It was initially prom oted in vvestern countries and gradualỉ y becomes an axiological requirement fo r all States.. In addition to the process o f receipt and dissemination at the natỉ
Trang 1•HÁNG RA MỘ T KỲ
7 ( 3 27 )
2015
NẰ M THỨ 4 4
TỔ NG BIÊN TẬ P
L Ê M A I T H A N H
HỘ I ĐỔ NG BIÊN TẬ P
G S T S K H Đ À O T R Í úc
P G S T S B Ù I X U Â N Đ Ú C
P G S T S P H Ạ M H Ồ N G H Ả I
P G S T S T R Ầ N Đ Ì N H H Ả O
P G S T S H À T H Ị M A I H I Ê N
P G S T S P H Ạ M H Ũ U N G H Ị
P G S T S N G U Y Ễ N N H Ư P H Á T
P G S T S L Ê M I N H T H Ô N G
P G S.T S N G U Y Ễ N T R U N G T ÍN
G S T S V Õ K H Á N H V I N H
P G S T S Đ I N H N G Ọ C V U Ợ N G
T rụ s ở T o à s o ạ n :
27 T r ầ n X u â n S o ạ n
H à N ộ i
T e ỉ : 0 4 3 9 7 1 3 3 3 3
F ax: 0 4 3 9 7 6 4 5 3 4
Email:
tcnnpl@isl.gov.vn
Giấ y phé p hoạ t độ n g
báo chí: s ố 121/ GP-
BTTTT, n gà y 22/ 4/ 2013
In tạ i C ô n g ty in T h ủ y lợ i
G iá: 2 0 0 0 0 đ
M Ụ C L Ụ C
L U Ậ T H I Ế N P H Á P , L U Ậ T H À N H C H Í N H
❖ H O À N G T H Ế L IÊ N : Đ ổ i m ớ i tổ c h ứ c v à h o ạ t đ ộ n g c ủ a C h ín h
❖ N G U Y Ễ N N H Ư P H Á T : G ó p ý D ự th ả o L u ậ t T rư n g c ầ u ý d â n 12
❖ v ũ T H Ị N G Â N : L u ậ t L ý lị c h tư p h á p - m ộ t số b ấ t c ậ p k h i áp
L U Ậ T D Ầ N S ự , L U Ậ T S Ở H Ữ U T R Í T U Ệ
❖ V Ũ T H Ị H Ô N G Y Ế N : C á c b iệ n p h á p b ả o đ ả m th ự c h iệ n n g h ĩa
❖ H Ô T H Ú Y N G Ọ C : Q u y đ ị n h c ấ m c á c đ iề u k h o ả n h ạ n ch ế
q u y ề n tro n g p h á p lu ậ t v ề h ọ p đ ồ n g c h u y ể n q u y ề n sử d ụ n g đ ố i
tư ợ n g sở h ữ u cô n g n g h iệ p ở V iệ t N a m : n h ữ n g b ấ t c ậ p 2 7
L U Ậ T K I N H T É , L U Ậ T L A O Đ Ộ N G
❖ N G U Y Ễ N H Ư Ơ N G L Y : B à n v ề q u y đ ị n h lậ p k ế h o ạ c h đ ầ u tư
❖ ĐÀO X U Â N HỘ I: v ề chế đị nh hòa giả i viên lao độ ng 41
L U Ậ T H Ì N H S ự
❖ M A I T H Ị T H Ủ Y : M ộ t s ố v ấ n đ ề v ề q u y ế t đ ị n h h ìn h p h ạ t n h ẹ
❖ L Ê Q U A N G T H À N H : H o à n th iệ n p h á p lu ậ t tro n g p h ò n g n g ừ a,
đ ấ u tr a n h đ ố i v ớ i T ộ i lừ a đ ả o c h iế m đ o ạ t tà i s ả n d o n g ư ờ i n ư ớ c
L U Ậ T Q U Ô C T É
❖ L Ê M A I T H A N H : M ộ t số k h ía c ạ n h p h á p lý đ ặ t r a ứ o n g đ à m
p h á n H iệ p đ ị n h đ ố i tác x u y ê n T h á i B ìn h D ư om g 5 9
❖ B Ù I T H Ị T H Ư : X á c đ ị n h lu ậ t á p d ụ n g đ ố i v ớ i h ợ p đ ồ n g có
y ế u tố n ư ớ c n g o à i tro n g trư ờ n g h ợ p c á c b ê n k h ô n g th ỏ a th u ậ n
N H À N Ư Ớ C VÀ P H Á P L U Ậ T N Ư Ớ C N G O À I
❖ N G U Y Ễ N V Ã N Q U Â N : N h à n ư ớ c p h á p q u y ề n - n h ậ n th ứ c c ủ a
❖ C H Â U H O À N G T H Â N : K in h n g h iệ m c ô n g b ố á n lệ - đ ề x u ấ t
1
Trang 2NHÀ NƯ Ớ C PHÁP QUYÊN - NHẬ N THỨ C CỦ A
CỘ NG ĐÒNG QUỐ C TÉ
N g u y ê n V ă n Q u â n
T ó m t ắ t : Nhà nư ớ c pháp quyề n đư ợ c quan niệ m như mộ t phư ơ ng thứ c tổ chứ c quyề n lự c nhà nư ớ c vớ i các thuộ c tỉ nh về hình thứ c cũng như nộ i dung Ban đầ u đư ợ c phổ biế n và áp dụ ng tạ i mộ t số quố c gia phư ơ ng Tây, Nhà nư ớ c pháp quyề n dầ n trở thành mộ t yêu cầ u mang tính giả trị đặ t ra cho mọ i Nhà nư ớ c Bên cạ nh quá trình tiế p nhậ n, p h ổ biế n ở cấ p độ quố c gia, Nhà nư ớ c pháp quyề n dầ n trở thành mộ t chuẩ n mự c trong quan hệ quố c tế , bên cạ nh chuẩ n mự c về dân chủ và tôn trọ ng, bả o vệ quyề n con ngư ờ i.
