Kiến thức: - HS nắm được cốt tryện, nhân vật, sự việc trong “ Tức nước vỡ bờ “ - Học sinh hiểu được giá trị hiện thức và nhân đạo của đoạn trích: bộ mặt tàn ác, bất nhân của chế độ đươn
Trang 1Tuần 3 - Tiết 8
Ngày soạn:
Ngày dạy:
TỨC NƯỚC VỠ BỜ
“Tắt đèn”- Ngô Tất Tố
A.MỤC TIÊU:
1 Kiến thức: - HS nắm được cốt tryện, nhân vật, sự việc trong “ Tức nước vỡ bờ “
- Học sinh hiểu được giá trị hiện thức và nhân đạo của đoạn trích: bộ mặt tàn ác, bất nhân của chế độ đương thời và tình cảnh đau thương của người nông dân cùng khổ trong xã hộicũ
- Cảm nhận được quy luật: Có áp bức thì có đấu tranh Thấy được vẻ đẹp tâm hồn và sức sống tiềm tàng của người phụ nữ nông dân
- Thấy được những nét đặc sắc trong nghệ thuật viết truyện của tác giả NT xây dựng tình huống , miêu tả , khắc hoạ nhân vật
2 Kĩ năng: - Rèn kỹ năng tóm tắt, đọc - hiểu một đoạn trích trong truyện hiện đại viết theo
khuynh hướng hiện thực
3 Thái độ, tình cảm:- Giáo dục các em lòng căm ghét chế độ TD phong kiến và cảm thông với những kiếp người bất hạnh
4 Năng lực cần phát triển
- Tự học - Tư duy sáng tạo - Hợp tác - Sử dụng ngôn ngữ
– Năng lực đọc hiểu văn bản (văn bản truyện Việt Nam hiện đại)
– Năng lực sử dụng tiếng Việt và giao tiếp (qua việc thảo luận trên lớp, thuyết trình trước lớp hệ thống tác phẩm văn học)
– Năng lực cảm thụ thẩm mĩ (nhận ra giá trị nội dung, nghệ thuật của văn bản)
B CHUẨN BỊ
-SGK - SGV - Thiết kế - câu hỏi trắc nghiệm
- Tự liệu hình ảnh liên quan đến bài học
- Phiếu học tập:
PHIẾU HỌC TẬP Nhóm Nhóm trưởng:
Quan sát SGK Tìm chi tiết, hình ảnh để hoàn thiện bảng sau:
Cai lệ đến nhà nhà chi Dậu
Hành động
Lời nói
Trang 2C PHƯƠNG PHÁP/ KỸ THUẬT DẠY HỌC
- Động não, HS trao đổi, thảo luận về nội dung, bài học
- PP phân tích, thực hành , vấn đáp, nêu vấn đề
+ Sơ đồ tư duy
D TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG
HOẠT ĐỘNG I KHỞI ĐỘNG
(1) Học sinh báo cáo kết quả tìm hiểu văn bản ở nhà
(2) Giáo viên nhận xét và giới thiệu bài:
Nhà thơ Tố Hữu đã từng khái quát cuộc sống nông thôn và nông dân Việt Nam trước cách mạng tháng 8:
Ôi ! nhớ những năm nào thuở trước Xóm làng ta xơ xác héo hon
Nửa đêm thuế thúc trống dồn Sân đình máu chảy dường thôn lính đầy Con đói lả ôm lưng mẹ khóc
Mẹ đợ con đấu thóc cầm hơi Kiếp người cơm vãi cơm rơi Biết đâu nẻo đất phương trời mà đi Chúng ta có thể thấy được phần nào bức tanh hiện thực đó qua đoạn trích “ Tức nước
vỡ bờ”
HOẠT ĐỘNG II HÌNH THÀNH KIẾN THỨC
I-TÌM HIỂU CHUNG:
Hoạt động của giáo viên- học sinh Nội dung cần đạt
HOẠT ĐỘNG CHUNG CẢ LỚP
- Gọi HS đọc chú thích GK?
- Hãy cho biết vài nét về tác giả Ngô
Tất Tố ?
-Xuất xứ văn bản?
- Gọi HS tóm tắt ngắn gọn toàn bộ
tác phẩm?
