Thế nhưng trong thời gian vừa qua, liên tiếp những tiêu cực liên quan đến chất lượng giáo dục và đặc biệt hơn là đạo đức nghề nghiệp của giáo viên xảy ra ngày càng gia tăng, đây là một v
Trang 1Đánh giá hiện trạng đạo đức nghề nghiệp của các giáo viên câp 3 tại Việt Nam Assessing Current State of Professional Ethics
of High School Teachers in Vietnam
TS Nguy ễn Hoàng Tiến,
Dr Nguyen Hoang Tien vietnameu@gmail.com
0708741048
Tóm t ắt: Trong bất cứ xã hội nào, người thầy luôn là một chuẩn mực đạo đức
để xã hội noi theo, là “ kiến trúc sư trí tuệ” là những người góp phần tạo ra một thế hệ tương lai của dân tộc Bác từng nói “ Có thầy giỏi thì rồi sẽ có phương pháp hay, do đó, sẽ có trò giỏi, còn thầy đã kém thì khó lấy gì bù đắp nổi”.Đồng
thời, Đạo đức nghề nghiệp luôn được xem là tài sản vô hình quý giá nhất, là yếu
tố hàng đầu của mỗi người Nó không chỉ đưa con người đạt đến sự tôn nghiêm
mà còn cảm hóa được người khác và làm biến đổi xã hội Thế nhưng trong thời gian vừa qua, liên tiếp những tiêu cực liên quan đến chất lượng giáo dục và đặc biệt hơn là đạo đức nghề nghiệp của giáo viên xảy ra ngày càng gia tăng, đây là một vấn đề thực sự cần suy ngẫm và chấn chỉnh lại
T ừ khóa: chuẩn mực đạo đức, đạo đức nghề nghiệp, chất lượng giáo dục, phẩm
chất đạo đức, lương tâm nghề nghiệp
Summary: In any society, the teacher is always a moral standard for society to
follow, the "intellectual architect" who contributes to creating a future generation
of the nation Ho Chi Minh once said, "If there is a good teacher, then there will
be good methods, so there will be good students, and if the poor teacher is difficult to make up for anything" At the same time, professional ethics is always considered as an asset, the most valuable image, the leading element of each person It not only takes people to achieve dignity but also senses others and transforms society But in the recent past, the continuous negative issues related
to the quality of education and especially the professional ethics of teachers have been increasing, this is a real problem to ponder and rectify
Keywords: ethical standards, professional ethics, quality of education, ethical
qualities, professional conscience
1 Tại sao đạo đức nghề nghiệp lại quan trọng đối với các giáo viên?
Đạo đức nghề nghiệp được con người nhìn nhận từ xa xưa và là chuẩn mực
để đánh giá nhân cách, là thước đo của sự thành công Trong cuộc sống hiện dại chuẩn mực này có phần bị sao nhãng Tuy nhiên với sự thành công của một con người yếu tố đầu tiên để được đánh giá là đạo đức nghề nghiệp
Đạo đức nghề nghiệp của đội ngũ nhà giáo có vai trò rất quan trọng, góp phần quyết định chất lượng, hiệu quả hoạt động sư phạm và nâng cao chất lượng giáo dục - đào tạo Các thầy, cô giáo phải thực sự là tấm gương sáng để mọi thế
Trang 2hệ học trò noi theo và để làm tròn sứ mệnh cao cả “trồng người”, mỗi nhà giáo phải luôn tu dưỡng phẩm chất đạo đức nghề nghiệp để xứng đáng với sự tôn vinh
và niềm tin yêu của xã hội Bên cạnh đó, Nhà nước cần có cơ chế, chính sách phù hợp để thu hút nguồn nhân lực có chất lượng cao vào ngành sư phạm