A b s t r a c t : A rule-of-law State is considered as a m odel o f organisation o f State
pow er with /o rm a l and substantial characters It was initially prom oted in vvestern countries and gradualỉ y becomes an axiological requirement fo r all States In addition to the process o f receipt and dissemination at the natỉ onal level, ruỉ e-of-law State becomes
a Standard in international relation along with democracy and human rights.
1 D ẩ n n h ậ p
C ó th ể n ó i, N h à n ư ớ c p h á p q u y ề n là
m ộ t tr o n g n h ữ n g th u ậ t n g ữ c ó q u y ề n u y
n h ấ t tro n g th ế g iớ i h iệ n đ ạ i * 1 N h à n ư ớ c p h á p
q u y ề n th ư ờ n g đ ư ợ c h iể u n h ư m ộ t d ạ n g
n g u y ê n tắ c , c h u ẩ n m ự c tro n g tổ c h ứ c q u y ề n
lự c n h à n ư ớ c ở c ấ p đ ộ q u ố c g ia T ro n g N h à
n ư ớ c p h á p q u y ề n , p h á p lu ậ t có v a i trò th ố n g
trị , n h ư n g n ộ i d u n g c ủ a p h á p lu ậ t p h ả i đ ư ợ c
đ ị n h h ư ớ n g th e o lẽ p h ả i, sự đ ú n g đ ắ n v à lẽ
cô n g b ằ n g T ro n g m ô h ìn h n h à n ư ớ c n ày ,
“ lu ậ t p h á p k h ô n g ch ỉ là c ô n g c ụ h o ạ t đ ộ n g
c ủ a N h à n ư ớ c m à c ò n là p h ư ơ n g tiệ n g iớ i
h ạ n sứ c m ạ n h c ủ a c h ín h q u y ề n ” 2 Q u a n hệ
g iữ a p h á p lu ậ t v à c h ín h q u y ề n có đ ặ c tr ư n g
hai ch iề u , p h á p lu ậ t ch o p h é p c h ín h q u y ề n
* T S , H ọ c v iệ n K h o a h ọ c x ã h ộ i, V iệ n H à n lâ m k h o a
h ọ c x ã h ộ i V iệ t N am
1 X em : S té p h an B e a u la c , The Rule o f Law in
ỉ nternational Law Today, tro n g G ia n lu g g i
P a lo m b e lle a n d N e il W a lk e r (e d ), Relocating the
Rule ofLaw , H a rt P u b lish in g , 2 0 0 9 , tr 197.
2 Ja c q u es C h e v allie r, L 'E ta t de droit, 5 e éd N x b
M o n tc h res tie n , 2 0 1 0 , tr 18.
h à n h đ ộ n g n h ư n g đ ồ n g th ò i c ũ n g đ ề ra
n g h ĩa v ụ ch o c h ín h q u y ề n đ ó N h ư v ậ y , N h à
n ư ớ c p h á p q u y ề n b u ộ c c h ín h q u y ề n p h ả i
p h ụ c tù n g m ộ t tổ n g th ể các n g u y ê n tắ c tố i
th ư ợ n g v à đ ế n từ b ê n n g o à i n ó , áp đ ặ t lên
N h à n ư ớ c m ộ t c á c h có tín h rà n g b u ộ c v à
cư ỡ n g ch ế N h ữ n g n g u y ê n tắ c n à y tra o ch o
N h à n ư ớ c tư c á c h đ ể h à n h đ ộ n g v à n ó cũ n g
x ác đ ị n h các p h ư ơ n g th ứ c c h ín h q u y ề n có
th ể sử d ụ n g : c h ín h q u y ề n k h ô n g đ ư ợ c áp đ ặ t
n h ữ n g gì k h ô n g đ ư ợ c đ ị n h liệ u từ trư ớ c
T ru n g tâ m c ủ a N h à n ư ớ c p h á p q u y ề n v ề
