Nâng cao hiệu quả của các phương pháp phỏng vấn trong nghiên cứu kinh tế xã hội Improving Effectiveness of Interview Survey in Socio-Economic Research

Conference on “Designing Effective Structure of Survey Questionnaire in Scientific Research” 14 December 2018, Faculty of Natural Science, Tien Giang University Nâng cao hi ệu quả của c

Conference on “Designing Effective Structure of Survey Questionnaire

in Scientific Research”

14 December 2018, Faculty of Natural Science, Tien Giang University

Nâng cao hi ệu quả của các phương pháp phỏng vấn

trong nghiên c ứu kinh tế xã hội

Improving Effectiveness of Interview Survey

in Socio-Economic Research

Dr Nguyen Hoang Tien

Tóm t ắt: Phỏng vấn từ lâu đã được sử dụng như là một phương pháp thu thập dữ liệu hữu

ích trong nghiên cứu kinh tế xã hội Bên cạnh đó phương pháp này cũng được xem là phổ biến nhất và đem lại kết quả khá chính xác, có độ tin cậy cao Tuy nhiên điều này còn tùy thuộc và từng thể loại cụ thể của phương pháp phỏng vấn Vì rằng, có rất nhiều dạng khác nhau của phương pháp phỏng vấn và các nhà nghiên cứu luôn tìm kiếm những dạng mới thông qua kết hợp những dạng hiện hữu, kết hợp sử dụng công nghệ, hoặc sử dụng kết hợp

với những phương pháp khác để nâng cao hiệu quả của phương pháp này Bài viêt này sẽ hệ

thống hóa những phương pháp phỏng vấn đang được các nhà nghiên cứu áp dụng, đồng thời

chỉ ra những ưu điểm và nhược điểm của chúng Nâng cao hiệu quả của các phương pháp phỏng vấn được hiểu là phát huy những ưu điểm và khắc phục những nhược điểm để từ đó đảm bảo được chất lượng và độ tin cậy của các công trình nghiên cứu áp dụng phương pháp này Bài viết này sẽ trình bày các giải pháp nâng cao hiệu quả của việc sử dụng các phương pháp phỏng vấn trong nghiên cứu kinh tế xã hội

T ừ khóa: phỏng vấn, nghiên cứu kinh tế xã hội, nâng cao hiệu quả

Summary: Interviews have long been used as a useful data collection method in

socioeconomic research Besides, this method is also considered the most popular and gives quite accurate and reliable results However, this depends on the specific category of the interview method Because there are many different types of interview methods and researchers are always looking for new ones through a combination of existing ones, using technology, or using a combination of methods to improve the effectiveness of this method This paper will systematize the interview methods being applied by researchers, and point out their advantages and disadvantages Improving the effectiveness of interview methods is understood as promoting the advantages and overcoming the disadvantages, thereby ensuring the quality and reliability of research projects applying this method This article will present solutions to improve the effectiveness of the use of interview methods in socio-economic research

Key words: interviews, socio-economic research, improving efficiency

1 Dẫn nhập

Trong nghiên cứu khoa học về kinh tế xã hội hiện nay các kết quả nghiên cứu của các ngành đã và đang góp phần quan trọng vào việc xây dựng sự nghiệp đổi mới, xác lập cơ

sở khoa học cho việc hoạch định đường lối, chiến lược và chính sách của Đảng và Nhà nước, góp phần đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế cho đất nước Các công trình nghiên cứu của các nhà khoa học luôn hướng tới tìm hiểu, phân tích nhằm khám phá tình hình, thực trạng, nội dung hay bản chất của các vấn đề xã hội, tình hình kinh tế hay các quá trình xã hội diễn ra Để có được nhận thức tương đối chân thực về hiện trạng, xu hướng và các diễn biến trong xã hội thì cần thiết phải sử dụng các phương pháp nghiên cứu

khoa học đúng đắn Phỏng vấn từ lâu đã được sử dụng như là một phương pháp thu thập dữ

liệu hữu ích Bên cạnh đó phương pháp này cũng được xem là phổ biến nhất và đem lại kết

quả khá chính xác, có độ tin cậy cao Ngoài một số hạn chế nhất định, việc khắc phục nâng cao hiệu quả của các phương pháp phỏng vấn trong nghiên cứu kinh tế xã hội sẽ được trình bày trong bài viết này

