PHÂN TÍCH TRÁCH NHIỆM xã hội của tổ CHỨC bảo vệ NGƯỜI TIÊU DÙNG VINASTAS TRONG vụ VIỆC nước mắm NHIỄM ASEN đạo đức NGHỀ NGHIỆP của NGƯỜI làm báo TRONG vụ VIỆC TRÊN

ĐẠI HỌC QUÓC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH ĐẠI HỌC BÁCH KHOA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH BÁO CÁO MÔN ĐẠO ĐỨC KINH DOANH VÀ TRÁCH NHIỆM XÃ HỘI PHÂN TÍCH TRÁCH NHIỆM XÃ HỘI CỦA TỔ CHỨC BẢO VỆ NGƯ

ĐẠI HỌC QUÓC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

ĐẠI HỌC BÁCH KHOA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

BÁO CÁO MÔN ĐẠO ĐỨC KINH DOANH VÀ

TRÁCH NHIỆM XÃ HỘI

PHÂN TÍCH TRÁCH NHIỆM XÃ HỘI CỦA TỔ CHỨC BẢO VỆ NGƯỜI TIÊU DÙNG VINASTAS TRONG VỤ VIỆC NƯỚC MẮM NHIỄM ASEN ĐẠO ĐỨC NGHỀ NGHIỆP CỦA NGƯỜI LÀM

BÁO TRONG VỤ VIỆC TRÊN

Giảng viên: LÊ THỊ THANH XUÂN

Học Viên : TRẦN HỮU PHÚC

Mã Số Học Viên : 1970530

TPHCM, tháng 11 năm 2020

CÁC TỪ VIẾT TẮT

Các từ viết tắt được sử dụng trong báo cáo chi tiết như sau:

 ĐTHQ: Đối tượng hữu quan

 VINASTAS: Hội Khoa học và Kỹ thuật về Tiêu chuẩn và Chất lượng Việt Nam - Vietnam Standard and Consumers Association

 CSR: Corporate Social Responsibility – Trách nhiệm Xã hội của Doanh nghiệp

 NPO: NonProfit Organization – Tổ chức Phi lợi nhuận

 In: Interest –hữu quan chỉ những ĐTHQ có hoặc bị ảnh hưởng bởi hoạt động doanh nghiệp hoặc tổ chức

 Ri: Right –hữu quan chỉ những ĐTHQ có quyền lợi, quan hệ pháp lý với doanh nghiệp hoặc tổ chức

 Ow: Ownership –hữu quan chỉ những ĐTHQ có phần sở hữu hoặc tài sản có dính líu đến tổ chức hoặc doanh nghiệp

DANH SÁCH BẢNG

Bảng 1 So sánh một số khía cạnh của 2 khái niệm Asen vô cơ và Asen hữu cơ 9Bảng 2 Bảng đối chiếu các đối tượng hữu quan của Doanh nghiệp (tổ chức hướng lợi nhuận) theo mô hình Freeman và Tổ chức Phi lợi nhuận theo Dicke 14Bảng 3 Mối quan hệ giữa VINASTAS với các đối tượng hữu quan và trách nhiệm xã hội của VINASTAS 18

DANH SÁCH HÌNH

Hình 1 Bài viết cải chính trên trang web chính thức của VINASTAS Nguồn: internet 8Hình 2 Bản kết quả kiểm tra của Sở Y Tế Hà Nội với một đơn vị sản xuất nước mắm (TSKV1, 2019) 10Hình 3 Hình ảnh minh họa sự khác biệt giữa nước mắm truyền thống và nớc mắm công nghiệp (TTXVN, 2016) 11Hình 4 VINASTAS và các đối tượng hữu quan 15Hình 5 Mô hình tháp trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp (Carroll, 1991) 16Hình 6 Một mẫu quảng cáo của thương hiệu Chinsu sử dụng thông tin sai từ

