CHỦ NGHĨA XÃ HỘI KHOA HỌC - QUAN ĐIỂM CỦA CHỦ NGHĨA MÁC - LÊNIN VỀ CƠ SỞ XÂY DỰNG GIA ĐÌNH TRONG THỜI KỲ QUÁ ĐỘ LÊN CNXH VÀ VIỆC XÂY DỰNG GIA ĐÌNH TIẾN BỘ, HẠNH PHÚC Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

QUAN ĐIỂM CỦA CHỦ NGHĨA MÁC - LÊNIN VỀ CƠ SỞ XÂY DỰNG GIA ĐÌNH TRONG THỜI KỲ QUÁ ĐỘ LÊN CNXH VÀ VIỆC XÂY DỰNG GIA ĐÌNH TIẾN BỘ, HẠNH PHÚC Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

MỤC LỤC LỜI MỞ ĐẦU

NỘI DUNG

1 CƠ SỞ LÝ LUẬN: 3

1.1: Khái niệm gia đình: 3

1.2: Cơ sở xây dựng gia đình trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội: 5

1.2.1: Cơ sở kinh tế - xã hội: 5

1.2.2: Cơ sở chính trị - xã hội: 5

1.2.3: Cơ sở văn hóa: 6

1.2.4: Chế độ hôn nhân tiến bộ: 6

2 XÂY DỰNG GIA ĐÌNH TIẾN BỘ, HẠNH PHÚC Ở VIỆT NAM HIỆN NAY: 10

2.1: Thực trạng gia đình ở Việt Nam trong giai đoạn hiện nay: 10

2.2: Những biện pháp, chính sách nhằm xây dựng gia đình tiến bộ, hạnh phúc ở Việt Nam hiện nay: 11

2.3 Quan điểm cá nhân trong việc xây dựng gia đình tiến bộ, hạnh phúc ở Việt Nam hiện nay: 16

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1

LỜI MỞ ĐẦU

MICHAEL J.FOX đã từng nói rằng:

“Family is not an important thing It’s everything”

Câu nói trên dịch sang Tiếng Việt có nghĩa rằng: “Gia đình không phải

là một điều quan trọng Nó là tất cả”

Thật vậy, gia đình là nơi chúng ta được sinh ra và lớn lên Gia đình là nơi bắt đầu những tình yêu thương, nơi che chở, là nơi khi chúng ta vấp ngã sẽ luôn có những vòng tay luôn ôm ấp và chở che cho mỗi người chúng ta Gia đình có tác động to lớn đến sự phát triển của mỗi cá thể Bản thân em nhận ra

dù có đi ngược về xuôi thì gia đình vẫn luôn là một thứ tình cảm gì đó chất chứa trong lòng, tình yêu thương của những thành viên với nhau không thể đong đếm bằng một thứ gì Gia đình vẫn ở đó và sẽ mãi mãi ở đó đợi chờ ta

về

Lịch sử gia đình chỉ thực sự có từ năm 1861, khi cuốn “Mẫu quyền” của Bachofen ra đời Trong đó, tác giả đưa ra các luận điểm: 1 Lúc đầu loài người sống trong tình trạng quan hệ tính giao bừa bãi, mà Bachofen gọi nhầm

là “tạp hôn”; 2 Tình trạng đó làm cho việc xác định cha đẻ là không thể, nên huyết tộc chỉ có thể tính theo nữ hệ; 3 Vì thế, những người đàn bà, với tư cách là mẹ - người duy nhất chắc chắn đã sinh ra thế hệ trẻ, đã rất được tôn kính; và theo Bachofen thì nó đạt đến mức trở thành sự thống trị của nữ giới;

4 Việc chuyển sang chế độ hôn nhân cá thể, trong đó người đàn bà chỉ thuộc

về một người đàn ông, đã bao hàm sự vi phạm những điều luật tôn giáo

nguyên thủy, mà thực tế là vi phạm cái quyền cổ truyền của những người đàn ông khác đối với người đàn bà đó; và để đền tội hoặc chuộc tội, người đàn bà phải hiến thân cho nhiều người khác trong một thời kì nhất định

2

Bài tiểu luận sẽ nghiên cứu về đối tượng “Gia đình” trong phạm vi

quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin về cơ sở xây dựng gia đình trong thời

kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội và việc xây dựng gia đình tiến bộ, hạnh phúc

