Nguyễn Hoàng Tiến, Đại Học Hoa Sen Dr Nguyen Hoang Tien Hoa Sen University Cơ cấu hạ tầng tổ chức khoa học và công nghệ của Phần Lan Đinh hướng phát triển khoa học và công nghệ, để được
Trang 1ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ
C ỦA PHẦN LAN (Directions of Science and Technology Development of Finland)
TS Nguyễn Hoàng Tiến,
Đại Học Hoa Sen
Dr Nguyen Hoang Tien
Hoa Sen University
Cơ cấu hạ tầng tổ chức khoa học và công nghệ của Phần Lan
Đinh hướng phát triển khoa học và công nghệ, để được triển khai đưa vào thực
hiện hiệu quả, phải được căn cứ dựa trên hệ thống các cơ quan chức năng có nhiệm vụ hỗ trợ phát triển kinh tế tri thức và xã hội thông tin Ở Phần Lan, hệ thống các cơ quan chức năng này bao gồm những thành phần sau:
a) Hội Đồng Chính Sách Khoa Học và Công Nghệ - là cơ quan hỗ trợ đắc lực
cho Hội Đồng Bộ Trưởng trong những vấn đề liên quan tới nghiên cứu khoa
học và phát triển công nghệ, cũng như trong việc soạn thảo và điều tiết thực
hiện các chính sách khoa học công nghệ Chủ tịch Hội Đồng Chính Sách Khoa Học và Công Nghệ đồng thời cũng là chủ tịch Hội Đồng Bộ Trưởng
b) Các cơ quan cấp bộ - ngoài việc cùng thiết lập chính sách khoa học và phát
triển công nghệ, các cơ quan cấp bộ này còn có nhiệm vụ quản lý tài chính công và chịu trách nhiệm về các chính sách do các trường đại học và cơ quan khoa học thuộc chính phủ thực hiện Bộ Giáo Dục, Bộ Khoa Học và Bộ Văn Hoá chịu trách nhiệm về sự phát triển hệ thống và chính sách khoa học Cơ quan hỗ trợ cho các bộ này là Viện Hàn Lâm Phần Lan với vai trò điều tiết hệ thống khoa học, tài trợ cho nghiên cứu khoa học, giao lưu quốc tế và đào tạo các cán bộ khoa học Bộ Thương Mại và Công Nghiệp chịu trách nhiệm đối với chính sách phát triển công nghệ và hỗ trợ nghiên cứu phát triển dành cho các tố chức công nghiệp cỡ lớn Cơ quan hỗ trợ điều tiết cho Bộ Thương Mại
và Công Nghiệp là Sở Công Nghệ Quốc Gia TEKES với vai trò là quản lý các
Trang 2chương trình phát triển công nghệ nhà nước và tài trợ cho các dự án nghiên cứu phát triển mang tính mạo hiểm cao của các tố chức công nghiệp
c) Quỹ Hỗ Trợ Phát Triển Quốc Gia SITRA - cơ quan độc lập dưới quyền của
quốc hộị, chuyên về xây dựng những chiến lược phát triển mô hình xã hội thông tin của Phần Lan, hỗ trợ và tài trợ cho các đề tài nghiên cứu khoa học triển khai các quá trình sáng tạo đổi mới với mức độ mạo hiểm cao
d) Các trường đại học và các viện khoa học trực thuộc chính phủ - các trường
đại học tổng hợp là các đơn vị độc lập trong phạm vi nghiên cứu khoa học và đào tạo nhằm nâng cao chất lượng và tính cạnh tranh của các dịch vụ đào tạo
và nghiên cứu, các viện khoa học thuộc chính phủ tham gia, hướng dẫn nghiên cứu khoa học và ứng dụng vào thực tế trong từng lĩnh vực kinh tế cụ thể
Chính sách khoa h ọc và công nghệ của Phần Lan
Chính sách khoa học và công nghệ là chìa khoá cho sự phát triển kinh tế-xã hội trong thời đại công nghệ thông tin Chính sách khoa học và công nghệ là biện pháp
và công cụ ảnh hưởng tích cực của nhà nước tới nền kinh tế nhằm hỗ trợ cho một
số giải pháp và hướng phát triển cần thiết của thời đại mới Chính vì vậy, vai trò của chính sách khoa học và công nghệ của Phần Lan bao gồm:
- Hoạch định mục đích phát triển kinh tế-xã hội lâu dài - hợp tác đa dạng và bền vững với các đối tác, tổ chức, đơn vị kinh tế trong và ngoài nước, nâng cao cường
độ sự dụng kiến thức và kết quả nghiên cứu khoa học vào thực tế đời sống vì lợi ích chung của các thành viên trong xã hội;
- Đẩy mạnh đầu tư từ ngân sách nhà nước vào nghiên cứu những lĩnh vực khoa học có ảnh hưởng tới cơ cấu phát triển xã hội và kinh tế, đồng thời kích thích khu vực tư nhân định hướng đầu tư theo hướng đó;
- Đảm bảo sự minh bạch trong cơ cấu tổ chức của các cơ quan nghiên cứu khoa học để hợp tác hiệu quả với các đơn vị sản xuất kinh doanh khác
Trang 3Vai trò c ủa chính phủ trong định hướng phát triển khoa học và công nghệ
Ph ần Lan
a) Định hướng đầu tư quốc gia cho phát triển và nghiên cứu khoa học
Nền kinh tế tri thức đòi hỏi sự hợp tác đầu tư giữa khu vực nhà nước với khu vực
