Phân tích quan điểm của chủ nghĩa mác – leenin về dân tộc và giải quyết vấn đề dân tộc trong cách mạng XHCN liên hệ thực tiễn việt nam

Trong đó mối quan hệ cơ bản đã xuất hiện từ lâu, luôn là một vấn đề phức tạp của nhân loại và có tác động mạnh mẽ và trực tiếp tới con người nói riêng và của toàn xã hội nói chung chính

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN

-*** -BÀI TẬP LỚN MÔN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI KHOA HỌC

ĐỀ TÀI: Phân tích quan điểm của Chủ nghĩa Mác – Leenin về dân tộc và giải quyết vấn đề dân tộc trong cách mạng XHCN Liên hệ thực tiễn Việt Nam

…

Họ và tên SV: Đoàn Mỹ Đức Lớp tín chỉ: CNXHKH_24

Mã SV: 11217793

GVHD: TS NGUYỄN VĂN HẬU

HÀ NỘI, NĂM 2020

MỤC LỤC

I ĐẶT VẤN ĐỀ 3

II NỘI DUNG 4

1 Quan điểm của Chủ nghĩa Mác- Lênin về dân tộc và giải quyết vấn đề dân tộc trong cách mạng XHCN 4

1.1 Một số vấn đề chung về dân tộc 4

a Sự hình thành dân tộc 4

b Khái niệm và đặc trưng cơ bản dân tộc 5

1.2 Chủ nghĩa Mác- Lênin về vấn đề dân tộc và giải quyết vấn đề dân tộc trong cách mạng XHCN 6

a Hai xu hướng khách quan cùa sự phát triển quan hệ dân tộc 6

b Cương lĩnh dân tộc của chủ nghĩa Mác- Lênin 8

2 Thực tiễn vấn đề dân tộc ở Việt Nam hiện nay 9

2.1 Đặc điểm dân tộc ở Việt Nam 10

2.2 Quan điểm và chính sách của Đảng, Nhà nước Việt Nam về vấn đề dân tộc hiện nay 11

III KẾT LUẬN 12

IV TÀI LIỆU THAM KHẢO 13

I ĐẶT VẤN ĐỀ

Mối quan hệ giữa người với người trong xã hội từ trước đến nay vốn

đã vô cùng đa dạng Trong đó mối quan hệ cơ bản đã xuất hiện từ lâu, luôn

là một vấn đề phức tạp của nhân loại và có tác động mạnh mẽ và trực tiếp tới con người nói riêng và của toàn xã hội nói chung chính là mối quan hệ giữa các dân tộc Bởi vì lẽ thế mà việc nghiên cứu về vấn đề dân tộc chưa bao giờ

là hết cấp thiết

Lịch sử nhân loại đã ghi nhận rất nhiều những nghiên cứu của các nhà chính trị gia, Triết gia…về vấn đề dân tộc mà tiêu biểu là nghiên cứu của chủ nghĩa Mác- Lênin và chủ tịch Hồ Chí Minh với lối nghiên cứu vô cùng

cụ thể, logic, có hệ thống, mang tính khoa học cao và được ứng dụng vào việc xây dựng xã hội XHCN Tầm quan trọng về sự nhận thức rõ ràng về vấn đề dân tộc đã được chứng minh qua thực tiễn cách mạng Việt Nam với những bài học đắt giá và tổn thất nặng nề, qua đó chúng ta thấy được rằng dù

là khi nào, ở đâu thì vẫn luôn phải coi trọng vấn đề dân tộc một cách đúng đắn, đồng thời vận dụng nó một cách linh hoạt để tận dụng những lợi ích mà

nó đem lại

Đặc biệt trong tình hình hiện nay của nước ta- một nước đang ở trong giai đoạn của thời kì quá độ lên chủ nghĩa xã hội thì việc vận dụng những bài học bổ ích mà vấn đề dân tộc mang lại trong bối cảnh nền kinh tế phát triển mạnh mẽ theo hướng thị trường và hội nhập quốc tế chắc chắn sẽ giúp nước ta nhiều cơ hội để phát triển lớn mạnh, gặt hái được những thành tựu to lớn Tuy nhiên, bên cạnh những cái lợi thì việc này cũng kéo theo đầy rẫy những thách thức ví dụ như sự lăm le tìm cách phá hoại của các thế lực thù địch bên ngoài

