CP TPP chances and challenges for young labor force in vietnam hiệp định CP TPP, cơ hội và thách thức cho lực lượng lao động trẻ tại việt nam

Với những giải pháp này, cùng với sự chủ động của doanh nghiệp và mỗi người dân trong việc tìm hiểu thông tin, chuẩn bị cho mình một tâm thế cạnh tranh khu vực và quốc tế, có tư duy sáng

Conference on :

“The Impact of CP-TPP Agreement on Young Labor Resource and Vietnam

Economy”

December 2018, Ho Chi Minh City Open University, Ho Chi Minh City

CP-TPP Chances and Challenges for Young Labor Force in Vietnam

Hiệp định CP-TPP, cơ hội và thách thức cho lực lượng lao động trẻ tại Việt Nam

Dr Nguyen Hoang Tien

Helena Chodkowska University of Economics and Technology in Warsaw

Abstract: CP-TPP is a non-US transpacific free trade agreement However, this is

still one of the major free trade agreements in the world with Japan being the world's third-largest economy The young labor force in Vietnam is in large numbers but weak in quality This poses no small challenge for Vietnam to take advantage of opportunities offered by CP-TPP This article will contribute to improve the quality of young workers so that Vietnam can take full advantage of the advantages and opportunities offered by CP-TPP

Tóm tắt: CP-TPP là một thỏa thuận thương mại tự do xuyên Thái Bình Dương

không có Mỹ tham gia Tuy vậy đây vẫn là một trong những thỏa thuận thương mại

tự do lớn trên thế giới với Nhật Bản là nền kinh tế thứ 3 thế giới tham gia Nguồn nhân lực trẻ tại Việt Nam đông đảo về số lượng nhưng yếu kém về mặt chất lượng Điều này đặt ra những thách thức không nhỏ đối với Việt Nam muốn tận dụng cơ hội do CP-TPP mang lại Bài viết này sẽ đóng góp những giải pháp nhằm nâng cao chất lượng lao động trẻ để Việt Nam có thể tận dụng tối đa những thuận lợi và cơ hội do CP-TPP đem lại

Keywords: CP-TPP, Vietnam, young labor force

Từ khóa: CP-TPP, Việt Nam, lực lượng lao động trẻ

1.Bản chất của CP-TPP so với TPP trước đây

Hiệp định Đối tác Xuyên Thái Bình Dương (TPP) là Hiệp định thương mại

tự do được đàm phán từ tháng 3/2010, bao gồm 12 nước thành viên là Hoa Kỳ, Canada, Mexico, Peru, Chile, New Zealand, Australia, Nhật Bản, Singapore, Brunei, Malaysia và Việt Nam TPP được chính thức ký ngày 4/2/2016 và được dự kiến sẽ có hiệu lực từ 2018 Tuy nhiên, đến tháng 1/2017, Hoa Kỳ tuyên bố rút khỏi TPP, khiến TPP không thể đáp ứng điều kiện có hiệu lực như dự kiến ban đầu Tháng 11/2017, 11 nước thành viên TPP ra Tuyên bố chung thống nhất đổi tên TPP thành Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ Xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) CPTPP được chính thức ký kết vào tháng 3/2018 bởi 11 nước thành viên còn lại của TPP (không bao gồm Hoa Kỳ) CPTPP sẽ có hiệu lực nếu ít nhất 6 nước hoặc một nửa số thành viên CPTPP phê chuẩn hiệp định này CPTPP giữ nguyên gần như toàn bộ các cam kết của TPP ngoại trừ (i) các cam kết của Hoa Kỳ hoặc với Hoa Kỳ; (ii) 22 điểm tạm hoãn (có Danh mục chi tiết) và (iii) một số sửa đổi trong các Thư song phương giữa các Bên của CPTPP [1]

Hiệp định CPTPP về cơ bản giữ nguyên nội dung của Hiệp định TPP nhưng cho phép các nước thành viên tạm hoãn một số ít các nghĩa vụ để bảo đảm sự cân bằng trong bối cảnh mới Cũng như TPP, CPTPP được coi là một hiệp định thương mại tự do (FTA) tiêu chuẩn cao, không chỉ đề cập tới các lĩnh vực truyền thống như cắt giảm thuế quan đối với hàng hóa, mở cửa thị trường dịch vụ, sở hữu trí tuệ, hàng rào kỹ thuật liên quan đến thương mại v.v mà còn xử lý những vấn đề mới, phi truyền thống như lao động, môi trường, mua sắm của Chính phủ, doanh nghiệp Nhà nước v.v.Ngoài ra, Hiệp định này đặt ra các yêu cầu và tiêu chuẩn cao về minh bạch hóa cũng như đưa ra cơ chế giải quyết tranh chấp có tính ràng buộc và chặt chẽ [2]