VINASTAS, nguồn: ảnh chụp từ quảng cáo trên báo Thanh Niên 20Hình 7 Thống kê số liệu thị trường nước mắm Việt Nam đến 2015 theo nguồn TTXVN (TTXVN, Nước mắm Việt, 2016) 22Hình 8 Mức độ tín nhiệm của người tiêu dùng với khảo sát về nước mắm của

VINASTAS trước khi Bộ Công Thương kiểm tra tính xác thực của thông tin đăng tải 24Hình 9 Mức độ tín nhiệm của người tiêu dùng dành cho VINASTAS sau khảo sát sau khi

Bộ Công Thương kiểm tra tính xác thực của thông tin đăng tải 24Hình 10 Mức độ tín nhiệm của các thông tin trên báo chí về khảo sát của VINASTAS trước khi Bộ Công Thương kiểm tra tính xác thực của thông tin đăng tải 29Hình 11 Mức độ tín nhiệm của các thông tin trên báo chí về khảo sát của VINASTAS sau khi Bộ Công Thương xác minh báo cáo 29

MỤC LỤC

Các từ viết tắt 1

Một số từ ngữ và khái niệm tiếng Anh và tiếng Việt tương ứng 1

Danh sách bảng 2

Danh sách hình 3

Mục lục 4

I GIỚI THIỆU SƠ LƯỢC VỀ VỤ VIỆC THÔNG TIN NƯỚC MẮM NHIỄM ASEN NĂM 2016 6

1 Sơ lược các sự kiện trong vụ thông tin về Asen trong nước mắm tại Việt Nam 6

2 Những điểm khác biệt giữa Asen vô cơ và Asen hữu cơ 8

3 Hậu quả của báo cáo “Nước mắm nhiễm Asen” 12

II VINATAS VÀ CÁC ĐỐI TƯỢNG HỮU QUAN 13

III.PHÂN TÍCH TRÁCH NHIỆM XÃ HỘI CỦA VINASTAS TRONG VỤ VIỆC NƯỚC MẮM NHIỄM ASEN 19

1 Những điểm chú ý trong sự kiện “Nước mắm nhiễm Asen” và phân tích một số điểm sai sót chính của VINASTAS 19

2 Trách nhiệm xã hội của VINASTAS 21

a Trách nhiệm kinh tế 21

b Trách nhiệm pháp lý 22

c Trách nhiệm đạo đức 23

IV ĐẠO ĐỨC NGHỀ NGHIỆP CỦA CÁC DOANH NGHIỆP BÁO CHÍ TRONG VỤ VIỆC NƯỚC MẮM NHIỄM ASEN 26

1 Phân tích sai phạm của các doanh nghiệp báo chí trong vụ việc nước mắm nhiễm

ASEN 26

2 Đạo đức nghề nghiệp của các doanh nghiệp báo chí trong vụ việc nước mắm nhiễm ASEN 28

V MỘT SỐ VỤ VIỆC TƯƠNG TỰ TRÊN THẾ GIỚI 31

VI KẾT LUẬN 34

Tài liệu tham khảo 35

Phụ lục 1: PHẦN KHẢO SÁT DÀNH CHO NGƯỜI TIÊU DÙNG 39

I GIỚI THIỆU SƠ LƯỢC VỀ VỤ VIỆC THÔNG TIN NƯỚC MẮM NHIỄM ASEN NĂM 2016

1 Sơ lược các sự kiện trong vụ thông tin về Asen trong nước mắm tại Việt Nam

Tháng 10 năm 2016, bắt nguồn từ một buổi họp báo và công bố kết quả khảo sát nước mắm trong cả nước do Hội Tiêu chuẩn và Bảo vệ Người tiêu dùng Việt Nam – VINASTAS – thực hiện Bắt đầu từ đó trong khoảng thời gian ngắn sau đó trở thành một chủ đề được dư luận và xã hội quan tâm Để có thể có cái nhìn tổng quan nhất về sự kiện

vụ thông tin về Asen trong nước mắm tại Việt Nam (từ đây gọi tắt tên sự kiện này là “Nước mắm nhiễm Asen”), và tóm lược các mốc sự kiện chính như sau theo (Hằng, 2017):

