KHỞI ĐỘNG Hoạt động của giáo viên-học sinh Nội dung cần đạt HOẠT ĐỘNG CHUNG CẢ LỚP 1-Em thường xây dựng dàn bài khi tạo lập văn bản như thế nào?. -GV tổng hợp, kết luận Dàn ý 3 phần:
Trang 1TUẦN 2- TIẾT 7
Ngày soạn:
Ngày dạy:
BỐ CỤC TRONG VĂN BẢN
A.MỤC TIÊU
1 Kiến thức :- HS hiểu được:
+Tầm quan trọng của bố cục trong văn bản, trên cơ sở đó có ý thức xây dựng bố cục khi
tạo lập văn bản
+Thế nào là một bố cục rành mạch và hợp lí để bước đầu xây dựng được những bố cục
rành mạch, hợp lí cho các bài làm văn
+Tính phổ biến và sự hợp lí của dạng bố cục 3 phần, nhiệm vụ của mỗi phần trong bố cục,
để từ đó có thể làm mở bài, thân bài, kết bài đúng hướng đạt hiệu quả tốt hơn
- Vận dụng được kiến thức để lập dàn ý theo bố cục 3 phần: MB - TB - KB
2 Kỹ năng :- Hs vận dung phân tích bố cục trong văn bản
- HS vận dụng kiến thức về bố cục trong việc đọc , hiểu văn bản, xây dựng bố cục cho một
văn bản nói ( viết) cụ thể
3.Thái độ :- Giáo dục tính cẩn thận khi tạo lập văn bản
- Có ý thức xây dựng bố cục khi tạo lập văn bản
4 Phát triển năng lực: - Tự học - Tư duy sáng tạo - Hợp tác
- Sử dụng ngôn ngữ
B PHƯƠNG TIỆN, HỌC LIỆU
- Phần chuẩn bị theo yêu cầu ở tiết trước - Phiếu học tập
C PHƯƠNG PHÁP/KỸ THUẬT DẠY HỌC
-Kĩ thuật động não, thảo luận: - Kĩ thuật trình bày một phút:
- Kĩ thụât viết tích cực: Hs viết các đoạn văn
- PP trực quan, vấn đáp, thuyết trình, nêu vấn đề
D TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC
HOẠT ĐỘNG I KHỞI ĐỘNG
Hoạt động của giáo viên-học sinh Nội dung cần đạt
HOẠT ĐỘNG CHUNG CẢ LỚP
(1)-Em thường xây dựng dàn bài khi tạo lập văn
bản như thế nào?
- HS suy nghĩ Xung phong trả lời câu hỏi
- Tham gia nhận xét, bổ sung
-GV tổng hợp, kết luận
Dàn ý 3 phần:
-Mở bài -Thân bài
- Kết bài
Trong những năm học trước, các em đã sớm được làm quen với việc xây dựng dàn bài
mà dàn bài lại chính là kết quả, là hình thức thể hiện của bố cục Vì thế , bố cục trong văn
bản không phải là 1 vấn đề hoàn toàn mới mẻ đối với chúng ta Tuy nhiên, trên thực tế ,
Trang 2vẫn có rất nhiều HS không quan tâm đến bố cục và rất ngại phải xây dựng bố cục trong lúc làm bài Vì thế bài học hôm nay sẽ cho ta thấy rõ tầm quan trọng của bố cục trong văn bản, bước đầu giúp ta xây dựng được những bố cục rành mạch, hợp lí cho các bài làm
HOẠT ĐỘNG II HÌNH THÀNH KIẾN THỨC
I Bố cục và những yêu cầu về bố cục của văn bản:
Hoạt động của giáo viên-học sinh Nội dung cần đạt
HOẠT ĐỘNG CHUNG CẢ LỚP
Em muốn viết một lá đơn xin gia
nhập đội TNTPHCM, những nội
dung trong đơn ấy có cần sắp xếp
theo một trật tự không? Có thể tuỳ
thích muốn ghi nội dung nào trước
cũng được không?
=>Sự sắp đặt nội dung các phần
trong văn bản theo một trình tự hợp
lí gọi là bố cục
GV:Vì sao khi xây dựng VB cần
phải quan tâm tới bố cục?
GV nhận xét, chốt ý
GV:Vậy thế nào là bố cục trong
văn bản?
–GVchốt lại nội dung
Gọi HS đọc 2 câu chuyện SGK
Hai câu chuyện trên đã có bố cục
chưa? (Bản kể trong VD gồm mấy
đoạn văn? Các câu văn trong mỗi
đoạn có tập trung quanh một ý
chung thống nhất không? ý của
đoạn văn này và đoạn văn kia có
phân biệt được với nhau không?
