DÒNG HỌ CIVIL LAW VÀ DÒNG HỌ COMMON LAW CÓ XU HƯỚNG HỘI TỤ

Trong xu hướng hội tụ, các hệ thống pháp luật thuộc dòng họ Civil Law sẽ ngày càng coi trọng phán quyết của tòa án.. Còn dòng họ Common Law sẽ ngày càng coi trọng, sử dụng nhiều luật thà

MỤC LỤC

LỜI MỞ ĐẦU 2

I KHÁI QUÁT CHUNG 3

1 Dòng họ Civil Law 3

2 Dòng họ Common Law 4

3 Sự khác nhau giữa hai hệ thống pháp luật 5

II DÒNG HỌ CIVIL LAW VÀ DÒNG HỌ COMMON LAW CÓ XU HƯỚNG HỘI TỤ 5

1 Dòng họ Civil Law có xu hướng coi trọng án lệ (Các quốc gia tiêu biểu: Pháp, Đức, Ý) 5

2 Dòng họ Common Law có xu hướng coi trọng pháp luật thành văn (Các quốc gia tiêu biểu: Anh, Mỹ, Canada, Úc) 7

3 Dòng họ Common Law và dòng họ Civil Law có xu hướng hội tụ 9

KẾT LUẬN 11

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 12

LỜI MỞ ĐẦU

Trên thế giới hiện nay có hàng trăm quốc gia, mỗi quốc gia đều xây dựng cho mình một hệ thống pháp luật nhằm điều chỉnh hoạt động của nhân dân và các mối quan

hệ của quốc gia đó với bên ngoài Các nhà nghiên cứu pháp luật đã chia các hệ thống này thành các dòng họ pháp luật khác nhau trên thế giới Trong số đó, Civil Law và Common Law là hai dòng họ pháp luật lớn và điển hình với những đặc thù, đặc trưng pháp lí riêng biệt Nếu như Common Law chịu ảnh hưởng bởi pháp luật Anh và thừa nhận án lệ như pháp luật chính thống thì Cilvil Law lại chịu ảnh hưởng sâu sắc của luật La Mã với trình độ hệ thống hóa và pháp điển cao Hệ thống Common Law và Civil Law đang có khuynh hướng xích lại gần nhau do sự phát triển của hoạt động lập pháp và sự hạn chế dần vài trò của tiền lệ pháp ở các nước thuộc hệ thống Common Law, do quá trình hòa nhập kinh tế giữa các nước trong khuôn khổ EEC, nay là Liên minh Châu Âu EU 5 và toàn thế giới Có thể nói, các hệ thống pháp luật của hai dòng họ càng ngày càng có nhiều điểm ảnh hưởng, học tập nhau, thể hiện rõ

xu hướng hội tụ Trong xu hướng hội tụ, các hệ thống pháp luật thuộc dòng họ Civil Law sẽ ngày càng coi trọng phán quyết của tòa án Còn dòng họ Common Law sẽ ngày càng coi trọng, sử dụng nhiều luật thành văn, văn bản luật, có thể dưới hình thức các bộ pháp điển và hiến pháp thành văn

Bằng phương pháp nghiên cứu, phân tích – tổng hợp, chứng minh, nhóm chúng em lựa chọn đề tài “Chứng minh hai dòng họ Cilvil Law và Common Law có xu hướng hội tụ” nhằm đưa ra các luận điểm chứng minh rằng hai dòng họ này có xu hướng hội tụ như thế nào và điều đó thể hiện qua đâu bằng các ví dụ cụ thể

I KHÁI QUÁT CHUNG VỀ HAI DÒNG HỌ CIVIL LAW VÀ COMMON

LAW

1 Dòng họ Civil law

1.1 Civil law là gì:

Dòng họ pháp luật civil law là hệ thống pháp luật lục địa châu - Âu (còn gọi là hệ thống pháp luật La Mã - Đức), là dòng họ pháp luật lớn nhất trên thế giới, tồn tại ở các nước lục địa châu Âu như: Pháp, Italia, Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, Đức, Áo,

Bỉ, Lúc-xăm-bua, Hà Lan, Thụy Sĩ, Scotland, phần lớn các nước châu Phi, hầu hết các nước châu Mỹ Latinh, các nước phương Đông kể cả Nhật Bản