 Ngày 14/10/2016, VINASTAS công bố “Báo cáo kết quả khảo sát nước mắm trên toàn

quốc” trên trang web của hội (VINASTAS, 2016)

 Ngày 17/10/2016, VINASTAS tổ chức họp báo báo cáo kết quả khảo sát nước mắm

trên toàn quốc Theo đó, tại 10 tỉnh/ thành phố trên cả nước, 101/150 mẫu nước mắm được khảo sát (chiếm 67,33%) không đạt quy định về hàm lượng Arsen (thạch tín) cho phép có trong sản phẩm nước chấm tối đa là 1.0mg/L Trong đó, hàm lượng Arsen tổng của các mẫu không đạt theo quy định dao động từ trên 1.0mg/L đến 5 mg/L

 Ngày 18/10/2016, Hội Tiêu chuẩn và bảo vệ người tiêu dùng tiếp tục đăng tải bài “Gần

85% mẫu nước mắm của 88 doanh nghiệp không đạt tiêu chuẩn” trên trang web của VINASTAS

 Ngày 20/10/2016, Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam và một số hiệp

hội, Hội đã gửi Bản kiến nghị về việc xử lý, ngăn ngừa những hành động gây thiệt hại đến ngành sản xuất nước mắm truyền thống của Việt Nam

 Ngày 22/10/2016, Văn phòng Chính phủ đã có Công văn 9030/VPCP-KGVX truyền

đạt ý kiến chỉ đạo của Thủ tướng Chính Phủ về thông tin chất lượng nước mắm Theo

đó, Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc đã có ý kiến giao Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn chủ trì, phối hợp với Bộ Y tế để có ngay thông tin chính thức, công khai, rõ ràng, đầy đủ tới người dân về loại và hàm lượng asen an toàn trong sản phẩm

nước mắm cũng như các thông tin cần thiết khác liên quan, tránh gây hoang mang trong

dư luận

 Ngày 4/11/2016, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc yêu cầu Bộ Công an điều tra và sớm

công bố kết quả điều tra vụ việc Thủ tướng cũng yêu cầu Bộ Thông tin và Truyền thông

xử lý nghiêm cơ quan báo chí (tập thể và cá nhân) đưa thông tin thiếu trung thực về chất lượng nước mắm, gây ảnh hưởng tiêu cực đến sản xuất kinh doanh và đời sống xã hội Thủ tướng giao Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tăng cường kiểm soát việc sản xuất, kinh doanh nước mắm, nhất là nguyên liệu và quy trình sản xuất

 Ngày 8/11/2016, sau một tuần tiến hành kiểm tra, Đoàn thanh tra liên Bộ xác định Hiệp

hội Tiêu chuẩn Bảo vệ Người tiêu dùng VINASTAS không bảo đảm tính độc lập, tin cậy và minh bạch trong vụ khảo sát nước mắm

 Ngày 24/11/2016, VINASTAS đã có công văn cáo lỗi về việc thông tin kết quả khảo

sát nước mắm trên toàn quốc chưa thận trọng, chính xác

 Ngày 29/11/2016, Chủ nhiệm Văn phòng Chính phủ, Người phát ngôn của Chính phủ

Mai Tiến Dũng chỉ rõ: T&A Ogilvy là đơn vị tài trợ VINASTAS trong vụ khảo sát nước mắm Cùng ngày, Thủ tướng Chính phủ đã có văn bản giao Bộ Công Thương:

“khẩn trương chỉ đạo VINASTAS cải chính thông tin mà Hội đã công bố về chất lượng nước mắm, tổ chức kiểm điểm làm rõ và xử lý nghiêm các sai phạm.”