2 Vai trò của phương pháp phỏng vấn trong nghiên cứu kinh tế xã hô ̣i

Phỏng vấn là một công cụ thu thập dữ liệu đã và đang được sử dụng phổ biến trong các nghiên cứu khoa học về kinh tế xã hội Theo định hướng này nhà nghiên cứu thường ngầm định rằng phỏng vấn là cách thức để khai thác thông tin về số liệu, kinh nghiệm, quan điểm, thái độ hay niềm tin của người được phỏng vấn Dữ liệu không chỉ có sẵn ở người được phỏng vấn mà chính thông qua quá trình trao đổi, tương tác trực tiếp, các thông tin và

dữ liệu mới sẽ nảy sinh Dữ liệu được tạo dựng trong quá trình phỏng vấn Đôi khi chính trong quá trình hỏi, đào sâu tư duy, còn phát hiện ra những hiện tượng và sự kiện mới về kinh tế- xã hội, nắm bắt được nhiều thông tin có giá trị hơn cả dự định ban đầu (Nguyễn Ngọc Mai, 2013)

Phương pháp phỏng vấn được áp dụng nhiều trong nghiên cứu kinh tế và xã hội hơn

là trong khoa học kỹ thuật và tự nhiên Phương pháp phỏng vấn giúp các nhà nghiên cứu tiếp cận các vấn đề kinh tế và xã hội, văn hóa và chính trị một cách trực tiếp hơn, giúp giải quyết câc vấn đề này một cách chính xác, nhanh chóng và hiệu quả hơn Khi đưa ra những câu hỏi trực tiếp đổi với các đối tượng nghiên cứu, các nhà nghiên cứu không chỉ tiếp cận được với những thông tin cần thiết mà còn có thể hỏi lại nếu chưa rõ, đưa ra thêm những câu hỏi phụ để làm rõ vấn đề cũng như câu hỏi nghiên cứu Ngoài ra, phương pháp phỏng vấn trực tiếp còn có thể giúp các nhà nghiên cứu thăm dò thái độ của đối tượng được phỏng vấn thông qua nét mặt cử chỉ, từ đó có thể điều chỉnh được các câu hỏi tiếp theo nếu cần Hơn thế nữa, phỏng vấn còn giúp các nhà nghiên cứu đào sâu thêm một số thông tin khác mà không thể thu thập được thông qua các công cụ nghiên cứu khác, điều này còn phụ thuộc và kinh nghiệm, thái độ và cách tiếp cận của các đối tượng phỏng vấn Do vậy trong nghiên cứu kinh tế xã hội, phương pháp phỏng vấn luôn được coi là phương pháp nghiên cứu định tính mang tính chủ đạo bổ sung cho các phương pháp định lượng khác như phát hành bảng câu hỏi nhằm phục vụ nghiên cứu trên diện rộng (Nguyễn Hoàng Tiến và Đinh Bá Hùng Anh, 2017)

Phỏng vấn được sử dụng như là một phương pháp thu thập dữ liệu hữu ích Tuy nhiên, có không ít nhà nghiên cứu chưa thực sự quan tâm đến việc tìm hiểu phương pháp thu thập dữ liệu này, được tiến hành dựa trên cơ sở lý thuyết nào, và có những cách tiếp cận nào Sở dĩ có thực tra ̣ng này là do phỏng vấn đã được sử dụng nhiều và trở nên quen thuộc đến mức mà họ cho rằng họ đã biết rõ về phỏng vấn, biết nó có thể giúp thu thập được loa ̣i

dữ liệu gì và phân tích dữ liệu đó ra làm sao (đánh giá tình hình kinh tế- xã hội trên thực tiễn

và những đánh giá, nhận xét, nguyên nhân và tồn tại) Với suy nghĩ đó, nhiều nhà nghiên