Chính vì điều đó mà việc nắm rõ những quan điểm về vấn đề dân tộc

cả trong quá khứ lẫn hiện tại có ý nghĩa cực kỳ quan trọng trong việc bảo về nền độc lập, dân chủ, tự do của nước Việt Nam ta

II NỘI DUNG

1 Quan điểm của Chủ nghĩa Mác- Lênin về dân tộc và giải quyết vấn đề dân tộc trong cách mạng XHCN

2.1 Một số vấn đề chung về dân tộc

a Sự hình thành dân tộc

Dân tộc là sản phẩm của quá trình phát triển lâu dài của loài người Ở phương Tây, dân tộc xuất hiện khi phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa được xác lập thay thế phương thức sản xuất phong kiến Ở phương Đông, dân tộc được hình thành trên cơ sở một nền văn hoá, một tâm lý dân tộc đã phát triển tương đối chín muồi và một cộng đồng kinh tế tuy đã đạt tới một mức độ nhất định nhưng nhìn chung còn kém phát triển cà ở trạng thái phân tán

b Khái niệm và đặc trưng cơ bản dân tộc

Khái niệm dân tộc được hiểu với nhiều ý nghĩa khác nhau, tuy nhiên trong đó có hai nghĩa thường được hiểu phổ biến nhất:

- Theo nghĩa rộng: Dân tộc là tập hợp cộng đồng người ổn định làm thành nhân dân một nước, có lãnh thổ riêng, nền kinh tế thống nhất, có ngôn ngữ chung

và có ý thức về sự thống nhất của mình, gắn bó với nhai bởi quyền lợi chính trị, kinh tế, truyền thống văn hoá và truyền thống đấu tranh chung trong suốt quá trình lịch sử lâu dài dựng nước và dựng nước Với nghĩa như trên, khái niệm dân tộc mang những đặc trưng cơ bản sau:

+ Có chung một vùng lãnh thổ ổn định

+ Có chung một phương thức sinh hoạt kinh tế

+ Có chung một ngôn ngữ làm công cụ giao tiếp

+ Có chung một nền văn hoá và tâm lý

+ Có chung một nhà nước (nhà nước dân tộc)

Các đặc trưng cơ bản nói trên gắn bó chặt chẽ với nhau trong một chỉnh thể, đồng thời mỗi đặc trưng có một vị trí xác định Các đặc trưng ấy

có quan hệ nhân quả, tác động qua lại, kết hợp với nhau một cách chặt chẽ

và độc đáo trong lịch sử hình thành và phát triển của dân tộc, tạo nên tính ổn định, bền vững của cộng đồng dân tộc Tinh thần đoàn kết và sự gắn bó đồng lòng của dân tộc Việt Nam là một minh chứng rõ ràng cho sự tác động về mối quan hệ của các đặc trưng nêu trên

- Theo nghĩa hẹp: Dân tộc là khái niệm dùng để chỉ một cộng đồng tộc người được hình thành trong lịch sử, có mối liên hệ chặt chẽ và bền vững, có chung

ý thức tự giác tộc người, ngôn ngữ và văn hoá Cộng đồng này xuất hiện sau

bộ lạc, bộ tộc và nhờ đó được kế thừa và phát triển cao hơn những nhân tố tộc người của cộng động đó Với nghĩa này, dân tộc là một bộ phận hay thành phần của quốc gia Ví dụ gần gũi nhất là nước Việt Nam ta- một quốc gia với 54 dân tộc, tức là 54 cộng đồng tộc người Tương tự, dân tộc được hiểu theo nghĩa hẹp cũng có một số những đặc trưng cơ bản sau:

+ Cộng đồng về ngôn ngữ (bao gồm ngôn ngữ nói, ngôn ngữ viết, hoặc chỉ riêng ngôn ngữ nói: đây là tiêu chí cơ bản để phân biệt các tộc người với nhau

+ Cộng đồng về văn hoá: bao gồm văn hoá vật thể và văn hoá phi vật thể, phản ánh truyền thống, lối sống, phong tục, tập quán, tín ngưỡng, tôn giáo của tộc người đó

+ Ý thức tự giác tộc người: đây là tiêu chí quan trọng nhất để phân định một tộc người và có vị trí quyết định đối với sự tồn tại và phát triền của mỗi tộc người

Ba đặc trưng trên góp phần tạo nên sự ổn định trong mỗi tộc người trong quá trình phát triển Đây cũng là căn cứ để xem xét và phân định các tộc người ở Việt Nam hiện nay

Tóm lại, ta có thể khẳng định rằng vấn đề dân tộc là một phạm trù rất rộng và được định nghĩa dựa trên nhiều tiêu chí khác nhau nhưng chung quy lại, dựa vào hai định nghĩa được sử dụng phổ biến đã nêu ở trên thì dù được hiểu theo cách nào thì giữa những khái niệm luôn có sự gắn bó mật thiết với nhau, không tách rời nhau

2.2 Chủ nghĩa Mác- Lênin về vấn đề dân tộc và giải quyết vấn đề dân tộc trong cách mạng XHCN

a Hai xu hướng khách quan cùa sự phát triển quan hệ dân tộc

Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác- Lênin, dân tộc là quá trình phát triển lâu dài của xã hội loài người, trải qua các hình thức cộng đồng từ thấp lên cao, bao gồm: thị tộc, bộ lạc, bộ tộc, dân tộc Và nguyên nhân quyết định dẫn đến sự biến đổi của cộng đồng dân tộc chính là sự biến đổi của phương thức sản xuất Ví dụ như chủ nghĩa tư bản ra đời trên cơ sở của sự phát triển sản xuất và trao đổi hàng hoá đã làm cho các bộ tộc gắn bó với nhau Nền kinh tế tự cấp, tự túc bị xoá bỏ, thị trường có tính chất địa phương nhỏ hẹp, khép kín được mở rộng thành thị trường dân tộc

Nghiên cứu sâu hơn về vấn đề dân tộc, V.I Lênin đã phát hiện ra hai

xu hướng khách quan trong sự phát triển quan hệ dân tộc

+ Xu hướng thứ nhất: Do sự thức tỉnh của ý thức dân tộc về quyền sống, các dân tộc đấu tranh chống áp bức dân tộc để thành lập các quốc gia dân tộc độc lập Trong thời kỳ tư bản chủ nghĩa, ở các quốc gia gồm nhiều cộng đồng dân cư có nguồn gốc tộc người khác nhau Khi mà các tộc người

đó có sự trưởng thành về ý thức dân tộc, ý thức về quyền sống của mình, các cộng đồng dân cư đó muốn tách ra thành lập các dân tộc độc lập Vì họ hiểu rằng, chỉ trong cộng đồng độc lập, họ mới có quyền quyết định vận mệnh của mình mà quyền cao nhất là quyền tự do lựa chọn chế độ chính trị và con đường phát triển Trong thực tế, xu hướng này đã biểu hiện thành phong trào đấu tranh chống áp bức dân tộc, thành lập các quốc gia dân tộc độc lập Xu hướng này nổi lên trong giai đoạn đầu của chủ nghĩa tư bản và vẫn còn tác động trong giai đoạn đế quốc chủ nghĩa