 Ngày 8/12/2016, Bộ Công Thương đã có văn bản số 11816/BCT-QLCT gửi

VINASTAS về việc thực hiện ý kiến chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ

 Ngày 7/4/2017, Bộ Công Thương đã gửi văn bản yêu cầu VINASTAS báo cáo việc

kiểm điểm với cá nhân Chủ tịch VINASTAS Đoàn Phương

Hình 1 Bài viết cải chính trên trang web chính thức của VINASTAS Nguồn: internet

2 Những điểm khác biệt giữa Asen vô cơ và Asen hữu cơ

Điểm chính của khảo sát do VINASTAS dẫn đến sự kiện “nước mắm nhiễm Asen”

bắt nguồn từ sự nhập nhằng về khái niệm Asen và thạch tín, Asen vô cơ và Asen hữu cơ

Trước khi đi vào các phân tích về đối tượng hữu quan, chúng ta sẽ điểm qua những điểm khác biệt của 2 khái niệm hóa học Asen vô cơ và Asen hữu cơ:

Asen vô cơ Asen hữu cơ

Asen vô cơ Asen hữu cơ

Chưa phát hiện độc tính của Asen hữu

Bảng 1 So sánh một số khía cạnh của 2 khái niệm Asen vô cơ và Asen hữu cơ

Theo các nghiên cứu (Edmonds, 1993) và (Maher, 1984) và (Bill, 2005), Asen hữu

cơ tồn tại trong sinh vật biển bao gồm các hợp chất: Arsenobetaine, Dimethylarsinic,…

không có độc tính và không thể hiện các tính chất của nguyên tố Asen được liên kết bên trong hợp chất Bên cạnh đó, các hợp chất hữu cơ chứa Asen khi đi vào cơ thể sẽ được bài tiết nhanh chóng thông qua cơ chế của thận và trực tràng (Hoa, 2016)

Dưới đây là một mẫu kiểm tra của Sở Y Tế Hà Nội cho một đơn vị sản xuất nước mắm (TSKV1, 2019) Trong đó thành phần được kiểm tra là thành phần ASEN vô cơ

Hình 2 Bản kết quả kiểm tra của Sở Y Tế Hà Nội với một đơn vị sản xuất nước mắm

(TSKV1, 2019)

Hình 3 Hình ảnh minh họa sự khác biệt giữa nước mắm truyền thống và nớc mắm công

nghiệp (TTXVN, 2016)

3 Hậu quả của báo cáo “Nước mắm nhiễm Asen”

Sau kết luận của các cơ quan hữu trách về tính xác thực của thông tin “nước mắm nhiễm Asen”, các cơ quan đã đi đến các kết luận (Hằng, 2017) (Hà T , 2016):

 Các thông tin liên quan đến chủ đề “nước mắm nhiễm Asen” là sai

VINASTAS không bảo đảm tính độc lập, tin cậy và minh bạch trong vụ khảo sát nước mắm

 VINASTAS bị phạt 15 triệu đồng theo khoản 2 Điều 27 và khoản 3, khoản 4 Điều 4 Nghị định 178 quy định về xử phạt vi phạm hành chính về an toàn thực phẩm

 Bộ Công Thương buộc VINASTAS thu hồi để tiêu hủy tài liệu, ấn phẩm vi phạm theo khoản 3 Điều 27 Nghị định số 178 năm 2013 của Chính phủ

 Lãnh đạo VINASTAS đã có quyết định cách chức Phó Tổng thư ký đối với ông Vương Ngọc Tuấn

 Bộ Công Thương đã gửi văn bản yêu cầu VINASTAS báo cáo việc kiểm điểm với cá nhân Chủ tịch VINASTAS Đoàn Phương

Nguyễn Thanh Sơn, từ chức

làm 3 loại: cơ quan báo chí thông tin sai sự thật gây phương hại đến lợi ích quốc gia; cơ quan báo chí thông tin sai sự thật gây hậu quả rất nghiêm trọng;

cơ quan báo chí thông tin sai sự thật gây hậu quả nghiêm trọng Báo Thanh

nội dung thông tin để thông tin có chủ đích; đã tự lấy mẫu gửi đi xét nghiệm

và công bố kết quả không chính xác” (Hà T , 2016); 8 cơ quan bị phạt từ 40 – 50 triệu đồng; 41 cơ quan báo chí bị phạt từ 10 – 15 triệu đồng