c ơ b ả n là ý n iệ m v ề sự g iớ i h ạ n q u y ề n lự c
v à v iệ c c ấ u trú c tr ậ t tự p h á p lu ậ t ch ỉ là m ộ t
p h ư ơ n g tiệ n đ ả m b ả o sự g iớ i h ạ n q u y ề n lự c
n à y 3 N h à n ư ớ c p h á p q u y ề n n h ư v ậ y g ắ n liề n v ớ i q u a n n iệ m c ơ b ả n v ề d â n ch ủ ,
q u y ề n tự d o c ơ b ả n c ủ a c ô n g d â n v à v a i trò
c ủ a N h à n ư ớ c , v ố n là c ơ s ở n g ầ m đ ị n h c ủ a
tr ậ t tự p h á p lý T ro n g c á c p h ư ơ n g d iệ n c ủ a
g iớ i h ạ n q u y ề n lự c n h à n ư ớ c , c ầ n p h ả i kể
3 J a c q u e s C h e v allie r, L 'Etat de droit, sđ d , ừ 5 1-5 2
Trang 3đ ế n v ấ n đ ề b ả o v ệ q u y ề n c o n n g ư ờ i4 C ó
n g h ĩa là, N h à n ư ớ c p h á p q u y ề n có m ụ c đ íc h
b ào đ ả m các q u y ề n tự d o c ủ a cô n g d ân ,
n g ă n n g ừ a v à c h ố n g lạ i sự lạ m d ụ n g q u y ề n
lự c có th ể có từ c ơ q u a n cô n g q u y ề n
2 Q u ố c tế h ó a N h à n ư ớ c p h á p q u y ề n
T ừ m ộ t tiê u c h u ẩ n m a n g tín h q u ố c g ia,
từ đ ầ u n h ữ n g n ă m 1 9 90 , N h à n ư ớ c p h áp
q u y ề n cò n có đ ư ợ c sự th ừ a n h ậ n ở cấ p độ
q u ố c tế v à đ ư ợ c g h i n h ậ n m ộ t cá c h rõ rà n g
tro n g h à n g lo ạ t c á c v ă n b ả n p h á p lu ậ t q u ố c
tế T ừ n g đ ư ợ c c á c n ư ớ c p h ư ơ n g T â y sử
d ụ n g n h ư m ộ t v ũ k h í c h ín h trị v à ý th ứ c hệ
đ ể đ ố i c h ọ i lạ i m ô h ìn h tổ c h ứ c c h ín h trị -
p h áp lý c ủ a cá c n ư ớ c x ã h ộ i c h ủ n g h ĩa 5, sự
sụ p đ ổ c ủ a k h ố i x ã h ộ i ch ủ n g h ĩa c ũ n g đ á n h
d ấ u sự th ắ n g th ế , áp đ ặ t c ủ a N h à n ư ớ c p h áp
q u y ề n k h ô n g ch ỉ ở c ấ p đ ộ từ n g q u ố c g ia cụ
th ể m à c ả tro n g đ ờ i s ố n g q u ố c tế - tu â n th ủ
N h à n ư ớ c p h á p q u y ề n tr ở th à n h m ộ t n g h ĩa
v ụ c ủ a cá c q u ố c g ia v à đ ị n h c h ế q u ố c tế
2 1 S ự t h ừ a n h ậ n b ở i c á c t h i ế t c h ế
q u ố c t ế
C h â u  u v à c ụ th ể h ơ n là tro n g k h u ô n
k h ổ “ H ộ i n g h ị v ề a n n in h v à h ọ p tá c c h â u
 u ” (C S C E , tiề n th ầ n c ủ a T ổ c h ứ c a n n in h
v à h ọ p tá c c h â u  u O S C E ), tiế n tr ìn h th ừ a
n h ậ n sự q u ố c tế h ó a N h à n ư ớ c p h á p q u y ề n
b ắ t đ ầ u C S C E đ ã th ô n g q u a tạ i H elsin k i
v ăn k iệ n n g à y 0 1 /8 /1 9 7 5 v ớ i m ộ t tro n g cá c
n g u y ê n tắ c đ iề u c h ỉ n h q u a n h ệ g iữ a cá c
q u ố c g ia là “tuân thủ quyề n con ngư ờ i và
các quyề n tự do căn bả n, bao gồ m cả tự do
tư tư ở ng, tự do tín ngư ỡ ng và tôn giáo"
