Challenges in the international cooperation of pedagogical universities in vietnam thách thức trong hợp tác quốc tế của các trường đại học sư phạm tại việt nam

Bài viết này sẽ đề cập tới ngành sự phạm và nhóm các trường đại học sư phạm của Việt Nam; những thách thức mà họ phải đối mặt, những khó khăn mà họ phải cố gắng vượt qua trong quá trình

Challenges in the International Cooperation

of Pedagogical Universities in Vietnam

Thách th ức trong hợp tác quốc tế

c ủa các trường đại học sư phạm tại Việt Nam

Nguyen Hoang Tien, PhD Czestochowa University of Technology in Poland

Tóm t ắt: Hợp tác và đặc biệt là hợp tác quốc tế là xu hướng chủ đạo không

chỉ trong kinh doanh ngày nay Các doanh nghiệp, các tổ chức để tồn tại và phát triển

cần phải hợp tác, liên kết với nhau nhằm củng cố thế mạnh và lợi thế cạnh tranh vốn

có của riêng mình Các trường đại học cũng không thuộc ngoại lệ Bài viết này sẽ đề

cập tới ngành sự phạm và nhóm các trường đại học sư phạm của Việt Nam; những thách thức mà họ phải đối mặt, những khó khăn mà họ phải cố gắng vượt qua trong quá trình hợp tác quốc tế, liên kết đào tạo để phát triển lớn mạnh và có tên trên bản

đồ thương hiệu của các trường đại học trên toàn thế giới

T ừ khóa: hợp tác quốc tế, liên kết đào tạo, thách thức, đại học sư phạm, Việt Nam

Tóm t ắt: Cooperation and international cooperation are mainstream trends not

only in business today Businesses, organizations for the purpose of their existence and development should cooperate and connect with each other to maintain their own strengths and competitive advantages The universities are not the exception This article will analyze the pedagogy major and the pedagogical universities in Vietnam; challenges they are facing, difficulties they have to overcome in the process of international cooperation to grow and develop to put their name in the brand map of the universities around the world

Key words: international cooperation, challenge, pedagogical university, Vietnam

GI ỚI THIỆU

Ngành sư phạm là một ngành đặc thù, khác hẳn so với các khối ngành khác như: khoa học - kỹ thuật, kinh tế - kinh doanh, xã hội - nhân văn, y tế - sức khỏe, nghệ thuật… Ngành sư phạm có nhiệm vụ đào tạo các giáo viên với sứ mệnh trồng

2

người, có đầy đủ năng lực dạy học tại các cơ sở giáo dục từ mầm non cho đến trung

học phổ thông và đại học So với các ngành khác, ngành sư phạm, kể cả hệ thường xuyên hay văn bằng hai luôn có các đối tượng người học theo học đồng nhất, ít đa

dạng cả về nền tảng đào tạo từ trước (background), tuổi tác, thâm niên, kinh nghiệm

nghề nghiệp và mục đích học tập Có thể do tính hấp dẫn của ngành còn thấp hoặc do các yếu tố liên quan đến cơ hội việc làm mà sau khi tốt nghiệp ít có ai đã là kỹ sư, bác sĩ, nghệ sĩ, doanh nhân lại học tiếp văn bằng hai ngành sư phạm hoặc học tiếp lên cao học… để trở thành giáo viên với thu nhập ít ỏi và cơ hội thăng tiến trong nghề

hạn hẹp Ở các nước khác như các nước phát triển cao, cụ thể là Tây Âu và Bắc Âu, nghề sư phạm là một niềm mơ ước với bao nhiêu thế hệ trẻ muốn trở thành giáo viên trong tương lai Chế độ đãi ngộ dành cho giáo viên cũng bao gồm rất nhiều ưu đãi tạo nên lợi thế so sánh tương đối của ngành này đối với các ngành nghề khác Các giáo viên nước ngoài có thời gian làm việc linh hoạt, được đãi ngộ thỏa đáng và nâng cao

về trình độ chuyên môn nghiệp vụ để có thể thuyên chuyển công tác lên các vị trí

quản lý cao hơn Còn ở Việt Nam ngành sư phạm là ngành ít được đầu tư nhất và ít

hấp dẫn sinh viên nhất, tạo khó khăn và thách thức lớn trong quá trình hợp tác phát triển và liên kết đào tạo quốc tế với các cơ sở giáo dục của các nước tiên tiến trên thế

giới với những ưu tiên và ưu đãi lớn dành cho ngành sư phạm được coi là nền tảng

của sự phát triển giáo dục quốc gia kể từ cấp bậc thấp nhất

ĐẶT VẤN ĐỀ

Hiện nay trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế và toàn cầu hóa đang diễn ra