1) Tác giả:
- Tác giả ( 1893 - 1954 ) tại Bắc Ninh nay là Đông Anh, Hà Nội Xuất thân từ nhà nho, gốc nông dân
- Ông là một nhà văn xuất sắc chuyên viết về nông thôn trước CM
2) Tác phẩm:
- “Tắt đèn” là tác phẩm tiêu biểu nhất của tác giả
- Đoạn trích nằm trong chương XVIII Nhan đề do
người biên soạn đặt
Trang 3Cảnh trong phim
Ngô Tất Tố là nhà văn viết về đề tài nông dân và nông thôn rất thành công.“Tắt đèn” lấy đề tài từ một vụ thuế ở làng quê đồng bằng Bác bộ- ở đây là thuế thân, thứ thuế đánh vào người dân đinh, một di tích còn sót lại từ thời trung cổ Qua tác phẩm, Ngô Tất Tố đã phản ánh xã hội nông thôn đương thời một cách tập trung nhất, điển hình nhất.Chính trong
vụ thuế, bộ mặt tàn ác, bất nhân của chế độ thức dân phong kiến và tình trạng thống khổ của người nông dân được bộc lộ đầy dủ hơn lúc nào hết Có thể nói: Tắt đèn là bức tranh thu nhỏ của nông thôn Việt Nam trước cách mạng đồng thời cũng là bản án đanh thép đối với trật tự xã hội thối nát Tác phẩm được dựng thành phim “ Chị Dậu”
II- ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN:
Vụ thuế đang trong thời điểm gay gắt nhất, quan sắp về tận làng để đốc thuế; bọn tay sai hung hăng xông vào nhà những người chưa nộp thuế để đánh trói, đem ra đình cùm kẹp chị Dậu dù phải bán con, bán đàn chó mới mở mắt, bán gánh khoai để có tiền nộp đủ sưu cho chồng nhưng bọn hào lí lại bắt nhà chị phải nộp cả suất sưu cho người em chồng
đã chết từ năm ngoái, thành thử anh Dậu vẫn là người thiếu sưu Anh Dậu đang ốm, tưởng
đã chết đêm qua
Hoạt động của giáo viên- học sinh Nội dung cần đạt
HOẠT ĐỘNG CHUNG CẢ LỚP
(1) GV hướng dẫn HS đọc
-Học sinh đọc văn bản
-Giải thích từ khó ( chú thích SGK)
-H thực hiện theo y/c của G
(3)Đoạn trích chia làm mấy đoạn? Nội
dung từng đoạn?
-Xung phong trả lời câu hỏi
-Tham gia nhận xét, đánh giá, bổ
sung
HOẠT ĐỘNG CHUNG CẢ LỚP
(1) HD học sinh đọc thầm đoạn đầu VB
1.Đọc - Chú thích
- Đọc làm nổi bật không khí hồi hộp, khẩn trương, căng thẳng ở phần đầu, sảng khoái ở phần cuối Chú ý ngôn ngữ đối thoại của các nhân vật
2 Bố cục: 2 đoạn
-Đầu => Ngon miệng hay không: Cảnh buổi sáng
ở nhà chị Dậu
- Còn lại: Chị Dậu với bọn cai lệ
3.Phân tích:
a- Tình thế của gia đình chi Dậu:
- Anh Dậu bị ốm, yếu
Trang 4(2) Trước khi bọn cai lệ đến nhà chị
Dậu, tình thế gia đình chị Dậu ra sao ?
- Gia đình chị Dậu lúc đó có ai ? Tâm
trạng mọi người ntn ?
(3) Em đánh giá gì về tình thế của gia
đình chị Dậu lúc đó ?
-Xung phong trả lời câu hỏi
- Tham gia nhận xét, đánh giá, bổ
sung
- Chị Dậu lo lắng vì chồng ốm, sưu chưa đóng
đủ -> Chồng lại bị đánh
- Bà lão hàng xóm lo lắng cho anh Dậu
- Chị Dậu nấu cháo - Quạt cho chóng nguội - Cho chồng ăn
=> Tình thế cùng đường khốn quẫn, thân cô,
thế cô, chồng ốm yếu, con còn nhỏ
Hoạt động của giáo viên- học sinh Nội dung cần đạt
- Giải thích “ Cai lệ “ ?
