Kiến thức: Hướng dẫn học sinh hiểu được thế nào là từ ngữ địa phương và biệt ngữ xã hội.. Biết phân biệt từ ngữ địa phương và biệt ngữ xã hội với từ ngữ toàn dân.. Tác dụng của từ toàn
Trang 1Tuần : 5 - Tiết : 17
Ngày soạn:
Ngày dạy:
TỪ NGỮ ĐỊA PHƯƠNG VÀ BIỆT NGỮ XÃ HỘI
A.MỤC TIÊU:
1 Kiến thức: Hướng dẫn học sinh hiểu được thế nào là từ ngữ địa phương và biệt ngữ xã hội Biết
phân biệt từ ngữ địa phương và biệt ngữ xã hội với từ ngữ toàn dân Tác dụng của từ toàn dân
và biệt ngữ xã hội
2 Kĩ năng: Nhận biết và hiểu nghĩa từ toàn dân và biệt ngữ xã hội Biết sử dụng các loại từ đó
đúng lúc, đúng chỗ
3 Thái độ, tình cảm:- Giáo dục các em ý thức học tập tốt
4 Năng lực cần phát triển
- Tự học - Tư duy sáng tạo - Hợp tác - Sử dụng ngôn ngữ
B CHUẨN BỊ
- Theo yêu cầu SGK
C PHƯƠNG PHÁP/ KỸ THUẬT DẠY HỌC
- Động não, HS trao đổi, thảo luận về nội dung, bài học
- PP phân tích, thực hành , vấn đáp, nêu vấn đề
D TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG
HOẠT ĐỘNG I KHỞI ĐỘNG
Hoạt động của giáo viên- học sinh Nội dung cần đạt
HOẠT ĐỘNG CHUNG CẢ LỚP
Con đi trăm núi ngàn khe
Chưa bằng muôn nỗi tái tê lòng bầm
( Tố Hữu)
-Từ “ Bầm” trong câu thơ trên có nghĩa là gì? Nó có thể thay
thế bằng những từ ngữ nào?
- HS suy nghĩ- trả lời câu hỏi
- HS tham gia nhận xét, đánh giá, bổ sung
- mẹ, má, u, bầm , mợ
GV: Cùng chỉ người phụ nữ sinh ra mình có rất nhiều từ để gọi: mẹ, má, u, bầm , mợ Và mỗi
từ lại được dùng trong những địa phương khác nhau Vậy đặc điểm của những từ này là gì ? Chúng ta sẽ tìm hiẻu
HOẠT ĐỘNG II HÌNH THÀNH KIẾN THỨC
I-Từ ngữ địa phương:
Hoạt động của giáo viên- học sinh Nội dung cần đạt
HOẠT ĐỘNG CHUNG CẢ LỚP
- HS đọc ví dụ SGK?
(1) Từ: Bắp, bẹ, ngô từ nào được toàn dân
sử dụng? Từ nào không được toàn dân sử
dụng? Tại sao?
- Cho ví dụ một từ em thấy chỉ sử dụng
trong phạm vi mình sinh sống?
(2) Thế nào là từ địa phương?
1.Ví dụ: SGK 2.Nhận xét:
- Từ “ ngô” là từ toàn dân vì nó nằm trong vốn từ vựng toàn dân, có tính chuẩn mực văn hoá
- Từ “bắp - bẹ” là từ địa phương vì nó được dùng trong phạm vi hẹp, chưa có tính chuẩn mực về văn hoá
Trang 2- HS suy nghĩ- phân tích ví dụ
- Khái quát kiến thức
- Tham gia nhận xét, đánh giá, bổ sung
- HS đọc ghi nhớ SGK?
- Từ địa phương chỉ dùng trong địa phương nhất định
3.Kết luận:
Ghi nhớ: SGK
II Biệt ngữ xã hội
Hoạt động của giáo viên- học sinh Nội dung cần đạt
HOẠT ĐỘNG CHUNG CẢ LỚP
-HS đọc ví dụ SGK?
(1) Tại sao trong đoạn văn a có chỗ tác giả
dùng từ “mẹ”, có chỗ dùng từ “mợ”?
(2) Trước cách mạng tháng Tám, tầng lớp
xã hội nào thường dùng từ cậu mợ?
(3) Từ “ngỗng, trúng tủ” có nghĩa là gì?
Những đối tượng nào thường dùng từ
này?
(4) Thế nào là biệt ngữ xã hội?
- HS suy nghĩ- phân tích ví dụ
- Khái quát kiến thức
- Tham gia nhận xét, đánh giá, bổ sung
- HS đọc ghi nhớ SGK?