+ Xu hướng thứ hai: các dân tộc trong cùng quốc gia, thậm chí các dân tộc ở nhiều quốc gia muốn liên hiệp lại với nhau Xu hướng này phát huy tác động trong giai đoạn đế quốc chủ nghĩa Chính sự phát triển của lực lượng sản xuất, của khoa học và công nghệ, của giao lưu kinh tế và văn hóa trong xã hội tư bản đã xuất hiện nhu cầu xóa bỏ hàng rào ngăn cách giữa các dân tộc, tạo nên mối liên hệ quốc gia và quốc tế rộng lớn giữa các dân tộc,

thúc đẩy các dân tộc xích lại gần nhau vì lợi ích chung (Sự hình thành của Liên minh châu Âu, của khối ASEAN…)

Hai xu hướng này vận động trong điều kiện của chủ nghĩa đế quốc gặp nhiều trở ngại Bởi vì, nguyện vọng của các dân tộc được sống độc lập,

tự do bị chính sách xâm lược của chủ nghĩa đế quốc xoá bỏ Chính sách xâm lược của chủ nghĩa đế quốc đã biến hầu hết các dân tộc nhỏ bé hoặc còn ở trình độ lạc hậu thành thuộc địa và phụ thuộc của nó Xu hướng các dân tộc xích lại gần nhau trên cơ sở tự nguyện và bình đẳng bị chủ nghĩa đế quốc phủ nhận Thay vào đó họ áp đặt lập ra những khối liên hiệp nhằm duy trì áp bức, bóc lột đối với các dân tộc khác, trên cơ sở cưỡng bức và bất bình đẳng

Vì vậy, chủ nghĩa Mác-Lênin cho rằng, chỉ trong điều kiện của chủ nghĩa xã hội, khi chế độ người bóc lột người bị xoá bỏ thì tình trạng dân tộc này áp bức, đô hộ các dân tộc khác mới bị xoá bỏ và chỉ khi đó hai xu hướng khách quan của sự phát triển dân tộc mới có điều kiện để thể hiện đầy đủ Quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội là sự quá độ lên một xã hội thực sự tự do, bình đẳng, đoàn kết hữu nghị giữa người và người trên toàn thế giới Hai xu hướng khách quan của phong trào dân tộc do V.I Lênin phát hiện đang phát huy tác dụng trong thời đại ngày nay với những biểu hiện rất phong phú và đa dạng

b Cương lĩnh dân tộc của chủ nghĩa Mác- Lênin

Dựa trên quan điểm của chủ nghĩa Mác về mối quan hệ giữa dân tộc và giai cấp; kết hợp phân tích hai xu hướng khách quan trong sự phát triển dân tộc; dựa vào kinh nghiệm của phong trào cách mạng thế giới và thực tiễn cách mạng Nga về việc giải quyết vấn đề dân tộc cụ thể là giải quyết vấn đề dân tộc trong Cách mạng XHCN diễn ra vào những năm đầu thế kỷ XX, V.I Lênin đã khái quát vấn đề dân tộc trong “Cương lĩnh dân tộc” Cụ thể:

- Các dân tộc hoàn toàn bình đẳng: Dù đó là dân tộc lớn hay dân tộc nhỏ, có trình độ phát triển cao hay thấp thì đây vẫn luôn là quyền thiêng liêng của mỗi dân tộc Giữa các dân tộc luôn có lợi ích bình đẳng về các mặt như kinh tế, chính trị, văn hoá; đều có nghĩa vụ và quyền lợi ngang nhau không có dân tộc nào được giữ đặc quyền, đặc lợi

Tuy nhiên để quyền bình đẳng được thực thi, trước hết ta cần phải xoá bỏ tình trạng áp bức giai cấp, trên cơ sở đó xoá bỏ tình trạng áp bức dân tộc; đấu tranh chống chủ nghĩa phân biệt chủng tộc, chủ nghĩa dân tộc cực đoan Trong một quốc gia có nhiều dân tộc, quyền bình đẳng giữa các dân tộc phải được pháp luật bảo vệ và được thể hiện trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, trong đó việc phấn đấu khắc phục sự chênh lệch về trình độ phát triển kinh tế, văn hóa do lịch sử để lại có ý nghĩa cơ bản

