Sinh học 12 Bài 20: Tạo giống mới nhờ công nghệ gen

Slide 1 Caâu hoûi kieåm tra baøi cuõ Cho biết phương pháp tạo giống bằng đột biến được thực hiện theo những bước nào? Đối với tế bào hực vật, người ta đã tạo giống bằng những công nghệ nào? Công ngh. Công nghệ gen là quy trình tạo ra những tế bào hoặc sinh vật có gen bị biến đổi, có thêm gen mới, từ đó tạo ra cơ thể với những đặc điểm mới. Trung tâm của công nghệ gen là kĩ thuật tạo ADN tái tổ hợp (kỹ thuật chuyển gen).

Câu hỏi kiểm tra bài

Các phương pháp tạo

giống

- Lai giống rồi chọn lọc giống tốt dựa vào nguồn biến dị tổ hợp (có ưu thế lai).

- Gây đột biến.

- Công nghệ tế bào:

+ Nuôi cấy mô.

+ Lai tế bào xôma, dung hợp tế bào trần.

+ Nuôi cấy hạt phấn, noãn rồi đa bội hóa.

+ Nhân bản vô tính.

+ Cấy truyền phôi.

- Công nghệ gen: Kĩ thuật chuyển gen

I CÔNG NGHỆ GEN

1 Khái niệm công nghệ gen:

2 Các bước tiến hành trong kỹ thuật chuyển gen

II ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ GEN TRONG TẠO GIỐNG BIẾN ĐỔI GEN

1 Khái niệm sinh vật biến đổi gen

2 Một số thành tựu tạo giống biến đổi gen

Enzim cắt Enzim cắt

Gen là gì?

I CÔNG NGHỆ GEN

1 Khái niệm cơng nghệ gen

Cơng nghệ gen là qui trình tạo ra những tế bào hoặc sinh vật có gen bị biến đổi hoặc có thêm gen mới

Kĩ thuật chuyển gen là kỹ thuật chuyển gen từ

tế bào này sang tế bào khác để tạo ADN tái tổ hợp

2 Các bước tiến hành

a) Một số khái niệm

I CƠNG NGHỆ GEN

-Thảo luận nhóm 3HS, 1 phút-AND tái tổ hợp là gì?-Thể truyền là gì?

1 Khái niệm công nghệ gen:

Thể truyền: là một phân tử ADN nhỏ có khả năng tự

nhân đôi độc lập với hệ gen của tế bào củng như có thể gắn vào hệ gen của tế bào

VD: plasmit, virut

I CÔNG NGHỆ GEN

b) Các bước tiến hành

Xem sơ đờ chuyển gen bằng plasmit và trả

lời các câu hỏi sau

1 Nêu các bước tiến hành của kĩ thuật chuyển gen

2 Tạo ADN tái tổ hợp bằng cách nào?

3 Muốn cho ADN tái tổ hợp xâm nhập được vào tế

bào nhận một cách dễ dàng thì ta cần phải làm gì?

4 Làm thế nào để có thể nhận biết được tế bào nào

có chứa ADN tái tổ hợp?

Nhóm 3HS, 3 phút

KỸ THUẬT CẤY GEN DÙNG PLASMIT LÀM THỂ TRUYỀN

ADN Plasmit

tái tổ hợp

dạng vòng

ADN tái tổ hợp

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1: QUY TRÌNH THỰC HIỆN KT CHUYỂN GEN.

- Tách chiết thể truyền(A) và gen cần chuyển(B) ra khỏi tế bào ,

-Xử lý A và B bằng cùng 1 loại enzim giới hạn (enzim restrictaza), tạo “đầu dính”

-Dùng 1 loại “keo dính”(enzim ligaza) gắn các đầu dính của A & B tạo thành AND tái tổ hợp.

Dùng muối CaCl2 hoặc dùng xung điện làm dãn màng sinh chất của tế bào nhận,làm cho AND tái tổ hợp dễ dàng đi qua màng.

Nhờ các gen đánh dấu trên thể truyền, người ta có thể biết được các tế bào có AND tái tổ hợp, (sản phẩm của các gen đánh dấu có thể dễ dàng được nhận biết bằng các kỹ thuật nhất định) từ đó người ta có thể tách được dòng tế bào có AND tái

tổ hợp

Thu được AND tái tổ hợp(gen cần chuyển gắn vào thể truyền)

Trong tế bào nhận, AND tth sẽ được nhân lên rất nhiều

Thu được dòng

tế bào có AND tái tổ hợp,tổng hợp các sản của gen cần chuyển.

nằm trong tế bào chất

của nhiều loài vi khuẩn.

+ Plastmit có khả năng

nhân đôi độc lập với hệ

gen của tế bào.