Để bảo đảm Hiệp định CPTPP nhanh chóng đi vào cuộc sống, đem lại lợi ích cho doanh nghiệp và người dân Việt Nam, Chính phủ sẽ chỉ đạo Bộ Công Thương

và các Bộ, ngành liên quan tiến hành tuyên truyền, phổ biến về nội dung và tác động của Hiệp định tới công chúng Thêm vào đó, Chính phủ cũng tiếp tục cho triển khai việc sửa đổi các văn bản quy phạm pháp luật cần thiết để thực thi các cam kết của Hiệp định CPTPP Ngoài ra, Chính phủ cam kết tiếp tục xây dựng một Chính phủ kiến tạo, đẩy mạnh tái cơ cấu nền kinh tế; quyết liệt đổi mới và sắp xếp lại

doanh nghiệp Nhà nước; đẩy mạnh cải cách và đơn giản hóa thủ tục hành chính; tạo

sự liên thông giữa các Bộ, ngành để nâng cao tính cạnh tranh của môi trường kinh doanh, thúc đẩy kết nối và hợp tác giữa các doanh nghiệp trong nước với các doanh nghiệp nước ngoài Với những giải pháp này, cùng với sự chủ động của doanh nghiệp và mỗi người dân trong việc tìm hiểu thông tin, chuẩn bị cho mình một tâm thế cạnh tranh khu vực và quốc tế, có tư duy sáng tạo, đổi mới và sự nhạy bén trong kinh doanh, có kế hoạch xây dựng năng lực, đặc biệt về thương hiệu hay uy tín và chất lượng để làm ăn quy mô và dài hạn trong tương lai, Chính phủ tin tưởng rằng Việt Nam sẽ tận dụng tốt các cơ hội mà Hiệp định CPTPP mang lại để tiếp tục phát triển vì sự nghiệp dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng và văn minh [2]

2.Cơ hội và thách thức của CP-TPP đối với lao động trẻ tại Việt Nam

Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) được ký kết bởi 11 quốc gia vừa qua bao trùm thị trường rộng lớn với 500 triệu dân, chiếm 13,5% nền kinh tế thế giới và 15% giá trị thương mại toàn cầu Hiệp định này cũng sẽ có tác động đến vấn đề chính sách lao động của các nước trong khối; chẳng hạn như: lao động trẻ em, xóa đói giảm nghèo bền vững, giairm thiểu khoảng cách về thu nhập, quyền lao động, thỏa ước tập thể, tuân thủ các quy định về vệ sinh an toàn lao động trong các công ước của ILO

Các bộ ngành chức năng, đặc biệt là Bộ Giáo dục và Đào tạo phải có chương trình đào tạo lại nguồn nhân lực để đáp ứng yêu cầu hội nhập Việc này phải bắt đầu

từ đội ngũ giảng viên đại học đến dạy nghề và thay đổi tư duy học gắn với hành Việt Nam thể tham khảo kinh nghiệm và chương trình đào tạo, giáo trình của các nước trong khối CPTPP, từ chắt lọc chọn những chương trình, phương pháp phù hợp với thực tiễn Việt Nam Bên cạnh đó, Việt Nam phải tiếp tục cải cách thủ tục hành chính, nâng cao chất lượng và hiệu quả bộ máy để đáp ứng yêu cầu hội nhập