NỘI DUNG

1 CƠ SỞ LÝ LUẬN:

1.1: Khái niệm gia đình:

C Mác và Ph Ăngghen đã từng nói rằng: “Quan hệ thứ ba tham dự

ngay từ đầu vào quá trình phát triển lịch sử: hằng ngày tái tạo ra đời sống của

bản thân mình, con người bắt đầu tạo ra những người khác, sinh sôi nảy nở -

đó là quan hệ gữa chồng và vợ, cha mẹ và con cái, đó là gia đình”1 C Mác và

Ph Ăngghen đã lý luận rõ về mối quan hệ thiết yếu của con người

Hình 1

“Gia đình là một hình thức cộng đồng xã hội đặc biệt, được hình thành,

duy trì và củng cố chủ yếu dựa trên cơ sở hôn nhân, quan hệ huyết thống và

1 C Mác và Ph Ăngghen: Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2002, t.3, tr.41

3

quan hệ nuôi dưỡng, cùng với những quy định về quyền và nghĩa vụ của các thành viên trong gia đình”2

Các mối quan hệ trong gia đình gồm nhiều mối quan hệ nhưng chủ yếu

sẽ là: quan hệ hôn nhân, quan hệ huyết thống, quan hệ nuôi dưỡng

Những mối quan hệ này lại có những mối liên hệ khăng khít, phát triển

và tùy thuộc vào sự biến đổi của các thể chế chính trị - xã hội

+ Quan hệ hôn nhân (quan hệ ngang – vợ và chồng): Vậy “Hôn

nhân” là gì? Hôn nhân là một hình thức quan hệ tính giao giữa nam và nữ

Nhằm thỏa mãn các nhu cầu về tâm – sinh lý, tình cảm và đảm bảo tái sản

xuất ra con người để duy trì và phát triển nòi giống.Còn “Quan hệ hôn nhân”

là gì? Là quan hệ cơ bản của sự hình thành, tồn tại và phát triển của một gia đình Dưới một góc độ phổ biến, có quan hệ hôn nhân mới phát sinh được các mối quan hệ phía sau (huyết thống, nuôi dưỡng, )

Hôn nhân trong các thời kỳ lịch sử khác nhau sẽ có hình thức khác

nhau Chúng ta có thể lấy ví dụ như trong xã hội cộng sản nguyên thủy sẽ có chế độ quần hôn hay chế độ hôn nhân một vợ một chồng ra đời trong xã hội

có giai cấp

+ Quan hệ huyết thống (quan hệ dọc – cha mẹ và con cái): Thông

qua quan hệ hôn nhân tạo ra được một thế hệ mới phát sinh ra quan hệ huyết thống Quan hệ huyết thống là gồm những người cùng một dòng máu chảy, có mối quan hệ kết nối giữa những thành viên trong gia đình Quan hệ huyết

thống chịu sự chi phối của điều kiện kinh tế - xã hội Một khi điều kiện kinh tế

- xã hội thay đổi dẫn đến quan hệ huyết thống cũng thay đổi Trong xã hội

cộng sản nguyên thủy, tồn tại chế độ mẫu hệ Còn khi xã hội phân chia thành

2 Giáo trình Chủ Nghĩa Xã Hội Khoa Học, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, 2021, tr.241

4

giai cấp, chuyển sang chế độ phụ hệ Tất cả do sự tác động của điều kiện kinh

tế - xã hội

+ Quan hệ nuôi dưỡng (cha mẹ nuôi và con nuôi): Quan hệ nuôi

dưỡng ở đây không chỉ từ phía cha mẹ đối với con cái mà còn đến từ phía con cái đối với người bề trên khi về già Sự phụng dưỡng, chăm sóc của con cháu đối với cha mẹ, ông bà cả về vật chất lẫn tinh thần Vừa là nghĩa vụ, vừa là trách nhiệm giữa những người trong gia đình

1.2: Cơ sở xây dựng gia đình trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội:

1.2.1: Cơ sở kinh tế - xã hội:

Trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, cơ sở kinh tế - xã hội để xây dựng gia đình lên chủ nghĩa xã hội Do sự phát triển của lực lượng sản xuất và yêu cầu đối với quan hệ sản xuất phải phù hợp với trình độ của lực lượng sản xuất, đòi hỏi phải xác lập quan hệ sản xuất mới phù hợp, mà cốt lõi là chế độ

sở hữu xã hội về tư liệu sản xuất Khi xác lập được quan hệ sản xuất mới cùng với đó sẽ xóa bỏ được nguồn gốc của người áp bức bóc lột người trong xã hội Thông qua việc xóa bỏ việc áp bức bóc lột sẽ xây dựng được quan hệ bình đẳng trong gia đình và tạo điều kiện giải phóng phụ nữ

Khi xóa bỏ được chế độ tư hữu về tư liệu sản xuất cũng là cơ sở để chuyển đổi lao động tư nhân trong gia đình sang lao động xã hội trực tiếp Vai trò lao động của người phụ nữ trong gia đình hay xã hội thì cũng đã góp phần cho sự vận động, phát triển và tiến bộ của xã hội Một khi còn chế độ tư hữu

về tư liệu sản xuất sẽ còn sự bất bình đẳng trong xã hội, thông qua đó còn có

sự bất bình đẳng giữa các thành viên trong gia đình, giữa người vợ và người chồng Chính vì vậy, khi xóa bỏ chế độ tư hữu về tư liệu sản xuất chính là cơ

sở kinh tế - xã hội để xây dựng quan hệ giữa các thành viên trong gia đình được bình đẳng, dân chủ, tiến bộ và hạnh phúc

5

1.2.2: Cơ sở chính trị - xã hội:

Trong thời kỳ quá độ, xác lập được nhà nước xã hội chủ nghĩa, với việc thiết lập quyền lực nhà nước thuộc về giai cấp công nhân và nhân dân lao động Ở đó, không còn sự phân biệt giữa nam hay nữ, lần đầu tiên nhân dân lao động đã được thực hiện quyền lực của mình Bên cạnh đó, nhà nước ban hành các chính sách cụ thể để xóa bỏ những cái luật lệ cũ, phong tục lạc hậu

đã đè nén lên đôi vai cho những người phụ nữ và tạo điều kiện giải phóng người phụ nữ Như chúng ta biết, thước đo của xã hội văn minh phụ thuộc vào nhiều yếu tố nhưng trong đó có một tiêu chí quan trọng đó chính là giải phóng phụ nữ

Bên cạnh việc thiết lập chính quyền thì Nhà nước xã hội chủ nghĩa còn ban hành Pháp luật Đặc biệt là Luật hôn nhân và gia đình song song là một hệ thống các chính sách xã hội bảo đảm lợi ích công dân, giữa các thành viên, sự bình đẳng trong giới tính, cùng với đó là các bảo hiểm xã hội, y tế, việc làm, tạo điều kiện cho các thành viên trong gia đình phát triển một cách toàn diện Như vậy, trong thời kỳ quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội, chính sách xã hội và hệ thống pháp luật vừa định hướng vừa thúc đẩy quá trình phát triển gia đình từng chút từng chút một

1.2.3: Cơ sở văn hóa:

Trong thời kỳ quá độ, xác lập được hệ tư tưởng mới, giữ vai trò nền tảng trong đời sống tinh thần xã hội, tác động và chi phối mọi hình thái ý thức

xã hội khác Hệ tư tưởng tiên tiến, cách mạng, khoa học Cùng với đó là sự dựng một nền văn hóa mới, con người mới, phải xóa bỏ những hủ tục lạc hậu, những thói quen xấu mà xã hội cũ để lại, những điều trên đã cản trở sự xây dựng một xã hội bình đẳng nam nữ

Khía cạnh thứ hai, đẩy mạnh phát triển giáo dục – đào tạo khoa học công nghệ Thông qua đó, góp phần nâng cao dân trí, nâng cao kiến thức khoa

6

học công nghệ và bên cạnh đó các thành viên trong gia đình được nâng cao về kiến thức, nhận thức, tiếp thu thêm những giá trị, chuẩn mực mới về gia đình không chỉ trong nước mà còn ở thế giới Dần dần điều chỉnh các mối quan hệ trong gia đình ngày càng tốt đẹp

1.2.4: Chế độ hôn nhân tiến bộ:

- Hôn nhân tự nguyện:

“Hôn nhân tiến bộ là hôn nhân xuất phát từ tình yêu giữa nam và nữ”3

Hôn nhân xuất phát từ tình yêu chân chính thì tất yếu sẽ dẫn đến hôn nhân tự nguyện Nếu như trong xã hội truyền thống, “Cha mẹ đặt đâu con ngồi đấy” thì trong xã hội hiện đại hôn nhân tự nguyện sẽ đảm bảo cho nam

nữ có quyền tự do được lựa chọn bạn đời để kết hôn, không chấp nhận sự áp đạt nào dành cho người kết hôn và người phải kết hôn Cha mẹ có vai trò định hướng, quan tâm con cái của mình và không có quyền áp đặt, nếu áp đặt thì điều đó đi sai với Pháp luật kể cả trái với đạo đức xã hội mới hiện nay

Không những công dân có quyền tự do, tự nguyện kết hôn mà bên cạnh

đó còn bao hàm quyền tự do ly hôn Ph Ăngghen đã từng viết như thế này:

“ và nếu tình yêu đã hoàn toàn phai nhạt hoặc bị một tình yêu say đắm mới

át đi, thì ly hôn sẽ là điều hay cho cả đôi bên cũng như cho xã hội”4 Nhưng trong hôn nhân tiến bộ không khuyến khích việc ly hôn, ly hôn sẽ đem lại những hậu quả cho gia đình, xã hội và điều quan trọng hàng dầu đó chính là con cái của hai vợ chồng Bởi vì gia đình là tổ ấm, là môi trường đầu tiên của con cái, một khi ly hôn tổ ấm sẽ tan vỡ từ đó tác động cực kỳ lớn đến sự hình thành và phát triển nhân cách của mỗi đứa trẻ Nhưng khi tình yêu không còn nữa thì ly hôn là giải pháp tốt cho cả hai phía và con cái sau này Theo nghiên cứu vào năm 2003 do Nhà tâm lý học E Mavis Hetherington của Trường Đại học Virginia của Mỹ cho thấy rằng, trẻ sẽ mất khoảng 2 năm để có thể vượt

3 Giáo trình Chủ Nghĩa Xã Hội Khoa Học, Sđd, 2021, tr.256.

4 C Mác và Ph Ăngghen: Toàn tập, Sđd, t.21, tr.125

7

qua những cảm xúc tiêu cực sau khi bố mẹ ly hôn như sốc, mất niềm tin, lo lắng hay đồi khi là tức giận, buồn bã Vì vậy, việc ly hôn là một việc không khuyến khích

- Hôn nhân một vợ một chồng, vợ chồng bình đẳng

Tình yêu không bao giờ chia sẻ được nên hôn nhân một vợ một chồng

là kết quả của một tình yêu đẹp Hôn nhân một vợ một chồng sẽ đảm bảo duy trì được hạnh phúc, phù hợp với chuẩn mực xã hội, quy luật của tự nhiên cũng như đảm bảo cho xã hội được trật tự Trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, khi mà chế độ hôn nhân một vợ một chồng được thực hiện cũng là lúc người phụ nữ thoát khỏi sự giải phóng, có được sự bình đẳng, tôn trọng Vợ

và chồng sẽ có nghĩa vụ ngang nhau trong tất cả mọi vấn đề, được tự do những vấn đề riêng cá nhân, bên cạnh đó sẽ có sự thống nhất trong giải quyết các vấn đề chung như nuôi dạy con cái, để từ đó gia đình ngày càng phát triển và hạnh phúc

Vợ chồng bình đẳng là nền tảng cho sự bình đẳng trong các mối quan

hệ giữa cha mẹ, con cái và quan hệ anh chị em với nhau Cha mẹ có nghĩa vụ yêu thương con cái thì con cái cũng có nghĩa vụ vâng lời, kính trọng lại cha

mẹ Căn cứ và quy định cũng như dẫn cứ ở trên về bình đẳng giới thì ta cũng

có thể hiểu bình đẳng trên nguyên tắc vợ trong trong hôn nhân được gây dựng trên nguyên tắc về bình đẳng giới Bình đẳng giới chính là sự thừa nhận và coi trọng như nhau các đặc điểm giống và khác nhau giữa nữ giới và nam giới Ở