Đạo đức nghề nghiệp là phẩm chất cốt lõi quan trọng hàng đầu đối với nhà giáo, là nền tảng, động lực thôi thúc trách nhiệm, nhiệt huyết để mỗi nhà giáo phấn đấu hoàn thành sự nghiệp vẻ vang của mình, xứng danh với nghề cao quý mà xã hội tôn vinh Trong những năm vừa qua, nhìn chung đội ngũ nhà giáo cấp THPT và các cấp khác đã nhận thức rõ trách nhiệm của mình đối với sự nghiệp “trồng người”, thể hiện sự tâm huyết với nghề nghiệp; tận tuỵ với công việc trên tinh thần “Tất cả vì học sinh thân yêu”
Trong xã hội xã hội chủ nghĩa, đạo đức nghề nghiệp có vai trò xã hội to lớn Nó không chỉ là một nhánh đặc sắc của hệ thống đạo đức xã hội, mà còn là một cấp độ phát triển đạo đức tiêu biểu, một loại đạo đức đã được thực tiễn hoá
Chẳng hạn, trong quá trình xây dựng đạo đức mới xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay, mỗi nhà giáo cần xác định rằng sự yêu nghề, chân thành giữ chữ tín, làm việc hợp đạo lý, có hiệu quả, năng suất đó là những chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp
Trong cuộc đời của một con người, khoảng 1/2 thời gian là hoạt động nghề nghiệp (có người gần như suốt cuộc đời) Những thành công (và cả những thất bại) của đời người chủ yếu được bắt nguồn từ hoạt động nghề nghiệp Vinh quang và cay đắng, danh dự và tủi nhục trong cuộc đời ít nhiều đều liên quan đến vấn đề đạo đức nghề nghiệp của mỗi nhà giáo Những nhà giáo gương mẫu, say mê trong lao động nghề nghiệp, mô phạm về mặt đạo đức luôn được xã hội, cộng đồng tôn trọng và kính yêu Tựu trung lại, lương tâm, trách nhiệm, nghĩa
vụ, sự yêu – ghét, sự tốt – xấu, tính thiện - ác của mỗi người đều được thể hiện tập trung qua hoạt động nghề nghiệp
Nói đến đạo đức nghề nghiệp là phải nói tới lương tâm nghề nghiệp Lương tâm nghề nghiệp là ý thức trách nhiệm của mỗi nhà giáo đối với hành vi của mình trong hoạt động nghề nghiệp, là thái độ và cách ứng xử của người làm nghề trước lợi ích của người khác, của xã hội; là sự tự phán xử về các hoạt động, các hành vi nghề nghiệp của mình Lương tâm nghề nghiệp không phải là cảm xúc nhất thời, hời hợt mà là kết quả của một quá trình nhận thức sâu sắc thông qua hoạt động nghề nghiệp của một nhà giáo đối với nhu cầu, đòi hỏi của xã hội
và sự tồn tại, phát triển của nghề nghiệp
2. Thực trạng đạo đức nghề nghiệp của giáo viên THPT tại VN
Nhiều giáo viên ở cấp trung học phổ thông đã chăm chút giữ gìn lương tâm, danh dự; có tinh thần đoàn kết, thương yêu, giúp đỡ đồng nghiệp trong cuộc sống và trong công việc; có lòng nhân ái, bao dung, độ lượng, đối xử hòa nhã với học sinh, với đồng nghiệp Trong công tác chuyên môn, thực hiện công bằng trong giáo dục, đánh giá đúng thực chất năng lực của học sinh; thực hiện đúng điều lệ, quy chế giáo dục, chống tiêu cực và bệnh thành tích Trong công tác nghiên cứu, đã thể hiện tính tích cực, đi sâu khám phá cái mới, nắm chắc và vận
dụng sáng tạo các nguyên tắc, phương pháp dạy học, nghiên cứu khoa học vào quá trình dạy học, giáo dục, nhất là những yêu cầu mới của Chương trình cải
Trang 3cách giáo mà Bộ Giáo dục và Đào
Tuy nhiên, vẫn còn một số giáo viên thiếu tâm huyết với nghề, không tuân thủ những quy chuẩn của đạo đức nghề nghiệp, thậm chí vi phạm đạo đức nghề nghiệp, danh dự, lương tâm nhà giáo như nhận phong bì, chạy trường, chạy