II VINATAS VÀ CÁC ĐỐI TƯỢNG HỮU QUAN

VINASTAS - Hội KHKT về Tiêu chuẩn và Chất lượng Việt Namhay còn được gọi

là Hội Tiêu chuẩn và Bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam – là một tổ chức “xã hội - nghề nghiệp”, phi lợi nhuận, được thành lập nhằm mục đích kết nối những người hoạt động trong

“các lĩnh vực tiêu chuẩn”; “xây dựng và áp dụng các biện pháp kỹ thuật, công nghệ trong lĩnh vực tiêu chuẩn, chất lượng” và “bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng Việt Nam” 1 VINASTAS chịu “sự quản lý nhà nước của Bộ Công Thương và các Bộ, ngành có liên quan về lĩnh vực Hội hoạt động theo quy định của Pháp luật”2

Như các thông tin trên, VINASTAS là một tổ chức phi lợi nhuận (NonProfit Organization - NPO), vì thế VINASTAS chia sẻ các đặc điểm sau của một tổ chức phi lợi nhuận (Frumkin, 2009):

1 NPO sẽ không chia sẻ lợi nhuận cho các đối tượng hữu quan

2 NPO tồn tại mà không có quyền sở hữu và trách nhiệm giải trình rõ ràng và đơn giản

3 NPO không ép buộc các đối tượng hữu quan tham gia, các đối tượng hữu quan tham gia mang tính tự nguyện

Với một cấu trúc của một tổ chức phi lợi nhuận, các đối tượng hữu quan của một tổ chức hướng lợi nhuận thông thường sẽ phải biến đổi hoặc bị loại, một số đối tượng hữu quan mới sẽ tồn tại trong mối quan hệ đối tượng hữu quan của một tổ chức phi lợi nhuận, chúng ta có thể tổng hợp trong bảng sau (Dicke, 2016):

Doanh nghiệp (Tổ chức hướng lợi nhuận) Tổ chức phi lợi nhuận

Doanh nghiệp (Tổ chức hướng lợi nhuận) Tổ chức phi lợi nhuận

Hội đồng quản trị thành lập bởi các thành viên có vốn góp (Chủ sở hữu)

Hội đồng quản trị thành lập bởi các thành viên tự nguyện (thực hiện chức năng quản lý)

Nhân viên được trả lương Nhân viên được trả lương

Người tiêu dùng Người tiêu dùng (thụ hưởng các giá trị của

tổ chức)

Các cơ quan truyền thông số Các cơ quan truyền thông số Các tổ chức truyền thông mạng xã hội

(facebook fanpage, trang tin tức,…)

Các tổ chức truyền thông mạng xã hội

hình tương tự từ những thông tin thu thập được (VINASTAS có một trang viết cấu trúc tổ chức, nhưng không có nội dung3), kết quả trong Hình 4:

Hình 4 VINASTAS và các đối tượng hữu quan

Để có thể hình dung được mối quan hệ giữa VINASTAS và các đối tượng hữu quan trong sự kiện, chúng tôi sẽ xem xét các mối quan hệ trên dựa trên quan điểm về đối tượng

Hội đồng quản lý của VINASTAS

Các quản lý phòng ban

Chuyên gia về Chất lượng

Nhân viên

Người tiêu dùng

Các doanh nghiệp

Các cơ quan báo chí

Các cơ quan truyền thông số

Các nhà cung ứng dịch vụ kiểm định, đo

lường

hữu quan, và lý thuyết về tháp trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp – tháp CSR (Carroll, 1991) Các kết quả phân tích được tổng hợp trong Bảng 3:

Hình 5 Mô hình tháp trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp (Carroll, 1991)