TP HCM sẽ có cơ hội làm tốt việc này khi thực hiện cơ chế đặc thù được trả lương cao hơn thang bảng lương chung để tạo điều kiện và động lực thúc đẩy đối với

những tài năng trẻ Chuyên gia Nguyễn Hoàng Dũng nói: “Phải cải cách toàn diện trong quản trị về vi mô và vĩ mô đối với hệ thống doanh nghiệp Trong những năm qua, Chính phủ đã có những chính sách cải cách tạo điều kiện cho doanh nghiệp

phát triển Tuy nhiên, điều đó chưa đủ nếu chúng ta không có sự đột phát về nền hành chính, công cụ, thực thi những điều đã có Chúng ta phải tái đào tạo hệ thống công chức, viên chức liên quan việc phục vụ, kiến tạo để hệ thống doanh nghiệp thực sự phát triển mạnh” Hiệp định CPTTP sẽ mở ra nhiều cơ hội tốt cho các

doanh nghiệp và nguồn lao động trẻ Việt Nam Để tận dụng được cơ hội này thì cần thêm những cải cách mạnh mẽ cơ chế hành chính, tạo bước đột phá cho doanh nghiệp phát triển Đồng thời, doanh nghiệp và người lao động cũng phải có những bước chuyển mạnh mẽ về chất lượng và nâng cao năng lực cạnh tranh trong hội nhập [3]

Tất cả các thành phần của lực lượng lao động dự kiến sẽ được hưởng lợi, nhưng mức lợi ích đạt được sẽ cao hơn ở nhóm lao động trình độ cao thuộc tốp 60% nhóm phân bổ thu nhập cao nhất Những người ở các nhóm cao trong phân phối thu nhập được hưởng lợi nhiều hơn so với người nghèo, vì hiệp định tạo ra nhiều cơ hội kinh tế hơn cho những lao động có kỹ năng Điều này càng cho thấy tầm quan trọng của việc đầu tư vào nguồn vốn con người để tận dụng đầy đủ những lợi ích từ hiệp định.Ở Việt Nam, lực lượng lao động đại đa số là trẻ và thiếu kinh nghiệm, cũng như chưa được đào tạo bài bản để thực hiện những công việc đặc trưng cho thời đại mới (cách mạng công nghiệp 4.0) và bối cảnh kinh tế mới (Việt Nam gia nhập CP-TPP) Đây chính là nhóm được hưởng lợi ít nhất, thậm chí có thể bị tổn thương từ hiệp định CP-TPP Điều này đặt ra những thách thức không nhỏ đối với các nhà chức trách trong việc cân bằng lợi ích giữa các nhóm đối tượng người lao động hữu quan Sau đây sẽ phân tích những thách thức chính đối với nhóm lực lượng lao động trẻ của Việt Nam trước thềm hiệp định CP-TPP và những cơ hội cần phải tận dụng triệt để

Thách thức:

a) Hệ thống giáo dục đại học ở Việt Nam mang nặng tính hàn lâm, chú trọng vào dạy lý thuyết chứ không đào tạo kỹ năng khiến sinh viên ra trường khó cạnh tranh được với sinh viên đến từ các nước trong khu vực và trên thế giới

b) Các bạn trẻ, không như ở các nước phát triển, dường như không có lựa chọn thứ hai ngoài cánh của đại học Đây cũng là lỗi ở định kiến xã hội trọng bằng cấp và căn hóa đỗ đạt khoa bảng có từ lâu đời, không chỉ ở Việt Nam mà cả các

nước châu Á còn lại Ở các nước phương Tây đào tạo nghề sau khi tốt nghiệp THPT cũng là một lựa chọn không kém phần hấp dẫn dẫn đến sự cân bằng giữa lực lượng

“thầy” và lực lượng “thợ” trong xã hội

c) Tính quốc tế, ngay cả tính khu vực của lực lượng lao động trẻ Việt Nam chưa cao Trình độ giao tiếp bằng ngoại ngữ còn hạn chế (mức độ phổ cập tiếng Anh đối với những người trẻ là lực lượng lao động phổ thông còn rất thấp so với các nước trong khu vực), cũng như năng lực làm việc trong môi trường đa văn hóa còn thấp (tỉ lệ lao động trẻ Việt Nam được đi lao động nước ngoài còn thấp hơn nhiều so với các nước đang phát triển khác trong khu vực như Indonesia và Phillippines)