1 Khái niệm sinh vật biến đổi gen

- Sinh vật biến đổi gen là sinh vật mà hệ gen của nó đã được con

người làm biến đổi cho phù hợp với lợi ích của mình

- Người ta có thể làm biến đổi hệ gen của một sinh vật theo 3 cách

sau:

+ Đưa thêm một gen lạ vào hệ gen

+ Làm biến đổi một gen có sẵn trong hệ gen

+ Loại bỏ hoặc làm bất hoạt một gen nào đó trong hệ gen

Ví dụ: ở cà chua gen làm chín quả bị bất hoạt nên có thể vận chuyển

xa hoặc bảo quản lâu dài mà không bị hỏng.

2 Một số thành tựu tạo giống biến đổi gen

a) Tạo động vật chuyển gen

• Lấy trứng ra khỏi con vật nào đó.

• Cho thụ tinh trong ống nghiệm.

• Tiêm gen cần chuyển vào hợp tử và hợp

• tử phát triển thành phôi.

• Cấy phôi đã được chuyển gen vào tử

• cung con vật khác để mang thai và sinh

• đẻ bình thường.

• Sinh ra một con vật chuyển gen

Phương pháp tạo động vật biến đổi gen

Mợt số hình ảnh về đợng vật chuyển gen

chuyển gen hormone tăng trưởng

Một số hình ảnh về động vật

chuyển gen

Heo chuyển gen phát huỳnh quang

b) Tạo giống cây trồng biến đổi gen

Cây bông chuyển gen Bt kháng sâu bệnh (bên phải) và cây bông không chuyển gen Bt mẫn cảm với sâu bệnh (bên trái)

Chuyển gen trừ sâu từ vi khuẩn vào cây bông

Bắp chuyển gen Bt

BT

Bt control

Bt control Control Bt

Một số thành tựu về tạo giống bằng công nghệ

gen.

Đu đủ đã được chuyển gen

kháng virut(trái), đu đủ

chưa được chuyển gen

( phải)

BiÕn n¹p gen vµ øng dơng trong chän gièng ë thùc vËt

Một số thành tựu về giống chuyển gen

c) Tạo dòng vi sinh vật biến đổi gen

- Tạo ra dòng vi khuẩn mang gen của loài khác như gen insulin của người Những dòng vi khuẩn này có khả năng sinh sản cao nên có thể nhanh chóng sản sinh ra một lượng insulin làm thuốc chữa bệnh tiểu đường……

CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM

Câu 1.Người ta phải dùng thể truyền để chuyển

một gen từ tế bào này sang tế bào khác là vì:

A nếu không có thể truyền thì gen cần chuyển sẽ không

chui vào được tế bào nhận.

B nếu không có thể truyền thì gen có vào được tế bào

nhận cũng không thể nhân lên và phân li đồng đều

về các tế bào con khi tế bào phân chia.

C nếu không có thể truyền thì khó có thể thu được

nhiều sản phẩm của gen trong tế bào nhận.

D nếu không có thể truyền thì gen sẽ không tạo ra sản

phẩm trong tế bào nhận.

Câu 2: Công nghệ gen là:

A quy trình công nghệ dung để tạo ra các sinh vật có gen bị biến đổi

B.quy trình công nghệ dùng để tạo ra các sinh vật có gen bị biến đổi hoặc có thêm gen mớiC.kĩ thuật gắn gen cần chuyển vào thể truyền.D.kĩ thuật đưa ADN tái tổ hợp vào tế bào nhận

CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM

Câu 4: vì sau cà chua biến đổi gen có thể được bảo quản lâu dài mà không bị hỏng?

A.Vì có 1 gen trong hệ gen của chúng bị biến đổi B.Vì đưa 1 gen lạ vào hệ gen của chúng

C.Vì chúng có khả năng kháng virut

D.Vì gen làm chín quả bị bất hoạt

CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM

Câu 5:Ưu thế nổi bật của kĩ thuật chuyển gen so với các phương pháp lai truyền thống là gì?

A.Dễ thực hiện, thao tác nhaanh, ít tốn thời gian

B.Tổng hợp được các phân tử ADN lại giữa loài này và loài khác

C.Sản suất các sản phẩm sinh học trên qui mô công

DẶN DO

Các em về nhà học bài và soạn các phần sau:1.Tóm tắt bệnh phêninkêto niệu ở người bằng sơ đồ ( xem phần I bệnh di truyền phân tử bài 20)

2.Xem lại phần cơ chế phát sinh thể lệch bội ( Bài 6: Đột biến số lượng NST ) và trình bày cơ chế

phát sinh hội chứng Đao

3 Kể tên các loại bệnh ung thư mà em biết, nguyên nhân gây ra bệnh ung thư?