(N g u y ên tắ c V II) T iế p th e o , H ộ i n g h ị
V ie n n a (1 9 8 6 -1 9 8 9 ) đ ư a v à o m ộ t q u a n n iệ m
m ớ i là “tầ m vóc nhân loạ i" (H u m a n
D im e n s io n ) T ro n g v ă n b ả n th ô n g q u a n g à y
4 Ja c q u es C h e v allie r, N h ư trên
5 Ja c q u es C h e v a llie r, L 'Etat de droit, S đ d tr 118.
2 9 /6 /1 9 9 0 tạ i H ộ i n g h ị C o p e n h a g e n c ủ a
C S C E , c á c q u ố c g ia th a m d ự đ ã th ừ a n h ậ n
rằ n g “ n ề n d â n c h ủ đ a n g u y ê n v à N h à n ư ớ c
p h á p q u y ề n là n ề n tả n g đ ể đ ả m b ả o v iệ c
tu â n th ủ tấ t c ả c á c q u y ề n c o n n g ư ờ i v à các
tự d o c ơ b ả n ” 6, v à “ H iế n c h ư ơ n g P a ris cho
m ộ t c h â u  u m ớ i” k h ẳ n g đ ị n h : q u y ề n co n
n g ư ờ i, d â n c h ủ v à N h à n ư ớ c p h á p q u y ề n ”
tạ o r a đ iề u k iệ n c h o “ tự d o , c ô n g lý v à h ò a
b ìn h ” v ố n là m ụ c tiê u h ư ớ n g tớ i c ủ a m ộ t
c h â u  u m ớ i h ậ u C h iế n tr a n h lạ n h
N h ư v ậ y , tro n g k h u ô n k h ổ c h â u  u ,
N h à n ư ớ c p h á p q u y ề n đ ư ợ c th ừ a n h ậ n m ộ t
c á c h rõ rà n g n h ư m ộ t th à n h tố c ủ a b ộ ba
k h ô n g th ể tá c h rờ i là: d â n c h ủ , q u y ề n con
n g ư ờ i v à N h à n ư ớ c p h á p q u y ề n T h e o đó,
N h à n ư ớ c p h á p q u y ề n đ ư ợ c đ ặ t ra n h ư m ộ t
p h ư ơ n g tiệ n đ ể b ả o v ệ q u y ề n c o n n g ư ờ i và
đ á p ứ n g y ê u c ầ u , đ ò i h ỏ i v ề m ặ t d â n c h ủ ; và
N h à n ư ớ c p h á p q u y ề n c h ỉ th ể h iệ n rõ m ọ i ý
n g h ĩa c ủ a n ó tro n g m ố i q u a n h ệ tư ơ n g hỗ
v ớ i h ai v ấ n đ ề c ò n lạ i
N h ậ n th ứ c n à y đ ư ợ c m ở rộ n g ra trên
b ìn h d iệ n q u ố c tế , n h ấ t là tro n g k h u ô n kh ổ
c á c h o ạ t đ ộ n g đ ư ợ c L iê n h ợ p q u ố c b ả o trợ
T u y ê n b ố V ie n n a v à c h ư ơ n g tr ìn h h àn h
đ ộ n g n ă m 1993 g h i n h ậ n : “Các quố c gia
cầ n tăng cư ờ ng các thể chế quố c gia và nề n móng liên quan để duy trì Nhà nư ớ c pháp quyề n"1, n h ằ m tạ o r a “nhữ ng điề u kiệ n cho phép mỗ i ngư ờ i thụ hư ở ng các quyể n mang
tỉ nh p h ổ thông và các tự do cơ bả n". Ở đây ,
c h ủ n g ta th ấ y r õ m ố i liê n h ệ c h ặ t c h ẽ đã
đ ư ợ c th iế t lậ p g iữ a N h à n ư ớ c p h á p q u y ề n
v ớ i v ấ n đ ề d â n c h ủ v à n h â n q u y ề n M ố i
6 D o c u m en t o f th e C o p e n h a g e n m ee tin g o f
C o n fe re n c e o n th e h u m an d im e n s io n o f th e C SC E
X em : h ttp ://w w w o s c e o rg /o d ih r/e le c tio n s /1 4 3 0 4 ?
d o w n lo a d = tru e.
7 V ie n n a D e c la ra tio n a n d P r o g ra m m e o f A ctio n , U N
D o c A /C O N F 1 5 7 /2 4 (1 9 9 3 ), P a rt I, ch ap III, sect
II, p ara 69.
74
Trang 4NHÀ NƯ Ớ C PHÁP Q U YẾ N-
q u an h ệ g iữ a b a th à n h tố c ủ a x ã h ộ i h iệ n đạ i
n ày cũ n g đ ư ợ c n h ắ c lạ i tro n g N g h ị q u y ế t
n g ày 1 8 /0 2 /1 9 9 4 c ủ a L iê n h ọ p q u ố c 8 về
tă n g cư ờ n g N h à n ư ớ c p h á p q u y ề n cũ n g n h ư
“N g h ị trìn h v ì d â n c h ủ h ó a ” đ ư ợ c T ổ n g th ư
k ý L iê n h ợ p q u ố c th ô n g q u a n g à y 17/12
1996
T ừ n ă m 1 9 93, N h à n ư ớ c p h á p q u y ề n
đ ư ợ c đ ư a ra tro n g h à n g lo ạ t n g h ị q u y ế t c ủ a
L iê n h ọ p q u ố c 9, th ậ m c h í c ả tro n g T u y ê n b ố
th iê n n iê n k ỷ n g à y 0 8 /9 /2 0 0 0 v à T u y ê n b ố
c ủ a H ộ i n g h ị th ư ợ n g đ ỉ n h to à n c ầ u 2 00 5
(n g à y 1 6 /9 /2 0 0 5 ), tro n g đ ó cá c q u ố c g ia tái
k h ẳ n g đ ị n h “cam kế t bả o vệ và quả ng bả
mộ t cách tích cự c các quyề n con ngư ờ i, Nhà
nư ớ c pháp quyề n và dân chủ , mà các bên
biế t rằ ng chủ ng p h ụ thuộ c lẫ n nhau, củ ng
cổ , hỗ trợ nhau và là mộ t phầ n củ a các giá
trị và nguyên tắ c mang tỉ nh cơ bả n, phổ cậ p
và không thể phân chia củ a Liên hợ p
quố c” 10 (p a rt 1 19 ), m ộ t tự a đ ề riê n g có tê n
là “Nhà nư ớ c pháp quyề n” (p a rt 134) T iế p
sau T u y ê n b ổ n à y , “N h à n ư ớ c p h á p q u y ề n ”
đ ư ợ c n h ậ n th ứ c ở c ấ p đ ộ q u ố c g ia v à q u ố c
tế đ ã đ ư ợ c đ ề c ậ p tro n g N g h ị q u y ế t c ủ a Đ ạ i
H ộ i đ ồ n g L iê n h ọ p q u ố c cũ n g n h ư tro n g các
b áo cáo c ủ a T ổ n g th ư k ý L iê n h ọ p q uố c
Đ ư ợ c h iể u ở h a i p h ư ơ n g d iệ n h ìn h th ứ c v à
n ộ i d u n g , N h à n ư ớ c p h á p q u y ề n trở th à n h
m ộ t ch ủ đ ề ư u tiê n tro n g cá c th ả o lu ậ n củ a
L iê n h ọ p q u ố c (O C o rte n , in L ’E ta t d e d ro it
en d ro it In te rn a tio n a l 2 0 0 9 ), tro n g m ố i q u an
8 A /R E S /4 8 /1 3 2 , le 18 té v rie r 1 9 94 , Renforcement de
ỉ 'Etat de droit.