cứu có xu hướng coi phỏng vấn chỉ là công cụ thu thập những ý kiến hay quan điểm khách quan của những người được phỏng vấn về một vấn đề nghiên cứu cụ thể nào đó và phân tích

dữ liệu thu được bằng cách tóm tắt la ̣i hoặc trích dẫn lời nói của người được phỏng vấn Họ không xem xét đến tiến trình phỏng vấn diễn ra như thế nào để có được những ý kiến hay quan điểm đó Đề cập đến những vấn đề này và bắt đầu bằng việc xem xét phỏng vấn với tư cách là một công cu ̣ thu thập dữ liệu nghiên cứu với một cách tiếp cận khác đã được thực

hiện những năm gần đây Ví dụ như phương pháp phỏng vấn sâu và điều tra khảo sát đã được áp dụng sâu vào hai dự án nghiên cứu cụ thể tại Việt Nam Đó là hai dự án về: ảnh hưởng của lũ lụt đến đời sống của người nông dân tại một số vùng nông thôn Việt Nam và

những tác động về mặt kinh tế xã hội tại các địa phương có nạn nhân chất độc màu da cam trong chiến tranh Trong hai dự án này, các nhà nghiên cứu coi cuộc phỏng vấn như là một

hoạt động xã hội, họ có thể khai thác các yếu tổ điển hình của hội thoại để cho độc giả thấy được tính sinh động và tính trực tiếp của cuộc phỏng vấn so với việc các nhà nghiên cứu chỉ đơn thuần tóm tắt hoặc trích lại lời của người được phỏng vấn (Nguyễn Trọng Du, 2017)

3 Các da ̣ng phỏng vấn trong nghiên cứu kinh tế xã hô ̣i

Phỏng vấn là một trong số công cụ hữu hiệu trong nghiên cứu các vấn đề về kinh tế xã hội Có rất nhiều hình thức phỏng vấn đa dạng để có thể tiếp cận các vấn đề khác nhau trong kinh tế xã hội một cách linh hoạt và phù hợp Sau đây là một số thể loại thường thấy và thường được áp dụng thực hiện trong các công trình nghiên cứu về kinh tế, xã hội Sau đây cũng sẽ đề cập tới những ưu điểm và nhược điểm của các thể loại phỏng vấn này

a Phỏng vấn tiêu chuẩn hóa- không tiêu chuẩn hóa và bán tiêu chuẩn (Đinh Phi Hổ, 2018; Nguyễn Hoàng Tiến và Đinh Bá Hùng Anh, 2017):

+ Phỏng vấn tiêu chuẩn hóa: cuộc phỏng vấn diễn ra theo trình tự nhất định với cùng

một nội dung được vạch sẵn như nhau cho mọi người Người phỏng vấn tiến hành thu thập thông tin theo bảng hỏi đã được soạn sẵn từ trước Trình tự hỏi đáp phải được tuân thủ nghiêm ngặt thep trình tự của bảng hỏi người phỏng vấn không được tùy tiện thay đổi nội dung hay trình tự câu hỏi, không có quyền đưa thêm phương án bổ sung hay gợi ý câu trả lời bên ngoài bảng hỏi

*Ưu điểm: số liê ̣u thu thâ ̣p có thể so sánh trực tiếp với nhau Dễ tổng hợp với viê ̣c kiểm

đi ̣nh giả thuyết

*Nhược điểm: yêu cầu theo trình tự gò bó nên ít khi dùng để điều tra về tâm lý Mă ̣t

khác: đòi hỏi viê ̣c xây dựng các câu hỏi, sắp xếp trâ ̣t tự các câu hỏi, cũng như cách thức tiến

hành được quy đi ̣nh chă ̣t chẽ

+ Phỏng vấn không tiêu chuẩn hóa (phỏng vấn tự do): cuộc đối thoại tự do được tiến

hành theo chủ thể được vạch sẵn Người phỏng vấntùy theo tình huống cụ thể có thể tùy tiện

sử dụng câu hỏi không nhất thiết phải tuân theo trình tự nào, có thể đưa ra nhận xét của mình, trao đổi ý kiến qua lại nhằm thu được những thông tin mong muốn