Đối tượng hữu quan Hữu quan Cơ hội Thách thức

Trách nhiệm xã hội của VINASTAS Nhân viên Ri: hợp đồng lao động,

bảo hiểm xã hội,…

Sự đóng góp vào sự phát triển của tổ chức

VINASTAS phải đảm bảo các quyền lợi của người lao động

TN Kinh tế

TN Pháp lý

Hội đồng quản lý Ow: Định hướng và

quản lý

Ri: Được bảo hộ pháp

luật về quyền quản lý

Định hướng sự phát triển của tổ chức

Đưa ra những quyết định hợp lý cho sự phát triển của tổ chức

TN Kinh tế

TN Pháp lý

TN Đạo đức

Các quản lý phòng ban

Ri: Quản lý nhân viên

và các mối quan hệ với các ĐTHQ

Tổ chức vận hành tốt, đúng tầm nhìn, giá trị

TN Kinh tế

TN Pháp lý

Các nhà cung ứng dịch vụ kiểm định,

In: Cung cấp dịch vụ

liên quan đến tiêu

Cung cấp các kết quả kiểm định độc lập

Kết quả các kiểm định được tổ chức sử

TN Kinh tế

Đối tượng hữu quan Hữu quan Cơ hội Thách thức

Trách nhiệm xã hội của VINASTAS

Các doanh nghiệp Ri: Kí kết các hợp đồng

tài trợ các hoạt động về chất lượng, tiêu chuẩn

In: Có thể ảnh hưởng

bởi các hoạt động về tiêu chuẩn, chất lượng của VINASTAS

Được tư vấn, hỗ trợ các hoạt động về chất lượng, tiêu chuẩn Có thể hưởng lợi từ các kết quả về chất lượng

và tiêu chuẩn của VINASTAS

Các kết quả về chất lượng, tiêu chuẩn của VINASTAS nếu

có sai sót sẽ ảnh hưởng lớn đến doanh nghiệp

TN Kinh tế

TN Pháp lý

TN Đạo đức

Khách hàng, người tiêu dùng

In: Được bảo vệ quyền

lơi thông qua các hoạt động của VINASTAS

Được VINASTAS bảo vệ về chất lượng

và tiêu chuẩn các sản phẩm trên thị trường

Ảnh hưởng đến quyết định tiêu dùng

Có được các tham vấn về tiêu chuẩn và chất lượng từ các ĐTHQ xoay quanh VINASTAS

Phải kiểm soát những hậu quả trong việc sai sót trong các hoạt động về tiêu chuẩn, chất lượng của VINASTAS