- Giao nhiệm vụ cho các nhóm: phiếu học
tâp
- Tổ chức cho các nhóm thảo luận GV quan
sát, khích lệ HS
- Tổ chức cho HS báo cáo kết quả thảo luận
qua phiếu học tập
- Tổ chức cho HS nhận xét
b- Nhân vật cai lệ:
- Cai lệ là tay sai đắc lực của quan phủ giúp bọn lý dịch tróc nã người nghèo chưa nộp
đủ sưu thuế
- Đại diện nhóm trình bày kết quả thảo luận
-Các nhóm khác tham gia ý kiến
-Nhận xét, rút kinh nghiệm
Cai lệ đến nhà nhà chi Dậu
Hành động
- Sầm sập tiến vào - Gõ đầu roi xuống đất
- Trợn ngược hai mắt - Giật phắt dây thừng
- Sầm sập chạy tới chỗ anh Dậu
- Bịch mấy bịch vào ngực chi Dậu
- Tát đánh bốp vào mặt chị Dậu
- Sấn đến, nhảy vào
- Miêu tả ngoại hình, hành động nhân vật cụ thể, tinh tế, sức sảo Các ĐT, TT giáu giá trị gợi tả, gợi cảm
- Cai lệ là tay sai PK chuyên đàn áp nhân dân=> Bọn chúng tàn
ác, bất nhân,
Lời nói - quát -thét -hầm hè
-nham nhảm thét trói vợ chồng kẻ thiếu sưu
Trong bộ máy thống trị của XH đương thời, cai lệ là tên tay sai mạt hạng vô danh nhưng nhân vật này lại mang nét tiêu biểu riêng Hắn hung dữ, luôn nhân danh nhà nước để thể hiện tính hung bạo, dã thú của tên tay sai chuyên nghiệp Hắn không phải con người Hành động của hắn thì bạo ngược, ngôn ngữ của hắn là ngôn ngữ gầm rít của dã thú Và hắn cũng không biết nghe tiếng nói con người Hắn không mảy may nghe chị Dậu nói, nhìn anh Dậu ốm tuy chỉ xuất hiện trong một đoạn văn ngắn, nhưng nhân vật hiện lên hết sức nổi
Trang 5bật, sống động và điển hình Hắn là hiện thân sinh động cho trật tự dã thú của XH thực dân phong kiến đương thời
HOẠT ĐỘNG IV VẬN DỤNG
Đọc thêm
Tác phẩm kể về nhân vật chính là chị Dậu Trước khi lấy chồng chị vốn có tên là Lê Thị Đào, một cô gái đẹp, giỏi giang, tháo vát và (theo nhà văn) sinh ra trong gia đình trung lưu Vốn lúc đầu, gia cảnh anh chị Dậu có dư giả, nhưng vì liền lúc mẹ và em trai anh Dậu cùng qua đời, anh chị dù đã hết sức cần kiệm nhưng vẫn phải tiêu quá nhiều tiền cho hai đám
ma Chưa hết, sau khi đám ma cho em trai xong, anh Dậu bỗng mắc bệnh sốt rét, không làm gì được, mọi vất vả dồn lên vai chị Dậu, khiến gia cảnh lâm vào cảnh 'nhất nhì trong hạng cùng đinh' trong làng
Mùa sưu đến, chị Dậu phải chạy vạy khắp nơi vay tiền để nộp cho chồng, nhưng không kiếm đâu ra Anh Dậu dù bị ốm nhưng vẫn bị bọn cai lệ cùm kẹp lôi ra giam ở đình làng Cuối cùng, bần cùng quá, chị buộc lòng phải dứt ruột bán đi cái Tí, đứa con gái đầu lòng 7 tuổi ngoan ngoãn, hiếu thảo và ổ chó mới đẻ chưa kịp mở mắt cho vợ chồng lão Nghị Quế bên thôn Đoài để lấy hai đồng nộp sưu Nhưng vừa đủ tiền nộp xong suất sưu cho chồng, bọn cai trong làng lại ép chị nộp cả tiền sưu cho em trai anh Dậu với lý do chết ở năm ta nhưng lúc đó lịch năm tây đã sang năm mới Vậy là anh Dậu vẫn bị bắt không được về nhà Nửa đêm, anh Dậu dở sống dở chết được đưa về Được bà con lối xóm giúp đỡ, anh dần tỉnh lại Một bà lão hàng xóm tốt bụng cho chị vay bát gạo nấu cháo để anh ăn lại sức Nhưng vừa kề bát cháo lên miệng, bọn cai lệ và người nhà lí trưởng ập vào ép sưu Chị Dậu
ra sức van xin không được, cuối cùng uất ức quá không thể chịu được nữa, chị đã ra tay đánh cả cai lệ và tên người nhà lý trưởng
Phạm tội đánh người nhà nước, chị bị thúc giải lên quan Tên quan huyện lại là tên dâm
ô, định ra tay sàm sỡ chị Chị bèn vứt tọt nắm bạc vào mặt hắn rồi vùng chạy
Sau đó, chị may mắn gặp một người nhà quan cụ trên tỉnh Người này cho chị 2 đồng nộp nốt tiền sưu và hứa hẹn cho chị công việc vắt sữa của mình để quan cụ uống (do quan cụ
đã rụng hết răng không ăn được cơm) Chị bèn về bàn với anh Dậu, cho cái Tỉu làm con nuôi nhà hàng xóm, lên tỉnh làm việc
Thời gian đầu, chị làm được tiền và gửi về cho anh Dậu Nhưng vào một đêm tối, quan
cụ mò vào buồng của chị định giở trò đồi bại với chị Tác phẩm kết thúc bằng câu "Chị vùng chạy ra ngoài giữa lúc trời tối đen như mực, đen như cái tiền đồ của chị vậy!"