9 R ule o f L aw tro n g b ả n tiế n g A n h h o ặ c 1’E ta t de
d ro it tro n g các b ả n tiế n g P h á p , m ặ c d ù 2 q u a n n iệ m
v ề N h à n ư ớ c p h á p q u y ề n n à y k h ô n g h o à n to àn tư ơ n g
đ ồ n g n h au
10 T u y ên b ố c ủ a H ộ i n g h ị th ư ợ n g đ ỉ n h to à n c ầ u cù a
L iên h ợ p q u ố c 2 0 0 5
X em : h t tp : //w w w 2 o h c h r o r g /f r e n c h /b o d ie s /c h r /
d o cs /w so u tc o m e 2 0 0 5 _ fr.p d f.
h ệ v ớ i v ấ n đ ề q u y ề n c o n n g ư ờ i v à d â n ch ủ ,
b a c h ủ đ ề đ ư ợ c x e m là có m ộ t q u a n h ệ ch ặ t
c h ẽ v à p h ụ th u ộ c lẫ n n h a u (N g h ị q u y ế t n g ày
0 4 /1 2 /2 0 0 6 c ủ a L iê n h ọ p q u ố c)
T ro n g v ă n k iệ n c ủ a H ộ i n g h ị th ư ợ n g
đ ỉ n h th ế g iớ i n ă m 2 0 0 5 d o L iê n h ợ p q u ố c tổ
c h ứ c cũ n g tu y ê n b ố : Q u ả n trị tố t v à N h à
n ư ớ c p h á p q u y ề n ở c ấ p đ ộ q u ố c g ia v à q u ố c
tế là n ề n tả n g c h o tă n g tr ư ở n g k in h tế b ề n
v ữ n g , p h á t triể n b ề n v ữ n g v à x ó a đ ó i g iả m
n g h è o 11
S ự áp đ ặ t m ô h ìn h N h à n ư ớ c p h áp
q u y ề n cũ n g là sả n p h ẩ m c ủ a các sứ c é p từ
n h ữ n g th ể c h ế q u ố c tế đ ố i v ớ i c á c q u ố c g ia
h ậ u X ô -v iế t (c á c q u ố c g ia c h u y ể n đ ổ i) v à các n ư ớ c đ a n g p h á t triể n V í d ụ , c á c th ể c h ế
c h â u  u v à tà i c h ín h q u ố c tế đ ã h ế t sứ c
k h u y ế n k h íc h , ư u đ ã i v iệ c d u n h ậ p cá c
n g u y ê n tắ c v à c ơ c h ế c ủ a N h à n ư ớ c p h á p
q u y ề n , th ô n g q u a c á c đ ề á n h ỗ tr ợ , h ợ p tá c
g iữ a các tổ c h ứ c n à y v ớ i c á c q u ố c g ia k h ác
C h ín h q u y ề n c á c n ư ớ c T ru n g v à Đ ô n g  u
k h i th a m g ia ủ y h ộ i c h â u  u b u ộ c p h ả i
cô n g n h ậ n c á c c ơ c h ế c ủ a N h à n ư ớ c p h áp
q u y ề n đ ư ợ c g h i rõ tr o n g h iệ p ư ớ c sá n g lậ p
c ủ a tổ c h ứ c n ày L iê n m in h c h â u  u đ ã x á c
đ ị n h N h à n ư ớ c p h á p q u y ề n n h ư là m ộ t tro n g
cá c c ơ c h ế tro n g c h ín h sá c h h ọ p tá c đ ố i v ớ i các n ư ớ c đ a n g p h á t t r i ể n 12 * v à h ỗ tr ợ c h u y ể n
đ ổ i tạ i k h u v ự c Đ ô n g  u (C h ư ơ n g trìn h
P h a re v à T ac is)
N g o à i ra, có th ể k ể đ ế n sứ c é p từ p h ía các th iế t c h ế tà i c h ín h q u ố c tế , v í d ụ , N g â n
h à n g T h ế g iớ i (W B ) c ũ n g đ ã đ ặ t đ iề u k iệ n
11 W o rld S u m m it O u tc o m e D o c u m en t, supra n o te 2,
p ara 11 X e m th êm p a ra 2 1 , 2 4 (b ).