1.2 Lịch sử hình thành: Quá trình hình thành và phát triển Civil law được chia làm 3 giai đoạn

- Giai đoạn pháp luật tập quán pháp: Đây là thời kì pháp luật như tên gọi của

nó hình thành từ các tập quán địa phương vì vậy còn mang tính biệt lập, phân tán, thiếu thống nhất

- Giai đoạn phát triển pháp luật thành văn từ thế kỉ XIII đến cuối thế kỉ XVIII: Đây là giai đoạn hình thành hệ thông pháp luật thống nhất của Châu Âu Cuối thế kỉ XII các thành phố Châu Âu bắt đầu phát triển và cùng với đó là sự gia tăng các hoạt động thương mại Các hoạt động đó tạo ra nhu cầu phải phân biệt giữa tôn giáo, đạo đức và pháp luật

- Giai đoạn pháp điển hóa pháp luật và phát triển mở rộng ra ngoài lục địa Châu Âu: Đây là giai đoạn được đánh dấu bằng những văn bản pháp luật quan trọng,

là cuộc cách mạng lớn trong sự nghiệp phát triển tư tưởng pháp luật của nhân loại Kể đến như: Bản tuyên ngôn nhân quyền và dân quyền năm 1789 của Pháp

1.3 Đặc điểm của Civil law:

- Chịu ảnh hưởng sâu sắc của luật La Mã;

- Các hệ thống pháp luật thuộc dòng họ Civil law được phân chia thành công pháp và tư pháp;

- Các hệ thống pháp luật thuộc dòng họ Civil law coi trọng lí luận pháp luật;

- Các hệ thống pháp luật thuộc dòng họ civil law có trình độ hệ thống hóa, pháp điển hóa cao; Dòng họ civil law không coi tiền lệ pháp luật là hình thức pháp luật thông dụng và phổ biến như pháp luật thành văn

2 Dòng họ Common law

2.1 Common Law là gì?

Hệ thống Thông luật (Common Law), hay hệ thống pháp luật Anh – Mỹ là hệ thống pháp luật phát triển từ những tập quán; được ra đời ở Anh, sau này mở rộng ra ở Mĩ

và những nước là thuộc địa của Anh, Mĩ trước đây

2.2 Lịch sử hình thành:

Nguồn gốc của hệ thống luật này bắt đầu từ năm 1066 khi người Normans xâm chiếm Anh quốc và Hoàng Đế William bắt đầu tập trung quyền lực vào tay triều đình mới Thuật ngữ luật chung (Common Law) xuất phát từ quan điểm cho rằng các tòa án do nhà vua lập ra, áp dụng các tập quán chung (Common Custom) của

vương quốc

2.3 Đặc điểm của Common law:

Chịu ảnh hưởng của hệ thống pháp luật của Anh và thừa nhận án lệ như nguồn luật chính thống, tức là thừa nhận học thuyết tiền lệ pháp;

Thẩm phán trong các hệ thống pháp luật thuộc dòng họ Common law đóng vai trò quan trọng trong việc sáng tạo và phát triển các quy phạm pháp luật

Các hệ thống pháp luật thuộc dòng họ Common law không có sự phân biệt giữa luật công và luật tư;

3 Sự khác nhau giữa hai hệ thống pháp luật

- Nguồn gốc luật: Sự ảnh hưởng của các học thuyết pháp lý, với tư cách là một nguồn luật thì ở Common Law có xu hướng áp dụng nhiều hơn so với các nước theo truyền thống Civil law

- Tính pháp điển hóa: Hệ thống Civil law quan niệm luật pháp là phải từ các chế định cụ thể, còn hệ thống Common law lại quan niệm luật pháp được hình thành từ tập quán Ngoài ra còn kể đến những đặc điểm khác như: Thủ tục tố tụng hay vai trò của thẩm phán…

II DÒNG HỌ CIVIL LAW VÀ DÒNG HỌ COMMON LAW CÓ XU

HƯỚNG HỘI TỤ

1 Dòng họ Civil Law có xu hướng coi trọng án lệ (Các quốc gia tiêu biểu: Pháp, Đức, Ý)

Án lệ là những lập luận, phán quyết trong bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp

luật của Tòa án về một vụ việc cụ thể được Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao lựa chọn và được Chánh án Tòa án nhân dân tối cao công bố là án lệ để các Tòa án nghiên cứu, áp dụng trong xét xử