Cơ hội:

a) Lao động trẻ Việt Nam sẽ có cơ hội đi xuất khẩu lao động sang các nước trong hiệp định CP-TPP nâng cao năng lực và trình độ của mình, đặc biệt trong những lĩnh vực truyền thống mà lao động trẻ Việt Nam có thế mạnh, giúp đa dạng hóa thị trường xuất khẩu lao động, đa dạng hóa kỹ năng nghề nghiệp và sau khi kết thúc hợp đồng lao động có thể về cống hiến cho đất nước

b) Lao động trẻ Việt Nam sẽ có cơ hội được đào tạo nghề tốt hơn, vì nếu được đi xuất khẩu lao động sang các nước phát triển cao trong CP-TPP các bạn, không như ở Việt Nam, sẽ được các đối tác tuyển dụng đào tạo bài bản trước khi bắt đầu làm việc để đảm bảo năng suất và vệ sinh an toàn lao động theo quy định

c) Sau một thời gian làm việc và tích lũy kinh nghiệm tại nước ngoài, lao đông trẻ có nhiều cơ hội học hỏi nâng cao trình độ hơn (tham gia các khóa tập huấn

và đào tạo) so với trong nước và dần trở thành những lao động có kỹ năng và gia nhập phân khúc lao động trình độ cao, chiếm giữ những ví trí quản lý quan trọng (như quản đốc viên) trong các doanh nghiệp

3.Giải pháp nâng cao chất lượng lao động trẻ tận dụng cơ hội đến từ CP-TPP

Trong số nhóm giải pháp nâng cao chất lượng (trình độ) lực lượng lao động trẻ chúng ta phân biệt ra những giải pháp nhằm tận dụng cơ hội, thời cơ (nêu trên)

và những giải pháp nhằm đối phó, vượt qua với những thách thức đến (nêu trên) từ hiệp định CP-TPP

Giải pháp nhằm tận dụng cơ hội và thời cơ đến từ hiệp định CP-TPP:

a) Cần chuyên nghiệp hóa và đa dạng hóa các dịch vụ hỗ trợ và môi giới xuất khẩu lao động, tạo điều kiện tối đa cho những lao động trẻ ở Việt Nam chưa có công ăn việc làm, đặc biệt tại các vùng sâu vùng xã nơi cơ hội được đi xuất khẩu lao động còn hiếm hoi, được xuất ngoại nhằm tìm kiếm cơ hội việc làm để nuôi sống bản thân và phát triển nghề nghiệp Hàn Quốc và Nhật Bản, trước khi phát triển cũng là các cường quốc về xuất khẩu lao động sang các nước phương Tây để được học tập và làm việc trong môi trường lao động chuyên nghiệp và sau đó quay trở về góp phần xây dựng đất nước Thậm chí lao động trẻ Việt Nam còn có cơ hội đi xuất khẩu lao động tại chỗ, làm việc cho những công ty các nước thành viên hiệp định CP-TPP ngay tại quyê hương mình một khi thị trường Việt Nam cũng là thị trường mục tiêu và thị trường lao động của các nước bạn

b) Tạo điều kiện để quốc tế hóa thị trường giáo dục đào tạo phân khúc đào tạo nghề trong nước song song với việc các doanh nghiệp nước ngoài đến Việt Nam

mở cơ sở sản xuất kinh doanh Họ có thể thành lập những trường dạy nghề đào tạo theo tiêu chuẩn của họ và phục vụ mục đích tuyển dụng của họ, ví dụ như cao đẳng nghề Việt Nam Singapore tại Bình Dương Cần khuyến khích và hoan nghênh động thái này của các doanh nghiệp nước ngoài và tạo điều kiện tốt nhất có thể cho họ Điều này cũng phần nào giúp đẩy mạnh trình độ nghề nghiệp và năng suất của các lao động trẻ Việt Nam lên cao hơn nữa so với mặt bằng của khu vực và quốc tế

c) Khuyến khích các lao động trẻ về nước sau nhiều năm làm việc ở nước ngoài, sau khi đã trưởng thành trong môi trường làm việc hết sức chuyên nghiệp, sau khi đã hội tụ được những kỹ năng và năng lực nghề nghiệp trong lĩnh vực chuyên môn của mình Họ có thể trở thành những người thầy dẫn dắt và đào tạo những thế hệ lao động trẻ tiếp theo ngay tại quê hương mình Họ có thể trở thành giảng viên các trường đào tạo nghề như cao đẳng nghề Việt Nam Singapore tại Bình Dương hoặc cùng nhau lập nên những cơ sở đào tạo nghề khác cung cấp cho thị trường trong nước và thị trường xuất khẩu lao động những lao động có trình độ và

kỹ năng tương tự, góp phần quốc tế hóa lực lượng lao động Việt Nam ở phân khúc này