X em : h ttp ://w w w u n o rg /w o m e n w a tc h /o d s /A -R E S -
6 0 - l- E p d f
12 N g h ị q u y ế t n g à ỵ 2 8 /1 1 /1 9 9 1 H ộ i đ ồ n g c h âu  u
v ớ i c h ủ đ ề “Q u y ề n c o n n g ư ờ i, d â n ch ủ v à p h á t triể n ”
Trang 5n h ậ n tài tr ợ v ớ i các c a m k ế t v ề cả i tổ ch ín h
trị , tr o n g đ ó b a o g ồ m x â y d ự n g N h à n ư ớ c
p h áp q u y ề n T ừ n ă m 1 9 8 9 , W B đ ã đ ư a 3
th à n h tố n ó i tr ê n v à o c h ủ đ iể m rộ n g n h ấ t
c ủ a th u ậ t n g ữ “q u ả n tr ị ” (g o v e m a n c e ) T h ờ i
đ iể m đ ó, 3 v ấ n đ ề n à y (d â n ch ủ , n h ân
q u y ề n , N h à n ư ớ c p h á p q u y ề n ) ch ỉ đ ư ợ c
q u an tâm h o à n to à n ở p h ư ơ n g d iệ n k in h tế
v à p h á t triể n , b ằ n g c á c h k h u y ế n n g h ị th ô n g
q u a các g iả i p h á p m a n g x u h ư ớ n g tự d o ,
W B m ộ t m ặ t n h ấ n m ạ n h v ề sự c ầ n th iế t c ủ a
các th iế t c h ế c ô n g h iệ u q u ả đ ể d ẫ n d ắ t p h á t
triể n k in h tế , m ặ t k h á c n h ấ n m ạ n h v iệ c tu â n
th ủ m ộ t số đ ò i h ỏ i c ủ a tr ậ t tự c h ín h trị T h e o
W B , q u ả n trị tố t (g o o d g o v e m a n c e ) b a o
g ồ m : an n in h c ủ a c ô n g d â n đ ư ợ c b ả o đ ả m
v à v iệ c tu â n th ủ lu ậ t p h á p đ ư ợ c b ả o đ ả m ,
n h ấ t là th ô n g q u a sự đ ộ c lậ p c ủ a c ơ q u a n x é t
x ử (N h à n ư ớ c p h á p q u y ề n ), c á c c ơ q u a n
cô n g q u y ề n q u ả n lý m ộ t c á c h đ ú n g đ ắ n v à
c h ín h trự c v iệ c ch i tiê u , các n h à lã n h đ ạ o
c h ín h trị p h ả i g iả i tr ìn h v ề h o ạ t đ ộ n g c ủ a h ọ
(tín h tr á c h n h iệ m v à k h ả n ă n g q u y trá c h
n h iệ m ); th ô n g tin p h ả i c ô n g k h a i v à d ễ tiế p
cậ n ch o m ọ i n g ư ờ i (n g u y ê n tắ c m in h b ạ ch )
C ác h đ ặ t v ấ n đ ề n à y đ ư ợ c L iê n h ợ p q u ố c tái
k h ẳ n g đ ị n h , n h ấ t là tro n g k h u ô n k h ổ
C h ư ơ n g tr ìn h p h á t tr iể n c ủ a L iê n h ợ p q u ố c
(U N D P )13 v à các tổ c h ứ c q u ố c tế k h á c n h ư
Q u ỹ tiề n tệ q u ố c tế (IM F ), T ổ c h ứ c h ợ p tác
v à p h á t triể n k in h tế (O E C D ) v à U N E S C O
2 2 C ỏ c h ă n g d ạ n g N h à n ư ớ c p h á p
q u y ề n q u ố c t ế ?
N h à n ư ớ c p h á p q u y ề n ở c ấ p đ ộ q u ố c g ia
đ ư ợ c th iế t lậ p d ự a trê n n g u y ê n tắ c , th e o đ ó ,
q u y ề n lự c n h à n ư ớ c p h ả i đ ư ợ c đ iề u c h ỉ n h
b ở i p h áp lu ậ t, v à m ộ t c á c h đ ư ơ n g n h iê n
13 U N D e v e lo p m e n t P ro g ra m m e , G o v e m a n c e fo r
S u s tain ab le H u m a n D e v e lo p m e n t (U N D P , N e w
h ttp ://m a g n e t.u n d p o rg /p o lic y /.
