngào chua xót của cuộc đời

(dĩ vãng)

Hay:

xin em đừng nói bây giờ

để cho tôi cứ ngày xưa…

Một mình

(ngày xưa)

Con người mạnh mẽ nhờ những trải nghiệm bão tố của cuộc đời Con người có niềm tin và lạc quan nhờ có tình yêu Con người trở nên khôn khéo và bản lĩnh một phần nhờ có những kẻ “tiểu nhân”:

nhân gian tưởng rộng nhường kia mà té ra nhỏ hẹp

đi hoài vẫn có tiểu nhân

(Vợ)

Thực tế cuộc sống có bao nhiêu câu hỏi nên nhà thơ ý thức trách nhiệm của mình Bằng ngòi bút, Văn Công Hùng đã xoáy sâu vào ngõ ngách cuộc sống, lột tả những mặt trái của nó Tư duy phản biện và nhận thức lại những giá trị đã tồn tại của Văn Công

Hùng là một hướng đi mới trong thơ hiện đại Sự thay đổi về tư duy nghệ thuật này được ông chất vấn, khai thác triệt để tạo nên từ nhiều cách nhìn đa diện Đây cũng là chất nhân văn sâu thẳm quán xuyến thơ ông Không ồn ào, không giận dữ, ông lặng lẽ tìm về phía tình yêu, nhân ái nhất của tình đời tình người mà phát hiện, giao cảm

Từ sự chất vấn với cuộc đời với ngổn ngang những cạm bẫy nhà thơ đi đến triết lý: con người chỉ thực sự sống được khi có một gia đình Tác giả tự thắp sáng niềm tin trong tâm tưởng mình, ông đã nhận ra bến đỗ của trái tim mình là vợ:

Có những lúc trốn xô bồ anh về tựa vào em

như con tàu viễn dương thả neo bám vào đất mẹ

cuộc đời lặng thầm, cuộc đời gào thét

trở về bên em ta trở lại chính mình

(Vợ)

Không chỉ triết lý về thời gian, thơ Văn Công Hùng đầy khắc khoải khi đặt giá trị niềm tin trước đời sống Làm thế nào để đủ niềm tin? Là câu hỏi trở đi trở lại, ông loay hoay đi tìm lời giải Đó là trạng thái chông chênh, nhức nhối của nhà thơ về niềm tin khi đứng trước các giá trị chuẩn mực bị “đổ ngã” hay vẫn chưa được Có lẽ, những vần thơ ông viết về cái tôi bản thể là những vần thơ hay nhất Mỗi bài thơ như mỗi bức điêu khắc tâm hồn, để ở đó, thơ đã gặp được sự đồng điệu từ người đọc Có thể nói, thiên hướng

tư duy thơ đầy chất tự họa tinh thần đã làm nên diện mạo Văn Công Hùng với nhiều vẻ phong phú và phức tạp của một tâm hồn căng ứa niềm tâm sự Trong thế giới tâm tư riêng có thương có nhớ có khóc có cười, Văn Công Hùng vẫn đau đáu những trải nghiệm có câu trả lời biến thành câu hỏi Bước vào bức tranh xã hội muôn màu trong thơ ông, ta thấy cái tôi thế sự rát bỏng ước vọng, niềm tin nhưng nhiều nỗi boăn khoăn muốn đi tìm lời đáp Thơ ông mang tính dự báo sâu sắc và mạnh mẽ: xác tín khi con người chưa thích ứng với đời sống cơ chế mới của cuộc sống hiện đại

giá mà nói được

đói

giá mà kêu được

đau

giá mà cựa được

nặng

con chuồn chuồn xệ cánh đám cỏ non mịt mù rối

tấm phơ hoa dâm bụt vòi vòi

mình kêu lên

mình kêu lên

mình kêu lên…

(Vô ngôn)

Không chịu dừng lại ở những cảm xúc bề ngoài, Văn Công Hùng đi sâu vào đối tượng bên trong để khám phá, phát hiện bản chất của mỗi vấn đề Ông đã mở ra bước chuyển về thi pháp, đưa thơ đến chất giọng triết lý sau vẻ nửa như đùa nửa như thật của mình Tăng cường tính triết luận vào thơ đã tạo được nét riêng biệt làm nên phong cách thơ Văn Công Hùng

Hoà mình vào dòng chảy của văn học Việt Nam, thơ ca sau 1975 có những bước chuyển biến mạnh mẽ, bắt nhịp được đời sống văn học bằng việc nhận diện đầy đủ bản chất của cuộc sống Thơ chú trọng đến con người cá nhân với cái tôi đời tư sâu thẳm, thơ cũng hướng đến những vấn đề bức thiết của cuộc sống, hướng đến những giá trị nhân đạo, nhân văn sâu sắc Đây là một hành trình đi theo suốt những buồn vui của loài người Bằng một tinh thần tự tin tiếp nhận những luồng tư tưởng mới của thời hiện đại và tự tin sáng tạo trên nền tảng văn hoá phương Đông truyền thống, Văn Công Hùng đã đi vào cuộc hành trình văn học dân tộc đem theo khí cốt mới mẻ, tạo nên một bản lĩnh nghệ thuật vững vàng, một vị thế riêng trên con đường hiện đại hoá thi ca