đó phụ nữ và nam giới có vị trí, vai trò, được đối xử và được thụ hưởng ngang nhau, được tạo điều kiện và cơ hội phát huy năng lực của mình cho sự phát triển của cộng đồng, của gia đình Nam và nữ có quyền ngang nhau về mọi mặt chính trị, kinh tế, văn hoá, xã hội và gia đình

Nguyên tắc vợ chồng bình đẳng là một trong những nguyên tắc cơ bản của Luật hôn nhân và gia đình trên cơ sở nguyên tắc nam nữ bình đẳng mà

8

Hiến pháp đã quy định Theo quy định tại Điều 19 Luật hôn nhân và gia đình

năm 2014: “Vợ chồng bình đẳng với nhau, có nghĩa vụ và quyền ngang nhau

về mọi mặt trong gia đình”

- Hôn nhân được đảm bảo về pháp lý

Vấn đề hôn nhân không còn là của hai người yêu nhau mà còn là của xã hội Việc thực hiện thủ tục pháp lý chính là thể hiện sự tôn trọng trong tình yêu giữa hai người, trách nhiệm của cá nhân và xã hội Đây cũng chính là phòng tránh việc cá nhân lợi dụng quyền tự do kết hôn, ly hôn để thỏa mãn những nhu cầu trái pháp luật Để bảo vệ hạnh phúc cá nhân và gia đình Hiện nay thì nam tử đủ 20 tuổi và nữ từ đủ 18 tuổi trở lên sẽ được phép kết hôn theo quy định của Pháp luật

Hình 2: Giấy đăng ký kết hôn

Nguồn: Luật Việt Nam

2 XÂY DỰNG GIA ĐÌNH TIẾN BỘ, HẠNH PHÚC Ở VIỆT NAM HIỆN NAY:

2.1: Thực trạng gia đình ở Việt Nam trong giai đoạn hiện nay:

Trong quá trình công nghiệp hóa – hiện đại hóa đất nước, đã đưa vấn đề gai đình gặp một số khó khăn như:

Đầu tiên, hiện tượng phạm pháp về hôn nhân và gia đình Vấn đề tảo

hôn ở một số dân tộc thiểu số vẫn còn Không những tảo hôn mà còn có

những hiện tượng kết hôn cận huyết, bắt vợ Điều này đã ảnh hưởng đến chất

9

lượng hôn nhân của xã hội cũng như những hệ luỵt tương lai mà chúng ta không ngờ đến

Thứ hai, vấn đề trọng nam khinh nữ Điều này dẫn đến hạnh phúc gia

đình bị rạn nứt vấn đề con cái Ngoài ra còn dẫn đến việc mất cân bằng giới tính, những hậu quả ở nhiều lĩnh vực kinh tế, hôn nhân gia đình, an ninh, trật

tự xã hội

Thứ ba, xu hướng sinh ít con và tuổi thọ gia tăng một phần cũng dẫn

đến già hóa nhanh Theo thống kê, Việt Nma là một trong những quốc gia có tốc độ già hóa nhanh nhất trong khu vực Đông Nam Á

Thứ tư, gia đình coi trọng kinh tế không quan tâm đến chức năng giáo

dục con cái Một số cha mẹ có xu hướng nhường chức năng giáo dục cho Nhà Trường Bỏ bê, không quan tâm đến con cáu

Thứ năm, vẫn còn tình trạng bạo lực gia đình, đặc biệt giữa vợ và

chồng Bạo lực gia đình là một trong những yếu tố dẫn đến gia đình mất đoàn kết, hạnh phúc nhạt dần Ảnh hưởng đến tâm lý của con cái mai sau và quá trình tiến bộ của gia đình của chậm lại

Thứ sáu, hiện tượng làm mẹ ở tuổi vị thành niên ngày càng nhiều Tình

trạng ly hôn, ly thân, chung sống không kết hôn, quan hệ tình dục và nạo phá thai trước hôn nhân gia tăng đáng kể gây ra những hậu quả nghiêm trọng về nhiệt mặt đối với gia đình và xã hội

2.2: Những biện pháp, chính sách nhằm xây dựng gia đình tiến bộ, hạnh phúc ở Việt Nam hiện nay:

Tầm quan trọng của gia đình và những giá trị của gia đình đối với mỗi người, xã hội được Đảng khẳng định qua các thời kỳ Đại hội luôn đặt gia đình

ở một vị trí quan trọng

10