lo g ic đ ó sẽ đ ư ợ c m ở r ộ n g r a c ấ p đ ộ q u ố c tế
T h e o đ ó , N h à n ư ớ c p h ả i p h ụ c tù n g k h ô n g
ch ỉ cá c q u y p h ạ m th e o n g u ồ n g ố c q u ố c g ia,
m à c ò n là c á c n g u y ê n tắ c , q u y p h ạ m c ủ a
p h á p lu ậ t q u ố c tế T h ô n g q u a cá c q u y p h ạ m
n ày , n g ư ờ i ta th ấ y rõ n h ữ n g đ ư ờ n g n é t c ủ a
m ộ t “N h à n ư ớ c p h á p q u y ề n q u ố c tế ” T h eo
đ ó , N h à n ư ớ c p h á p q u y ề n q u ố c tế
(International rule o f law) đ ư ợ c h iể u tr ê n 3
p h ư ơ n g d iệ n : thứ nhấ t là p h ư ơ n g th ứ c đ iề u
c h ỉ n h v iệ c th ự c h iệ n c á c n g u y ê n tắ c củ a
q u an h ệ g iữ a c á c q u ố c g ia v à cá c c h ủ thể
k h á c c ủ a p h á p lu ậ t q u ổ e tế ; thứ hai là
n g u y ê n tắ c p h á p lu ậ t q u ố c tế đ ư ợ c ư u tiê n
h ơ n p h á p lu ậ t q u ố c g ia (v í d ụ , tín h c h iế m ư u
th ế c ủ a c á c c ô n g ư ớ c v ề q u y ề n c o n n g ư ờ i so
v ớ i cá c q u y p h ạ m p h á p lu ậ t q u ố c g ia ); v à
thứ ba là m ộ t h ệ th ố n g q u y tắ c p h á p lu ậ t
to à n c ầ u b a o g ồ m c á c q u y p h ạ m tá c đ ộ n g trự c tiế p tớ i c á c c á n h â n m à k h ô n g cầ n
th ô n g q u a s ự tr u n g g ia n c ủ a c á c th iế t chế
q u ố c g ia đ a n g h iệ n h ữ u 14 (á p đ ặ t đ ố i v ớ i các
N h à n ư ớ c v à h ạ n c h ế p h ầ n n à o c h ủ q u y ề n
q u ố c g ia)
T u y n h iê n , k h á i n iệ m N h à n ư ớ c p h áp
q u y ề n có th ể d ẫ n tớ i sự tu y ệ t g ia o v ớ i q u an
n iệ m cổ đ iể n c ủ a L u ậ t q u ố c tế L u ậ t q u ố c tế
v ố n đ ư ợ c x â y d ự n g trê n n g u y ê n tắ c c ủ a chủ
q u y ề n q u ố c g ia , m ộ t th ứ p h á p lu ậ t “ liê n n hà
n ư ớ c ” , đ ư ợ c tạ o n ê n d ự a trê n s ự th ỏ a th u ậ n
g iữ a cá c q u ố c g ia N h ư v ậ y , p h á p lu ậ t quố c
tế c ó m ộ t đ ặ c trư n g “ g ia o ư ớ c ” , v ố n lo ạ i trừ
n g u y ê n tắ c tr ậ t tự q u y p h ạ m (hierarchy o f legal norms), tr o n g k h i N h à n ư ớ c pháp
q u y ề n g ắ n liề n v ớ i q u y tắ c tr ậ t tự q u y p h ạ m
p h á p lu ậ t H ơ n n ữ a , v ề m ặ t tố tụ n g q u ố c tế ,
cá c th iế t c h ế c ủ a L u ậ t q u ố c tế n à y k h ô n g có
14 S im o n C h e ste rm a n , An International rule o f law?
A m e ric a in J o u m a l o f C o m p a ra tiv e L aw , Vol
5 6 /2 0 0 8 , ti. 3 5 6
76
Trang 6NHÀ NƯ Ớ C PHÁP Q U YẾ N-
đ ư ợ c th ẩ m q u y ề n tr ọ n v ẹ n v à cá c p h ư ơ n g
tiệ n c ư ỡ n g c h ế c ủ a N h à n ư ớ c p h á p q u y ề n
th eo n g h ĩa q u ố c gia N ế u n h ìn n h ậ n v à đ á n h
g iá “N h à n ư ớ c p h á p q u y ề n q u ố c tế ” d ư ớ i
g ó c đ ộ lý th u y ế t th ì n ó m ớ i d ừ n g lạ i ở
n h ữ n g p h á c th ả o b a n đ ầ u , x u ấ t p h á t từ sự
th iế u v ắ n g các c ơ c h ế h ữ u h iệ u đ ả m b ả o ch o
sự v ậ n h à n h c ủ a n g u y ê n tắ c N h à n ư ớ c p h á p
qu yề n
T rê n th ự c tế , c á c c ơ c h ế b ả o đ ả m c ủ a
N h à n ư ớ c p h á p q u y ề n q u ố c tế đ a n g từ n g
b ư ớ c đ ư ợ c đ ị n h h ìn h , v ề p h ư ơ n g d iệ n n ày ,
v iệ c h ìn h th à n h L iê n h ợ p q u ố c là m ộ t b ư ớ c
n g o ặ t cơ b ả n L iê n h ọ p q u ố c n h ư là m ộ t
d ạ n g “ d iễ n đ à n th ế g iớ i” , h a y m ộ t d ạ n g
“d â n ch ủ liê n n h à n ư ớ c ” H ộ i đ ồ n g b ả o an
L iê n h ọ p q u ố c trở th à n h c ơ ch ế b ả o đ ả m
tín h “p h á p c h ế q u ố c tế ” , n h ấ t là tr o n g sừ
d ụ n g v ũ lự c H o ạ t đ ộ n g c ủ a L iê n h ọ p q u ố c
là c ơ sở ch o m ộ t N h à n ư ớ c p h á p q u y ề n d ù
c h ư a th ậ t h o à n th iệ n N g a y c ả k h i các
n g u y ê n tắ c n à y k h ô n g đ ủ sứ c g iú p tr á n h các
x u n g đ ộ t v ũ tr a n g th ì v iệ c h ìn h th à n h L iên
h ọ p q u ố c ít ra c ũ n g tạ o đ ư ợ c k h ở i đ ầ u c ủ a
m ộ t tiế n trìn h , đ ó n g g ó p v à o v iệ c q u ả n g b á
ý tư ở n g th e o đ ó tra n h c h ấ p g iữ a cá c q u ố c
g ia p h ả i đ ư ợ c g iả i q u y ế t m ộ t c á c h h ò a b ìn h
B ằ n g v iệ c đ ó n g g ó p v à o th ể c h ế h ó a các
q u an h ệ q u ố c tế th ô n g q u a p h á p lu ậ t, m ộ t
trậ t tự p h á p lý th ự c s ự đ ã từ n g b ư ớ c đ ư ợ c
tạ o lậ p d ư ớ i sự b ả o tr ợ c ủ a L iê n h ợ p q uố c
T rậ t tự p h á p lý n à y d ự a trê n n g u y ê n tắ c cơ
b ả n “ cấ m sử d ụ n g v ũ lự c ” , n g o ạ i trừ m ộ t số
trư ờ n g h ọ p h ạ n h ữ u đ ư ợ c x á c đ ị n h rõ tr o n g
H iế n c h ư ơ n g 15 C ó n g h ĩa là ,v iệ c tu â n th ủ
N h à n ư ớ c p h á p q u y ề n đ ư ợ c q u a n n iệ m n h ư
15 C ác trư ờ n g h ọ p đ ư ợ c liệ t k ê tạ i C h ư ơ n g V II củ a
H iế n c h ư ơ n g L iên h ọ p q u ố c (S ử d ụ n g v ũ lự c).