tư nhân nhằm thúc đẩy sự phát triển mạnh mẽ lẫn nhau Theo như định hướng và chiến lược phát triển của Phần Lan thì:
- Phần nhiều các phương tiện tài chính (từ quá trình tư hữu hoá các công ty quốc gia) được sử dụng để tác động tới một số hướng nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ có liên quan tới những chiến lược phát triển chọn trước, khuyến khích các cá nhân đầu tư vào nghiên cứu và phát triển;
- Cần phải đẩy mạnh phát triển tiềm năng khoa học để sản sinh ra những kiến thức mới mang lại lợi ích lâu dài cho nền kinh tế;
- Ngoài tài trợ trực tiếp cho các trường đại học tổng hợp và các viện khoa học của chính phủ, Viện Hàn Lâm Phần Lan và Sở Công Nghệ Quốc Gia TEKES đóng vai trò lớn trong quá trình tái phân phối tài chính cho các đề tài nghiên cứu khoa học
và phát triển công nghệ theo các mục đích định trước và cơ chế can thiệp của chính phủ;
- Các trường đại học tổng hợp và các viện nghiên cứu khoa học thuộc chính phủ
thường tham gia vào việc tái phân phối tài chính trong khuôn khổ chính sách tài chính của Viện Hàn Lâm Phần Lan và Sở Công Nghệ Quốc Gia TEKES dựa trên những nguyên tắc giống như được áp dụng cho các đơn vị khác tham gia vào công việc nghiên cứu khoa học và phát triển Các nguồn tài chính này có thể dùng để tài trợ toàn phần một số các dự án cụ thể hoặc dùng để bổ sung cho các nguồn khác;
b) Các dạng hỗ trợ và định hướng của chính phủ đối với khoa học và công ngh ệ
Viện Hàn Lâm Phần Lan có chức năng tài trợ cho:
Trang 4- Các chương trình nghiên cứu – như là công cụ tài chính của chính sách khoa học
để tác động vào những lĩnh vực nghiên cứu then chốt Từ cuối năm 90 Viện Hàn Lâm Phần Lan luôn hợp tác chặt chẽ hơn với Sở Công Nghệ Quốc Gia TEKES trong các công trình nghiên cứu liên quốc gia thuộc nhóm ngành khoa học xã hội;
- Các chương trình có định hướng – đối với những lĩnh vực nghiên cứu khoa học
cần tài trợ do liên quan tới chiến lược phát triển chung, mà không đủ khả năng tự chi phí Các chương trình này liên quan tới các lĩnh vực đặc thù với quy mô nhỏ hơn là các chương trình nghiên cứu;
- Các dự án nghiên cứu cụ thể – các tập đoàn nghiên cứu có tiềm năng khoa học mạnh mẽ được tài trợ bằng quyết định của Hội Đồng Khoa Học;
- Hợp tác quốc tế – để thực hiện các chương trình nghiên cứu và phát triển của EU
và giao lưu các nhà khoa học khác ngoài Phần Lan;
TEKES có vai trò và sự tham gia rất lớn trong việc tài trợ phát triển công nghệ
và nâng cao tiềm năng khoa học nhằm thúc đẩy mạnh mẽ sự phát triển và hợp tác
giữa các trường đại học và các tổ chức công nghiệp trong lĩnh vực nghiên cứu và phát triển TEKES có các phương tiện và thẩm quyền sau:
- Các chương trình phát triển công nghệ – hoạch định các lĩnh vực nghiên cứu khoa học, hỗ trợ hợp tác giữa các trường tổng hợp, viện khoa học và các tổ chức tư hữu, tạo điều kiện chuyển giao công nghệ cho các doanh nghiệp đồng thời hỗ trợ cho các mục đích thực tiễn, làm cơ sở cho việc hợp tác nghiên cứu và phát triển quốc tế;
- Các dự án công nghệ cụ thể – trong hoặc ngoài các chương trình phát triển công nghệ do các trường đại học tổng hợp và viện khoa học thực hiện nhằm nâng cao kiến thức và phát triển môi trường sáng tạo theo chỉ thị của Sở Công Nghệ Quốc Gia TEKES Các dự án này được thực hiện do các công ty để phát triển những sản phẩm cụ thể, hỗ trợ cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ
K ết luận rút ra từ kinh nghiệm của Phần Lan
Trang 5Trong quá trình phát triển nền kinh tế tri thức và xã hội thông tin, Phần Lan coi trọng nhất các phương pháp và chiến lược sau:
- Chiến lược phát triển dài hạn và triệt để tiến tới một xã hội thông tin đã được định hình trước trong tương lai;
- Vai trò tích cực của chính phủ trong quá trình phát triển kinh tế được phản ánh
bởi những chính sách công nghiệp, sự liên kết chặt chẽ giữa chính sách khoa học, phát triển công nghệ được ưu tiên và chủ chương đầu tư đáng kể từ phía nhà nước cho khoa học và nghiên cứu khoa học;
- Hợp tác khu vực nhà nước và tư nhân như là một biểu hiện của sự tâm đầu hợp ý của xã hội về tầm nhìn phát triển quốc gia