H: Thảo luận nhóm, đại diện nhóm
tŕnh bày
- Mỗi bản kể trong VD gồm 2
đoạn văn
- Xét VB 1:
+ Các câu văn trong mỗi đoạn
liên hệ với nhau thiếu chặt chẽ
1 Bố cục của VB:
a/Ví du: ( sgk)
- Trình tự sắp xếp một lá đơn : + Tiêu đề + Ngày, tháng, năm + Tên đệm + Tên người nhận, tên người gửi
+ Lý do + Lời cảm ơn + Ký tên
-Nội dung các phần, các đoạn cần được sắp xếp theo một trình tự, một hệ thống rành mạch hợp lý-> bố cục
Giúp các ý được trình bày rõ ràng, giúp người đọc dễ tiếp nhận
2 Những yêu cầu về bố cục trong VB:
a VD 21 (SGK, tr29)
b Nhận xét:
VB 1: - Không có bố cục vì:
+ Các câu, đoạn sắp xếp lộn xộn, không rành mạch
+ Nội dung các câu trong đoạn và hai đoạn trong văn bản chưa gắn bó, thống nhất
=> Chưa đạt được mục đích giao tiếp
- VB 2: - Bố cục chưa hợp lý
vì các câu, các đoạn sắp xếp mạch lạc nhưng chưa hợp lý => không tạo ra tiếng cười
=> Hiệu quả phê phán giảm
* Điều kiện để bố cục VB được rành mạch hợp
lí:
- Tŕnh tự sắp xếp các phần phải đạt được mục đích giao tiếp
Trang 3chưa tập trung thể hiện được chủ đề
: Sự thiếu hiểu biết của ếch Tính
huênh hoang, kiêu ngạo coi trời
bằng vung nên nhận hậu quả xấu +
ý của đoạn văn 1 và đoạn văn 2
chưa phân biệt với nhau
- Nêu bố cúc và nhiệm vụ của mỗi
phần trongVB?
GV nhận xét, chốt ý
GV:Hãy nêu nhiệm vụ của 3 phần
MB, TB, KB trong VB tự sự và VB
miêu tả?
Gọi HS đọc ghi nhớ SGK
- ND các phần, các đoạn trong VB phải thống
nhất chặt chẽ với nhau, đồng thời giữa chúng lại
có sự phân biệt rạch ròi
3 Các phần của bố cục:
- Bố cục gồm 3 phần : MB, TB, KB
- Văn miêu tả
+ MB: Giới thiệu đối tượng
+TB: Miêu tả đối tượng
+KB: Cảm nghĩ về đối tượng
- Văn tự sự
+ MB: Giới thiệu sự việc
+ TB: Diễn biến sự việc
+ KB: Cảm nghĩ về sự việc
* Ghi nhớ: SGK/30
HOẠT ĐỘNG III LUYỆN TẬP
Hoạt động của giáo viên-học sinh Nội dung cần đạt
HOẠT ĐỘNG CHUNG CẢ LỚP
Gọi HS đọc BT1?
Có một con ếch quen thói coi trời
bằng vung, nên cứ nghênh ngang đi lại
khắp nơi, nhâng nháo nhìn trời và kêu
ồm ộp Trước kia, ếch sống ở trong
giếng Tại vì năm ấy trời mưa, nước
trong giếng dềnh lên tràn bờ, đưa ếch
ra ngoài
Khi ở đáy giếng, ếch nhìn lên và nó
thấy trời bé tí ti, chỉ bằng cái vung
thôi Còn nó thì oai ghê lắm, vì nó đã
cất tiếng kêu thì tất thảy bọn cua, ốc,
nhái ở giếng đều phải hoảng sợ Cuối
cùng, nó bị một con trâu giẫm bẹp
(1) Câu chuyện trên đã có bố cục hay
chưa?
(2) Cách kể chuyện như trên có chỗ
nào bất hợp lí?
BT1/sgk-30
• Câu chuyện trên chưa có bố cục Cách sắp xếp ngược trình tự => Câu chuyện không còn
ý nghĩa phê phán và không mang tính chất hài nữa
• Có thể sắp xếp bố cục câu chuyện như sau:
Có một con ếch quen thói coi trời bằng vung Trước kia, ếch sống ở trong giếng Khi ở đáy giếng, ếch nhìn lên và nó thấy trời bé tí ti, chỉ bằng cái vung thôi Còn nó thì oai ghê lắm, vì
nó đã cất tiếng kêu thì tất thảy bọn cua, ốc, nhái ở giếng đều phải hoảng sợ Tại vì năm ấy trời mưa, nước trong giếng dềnh lên tràn bờ, đưa ếch ra ngoài Nó cứ nghênh ngang đi lại khắp nơi, nhâng nháo nhìn trời và kêu ồm ộp Cuối cùng, nó bị một con trâu giẫm bẹp b.(3); (4); (5);(1);(2)
=> cách a kết quả, sự việc trước nguyên nhân sự việc -> người đọc khó hiểu , người đọc không có hứng thú
Trang 4(3) Theo em, nên sắp xếp bố cục câu
chuyện trên như thế nào?