1.1 Giai đoạn trước đây – Án lệ không được coi trọng

Do chịu ảnh hưởng sâu sắc của học thuyết phân chia quyền lực nên dòng họ Civil law không thừa nhận vai trò lập pháp của các cơ quan xét xử Án lệ là hình thức

pháp luật không được khuyến khích phát triển và chỉ áp dụng một cách hạn chế như

là hình thức khắc phục khiếm khuyết của pháp luật thành văn

Theo quan điểm lý luận phổ biến của các hệ thống pháp luật ở lục địa châu âu, các nguyên tắc, các giải pháp pháp lý rút ra từ án lệ không có cùng giá trị như luật thành văn Thực tiễn xét xử của Toà án không bị ràng buộc bởi những quy phạm do chính

nó tạo ra và cũng không có thể dựa vào các quy phạm đó để biện luận cho quyết định của mình Án lệ chỉ được áp dụng khi mà thẩm phán thấy nó phù hợp với vụ án đang xét xử Vì thế, luật thành văn trong hệ thống pháp luật thuộc dòng họ Civil Law vẫn chiếm ưu thế

1.2 Hiện nay - Án lệ ngày càng được coi trọng

Điều này bộc lộ ở hai yếu tố:

Yếu tố 1: Từ thế kỷ XIX, chính sách bảo hiến đã sinh ra Vì vậy, phán quyết của tổ

chức triển khai bảo hiến có đặc thù ràng buộc so với các tòa án nhân dân cấp dưới Tại Đức, Tòa án bảo hiến liên bang và Tòa án cấp liên bang khác có toàn quyền trong việc kiến thiết xây dựng án lệ Tòa án cấp dưới có nghĩa vụ và trách nhiệm phải triển khai án lệ của các tòa án nhân dân này, nếu không bản án của họ hoàn toàn

Yếu tố 2: Trong quy trình xét xử, để bảo vệ sự thống nhất trong việc xét xử, bảo vệ

tính đúng đắn về trình độ nhiệm vụ cũng như biểu lộ sự tôn trọng phán quyết của tòa cấp trên, tòa cấp dưới luôn có xu hướng tìm hiểu thêm những bản án đã được tuyên, địa thế căn cứ vào đó để đưa ra quyết định hành động cho vụ án đơn cử của mình Các phán quyết của Tòa án rất hay quy chiếu đến các phán quyết đã tuyên trước đó

Ví dụ cụ thể:

- Ngày nay, án lệ tại Đức đã được công nhận; trong một số trường hợp, luật thành văn quy định không rõ ràng hay không có quy định thì tòa án có thể đưa

ra nguyên tắc giải quyết, nếu đáp ứng được một số điều kiện nhất định thì nguyên tắc đó sẽ trở thành pháp luật

- Ở Anh sự tập trung quyền lực của Toà án là điều kiện và nguyên nhân phát triển án lệ

2 Dòng họ Common Law có xu hướng coi trọng pháp luật thành văn (Các quốc gia tiêu biểu: Anh, Mỹ, Canada, Úc)

Luật thành văn là hệ thống các quy phạm pháp luật được ghi nhận trong các văn

bản pháp luật bao gồm: Hiến pháp, luật, bộ luật, văn bản dưới luật và các điều ước quốc tế

2.1 Giai đoạn trước đây: Luật thành văn không được coi trọng

Với dòng họ này, phần đông các chế định và quy phạm pháp luật được hình thành bằng án lệ Thẩm phán vừa là người xét xử vừa là người phát minh sáng tạo ra pháp luật một cách gián tiếp, vừa có quyền lý giải pháp luật

- Nguyên nhân luật thành văn không được coi trọng:

Thứ nhất là tác nhân về lịch sử: Do hệ thống Common Law chịu tác động trực tiếp

và rất lớn từ pháp luật của Anh

Thứ hai, đó là tác nhân từ quan niệm của các luật gia trong dòng họ common law

Các luật gia ở đây lý giải: án lệ là do các Thẩm phán – những luật gia chuyên nghiệp, được đào tạo bài bản về luật học – tạo ra Còn luật thành văn do các nghị sĩ – chỉ là những luật gia bán chuyên nghiệp – tạo ra Luật do các luật gia chuyên nghiệp tạo

ra chắc chắn phải tốt hơn luật do các luật do các luật gia bán chuyên nghiệp tạo ra,

hay nói cách khác, án lệ chắc chắn phải tốt hơn luật thành văn Do vậy, luật thành văn chỉ là thứ yếu và chỉ được dùng để điều chỉnh hoặc bổ sung cho các án lệ

Thứ ba đó là tác nhân từ thực tiễn Các đạo luật thành văn cho dù có chi tiết đến

mấy, thì so với thực tế cuộc sống, nó vẫn chỉ là một cái khung chung nhất làm cơ sở

để điều chỉnh xã hội, giải quyết các tranh chấp pháp lý

2.2 Hiện nay: Pháp luật thành văn càng được coi trọng

Trong xu hướng hội tụ, dòng họ Common Law sẽ ngày càng coi trọng, sử dụng nhiều luật thành văn, văn bản luật, có thể dưới hình thức các bộ pháp điển và hiến pháp thành văn Điều này được thể hiện rõ nét ở việc:

- Luật thành văn trong hệ thống pháp luật của nước Anh:

Từ thế kỷ XX, luật thành văn ở Anh đã có xu hướng phát triển Luật được soạn thảo theo một tư tưởng rất mới, khác nhiều so với nguyên tắc Common Law Khi gia nhập cộng đồng chung châu Âu EEC, nay là EU, và cũng là thành viên của Liên hợp quốc, Nghị viện Anh đã tiếp nhận các điều ước quốc tế và các quy định pháp luật của Liên minh châu Âu (VD: Luật năm 1972, Công ước về nhân quyền) - theo truyền thống luật La mã - vào trong hệ thống pháp luật Anh, bằng hình thức áp dụng trực tiếp các văn bản đó hoặc nội luật hóa

Về nguyên tắc, trong trường hợp xung đột pháp luật thì áp dụng quy định của điều ước quốc tế hoặc của Liên minh Điều đó cho thấy pháp luật Anh ngày càng coi trọng, sử dụng nhiều luật thành văn, văn bản luật, có thể dưới hình thức các bộ pháp điển và hiến pháp thành văn Thượng Nghị viện càng ngày càng mong muốn khẳng định vai trò của mình - cơ quan quyền lực tối cao của vương quốc Ngày nay, luật thành văn đã có vị trí rất quan trọng thậm chí trở thành nguồn luật quan trọng hàng đầu trong hệ thống pháp luật của Anh

- Luật thành văn trong hệ thống pháp luật của nước Mỹ:

Trái với Anh quốc, nước Mỹ có hiến pháp thành văn Ngay từ ngày đầu thành lập Hợp chúng quốc Hoa Kỳ, người Mỹ đã cho ra đời bản Hiến pháp đầu tiên của thế giới - một văn bản pháp luật có giá trị pháp lý tối cao đối với người Mỹ Hệ thống pháp luật thành văn của Mỹ rất phát triển Mỹ, với rất nhiều nhà lập pháp có trình

độ cao, đã cho ra đời rất nhiều bộ luật và đạo luật có giá trị thực tiễn và có tính ổn định cao

Những bất cập do sự phân tán của hệ thống pháp luật thành văn cũng đã được hạn chế nhờ có các dự luật mẫu Luật thành văn có giá trị ràng buộc tất cả các tòa án khác Trừ hiến pháp Mỹ ra, các đạo luật do quốc hội thông qua có giá trị pháp lí cao nhất, cao hơn cả phán quyết của tòa án cấp liên bang

3 Dòng họ Common Law và dòng họ Civil Law có xu hướng hội tụ

Hệ thống Common Law và Civil Law đang có khuynh hướng xích lại gần nhau do

sự tăng trưởng của hoạt động giải trí lập pháp và sự hạn chế dần vài trò của tiền lệ pháp ở các nước thuộc mạng lưới hệ thống Common Law, do quy trình hòa nhập kinh tế tài chính giữa các nước trong khuôn khổ EEC, nay là Liên minh Châu Âu