*Ưu điểm: ta ̣o tâm lý thoải mái cho người điều tra và người được điều tra

*Nhược điểm: đòi hỏi người điều tra phải có trình độ học vấn cao, biết nói chuyê ̣n và

lái câu chuyê ̣n theo đúng phương hướng

+ Phỏng vấn bán tiêu chuẩn: mô ̣t số câu hỏi có tính chất quyết đi ̣nh được tiêu chuẩn

hóa, còn các câu hỏi khác có thể phát biểu tùy tình hình cụ thể

*Ưu điểm: người phỏng vấn có thể giải thích cho người được phỏng về mục đích cuộc

phỏng vấn, nội dung các câu hỏi…qua đó nâng cao được tinh thần sẵn sàng trả lời được

chính xác của người được phỏng vấn

 Chức năng của các câu hỏi kiểm tra có tác dụng tốt hơn

 Người phỏng vấn có khả năng ta ̣o thêm hàng loa ̣t những thông tin bổ sung quan trọng để đánh giá đối tượng khảo sát

*Nhược điểm:

 Trong mô ̣t thời gian nhất đi ̣nh, người phỏng vấn chỉ có thể phỏng vấn một số lượng

ha ̣n chế những người điều tra Khi số lượng người được phỏng vấn tăng lên, chi phí

sẽ tăng lên và thời gian sẽ bi ̣ kéo dài ra

 Để tiến hành phỏng vấn: những cán bộ phỏng vấn phải được đào ta ̣o và làm chủ được

kỹ thuâ ̣t phỏng vấn Do đó, chi phí để đào ta ̣o họ cũng khá tốn kém

 Trong những trường hợp, phỏng vấn thiếu khéo léo đã dẫn đến thái độ mâu thuẫn, không đồng tình của người được phỏng vấn Từ đó làm cho họ từ chối trả lời hoă ̣c

trả lời sai không chính xác

 Ngược la ̣i, cán bộ phỏng vấn có thể có những tác động gợi ý ma ̣nh mẽ làm cho người

trả lời bi ̣ chi phối không nói đúng được ý kiến của bản thân

 Xử lý thông tin phức ta ̣p, tốn kém

b Phỏng vấn thường và phỏng vấn sâu (Đinh Phi Hổ, 2018; Nguyễn Hoàng Tiến và Đinh Bá Hùng Anh, 2017):

+ Ph ỏng vấn thường: được thực hiê ̣n trên quy mô rộng và nhiều đối tượng trả lời

*Ưu điểm: Do quy mô phỏng vấn được mở rộng nhiều đối tượng nghiên cứu sẽ đượ

tiếp cận và do đó nâng cao tính khách quan của công trình nghiên cứu

*Nhược điểm: Cũng do quy mô phỏng vấn được mở rộng, điều này đỏi hỏi đầu tư

nhiều nguồn lực hơn cho quá trình nghiên cứu, chẳng hạn như công tác tuyển dụng đội ngũ phỏng vấn viên có kinh nghiệm là điều hết sức khó khan

+ Phỏng vấn sâu: là cuộc phỏng vấn lấy ý kiến chuyên gia hoă ̣c đi sâu tìm hiểu một

vấn đề kinh tế, xã hội hóc búa nào đó Yêu cầu đối với phỏng vấn sâu là phải có nhiều kinh nghiê ̣m, trình độ học vấn cao và am hiểu sâu sắc về lĩnh vực cần được nghiên cứu cũng như

trình độ điêu luyê ̣n và thành tha ̣o nghê ̣ thuâ ̣t phỏng vấn

*Ưu điểm: Cơ hội để đào sâu vào một chủ đề, đưa ra những câu hỏi phụ, những thắc

mắc càn tháo gỡ trong quá trình phỏng vấn, dễ thực hiện, ít tốn kém về nguồn lực

*Nhược điểm: Do phỏng vấn được tiến hành với một số đối tượng nhất định, tính

chủ quan của nghiên cứu sẽ cao và những ý kiến của những chuyên gia được phỏng vấn cần phải được đối chiếu lại trọng các nghiên cứu độc lập kèm theo

c Phỏng vấn cá nhân và phỏng vấn nhóm xã hội (Đinh Phi Hổ, 2018; Nguyễn Hoàng

Tiến và Đinh Bá Hùng Anh, 2017)