điểm thi chuyển cấp, đại học, lạm thu tiền quỹ,… Trong công tác chuyên môn,
chưa thực sự công tâm, chưa đánh giá đúng thực chất kết quả học tập của học sinh; có trường hợp chưa thực sự tích cực giảng dạy, nghiên cứu, khám phá cái mới; còn có biểu hiện tiêu cực và bệnh thành tích trong giáo dục, làm giảm uy tín, niềm tin của học sinh và phụ huynh đối với đội ngũ nhà giáo
Những “tấm gương mờ” này không chỉ làm ảnh hưởng tới hình ảnh của người giáo viên mà còn tác động xấu tới thế giới quan của học sinh Nguy hại hơn cả là niềm tin của xã hội đối với ngành giáo dục nói chung, đội ngũ giáo viên nói riêng ít nhiều bị sứt mẻ Có thể nhận thấy, tình trạng vi phạm đạo đức nhà giáo được báo chí và dư luận phanh phui, chỉ trích trong thời gian qua bắt nguồn từ nhiều nguyên nhân Mặt trái của cơ chế thị trường với những yếu tố tiêu cực của nó đã xâm nhập, tác động tới nhận thức của một bộ phận giáo viên góp phần làm hình thành nên ở họ lối sống bàng quan, thực dụng Không ít người
đã không thể cưỡng lại được trước sức cám dỗ của vật chất Sự tha hóa về đạo đức trước sức hút của đồng tiền đã dẫn tới những hành động mù quáng như việc cướp tiệm vàng của thầy giáo Nguyễn Xuân Khôi – giáo viên trường THPT Quỳnh Lưu 4 mới đây là một minh chứng điển hình
Mặc dù đã được đào tạo về nghiệp vụ từ những ngày còn ngồi trên ghế giảng đường, nhiều sinh viên sư phạm sau khi ra trường tiếp nhận công tác còn
tỏ ra non yếu về nghiệp vụ sư phạm, thiếu hụt những kiến thức về tâm lý sư phạm Không phải ngẫu nhiên mà những vụ việc vi phạm đạo đức nhà giáo được phát hiện trong thời gian gần đây phần lớn “rơi” vào những giáo viên trẻ, thiếu kinh nghiệm công tác Sự bất lực về nghiệp vụ, thiếu phương pháp sư phạm đúng đắn trong khi áp lực công việc ngày càng lớn đã dẫn tới những hành vi bạo hành của một số giáo viên Hơn nữa, hiện nay, một số bậc phụ huynh vì quá bận rộn với công việc nên đã “khoán trắng” việc giáo dục con cái cho nhà trường Thiếu sự phối, kết hợp trong giáo dục giữa phụ huynh và giáo viên, hệ quả là phát sinh những biểu hiện lệch lạc trong đời sống tâm lý của học sinh Một
số giáo viên đã không kiềm chế được mình trước sự ngỗ ngược, chậm tiến của học trò Một nguyên nhân quan trọng khác dẫn tới tình trạng vi phạm đạo đức nhà giáo diễn ra trong thời gian qua là do các biện pháp phòng ngừa, ngăn chặn
từ xa chưa thực sự phát huy hiệu quả
Một số đơn vị trường học có giáo viên vi phạm, vì “bệnh thành tích”, sợ
mất các danh hiệu thi đua đã “đóng cửa bảo nhau” để xử lý “nội bộ” Đến khi sự việc bị vỡ lở, các phương tiện thông tin đại chúng vào cuộc, dư luận lên tiếng hoặc nhận được sự chỉ đạo trực tiếp từ cấp trên thì mới xử lý “mạnh tay” Mặt khác, bấy lâu nay nhiều người vẫn có thói quen nhìn vào những hành vi “bề nổi”
để đánh giá đạo đức giáo viên trong khi đó lại chưa quan tâm đúng mức tới những biểu hiện “bên trong” khác, mặc dù tác hại gây ra không phải là nhỏ Chẳng hạn, một cô giáo vì quá nóng giận vì học sinh không học thuộc bài dẫn tới đánh học sinh Khi phụ huynh phản ứng, báo chí lên tiếng phanh phui thì cô giáo này bị kỉ luật vì vi phạm đạo đức nhà giáo Trong khi đó, một giáo viên khác có sự thiên