Quyền bình đẳng giữa các dân tộc là cơ sở để thực hiện quyền dân tộc

tự quyết và xây dựng mối quan hệ hữu nghị, hợp tác giữa các dân tộc

- Các dân tộc được quyền tự quyết: Trong một quốc gia có nhiều dân tộc, quyền bình đẳng giữa các dân tộc phải được pháp luật bảo vệ và được thể hiện trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, trong đó việc phấn đấu khắc phục sự chênh lệch về trình độ phát triển kinh tế, văn hóa do lịch sử để lại có ý nghĩa cơ bản

Tuy nhiên, quyền tự quyết của dân tộc không đồng nhất với “quyền” của các tộc người thiểu số trong một quốc gia đa tộc người, nhất là việc phân lập thành quốc gia độc lập Kiên quyết đấu tranh chống lại mọi âm mưu lợi dụng chiêu bài “dân tộc tự quyết” để can thiệp vào công việc nội bộ đất nước hoặc kích động đòi ly khai dân tộc

- Liên hiệp công nhân tất cả các dân tộc: Liên hiệp công nhân các dân tộc phản ảnh sự thống nhất giữa giải phóng dân tộc và giải phóng giai cấp; phản ánh sự gắn bó chặt chẽ giữa chủ nghĩa yêu nước và chủ nghĩa quốc tế chân chính

Đoàn kết, liên hiệp công nhân các dân tộc là cơ sở vững chắc để đoàn kết các tầng lớp nhân dân lao động thuộc các dân tộc trong cuộc đấu tranh chống chủ nghĩa đế quốc vì độc lập dân tộc và tiến bộ xã hội Vì vậy, nội dung này vừa là nội dung chủ yếu vừa là giải pháp quan trọng để liên kết các nội dung của Cương lĩnh dân tộc thành một chỉnh thế Cương lĩnh dân tộc của chủ nghĩa Mác-lênin là cơ sở lý luận quan trọng để các Đảng Cộng sản vận dụng thực hiện chính sách dân tộc trong quá trình đấu tranh giành độc lập dân tộc và xây dựng chủ nghĩa xã hội Nó là tư tưởng cơ bản trong cương

lĩnh dân tộc của các Đảng Cộng sản: nó phản ánh bản chất quốc tế của phong trào công nhân, phản ánh sự thống nhất trong sự nghiệp giải phóng dân tộc và giải phóng giai cấp Nó đảm bảo cho phong trào dân tộc có đủ sức mạnh để giành thắng lợi Liên hiệp công nhân tất cả các dân tộc quy định mục tiêu hướngtới; quy định đường lối, phương pháp xem xét cách giải quyết quyền dân tộc tự quyết, quyền bình đẳng dân tộc Đồng thời nó là yếu

tố sức mạnh đảm bảo cho giai cấp công nhân và các dân tộc bị áp bức chiến thắng kẻ thù của mình Đoàn kết, liên hiệp công nhân các dân tộc là cơ sở vững chắc để đoàn kết các tầng lớp nhân dân lao động rộng rãi thuộc các dân tộc trong cuộc đấu tranh chống chủ nghĩa đế quốc vì độc lập dân tộc và tiến

bộ xã hội Vì vậy, nội dung liên hiệp công nhân các dân tộc đóng vai trò liên kết cả ba nội dung của cương lĩnh thành một chỉnh thể Đoàn kết giai cấp công nhân các dân tộc là sự thể hiện thực tế tinh thần yêu nước mà thời đại ngày nay đã trở thành một sức mạnh vô cùng to lớn Nội dung đó phù hợp với tinh thần quốc tế chân chính đang lên tiếng kêu gọi các dân tộc, quốc gia xích lại gần nhau