Trong đó phỏng vấn cá nhân được sử dụng phổ biến, còn phỏng vấn nhóm xã hội ít được sử dụng Nó là cuộc nói chuyện đã được kế hoạch hóa, trong đó nhà nghiên cứu muốn hướng tới khơi gợi sự tranh luận tập thể trong nhóm

*Ưu điểm của phỏng vấn cá nhân: phỏng vấn từng cá nhân một sẽ mang tính khách

quan cao hơn vì người được phỏng vấn sẽ trả lời một cách trung thực theo đúng những gì mình biết và không bị ảnh hưởng từ các các nhân được phỏng vấn khác như trong hình thức phỏng vấn nhóm (phỏng vấn xã hội)

*Nhược điểm của phỏng vấn cá nhân: hiệu ứng công hưởng (synergy effect) sự tương

tác giữa các cá nhân tham gia phỏng vấn nhóm đôi khi rất quan trọng Sự trao đổi qua lại giữa họ và với phỏng vấn viên sẽ gởi mở ra những vấn đề mới, khiến cho cuộc phỏng vấn trở nên sôi đọng và hấp dẫn hơn, do đó có được những kết quả tích cực khác ngoài mong đợi Phỏng vấn cá nhân không cho phép ta đạt được điều này

d Phỏng vấn qua điện thoại (Đinh Phi Hổ, 2018; Nguyễn Hoàng Tiến và Đinh Bá Hùng

Anh, 2017)

Loại phỏng vấn này được sử dụng trong các trường hợp cần thu nhâ ̣p nhanh ý kiến của nhiều người về một vấn đề xã hội nào đó đang được dư luâ ̣n quan tâm

*Ưu điểm: cắt giảm chi phí, vì chi phí gọi điện thoại thấp hơn rất nhiều so với chi

phí thiết kế một cuộc phỏng vấn giữa các bên

*Nhược điểm: đôi khi gặp phải trục trặc về mặt kỹ thuật, khó nắm bắt được tâm tư,

tình cảm và thái độ của người được phỏng vấn hơn so với hình thức phỏng vấn trực tiếp

4 Các yếu tố đảm bảo thành công trong phỏng vấn

Như đã nêu trên, phỏng vấn là một nghệ thuật, chất lượng và kết quả đem lại của cuộc phỏng vấn phụ thuộc không chỉ vào khâu chuẩn bị, lựa chọn đối tượng được phỏng vấn một cách phù hợp mà còn phụ thuộc vào chính kinh nghiệm và thái độ của người phỏng vấn

Do vậy sau đây sẽ trình bày và phân tích một số yếu tố để đảm bảo cuộc phỏng vấn được tiến hành và kết thúc thành công

Th ứ nhất, nghê ̣ thuâ ̣t đă ̣t câu hỏi “ta ̣i sao” Thực tế ở bất kì cuộc phỏng vấn nào nếu

nhà nghiên cứu chỉ lắng nghe thụ động thì câu trả lời của người đượcphỏng vấn rất dễ lan man Để khắc phu ̣c tình tra ̣ng trên cần đảm bảo các yêu cầu (Võ Hải Thủy, 2018):

 Các khía ca ̣nh được đưa ra để hỏi phải được sắp xếp một cách trâ ̣t tự, rõ ràng, chính

xác

 Nô ̣i dung câu hỏi phải cụ thể, hiểu theo một nghĩa, tránh những câu hỏi mâ ̣p mờ

 Đă ̣t các câu hỏi phải vô tư tế nhi ̣, tránh dẫn dắt người trả lời theo ý muốn chủ quan

của mình Chỉ nên hỏi từng câu hỏi một và phải luôn chú ý đến những manh mối đã được nói ra hay bi ̣ che dấu