Trang 4vị đối với những học sinh tham gia học thêm môn học do mình dạy, cho điểm cảm tính, thiếu công bằng… thì vẫn “yên vị” vì không có “bằng chứng” để xử
lý
Trong ngành giáo dục, có rất nhiều tấm gương sáng về đạo đức nhà giáo, những người đã dành trọn nhiệt huyết, công sức, trí tuệ cho sự nghiệp “trồng người” vẻ vang Nhất là đội ngũ giáo viên công tác công tác ở miền núi, vùng sâu, vùng xa đang không quản vất vả, gian nan miệt mài “gieo chữ” cho con em đồng bào vùng dân tộc thiểu số Họ đã và đang dành được sự kính trọng của toàn
xã hội, niềm tin yêu của các thế hệ học sinh
Những hiện tượng trên xuất phát từ những yếu kém trong trau rồi đạo đức của các trường sư phạm; công tác quản lý của các nhà trường; sự tu dưỡng, rèn luyện của mỗi cá nhân nhà giáo; sự tác động từ mặt trái của cơ chế thị trường và một số nhận thức, hành động sai lệch của bộ phận phụ huynh và học sinh… Vì thế, cần sớm có các giải pháp khắc phục có hiệu quả
3 Đạo đức nghề nghiệp và chất lượng giáo dục của các trường THPT tại
VN
Đạo đức nghề nghiệp là nền tảng trong nhân cách nhà giáo Chuẩn mực dạo đức nghề nghiệp của họ được duy trì thành nề nếp trong nhà trường thành tên hệ thống các khuôn phép, quy tắc đạo đức nhằm định hướng , điều chỉnh nhận thức ,đánh giá thái độ, hành vi của nhà giáo phù hợp với yêu cầu của nghề
dạy học Với nghề dạy học , người dạy muốn hoàn thành tốt nhiệm vụ phải luôn tinh thông về nghề nghiệp, tiêu biểu vè tri thức khoa học ,tư tưởng chính trị ,văn hóa, đạo đức, lối sống Như vậy,đạo đức nghề nhiệp cuẩ nhà giáo không phải là thành tố biệt lập mà co qun hệ mật thiết với các thành tố khác trong nhân cách của nhà giáo luôn gắn bó hứu cơ với năng lực , tài nghệ sư phạm của nhà giáo
Giáo dục đào tạo đóng vai trò quan trọng là nhân tố chìa khóa, là động lực thúc đẩy nền kinh tế phát triển Không chỉ ở Việt Nam mà ở hầu hết các quốc gia khác trên thế giới, các chính phủ đều coi giáo dục là quốc sách hàng đầu Vậy tại sao giáo dục đào tạo lại có tầm quan trọng đến chiến lược phát triển đất nước như vậy?
- Thứ nhất: Giáo dục đào tạo là điều kiện tiên quyết góp phần phát triển kinh tế
- Thứ hai: Giáo dục đào tạo góp phần ổn định chính trị xă hội
- Thứ ba: Và trên hết giáo dục đào tạo góp phần nâng cao chỉ số phát triển con người
Trong những thập kỷ qua, nền giáo dục Việt Nam ở cấp THPT có những bước phát triển, có những thành tựu đáng ghi nhận, góp phần quan trọng vào nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực cho công cuộc xây dựng, bảo vệ và đổi mới đất nước Nhưng đồng thời nền giáo dục đang ẩn chứa rất nhiều yếu kém, bất cập:
- Giáo dục-đào tạo còn nhiều hạn chế, yếu kém, bất cập chậm được khắc phục; chất lượng giáo dục còn thấp, quan tâm đến phát triển số lượng nhiều hơn chất lượng; so với yêu cầu phát triển của đất nước còn nhiều nội dung chưa đạt; chưa thực sự là quốc sách hàng đầu
Trang 5- Nội dung, chương trình, phương pháp giáo dục còn lạc hậu, chậm đổi mới, chậm hiện đại hóa, chưa gắn chặt với đời sống xã hội và lao động nghề nghiệp; chưa phát huy tính sáng tạo, năng lực thực hành của học sinh, sinh viên
- Chất lượng giáo dục có mặt bị buông lỏng, giảm sút, nhất là giáo dục đạo đức, lối sống; giáo dục mới quan tâm nhiều đến dạy “chữ”, còn dạy “người” và dạy “nghề” vẫn yếu kém; yếu về giáo dục tư tưởng, đạo đức, lối sống, lịch sử dân tộc, tư duy sáng tạo, kỹ năng thực hành, kỹ năng sống…