2 Thực tiễn vấn đề dân tộc ở Việt Nam hiện nay

2.1 Đặc điểm dân tộc ở Việt Nam

Việt Nam là một đất nước đa dân tộc, trong đó dân tộc chiếm đa số là dân tộc Kinh và các dân tộc thiểu số khác định cư khắp đất nước Điều đó dẫn đến sự chênh lệch lớn về số dân giữa các tộc người, gây ra rất nhiều khó khăn cho những dân tộc thiểu số trong việc tổ chức cuộc sống, bảo tồn tiếng nói và văn hoá dân tộc, duy trì và phát triển nòi giống Tuy vậy, dân tộc ta là một cộng đồng thống nhất với sức mạnh đã được thử thách trong cuộc đấu tranh chống xâm lược, bảo vệ Tổ quốc, xây dựng đất nước qua mấy ngàn năm lịch sử cho đến ngày nay Do đó, Đảng và Nhà nước Việt Nam đã đưa

ra những chính sách quan tâm đặc biệt để giúp các dân tộc thiểu số đảm bảo

sự tồn tại và duy trì nòi giống, không để các thế lực thù địch lợi dụng những

kẽ hở để chia rẽ dân tộc ta

Ngoài ra, các cộng đồng dân tộc ở Việt Nam còn có địa điểm cư trú xen kẽ nhau làm cho các dân tộc nước ta không có lãnh thổ riêng Đặc điểm

này một phần tạo điều kiện thuận lợi để các dân tộc giao lưu văn hoá, giúp

đỡ nhau cùng phát triển, trái lại một phần có thể dễ xảy ra mâu thuẫn, xung đột giữa các dân tộc, tạo thời cơ để các thế lực lăm le nước ta phá hoại an ninh chính trị và sự thống nhất của đất nước

Không chỉ vậy, các dân tộc thiểu số ở Việt Nam đều phân bố ở các vị trí chiến lược quan trọng như là vùng biên giới, hải đảo, vùng sâu, vùng xa của đất nước Một số dân tộc còn có quan hệ dòng tộc với những dân tộc khác ở các nước láng giềng và khu vực Và điều này tiềm ẩn rất nhiều nguy

cơ đe doạ đến tình hình an ninh trật tự của nước ta

Qua đó, ta cũng nhận ra được rằng Chính phủ và Nhà nước Việt Nam thực sự cần dành một sự quan tâm đặc biệt cho các dân tộc thiểu số không chỉ về chính sách dân số mà cả về những chính sách giúp thúc đẩy phát triển kinh tế bởi thực tế, trình độ phát triển kinh tế giữa các dân tộc ở nước ta có khoảng cách khá lớn, đồng thời thực hiện bình đẳng dân tộc, từng bước giảm, tiến tới xoá bỏ khoảng cách phát triển giữa các dân tộc về kinh tế, văn hoá, xã hội

Và một đặc điểm nữa vô cùng độc đáo về vấn đề dân tộc ở nước ta đó

là mỗi dân tộc ở nước ta đều có bản sắc văn hoá riêng vô cùng độc đáo, góp phần tạo nên sự phong phú, đa dạng của nền văn hoá Việt Nam thống nhất

Như vậy, xuất phát từ đặc điểm cơ bản của dân tộc Việt Nam, Đảng

và Nhà nước ta luôn luôn quan tâm đến chính sách dân tộc, xem đó là vấn đề chính trị- xã hội rộng lớn và toàn diện gắn liền với các mục tiêu trong thời

kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta

2.2 Quan điểm và chính sách của Đảng, Nhà nước Việt Nam về vấn

đề dân tộc hiện nay

Qua các kỳ đại hội, đến Đại hội XII, nhận thức của Đảng về vấn đề lợi ích dân tộc đã đẩy lên một bước quan điểm đề cao lợi ích dân tộc chính đáng Điều này được thể hiện ngay trong phần tổng kết các bài học kinh nghiệm sau 30 năm đổi mới, lần đầu tiên Đảng ta đưa vấn đề "phải đặt lợi ích quốc gia - dân tộc lên trên hết" là một trong những bài học kinh nghiệm của Đảng Đây có thể xem là bước đột phá trong nhận thức lý luận về đổi