Th ứ hai, nghê ̣ thuâ ̣t lắng nghe Đây là một nghê ̣ thuâ ̣t, nó phải được rèn luyê ̣n và

phát triển qua thực tiễn Viê ̣c lắng nghe một cách chủ động và sáng ta ̣o đòi hỏi phải có sự

nha ̣y cảm cao trong tư duy, kết hợp giữa trực giác và cảm giác một cách chính xác Khi lắng nghe cần chú ý mấy điểm sau (Võ Hải Thủy, 2018):

 Chủ động thể hiê ̣n sự đồng cảm với người nói, tỏ ra chăm chú, biểu thi ̣ khả năng có

thể thấu hiểu được những ý nghĩ và hành động của người nói

 Phải biết suy luâ ̣n, chắt lọc và tìm hiểu những chỉ bảo về những gì người nói còn băn khoăn, lo lắng hoă ̣c những gì mà người nói đã tin tưởng và khẳng đi ̣nh

 Người phỏng vấn phải hiểu được ý nghĩa của từng chi tiết khi người trả lời do dự, im

lă ̣ng hay có những biểu hiê ̣n khác nhau khi trả lời một câu hỏi nào đó

 Phải biết cách khơi gợi, khích lê ̣ người trả lời nói thâ ̣t, nói hết ra những điều sâu kín

mà thông thường người ta không muốn bộc lộ ra

Th ứ ba, phỏng vấn là một quá trình điều tra sáng ta ̣o, luôn luôn đòi hỏi phải tiên

hành như một quá trình linh hoa ̣t, sáng ta ̣o Muốn cho cuộc phỏng vấn thu được kết quả tốt

thì trong mọi tình huống của phỏng vấn luôn đòi hỏi sự sáng ta ̣o Một cuộc phỏng vấn tốt là

mô ̣t cuô ̣c phỏng vấn không khiên cưỡng, nó như là một cuộc ta ̣o đàm, một cuộc trò chuyê ̣n nhưng la ̣i thu được hiê ̣u quả cao

5 Nâng cao hiê ̣u quả của phương pháp phỏng vấn trong nghiên cứu kinh tế xã hô ̣i

Bên cạch những ưu điểm của phương pháp phỏng vấn xuất phát từ việc: phỏng vấn

là phương pháp nghiên cứu định tính cơ bản Do người phỏng vấn và đối tượng khảo sát tiếp xúc trực tiếp với nhau nên phương pháp phỏng vấn cho phép thu thập được những thông tin

về thực tại cũng như các thông tin về thái độ, suy nghĩ, tâm tư, tình cảm của đối tượng Bằng phương pháp phỏng vấn, các thông tin thu được có chất lượng cao, tính chân thực và độ tin cậy của thông tin có thể kiểm nghiệm được trong quá trình phỏng vấn Tuy nhiên, phương pháp phỏng vấn nhìn chung còn có những nhược điểm cần phải được khắc phục sau đây Đòi hỏi người đi phỏng vấn phải là chuyên gia có trình độ cao, có kỹ năng xử lý các tình huống, am hiểu lĩnh vực nghiên cứu, biết cách tiếp cận các đối tượng phỏng vấn đa dạng một cách linh hoạt và mềm dẻo Một mặt, do hạn chế về các nguồn lực trong nghiên cứu, phương pháp phỏng vấn khó được triển khai trên quy mô lớn và việc tiếp cận đối tượng phỏng vấn là tương đối khó Do đó để nâng cao hiệu quả của phương pháp phỏng vấn trong kinh tế xã hội thì các nhà nghiên cứu cần quan tâm đến những vấn đề sau (Nguyễn Hoàng Tiến và Đinh Bá Hùng Anh, 2017):

 Khi thực hiện mỗi cuộc phỏng vấn nên đi theo vấn đề chứ không nên máy móc hỏi tất cả các câu hỏi với đối tượng được nghiên cứu Cách đặt câu hỏi cũng đòi hỏi trình độ kỹ thuật nhất định Để cho đối tượng tự do thể hiện quan điểm, người hỏi không nên ngắt lời trừ phi người được phỏng vấn đề cập đến những thông tin quá xa mục tiêu nghiên cứu