với cường độ ngày một gia tăng, hợp tác quốc tế là một xu hướng chủ đạo tất yếu của các tổ chức, các doanh nghiệp các ngành nghề, các trường đại học để có thể học hỏi kinh nghiệm nơi đối tác, chia sẻ nguồn lực và tiềm năng, tìm kiếm những có hội phát triển mới, quảng bá thương hiệu sản phẩm trên trường quốc tế, thu hút thêm các đối tượng khách hàng Các trường đại học đào tạo chuyên ngành khoa học kỹ thuật, kinh

tế quản trị rất năng động trong lĩnh vực này bởi những thay đổi trong môi trường kinh

tế xã hội, khoa học công nghệ đang diễn ra rất sôi động trên phạm vi toàn cầu Còn các trường đào tạo khối ngành sư phạm sẽ phải thay đổi, ứng phó, thích nghi và tìm

kiếm cơ hội phát triển của mình như thế nào trong bối cảnh các quá trình và các xu hướng hiện hành của xã hội và nền kinh tế hiện tại Tác giả sẽ trình bày những tham

luận của mình dựa trên phân tích thực trạng chung của các trường đại sự phạm Việt Nam đang tìm cách khắc phục những khó khăn, cố gắng nỗ lực hết mình vươn lên để không bị tụt hậu so với các trường đại học công lập và tư thục đào tạo các khối ngành khác

TH ỰC TRẠNG

Thị trường giáo dục và đào tạo Việt Nam đã có những thay đổi tích cực trong

những thập kỷ qua Sự hội nhập kinh tế quốc tế trên bình diện toàn cầu đã kéo theo

sự hội nhập của hệ thống giáo dục Việt Nam vào môi trường giáo dục toàn cầu của

thế giới với những xu hướng và chuẩn mực buộc phải tuân thủ Từ trước tới nay nhà nước cử công chức viên chức đi học tại các nước thuộc Liên Xô cũ và Đông Âu, việc

đi du học tự túc là một hiện tượng hiếm thấy Ngày nay các địa chỉ du học được đa

dạng hóa hơn, bao gồm tất cả các nước phát triển trên thế giới với Mỹ là nước dẫn đầu Ngoài việc được nhà nước cử đi, còn có nhiều con đường du học nước ngoài như

3

tự túc, xin học bổng toàn phần hoặc bán phần…và cả du học tại chỗ do xu hướng hợp tác quốc tế và liên kết đào tạo giữa các trường đại học trên khắp thế giới đã trở nên

một điều tất yếu

Xem xét khối ngành kinh tế và kỹ thuật (STEM – Science, Technology, Engineer, Math) ta thấy đây là khối ngành năng động nhất trên thị trường với số lượng

du học sinh Việt Nam áp đảo và số lượng các chương trình liên kết của các cơ sở đào

tạo đại học Việt Nam với nước ngoài cũng gia tăng với tốc độ chưa từng thấy Xu hướng hợp tác quốc tế và liên kết đào tạo được thể hiện qua các chương trình MBA, các chương trình tiến tiến, chất lượng cao, cử nhân tài năng, kỹ sư tài năng chủ yếu được giảng dạy toàn phần hoặc từng phần bằng tiếng nước ngoài (chủ yếu là tiếng Anh) để tạo cơ hội và điều kiện cho các giảng viên, giáo sư quốc tế tham gia giảng

dạy, giao lưu và trao đồi kinh nghiệm học thuật với các sinh viên Việt Nam; qua việc

cử các giảng viên trong nước đi đào tạo và bồi dưỡng ở nước ngoài và cử các chuyên gia nước ngoài đến tấp huấn cho các giảng viên Việt Nam Tiếng Anh trở thành phương tiện không thể thiếu được trong giao tiếp quốc tế

Khối ngành sư phạm xem ra có vẻ trầm lắng hơn trong việc ứng phó và thích nghi với những xu hướng hội nhập, hợp tác và liên kết đào tạo quốc tế đang là động

lực tích cực thúc đẩy sự phát triển và nâng cao chất lượng cho các khối ngành kinh tế