EU 5 và toàn quốc tế Có thể nói, các mạng lưới hệ thống pháp luật của hai dòng họ ngày càng có nhiều điểm ảnh hưởng, học tập nhau, bộc lộ rõ xu hướng hội tụ: Pháp luật của Scốt – len trước khi nhập vào Anh đã từng theo quy mô pháp luật La Mã ; lúc bấy giờ, pháp luật của Scốt-len vẫn giữ nhiều nét đặc trưng của mạng lưới hệ thống pháp luật này

Ngược lại, pháp luật bang Kê-bếch ( Canada ) và bang Louisiane ( Mỹ ) theo truyền thống lịch sử pháp luật La Mã nhưng đã chịu tác động ảnh hưởng rất lớn của mạng lưới hệ thống pháp luật Anh – Mỹ đang được sử dụng ở các bang còn lại ở nước này

Ngoài ra, một số ít nước Châu Phi và Châu Á Thái Bình Dương như : Nam Phi, Nhật Bản … lại có xu hướng chịu tác động ảnh hưởng đồng thời cả hai mô hình luật La

Mã và luật Anh – Mỹ so với 1 số ít quy phạm và 1 số ít chế định pháp luật nước mình Như vậy, chúng ta có thể nhận thấy xu hướng hội tụ của hai dòng họ pháp luật Civil Law và Common Law: dòng họ Civil Law từ coi trọng pháp luật thành văn ngày càng có xu hướng coi trọng án lệ, ngược lại dòng họ Common Law từ coi trọng

án lệ dần có xu hướng coi trọng pháp luật thành văn

Mỗi dòng họ sẽ phát huy được những thế mạnh của mình đồng thời khắc phục được những hạn chế của mình Đó là cơ sở cho một hệ thống pháp luật toàn thế giới phát triển Án lệ giúp thổi một luồng sinh khí vào thân xác khô khan và bất động của những văn bản pháp lý, nhờ đó các đạo luật có được cuộc sống sinh động gắn liền với thực tiễn Án lệ cũng giúp tạo ra sự an toàn pháp lý cho công dân và sự ổn định của xã hội khi mọi hành vi của các thành viên trong xã hội đều được thực hiện trong khuôn khổ ứng xử đã được xác lập như một tiền lệ Khi xảy ra tranh chấp các toà án mặc nhiên tôn trọng tiền lệ đó và phân xử tranh chấp dựa trên khuôn khổ đã hiện hữu Cùng với đó, pháp luật thành văn cũng góp phần thổi vào những bản án lệ cứng nhắc một làn gió mới giúp cho việc xét xử trở nên linh hoạt hơn Đó cũng là biểu hiện của sự đi đến hoà quyện nhất thể giữa 2 dòng họ pháp luật Civil Law và Common Law trong tương lai

KẾT LUẬN

Qua quá trình nghiên cứu và tìm hiểu đề tài: “Hai dòng họ Cilvil Law và Common Law có xu hướng hội tụ” nhóm 7 nhận thấy xu hướng hội tụ của hai dòng họ pháp luật Civil Law và Common Law: dòng họ Civil Law từ coi trọng pháp luật thành văn ngày càng có xu hướng coi trọng án lệ, ngược lại dòng họ Common Law từ coi trọng án lệ dần có xu hướng coi trọng pháp luật thành văn Quả thật, sự hội tụ này là một xu hướng tất yếu trong quy trình hoạt động, tiếp biến và học hỏi nhau Mỗi dòng

họ sẽ phát huy được những thế mạnh của mình đồng thời khắc phục được những hạn chế Đây là cơ sở vững chắc giúp mạng lưới hệ thống pháp luật quốc tế có những bước phát triển mới sau này

Có thể nói hai dòng họ Common law và Civil Law là hai dòng họ pháp luật điển hình và đã tồn tại từ rất lâu, đây được xem là dòng họ điển hình nhất so với các dòng

họ pháp luật khác trên thế giới Ngày nay, dòng họ Civil Law và Common Law đã

có xu hướng hội tụ, học tập lẫn nhau để ngày càng hoàn thiện và phát triển hơn Đồng thời thông qua việc nghiên cứu và tìm hiểu vấn đề trên nhóm 7 chúng em phần nào đã hiểu rõ nét hơn về nội dung môn học pháp luật so sánh cũng như tạo nền tảng

và phương pháp để chúng em có thể học tốt hơn môn học này