 Cần sắp xếp nhiều câu hỏi mở để người trả lời được trình bày nhiều nhất và thoải mái nhất

 Thái độ li ̣ch sự, kiềm chế các cảm xúc cá nhân Nếu người trả lời dông dài la ̣c đề

cần nhẫn na ̣i dẫn dắt ho ̣ về vấn đề chính

 Câu hỏi không được ngâ ̣p ngừng hoă ̣c hỏi kiểu gợi ý, mớm lời Tuy nhiên khi gặp vấn đề nhạy cảm khiến người trả lời lo ngại thì người phỏng vấn không nên

quá nóng vội thu thập thông tin, mà cần kiên nhẫn chờ đợi thời cơ, hoặc có thể

mở rộng chủ đề phỏng vấn sang hướng khác

 Phỏng vấn cần đi ̣a điểm thích hợp, thời thượng vừa phải, thời điểm thích hợp, đề cao lợi ích của người được phỏng vấn, giữ bí mâ ̣t thông tin của họ, đảm bảo tính trung lâ ̣p và khách quan Ghi chép đi ̣a điểm, thời gian, thông tin liên quan đến người được phỏng vấn

 Số lượng câu hỏi không nên nhiều mà nên giới hạn câu hỏi với từng đối tượng

cụ thể Có thể sử dụng câu hỏi chéo để kiểm tra độ chính xác của thông tin

 Người phỏng vấn cần lấy được lòng tin từ người được phỏng vấn, phải tạo ra được sự đồng cảm, thâm nhập được vào cộng đồng đối tượng nghiên cứu Người nghiên cứu cũng phải tỏ ra khờ khạo về vấn đề đang nghiên cứu vì điều này giúp cho người được phỏng vấn trả lời thoải mái bộc bạch mà không cần giấy giếm thông tin

6 Kết luận

Bài viết này trình bày chi tiết về thực chất, phân loa ̣i, và đánh giá ưu điểm, nhược điểm cụ thể của phương pháp phỏng vấn Nhờ vậy bài viết này giúp người đọc có cái nhìn đầy đủ khách quan hơn về phương pháp quan trọng này trong quá trình nghiên cứu về các vấn đề kinh tế xã hội Tình hình kinh tế xã hội hiện nay luôn có những thay đổi liên tục vì vậy việc áp dụng phương pháp phỏng vấn cũng cần linh hoạt theo để có thể khai thác những thông tin cần thiết cho vấn đề kinh tế xã hội được nghiên cứu Hy vọng với những đóng góp nâng cao hiệu quả của phương pháp phỏng vấn, việc khai thác thông tin sẽ dễ dàng hơn cho người phỏng vấn, nâng cao chất lượng của các công trình nghiên cứu thực hiện bằng phương pháp này

Tài li ệu tham khảo:

Đinh Phi Hổ (2018) Phương pháp nghiên cứu kinh tế và viết luận văn thạc sĩ Nhà xuất bản Kinh tế, TP Hồ Chí Minh

Nguyễn Hoàng Tiến, Đinh Bá Hùng Anh (2017) Phương pháp nghiên cứu trong kinh tế và

xã hội Hướng dẫn viết luận văn Nhà xuất bản Kinh tế, TP Hồ Chí Minh

Nguyễn Ngọc Mai (2013) Phương pháp phỏng vấn sâu trong nghiên cứu nhân học, Nghiên

c ứu tôn giáo, số 10 (124)

Nguyễn Trọng Du (2017) Phỏng vấn với vai trò là một hoạt động xã hội: cách tiếp cận mới trong nghiên cứu ngôn ngữ học ứng dụng Ta ̣p chí nghiên cứu nước ngoài, tâ ̣p 33, số

4 (2017) 36-44

Võ Hải Thủy (2018) Phương pháp thu thập dữ liệu sơ cấp trong nghiên cứu các hiện tượng kinh tế xã hội [http://imgs.khuyenmai.zing.vn/files/tailieu/kinh-doanh-marketing/internet-marketing/khaosatthi_truong_2142.pdf] truy cập ngày 15 tháng 9 năm 2018