m ộ t p h ư ơ n g th ứ c đ ể đ iề u c h ỉ n h m ộ t cá c h
h ò a b ìn h cá c q u a n h ệ q u ố c tế Đ iề u n à y th ể
h iệ n ở h a i p h ư ơ n g d iệ n , m ộ t m ặ t N h à n ư ớ c
p h ả i p h ụ c tù n g m ộ t th ứ p h á p lu ậ t v ư ợ t lên trê n N h à n ư ớ c v à b ị tró i b u ộ c tr o n g k h u ô n
k h ổ c ủ a th ứ p h á p lu ậ t n ày D ĩ n h iê n , cộ n g
đ ồ n g q u ố c tế c ò n lâ u m ớ i đ ạ t tớ i lý tư ở n g
n ày T u y n h iê n , c h ú n g ta có th ể n h ìn th ấ y
n h ữ n g b ư ớ c đ i đ ầ u tiê n trê n h à n h trìn h đó,
v í d ụ n h ư s ự ra đ ờ i c ủ a T ò a á n h ìn h sự q u ố c
tế , T ò a á n c ô n g lý q u ố c tế , T ò a án n h â n
q u y ề n c h â u  u , T ò a á n L u ậ t b iể n q u ố c t ế
N h ữ n g b ư ớ c đ i đ ó m in h c h ứ n g ch o n iề m tin
tu y ệ t đ ố i đ ố i v ớ i p h á p lu ậ t, v ố n là tru n g tâ m
c ủ a v iệ c x â y d ự n g h ọ c th u y ế t N h à n ư ớ c
p h á p q u y ề n : h ọ c th u y ế t d ự a trê n n iề m tin
ch ắ c rằ n g q u y ề n lự c p h ả i b ị rà n g b u ộ c b ở i các q u y tắ c , v à sứ c m ạ n h là đ ể d u y trì, p h ụ c
v ụ lu ậ t p h á p
3 K ế t l u ậ n
C ó th ể n ó i, m ộ t tro n g n h ữ n g đ ặ c đ iể m
n ổ i b ậ t c ủ a đ ờ i s ố n g p h á p lý th ế g iớ i tro n g
n h ữ n g n ă m c u ố i th ế k ỷ X X đ ầ u th ế k ỷ X X I
là sự p h ổ b iế n c h ủ đ ề N h à n ư ớ c p h á p q u y ề n
Q u á tr ìn h n à y b ắ t đ ầ u ở c h â u  u từ n h ữ n g
n ă m 7 0 v à đ ư ợ c d iễ n r a g ầ n n h ư k h ắ p th ế
g iớ i v ớ i sự sụ p đ ổ c ủ a m ô h ìn h x ã h ộ i c h ủ
n g h ĩa T ro n g m ộ t c h ừ n g m ự c n à o đ ó , có th ể
n ó i đ ó c ũ n g là s ự lê n n g ô i c ủ a m ô h ìn h tự
d o v ề tổ c h ứ c c h ín h tr ị v à q u y ề n lự c n h à
n ư ớ c , d ự a tr ê n n ề n tả n g d â n c h ủ , N h à n ư ớ c
p h á p q u y ề n v à tô n tr ọ n g , b ả o v ệ q u y ề n c o n
n g ư ờ i - b a tr ụ c ộ t c ủ a th ế g iớ i m ớ i S ự p h ổ
b iế n n à y c h ứ n g tỏ sứ c h ấ p d ẫ n c ủ a m ộ t m ô
h ìn h đ ã đ ư ợ c k iể m n g h iệ m v à đ ư ợ c th ừ a
n h ậ n ở n h iề u n ơ i, đ ặ c b iệ t là tạ i p h ư ơ n g
T ây N g à y n a y , n ó tr ở th à n h m ộ t g iá trị p h ổ
q u á t đ ư ợ c th ừ a n h ậ n rộ n g rã i b ở i c á c q u ố c
g ia, c ũ n g n h ư c á c đ ị n h c h ế q u ố c tế