1-Ví dụ: SGK 2- Nhận xét:
- Mẹ: Để miêu tả suy nghĩ của nhân vật
- Mợ: Để nhân vật xưng hô đúng với đối tượng và hoàn cảnh giao tiếp
- Tầng lớp trung lưu thường dùng từ này
- Ngỗng: là 2; Trúng tủ: là đúng phần đã học, đã biết - Đây là từ ngữ của tầng lớp HS - Sinh viên -> Biệt ngữ là những từ chỉ dùng trong một tầng lớp XH nhất định
3.Kết luận:
Ghi nhớ: SGK
III-Sử dụng từ ngữ địa phương và biệt ngữ xã hội
Hoạt động của giáo viên- học sinh Nội dung cần đạt
HOẠT ĐỘNG CHUNG CẢ LỚP
- HS đọc ví dụ SGK?
(1) Khi sử dụng cần chú ý những gì?
(2) Tại sao đoạn thơ đó tác giả lại sử dụng
từ ngữ địa phương và biệt ngữ xã hội?
- HS trả lời câu hỏi?
- Tham gia nhận xét, đánh giá, bổ sung
- HS đọc ghi nhớ SGK?
-Gv tổng hợp- nhấn mạnh kiến thức
1-Ví dụ: SGK 2- Nhận xét:
- Khi sử dụng cần chú ý đến đối tượng giao tiếp, tình huống giao tiếp, hoàn cảnh giao tiếp để đạt hiệu quả
- Để tô đậm thêm sắc thái địa phương, hoặc tầng lớp xuất thân Không nên lạm dụng lớp từ này 1 cách tuỳ tiện gây tối nghĩa, khó hiểu
3.Kết luận:
Ghi nhớ: SGK
HOẠT ĐỘNG III LUYỆN TẬP
Hoạt động của GV- HS Nội dung cần đạt
Bài 1:
- Gọi HS đọc bài tập 1
- Gọi 2 Hs lên bảng?
- Quả, bàn, bát, lợn, vào, thuyền
- Trái, thồi, tô, heo, vô, ghe
ơ
Bài 2:
- Gọi HS nêu yêu cầu bài tập?
- Cho biết ý nghĩa các biệt ngữ trên?
+ Học vẹt: Học thuộc lòng một cách máy móc + Học tủ: Học một số bài thật thuộc mà không chú
ý đến bài khác
Trang 3- Tìm thêm một số biệt ngữ khác + Xơi gậy: Bị điểm 1
Bài 3: Đánh dấu nhân vào ô trống đầu những trường hợp nên sử dụng từ địa phương trong
những trường hợp sau?
Người nói chuyện với mình là người cùng địa phương
Người nói chuyện với mình là người địa phương khác
Khi phát biểu ý kiến trước lớp
Khi viết bài tập làm văn
Khi viết đơn từ, báo cáo gửi thầy cô giáo
Khi nói chuyện với người nước ngoài biết tiếng Việt
Hoạt động của giáo viên- học sinh Nội dung cần đạt
Bài tập 4
- Cho HS nêu yêu cầu bài tập
- Cho thi giữa các tổ: sưu tầm thơ, ca, hò,
vè có sử dụng từ dịa phương?
- Tổ chức rút kinh nghiệm
- GV nhận xét - kết luận
a Đứng bên ni đồng ngó bên tê đồng mênh mông
bát ngát
Đứng bên tê đồng ngó bên ni đồng cũng bát ngát
mênh mông
b.Đường vô xứ Nghệ quanh quanh
Non xanh nước biếc như tranh hoạ đồ
HOẠT ĐỘNG IV VẬN DỤNG
Hoạt động của giáo viên- học sinh Nội dung cần đạt
THẢO LUẬN CẶP ĐÔI
(1) Tìm các từ ngữ địa phương trong đoạn thơ trích
từ bài ” Mẹ Suốt” của Tố Hữu?
Gan chi, gan rứa, mẹ nờ?
Mẹ rằng: Cứu nước, mình chờ chi ai?
Chẳng bằng con gái, con trai Sáu mươi còn một chút tài đò đưa Tàu bay hắn bắn sớm trưa Thì tui cứ việc nắng mưa đưa đò
Ghé tai mẹ, tôi tò mò:
Cớ răng ông cũng ưng cho mẹ chèo?
Mẹ cười: Nói cứng, phải xiêu
Ra khơi ông còn dám, tui chẳng liều bằng ông!
Nghe ra, ông cũng vui lòng Tui đi, còn chạy ra sông dặn dò:
- rứa
- nờ
- hắn
- tui
- Cớ răng
- ưng
- cứng -xiêu
- mụ
Trang 4“Coi chừng sóng lớn, gió to Màn xanh đây mụ, đắp cho kín mình!”
- Tổ chức cho HS thảo luận
- Tổ chức trao đổi, rút kinh nghiệm
- GV tổng hợp ý kiến
HOẠT ĐỘNG V TÌM TÒI, SÁNG TẠO
1.Phân biệt từ địa phương và từ toàn dân? Phương ngữ nào hầu hết trùng với từ toàn dân? + Vai trò của từ địa phương trong hệ thống ngôn ngữ Tiếng Việt?
2.Nghiên cứu bài: Trợ từ, thán từ
- Đọc bài: Tóm tắt văn bản tự sự