- Hệ thống giáo dục quốc dân không hợp lý, thiếu đồng bộ, chưa liên thông, mất cân đối
- Quản lý nhà nước trong giáo dục còn nhiều yếu kém, bất cập, chậm đổi mới, là nguyên nhân chủ yếu của nhiều nguyên nhân khác; cơ chế quản lý giáo dục chậm đổi mới, còn nhiều lúng túng, nhận thức rất khác nhau, nhất là trong điều kiện kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế; chưa theo kịp sự đổi mới trên các lĩnh vực khác của đất nước
- Đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục và giáo viên còn nhiều bất cập, đạo đức
và năng lực của một bộ phận còn thấp
- Chưa nhận thức đầy đủ, đúng đắn về công tác xã hội hóa giáo dục; định hướng liên kết với nước ngoài trong phát triển giáo dục còn nhiều lúng túng, chưa xác định rõ phương châm
- Tư duy giáo dục chậm đổi mới, chưa theo kịp yêu cầu đổi mới-phát triển đất nước trong bối cảnh phát triển kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế; khoa
học giáo dục chưa được quan tâm đúng mức, chất lượng nghiên cứu khoa học giáo dục còn nhiều bất cập
- Các cơ quan chức năng chậm cụ thể hóa những quan điểm của Đảng thành
cơ chế, chính sách của Nhà nước; thiếu nhạy bén trong công tác tham mưu, thiếu những quyết sách đồng bộ và hợp lý ở tầm vĩ mô (có khi chính sách được ban hành rồi nhưng chỉ đạo tổ chức thực hiện không đến nơi đến chốn, kém hiệu quả); một số chính sách về giáo dục còn chủ quan, duy ý chí, xa thực tế, thiếu sự đồng thuận của xã hội
Những vấn đề, những yếu kém và bất cập nêu trên của giáo dục bậc THPT không thể giải quyết khắc phục được căn bản chỉ bằng các giải pháp cục bộ, đơn
lẻ, bề mặt nhất thời, thiếu chiến lược và tầm nhìn dài hạn, thiếu tính đồng bộ và
hệ thống, chưa đạt tới chiều sâu bản chất của vấn đề
4. Giải pháp duy trì và nâng cao đạo đức nghề nghiệp cho giáo viên
THPT
nữa “nghề cao quý nhất trong những nghề cao quý, nghề sáng tạo nhất vì nó sáng tạo ra những con người sáng tạo” Chỉ có như vậy, mỗi nhà giáo mới thực sự yêu nghề, yêu người, hết lòng chăm lo, giáo dục học sinh Điều đó đòi hỏi mỗi nhà giáo phải tự bồi dưỡng, học hỏi nâng cao trình độ chuyên môn, năng lực sư phạm, đầu tư sức lực, trí tuệ cho từng bài giảng, tiết giảng; tích cực đấu tranh với những nhận thức lệch lạc về nghề dạy học, cùng những biểu hiện tiêu cực làm ảnh hưởng đến uy tín, phẩm giá, tư cách của nhà giáo; khắc phục khó khăn trong
cuộc sống để hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao
Trang 6giáo, các trường cần nghiên cứu, cụ thể hóa, rà soát, bổ sung tiêu chí đạo đức nghề nghiệp của nhà giáo cho phù hợp với điều kiện của mỗi trường Theo đó, nhà giáo phải thực sự tâm huyết với nghề, có ý thức giữ gìn danh dự, lương tâm nghề nghiệp; có tinh thần đoàn kết, thương yêu, giúp đỡ đồng nghiệp trong cuộc sống và trong công tác Mỗi nhà giáo cần có lòng nhân ái, bao dung, độ lượng; sẵn sàng giúp đỡ, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp chính đáng của học sinh, của đồng nghiệp; tận tuỵ với công việc; thực hiện đúng điều lệ, quy chế giáo dục, quy định của nhà trường Trong công tác chuyên môn, phải thực sự công bằng trong giảng dạy và giáo dục, đánh giá đúng thực chất năng lực học tập của học sinh; chống tiêu cực trong thi cử và bệnh thành tích trong giáo dục; thực hiện phê bình và tự phê bình thường xuyên, nghiêm túc