TN Kinh tế

TN Pháp lý

Các cơ quan báo chí

In: Truyền tải các

thông tin về tiêu chuẩn, chất lượng đến người

tiêu dùng

Có được những tin tức về tiêu chuẩn và chất lượng từ VINASTAS

Bị liên đới trách nhiệm với các thông tin cung cấp bởi VINASTAS

TN Pháp lý

TN Đạo đức

Các cơ quan truyền thông số

In: Truyền tải thông tin,

tạo các nội dung truyền thông số liên quan đến các kết quả của các hoạt

động tiêu chuẩn

Có được tin tức từ VINASTAS

Bị liên đới trách nhiệm pháp lý với các thông tin truyền tải

TN Pháp lý

TN Đạo đức

Các tổ chức cộng đồng tại địa phương

In: Quan sát, giám sát

và thực hiện các quyền hiến định trong việc quản lý các hoạt động

của VINASTAS

Được hưởng lợi từ quá trình bảo vệ người tiêu dùng

TN Pháp lý

TN Đạo đức

Đối tượng hữu quan Hữu quan Cơ hội Thách thức

Trách nhiệm xã hội của VINASTAS Các chuyên gia về

Liên đới trách nhiệm pháp lý với VINASTAS

Giám sát các hoạt động về tiêu chuẩn, chất lượng và đưa ra phản biện

 Các doanh nghiệp kinh doanh nước mắm

 Các cơ quan báo chí

 Hội đồng quản lý VINASTAS

III PHÂN TÍCH TRÁCH NHIỆM XÃ HỘI CỦA VINASTAS TRONG VỤ VIỆC NƯỚC MẮM NHIỄM ASEN

1 Những điểm chú ý trong sự kiện “Nước mắm nhiễm Asen” và phân tích một số điểm sai sót chính của VINASTAS

Như chúng tôi đã đề cập trong phần I: ngày 17/10/2016, VINASTAS tổ chức buổi họp báo nhằm báo cáo kết quả khảo sát nước mắm trên toàn quốc Theo thông cáo báo chí

của VINASTAS: “tại 10 tỉnh/ thành phố trên cả nước, 101/150 mẫu nước mắm được khảo

sát (chiếm 67,33%) không đạt quy định về hàm lượng Arsen (thạch tín) cho phép có trong sản phẩm nước chấm tối đa là 1.0mg/L Trong đó, hàm lượng Arsen tổng của các mẫu không đạt theo quy định dao động từ trên 1,0mg/L đến 5 mg/L” Theo kết quả trên,

VINASTAS và các tòa soạn báo đồng loạt đưa các tin bài có nội dung: “công bố 95,65%

số mẫu khảo sát có độ đạm từ 40% độ trở lên được đánh giá là hàm lượng thạch tín (Arsen) – một loại á kim cực độc vượt ngưỡng” (Hằng, 2017) Theo các chuyên gia được tham

khảo ý kiến trong thời điểm đó (Hùng, 2016), theo tiêu chuẩn của Việt Nam thì nước mắm phổ thông để đưa ra ngoài thị trường thì hàm lượng đạm tổng (bao gồm tất cả các hợp chất

có chứa nitơ) tối thiểu phải là 140g/L và độ đạm càng cao thì hàm lượng Asen hữu cơ càng cao Asen hữu cơ không mang đặc trưng hóa học của nguyên tố Asen được liên kết và dễ

bị bài tiết khỏi cơ thể (Edmonds, 1993), vì thế nên các quy chuẩn an toàn của Việt Nam và

thế giới không nhắc đến Asen hữu cơ Việc VINASTAS sử dụng từ ngữ như sau: “hàm

lượng thạch tín (Arsen) – một loại á kim cực độc vượt ngưỡng” đã dùng khái niệm Asen

vô cơ thay thế cho Asen hữu cơ, điều này hoàn toàn sai về mặt hóa học

Trong sự kiện này, thông tin của VINASTAS được lan truyền thông qua các cơ quan

báo chí: “Từ ngày 12/10/2016 đến ngày 23/10/2016, truyền thông xã hội có trên 44 nghìn

bài viết, 95 nghìn lượt chia sẻ, 108 nghìn thảo luận, trên 63 nghìn bình luận” (Hằng, 2017)

Với sự lan tỏa lớn như trên, thông tin đã ảnh hưởng lớn đến người tiêu dùng nói riêng và toàn bộ thị trường nước mắm nói chung, dẫn đến sự thay đổi thói quen tiêu dùng trong một thời gian trước khi thông tin được cải chính (Hằng, 2017), kéo theo sự xuống dốc thị phần

của nước mắm truyền thống (Hà T , 2019) (Mạnh, 2019) trong một khoảng thời gian kéo dài

Một số doanh nghiệp nhân sự kiện thông tin “nước mắm nhiễm Asen” cũng đã tiến hành các chiến dịch marketing, sử dụng chính những thông tin sai của VINASTAS làm trọng tâm cho chiến dịch trên để tạo lòng tin ở người tiêu dùng và gia tăng thị phần trong thị trường nước mắm

Hình 6 Một mẫu quảng cáo của thương hiệu Chinsu sử dụng thông tin sai từ VINASTAS,

nguồn: ảnh chụp từ quảng cáo trên báo Thanh Niên