THẢO LUẬN CẶP ĐÔI
- HS đọc bài tập 2
(1)Hãy nêu bố cục của truyện Cuộc
chia tay của những con búp bê theo ba
phần mở bài, thân bài, kết bài
- Xây dựng lại bố cục truyện theo
cách khác?
- Tổ chức cho HS thảo luận
- Quan sát, khích lệ HS
- Tổ chức trao đổi, rút kinh nghiệm
- GV tổng hợp ý kiến
=>Cách b dễ hiểu
2/Bài tập 2:
• Mở bài: từ đầu đến … sưng mọng lên vì khóc nhiều: Cuộc chia tay với búp bê
• Thân bài: từ đêm qua… anh xin hứa: Cuộc chia tay với cô giáo, bạn bè và anh Thành
• Kết bài: Từ “Tôi mếu máo trả lời…” đến hết: Truyện kết thúc bằng cảnh Thành “mếu máo” nhìn em trèo lên xe và chiếc xe rồ máy, phóng đi mất hút
+Chia theo (thời gian), sự việc
+Theo cảm xúc +Theo bố cục 3 phần
Có nhiều cách tìm bố cục cho văn bản này
Cách 1: Chia theo (thời gian), sự việc
+ Hai anh em Thành - Thủy chia đồ chơi
+ Thủy đến trường chia tay với cô giáo và các bạn
+ Hai anh em chia tay nhau
Cách 2: Theo cảm xúc
+ Tâm trạng, thái độ hai anh em Thành-Thủy khi nghe mẹ nhắc phải chia đồ chơi
+ Tâm trạng, thái độ hai anh em Thành-Thủy lúc chia đồ chơi
+ Tâm trạng, thái độ hai anh em Thành-Thủy lúc đến trường chia tay cô giáo và các bạn + Tâm trạng, thái độ hai anh em Thành-Thủy lúc chia tay
Cách 3: Theo bố cục 3 phần
+ Mở bài: Giới thiệu nhân vật anh em Thành-Thùy và tình huống phải chia đồ chơi + Thân bài: Diễn biến cuộc chia đồ chơi
+ Kết bài: Kết thúc truyện: Cuộc chia tay của hai anh em
Hoạt động của giáo
viên-học sinh
Nội dung cần đạt
HOẠT ĐỘNG CHUNG CẢ
LỚP
- HS đọc bài tập SGK
(1) Phát hiện lỗi bố cục
(2) Cách sửa cho hợp
-Xung phong trả lời câu hỏi
.Bài tập 3:
- GỢI Ý: * Bố cục của văn bản chưa rành mạch, hợp lý Vì: + ý 1, 2, 3 của thân bài mới chỉ điểm lại (kể lại) việc học tốt chứ chưa trình bày kinh nghiệm phải học ra sao để đạt kết quả tốt
+ ý 4: Thừa vì không đúng với nội dung nói về kinh nghiệm học tập
Trang 5- Tham gia nhận xét, bổ
sung
-GV tổng hợp, kết luậ
* Sửa :
I Mở bài: - Lời chào mừng
- Tự giới thiệu về mình
- Giới thiệu đề tài báo cáo kinh nghiệm - Kinh nghiệm học tốt
II Thân bài: - Bỏ ý 4
-Nêu lần lượt từng kinh nghiệm học tập chứ không phải kể lại việc học tốt
III Kết bài: - Lời chúc
- Tác dụng của kinh nghiệm trong học tập - ý định mới
HOẠT ĐỘNG IV VẬN DỤNG
Hoạt động của giáo viên-học sinh Nội dung cần đạt
THẢO LUẬN CẶP ĐÔI
(1)Tìm những câu ca dao nào nói về
tình cảm anh em của nhân dân ta
- Tổ chức cho HS thảo luận
- Quan sát, khích lệ HS
- Tổ chức trao đổi, rút kinh nghiệm
- GV tổng hợp ý kiến
Tìm những câu ca dao nào nói về tình cảm anh em của nhân dân ta
+ Anh em như thể tay chân Rách lành đùm bọc dở hay dỡ đần
+ Anh em nào phải người xa Cùng chung bác mẹ, một nhà cùng thân Yêu nhau như thể tay chân
Anh em hoà thuận hai thân vui vầy
HOẠT ĐỘNG V TÌM TÒI, MỞ RỘNG
(1)Câu chuyện Cuộc chia tay của những con búp bê đã cho chúng ta thấy tình cảm anh em
chân thành, thắm thiết Em hãy tìm hiểu và kể lại một câu chuyện trong thực tế cuộc sống
về tình cảm sâu nặng này
(2) Các nhóm chuẩn bị bài nói trong khoảng 5 phút với yêu cầu: Nêu cảm nhận của nhóm
em khi đọc xong truyện Cuộc chia tay của những con búp bê
Dàn ý cảm nhận tác phẩm “Cuộc chia tay của những con búp bê”:
1 Mở bài:- Giới thiệu về tác giả Khánh Hoài (tiểu sử, các tác phẩm chính….)
- Giới thiệu về văn bản “Cuộc chia tay của những con búp bê” (xuất xứ, tóm tắt, khái quát giá trị nội dung và giá trị nghệ thuật,…)
2 Thân bài:
a Cảnh hai anh em Thành và Thủy chia đồ chơi
- Tâm trạng của Thành và Thủy khi biết tin hai anh em sắp phải xa nhau:
+ Thủy: bất giác run lên bần bật, kinh hoàng và tuyệt vọng, khóc cả đêm, mất hồn, loạng choạng, không cho chia rẽ hai con búp bê, buồn thăm thẳm,…
Trang 6+ Thành: cắn chặt môi để khỏi bật lên tiếng khóc to, nhưng nước mắt cứ tuôn ra như suốt, ướt dầm cả gối và hai cánh tay áo, lạy trời đây chỉ là một giấc mơ
⇒ Hai anh em đau khổ, ngậm ngùi trước nỗi đau chia xa
- Hai anh em nhớ lại những kỉ niệm đã có cùng nhau:
+ Thủy mang kim ra tận sân vận động vá áo cho anh
+ Thành giúp em học, chiều nào cũng đến đón em về
- Khi chia đồ chơi, tình cảm yêu thương và sự gắn bó của hai anh em càng thể hiện rõ: + Chia đồ chơi, Thành nhường hết cho em
+ Thủy thương anh, “không có ai gác đêm cho anh ngủ nên nhường lại cho anh con vệ sĩ”
⇒ Thành và Thủy rất mực gần gũi, quan tâm, yêu thương và sẵn sàng chia sẻ cùng nhau
b Thủy chia tay cô giáo và lớp học
- Khóc thút thít vì Thủy phải chia xa nơi này mãi mãi và có thể Thủy sẽ không còn được
đi học nữa
- Cô giáo tái mặt, nước mắt dàn dụa
- Bọn trẻ khóc mỗi lúc một to hơn
⇒ Mọi người đều ngạc nhiên, thương xót và đồng cảm với nỗi bất hạnh của Thủy
- Bức tranh cảnh vật vẫn tươi vui như mọi ngày: mọi người vẫn đi lại bình thường, nắng vàng ươm trùm lên cảnh vật
c Cảnh hai anh em Thành và Thủy chia tay nhau:
- Tâm trạng và hành động của Thủy:
+ Thủy như người mất hồn, mặt tái xanh như tàu lá
+ Lấy con Vệ Sĩ ra đặt cạnh đầu giường anh để nó gác đêm cho anh ngủ
+ Nhắc anh, lúc nào có áo rách, tìm về chỗ em để em vá
+ Cuối cùng, Thủy đặt con Em Nhỏ ở lại và dặn anh không bao giờ được để chúng nó ngồi
xa nhau
- Tâm trạng của Thành: mếu máo, chân như chôn xuống đất, hứa với em sẽ để con Vệ Sĩ
và Em Nhỏ cạnh nhau
- Kết hợp phương thức biểu cảm: đau đớn, xót xa, buồn đau, thương cảm với hoàn cảnh nhân vật
⇒ Khung cảnh chia tay đau thương, buồn bã, ngậm ngùi của hai anh em Thành và Thủy
3 Kết bài:- Khái quát lại giá trị nội dung và nghệ thuật:
+ Nội dung: ca ngợi tình cảm anh em, tình cảm gia đình thắm thiết Đồng thời, phản ánh hiện tượng xã hội: li hôn và hậu quả của nó
+ Nghệ thuật: cách kể chuyện hấp dẫn, miêu tả tâm lí nhân vật sắc sảo, kết hợp giữa quá khứ và hiện tại,…
- Cảm nhận của bản thân về văn bản: để lại nhiều cảm xúc, gợi nhắc về tình cảm gia đình, tình anh em, bài học về hạnh phúc gia đình…
Trang 7(3) Chuẩn bị bài tiếp theo yêu cầu SGK