HOẠT ĐỘNG V TÌM TÒI, SÁNG TẠO
1 Tiếp tục tìm hiểu văn bản
2 Tìm hệ thông nhân vật trong truyện
Tham khảo:
Trang 6NHÂN VẬT:
Chị Dậu (nhân vật chính): 24 tuổi, một người phụ nữ nông dân nghèo, vừa xinh đẹp, chu đáo, tháo vát, đảm đang, yêu thương chồng con hết mực nhưng đồng thời là người dũng cảm, mạnh mẽ, bất khuất muốn đấu tranh vì công lý
Anh Dậu: 26 tuổi, một nông dân hiền lành chất phác, là chồng của chị Dậu Anh bắt đầu đi làm ruộng từ năm lên tám, và là một tá điền lực lưỡng Sau khi lo ma cho em trai xong, anh
bị mắc bệnh sốt rét, không làm ăn được gì Tới mùa sưu, anh bị cùm kẹp ra đình làng để vợ
ở nhà phải bán con kiếm tiền nộp sưu chuộc anh về
Cái Tí: là con gái đầu lòng của vợ chồng anh chị Dậu Đây là một cô bé ngoan ngoãn, hiếu thảo, đảm đang, tháo vát Mới 7 tuổi nhưng đã thay mẹ đảm đương việc nhà, chăm em, biết thương thầy u Vì không có tiền nộp sưu cho thầy, em buộc lòng bị bán làm con ở cho Nghị Quế để gánh bớt đi bệnh tật Trong đoạn bị bán cho vợ chồng lão Nghị, em bị vợ lão
ép phải ăn cơm thừa của chó cho tới khi nào ăn hết mới được ăn cơm mới
Thằng Dần: đứa con trai năm tuổi của vợ chồng anh chị Dậu Nhõng nhẹo và chưa biết nghĩ tới thầy bu như cái Tí nhưng rất quý chị Sau khi cái Tí bị bán, đã nằng nặc bắt bu phải dẫn chị về
Cái Tỉu: đứa con gái út mới hai tuổi, luôn khát sữa mẹ
Vợ chồng Nghị Quế: hai kẻ địa chủ độc ác Nhân mùa sưu thuế đã đi xiết đồ của các dòng
họ với giá rẻ Vợ chồng lão tuy giàu nhưng lại kiệt sỉ, ngu dốt và thủ đoạn Một số câu thoại như: "Đồng hồ Tây có bao giờ sai ?", "Bếp! Dọn mâm! Bà đã đếm rồi! Đúng đủ 14 miếng giò! Thiếu miếng nào là mày chết với bà" Khi trả tiền bán con, bán chó cho chị Dậu, bà Nghị cố tình thiếu mấy đồng trinh trong cọc tiền làm chị Dậu cũng phải thốt lên: "Vợ chồng Nghị Quế giàu thế mà còn điêu"!
Cai lệ: nghiện nặng, kẻ đi thúc sưu và bị chị Dậu đánh ngã ngửa ra giữa nhà
Quan huyện: tên quan dâm ô, lợi dụng xử án cho chị Dậu định cưỡng bức chị
Cụ "Cố": cha đẻ của quan cụ, ngoài 80, rụng hết răng, uống sữa người như một dạng thuốc
bổ vì không còn ăn được gì
Quan cụ: con cụ "Cố" Trong đêm tối mưa gió, lão đã mò vào buồng chị Dậu
Mụ cửu Xung: vợ quan cửu Xung trên tỉnh Người này đã cho chị Dậu mười đồng nộp tiền sưu còn thiếu và giới thiệu cho chị công việc mới