phong công tác cho đội ngũ nhà giáo Nâng cao năng lực toàn diện, kiến thức chuyên sâu theo lĩnh vực, môn học giảng dạy và kỹ năng, phương pháp sư phạm;
khả năng tư duy khoa học Coi trọng việc xây dựng phương pháp, tác phong công tác khoa học, mang tính kế hoạch, bài bản, sáng tạo và hiệu quả; có tính nguyên
tắc, sâu sát, cụ thể, tỷ mỷ, gương mẫu, nói đi đôi với làm; thực hành tiết kiệm, sống khiêm tốn, giản dị, trong sạch, chống xa hoa, lãng phí
Chí Minh trong các nhà trường Theo đó, mỗi nhà giáo phải xây dựng kế hoạch phấn đấu, đề ra nội dung, biện pháp cụ thể, phù hợp, làm cơ sở để điều chỉnh hành vi, xác định ý chí quyết tâm, nhất là trước những tác động, ảnh hưởng, chi phối đến tình cảm, lòng yêu nghề của đội ngũ nhà giáo
Các cấp quản lý cần quan tâm hơn nữa việc giúp đỡ, tạo mọi điều kiện để đội ngũ nhà giáo phấn đấu, rèn luyện; xây dựng nhiều điển hình tiên tiến, gương
“người tốt, việc tốt” trong rèn luyện phẩm chất đạo đức nghề nghiệp Tích cực đấu tranh với những biểu hiện tiêu cực, vi phạm đạo đức nghề nghiệp
Năm là, xây dựng và phát huy nhân tố tích cực của môi trường sư phạm,
có chính sách đãi ngộ thỏa đáng đối với đội ngũ nhà giáo Phối hợp giữa nhà trường với địa phương, hội phụ huynh, cha mẹ học sinh trong góp phần nâng cao đạo đức nghề nghiệp cho nhà giáo Cần sớm nghiên cứu, xây dựng các chính sách đãi ngộ nhà giáo như bồi dưỡng, sử dụng, phát huy sở trường của từng nhà giáo; cải thiện chế độ tiền lương, phụ cấp, chế độ khen thưởng, chính sách bảo hiểm xã hội… trên cơ sở đó mà phát huy phong trào thi đua chấp hành nghiêm các quy chế, quy định trong giáo dục, lối sống có kỷ cương, văn hóa giáo dục; tăng cường đoàn kết, yêu thương, giúp đỡ nhau cùng hoàn thành nhiệm vụ
5. Kết luận
Như xây nhà cần có bản vẽ, học sinh rèn luyện nhân cách cũng cần có một mẫu hình lý tưởng để hướng tới; mà một trong những hình mẫu lý tưởng đó chính là người thầy giáo - những con người “mô phạm” về nhân cách đạo đức, được xã hội tôn vinh làm “nghề cao quý nhất trong các nghề cao quý” Để thực hiện tốt sứ mệnh “trồng người” thiêng liêng, mỗi nhà giáo và cán bộ quản lí giáo dục cần ý thức rõ vai trò và trọng trách vinh quang, ra sức thi đua hoàn thành
xuất sắc nhiệm vụ, thấm nhuần lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong bức thư cuối cùng gửi cho ngành giáo dục tháng 10 năm 1968: “Dù khó khăn đến đâu
Trang 7cũng phải tiếp tục thi đua dạy tốt và học tốt”; nâng cao hơn nữa phẩm chất đạo đức nhà giáo trong giai đoạn hiện nay để xứng đáng với niềm tin và sự kỳ vọng của các cấp ủy Đảng, chính quyền và nhân dân
1 http://www.tapchicongsan.org.vn/Home/Van-hoa-xa-hoi/2017/48681/Nang-cao-dao-duc-nghe-nghiep-cua-nha-giao-trong-tinh-hinh.aspx
2
https://luanvanaz.com/thuc-trang-chat-luong-giao-duc-viet-nam-hien-nay.html
3
https://baomoi.com/chat-luong-giao-duc-la-le-song-con-cua-moi-nha-truong/c/23756799.epi
4 https://baomoi.com/nang-cao-chat-luong-hoat-dong-giao-duc-toan-dien-bac-trung-hoc/c/26698195.epi
5 http://etep.moet.gov.vn/tintuc/chitiet?Id=540