Giải pháp nhằm đối phó với những nguy cơ và vượt qua những thách thức đến từ hiệp định CP-TPP:

a) Tiếp tục đổi mới hệ thống giáo dục đại học Việt Nam, chú trọng đào tạo các kỹ năng nghề, đào tạo gắn liền với thực tiễn doanh nghiệp, chú trong nâng cao năng lực nghề nghiệp của giảng viên (không chỉ năng lực giảng dạy), tạo điều kiện

để giảng viên không chỉ có giảng chay mà cũng phải và bắt buộc phải tham gia thị trường lao động, ít nhất ở mức độ tư vấn doanh nghiệp, phối hợp tham gia các dự án thực tế và có đóng góp và hưởng lợi từ những đóng góp đó vào việc nâng cao giá trị cho các doanh nghiệp Nếu cần thiết, có thể mời các doanh nghiệp cử các thành phần nhân sự của mình tham giá quá trình đào tạo sinh viên tại các trường đại học Tạo mối liên kết gắn bó và thâm nhập sâu hơn giữa các cơ sở đào tạo đại học và các doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp đến từ các nước của hiệp định CP-TPP Chính họ sẽ có những lợi thế và ưu tiên nhất đinh so với các doanh nghiệp đến từ các quốc gia khác

b) Trong bối cảnh thừa thầy và thiếu thợ như ở Việt Nam hiện nay, khi mà sinh viên ra trường không kiếm được việc là phù hợp với chuyên ngành đào tạo và

có xu hướng quay lại học nghề với thời gian đào tạo ngắn hơn và mục đích đào tạo thiết thực hơn, cần phải đầu từ phát triển hệ thống giáo dục nghề nghiệp một cách chuyên nghiệp, quảng bá và nâng cao tính hấp dẫn của môi trường giáo dục này tới đông đảo các đối tượng đã và đang tốt nghiệp trung học phổ thông Thậm chí có thể tiến tới xây dựng hệ thống các trường trung học phổ thông nghề để các em sau khi tốt nghiệp phổ thông có thể đi làm ngay và song song đó tiếp tục nâng cao trình độ tại các trường như cao đẳng nghề Tạo môi trường cạnh tranh trực tiếp giữa khối các trường dạy nghề và các trường đại học truyền thống dựa trên những giá trị đầu ra thực tiến như: quá trình đào tạo ngắn hơn (do đó cơ hội tham gia thị trường lao động sớm hơn), tính thực tiễn của quá trình đào tạo cao hơn từ đó sau khi tốt nghiệp lực lượng lao động trẻ sẽ trực tiếp đóng góp cho xã hội những giá trị thiết thực và hưởng lợi từ những thành quả cống hiến của mình

c) Cần trau dồi khả năng ngoại ngữ cho các học viên trường nghề, ngoài những kỹ năng nghề nghiệp cần thiết, khiến ngoại ngữ trở thành một trong những công cụ đào tạo nghề Cần quốc tế hóa và định hướng cụ thể cho lao động trẻ tại

Việt Nam đạng được đào tạo tại các trường nghề hướng tới những thị trường xuất khẩu lao động cụ thể, với những yêu cầu về kỹ năng và năng lực cụ thể Hướng tới thị trường nào thì cũng nên cử chuyển gia đến từ thị trường đó tới Việt Nam đào tạo cho các đối tượng học viên nhằm gia tăng cơ hội tiếp cận sử dụng ngoại ngữ và kiến tạo môi trường học tập nghề đa văn hóa trong khuôn khổ hợp tác quốc tế giữa các trường nghề và gắn kết giáo dục nghề nghiệp với từng thị trường lao đông cụ thể, không chỉ trong mà còn ngoài nước trong khuôn khổ hiệp định CP-TPP Từ đó cơ hội thành công tại các thị trường xuất khẩu lao động tương lai của lực lượng lao động trẻ được đào tạo tại các trường nghề tại Việt Nam dần được cải thiện

Tài liệu tham khảo:

[1] http://www.trungtamwto.vn/chuyen-de/tpp

[2] https://vtc.vn/hiep-dinh-cptpp-la-gi-d385244.html

[3] https://vov.vn/kinh-te/tan-dung-loi-the-cua-hiep-dinh-cptpp-viet-nam-phai-lam-gi-737953.vov