- xã hội, kỹ thuật - công nghệ, y tế - sức khỏe, văn hóa – nghệ thuật Nguyên do của

hiện tượng này từ đâu? Tại Việt Nam ngành sư phạm là ngành ít hấp dẫn nhất đối với người học vì ra trường không biết làm gì, xin việc ở đâu, và nếu có việc thì đấy lại là công việc không mấy hấp dẫn, thu nhập không đủ sống và tái tạo sức lao động Thực

tế những đợt tuyển sinh đại học quốc gia cho thấy, điểm chuẩn vào đại học sư phạm

rất thấp, thấp hơn rất nhiều so với những ngành khác mà vẫn không tuyển sinh được khiến cho một số trường đứng trước nguy cơ đóng cửa một số ngành Ngay cả khi nhà nước hoàn toàn miễn học phí cho sinh viên tham gia học các ngành sư phạm tại

hầu hết các cơ sở giáo dục công lập tình hình vẫn không mấy cải thiện Đối mặt với

những vấn đề nêu trên việc hợp tác quốc tế và liên kết đào tạo trở thành một điều hết

sức xa vời đối với các nhà hoạch định chính sách cho khối ngành này tại các trường đại học trên cả nước Câu hỏi đặt ra là, như đã nêu trên, tại các nước phát triển, có

nền giáo dục tiên tiến, giáo dục được coi là quốc sách, ngành sư phạm lại là một ngành hấp dẫn, được nhiều bạn trẻ ưa chọn với những cơ hội nghề nghiệp mở ra không kém phần hấp dẫn so với các ngành khác nêu trên, làm thế nào để Việt Nam được như vậy hoặc chí ít là một phần nào đó như vậy? Câu hỏi tiếp theo được đặt ra

là tương lai của nền giáo dục nước nhà sẽ đi về đâu nếu ngành sư phạm không thu hút được sinh viên giỏi và không đào tạo ra được thế hệ các thầy cố giáo tâm huyết gieo mầm mống cho các thế hệ trong tương lai?

GI ẢI PHÁP

Giải pháp được đề cập ở đây dựa trên quan điểm sử dụng hợp tác quốc tế và liên kết đào tạo với nước ngoài làm công cụ bệ phóng cho ngành sư phạm và các trường đại học sư phạm tại Việt Nam, xây dựng môi trường giáo dục cho ngành sư

phạm vừa cạnh tranh những cũng đầy tính nhân văn Hợp tác quốc tế với các cơ sỏ giáo dục sư phạm nước ngoài để tạo điều kiện cho các giáo viên sự phạm Việt Nam đạt chuẩn quốc tế để có thể ra nước ngoài làm việc trong môi trường sư phạm với

mức đã ngộ và sự phát triển nghề nghiệp hấp dẫn hơn cũng như Việt Nam đã đào tạo

4

và cả bao nhiêu điều dưỡng viên sang Nhật Bản và Đức xuất khẩu lao động Sau khi

hợp đồng kết thúc họ có thể ở lại làm việc tiếp hoặc trở về Việt Nam trở thành những chuyên viên đắt giá được các doanh nghiệp trong nước săn lùng Các giáo viên sư

phạm với những đức tính cần cù, chị khó và cầu thị của người Việt Nam cũng có khả năng làm như vậy và làm được tốt hơn Cần phải triển khai thí điểm một số các chương trình cử nhân chất lượng cao với sự hợp tác (tính nguyện hoặc dựa trên nguyên tắc thương mại) của các chuyên gia, giáo viên đến từ các trường đại học sư

phạm nước ngoài như Na Uy, Thụy Điển, Phần Lan Và phải cần thiết đi xa hơn nữa

là hợp tác với các đối tác liên kết tạo điều kiện cho những sinh viên xuất sắc có cơ

hội tham gia thị trường lao động tại các nước kể trên để chứng minh với xã hội đây

là một ngành nghề hấp dẫn với nhiều cơ hội thu nhập và thăng tiến tiềm ẩn ở nước ngoài Từ đó tạo ra môi trường giáo dục sự phạm đầy tính cạnh tranh, thu hút ngân sách đầu tư của nhà nước, các tổ chức phi chính phủ và các khu vực tư nhân, sử dụng nguồn vốn nhàn rỗi trong dân dựa trên nguyên tắc hợp tác công tư (PPP – Public Private Partnership) Cần phải mở cửa thị trường giáo dục Việt Nam cho các đối tác nước ngoài tham gia, cả trong lĩnh vực ngành nghề sư phạm, để thị trường này trở thành một thị trường toàn cầu, với những cơ hội và thách thức mang tính toàn cầu

Chỉ khi đó tính hấp dẫn của ngành sư phạm mới được gia tăng và cải thiện, khiến cho

việc quốc tế hóa, hợp tác và liên kết đào tạo với các cơ sở giáo dục nước ngoài được đưa lên một tầm cao mới, nâng cao chất lượng giáo dục nước nhà, đặc biệt là từ những giai đoạn sớm nhất của quá trình trồng người