Dấu ấn phật giáo trong ca dao, tục ngữ người việt (luận văn thạc sĩ ngôn ngữ)

tục ngữ mang màu sắc Phật giáo ơ một phạm vi nhất định giúpphác thao lại con đường, cơ chế mà Phật giáo thâm nhập vả đời sống tinh thần của dân tộc ta và những giá trị cốt lõi cùa nó tro

Chuyên ngành: Văn học Việt Nam

Mã ngành : 8220121

LUẬN VÀN THẠC sĩ NGÔN NGỮ; VĂN HỌC VÀ VÃN HÓA VIỆT NAM

NGUÒI HƯỚNG DẢN KHOA HỌC:

PGS.TS NGƯYỀN THỊ NGỌC DIỆP

Thành phố Hồ Chí Minh - 2022

LỜI CAM ĐOAN

r.

Luận ván được hoàn thành tụi /rường Dại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh dưới

sự hưởng dấn CÍUI PGS.TS Nguyễn Thị Ngọc Điệp Tôi xin cam đoan luận văn là công trình nghiên cứu cha riêng lôi.

Trong quá trình nghiên cừu và hoàn thành luận ván tôi đà kế thừa nhùng thành quá khoa học cùa các nhà khoa học vù dồng nghiệp với sự trân trọng và biết ơn Tôi xin cam đoan rằng các /hông tin trích dẫn trong luận ván dà dược chì rõ

LÒI CÁM ƠN

Luận ván được hoàn thành tụi trường Dại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh, dưới sự hướng dần của PGS TS Nguyền Thị Ngọc Diệp Tôi xin bày tò lòng biết ơn lóng kính trọng chân thành và sâu Stic nhất cua tôi dối với Cô Nhở sự giúp đờ và hướng dan tợn tình, nghiêm túc cùa Cô trong suốt quá trình thực hiện luận văn này dủ giúp tôi trường thành hon rắt nhiều trong cách tiếp cận một số vấn dề.

Tôi xin trân trọng cám ơn Ban giám hiệu trường Dạt hục Sư phạm Thành phò Hồ Chí Minh Phòng Sau Đại học các Thầy Cô trong Khoa Ngữ Vãn dã giùp dở tợo điêu kiện thuận lợi cho lôi trong suốt quá trình học lập và nghiên cứu lại trường.

Tôi xin chân thành câm ơn giơ dinh, người thân, bạn bè dã giúp đỡ động viên và lạo diêu kiện thuận lợi dê tôi hoàn thành khóa học Thạc sỉ củng như hoàn thành luận vãn này Xin trân trọng cám ơn!

Thành phố Hổ Chí Minh, ngày 29 tháng 4 năm 2022

Ngirởi thực hiện

Nguyền Thị Thúy Loan

MỤC LỤC

Trang phụ bìa

Lởi cam đoan

LỜI cám ơn

Mục lục

MỜ ĐẤU 1

Chương 1 KHÁI QUÁT VẾ PHẠT GIÁO VÀ CA DAO TỤC NGŨ NGƯỜI VIỆT 11

• 1.1 Khái quát về Phật giáo 11

1.1.1 Sự hình thành Phật giáo và quá trình Phật giáo du nhập vảo nước ta 11

1.1.2 Nội dung cơ bán của Phật giáo 13

1.2 Khái quát về ca dao tục ngừ người Việt 18

1.3 Ành hưởng cua Phật giáo trong vãn học dân gian người Việt 26

Tiếu kết chương 1 35

Chương 2 I)ÂU ÂN PHẬT GIÁO TRONG CA DAO, TỤC NGÙ NGƯỜI VIỆT - NHÌN TÙ PHUONG DIỆN NỘI DUNG 37

2.1 Dấu ấn Phật giáo gán với đời sống sinh hoạt hàng ngày trong ca dao tục ngừ người Việt 37

2.1.1 Trong ca dao lục ngừvề linh yêu quê hương đất nước 37

2.1.2 Trong ca dao tục ngửvề tình cám gia dinh 45

2.1.3 Trong ca dao, lục ngừvề lình yêu nam nừ 55

2.1.4 Trong ca dao tục ngữvề các mối quan hệ xã hội 63

2.2 Dấu ấn Phật giáo gắn với dời sống tâm linh trong ca dao tục ngừ người Việt 68

2.2.1 Trong ca dao tục ngừ về nhân quá 68

2.2.2 Trong ca dao lục ngừ về lu hành 73

2.2.3 Trong ca dao tục ngử về các phong tục tập quán 78

Tiều kết chương 2 86

Chương 3 DÂU ÁN PHẬT GIÁO TRONG CA DAO, TỤC NGŨ’ NGƯỜI VIỆT - NHÌN TÙ PHUONG DIỆN NGHỆ THUẬT 87

3.1 Ngôn ngừ mang màu sắc Phụt giáo 87

3.1.1 Nguyên nhân các từ ngữ mang màu sắc Phật giáo dược dùng nhiều trong ca dao tục ngừ 87

3.1.2 Từ ngữ mang màu sắc Phật giáo trong ca dao tục ngữ 89

3.2 Hình ánh mang màu sắc Phật giáo 99

3.2.1 Hình ãnh mang màu sắc Phật giáo trong ca dao tục ngữ gắn lien với hình thức thờ cúng 99

3.2.2 Hình ành mang màu sac Phỳt giáo trong ca dao tục ngữ phong phú da dạng, nhiều tằng nghĩa 101

3 2.3 Hình ánh mang màu sảc Phật giáo trong ca dao, tục ngừ mang tính chất biểu tượng 103

3.3 Thời gian lìghộ thuật mang màu sắc Phật giáo 118

3.3.1 Dùng đon vị tính thòi gian cua dạo Phật làm tiền đề cho câm xúc đề cập đến những vấn dề cuộc sổng 118

3.3.2 Thôi gian chính xác nhất định gần với các ngày lễ lớn cùa Phật giáo 121

3.4 Không gian nghệ thuật mang màu sác Phật giáo 124

3.4.1 Không gian hiện thực khách quan gắn lien VỚI hình ánh chùa làng thân quen 124

3.4.2 Không gian tàm tường mang màu sắc thiền 127

Tiểu kết chương 3 130

KÉT LUẬN 131

TÀI LIẸU THAM KHÁO 133 PHỤ LỤC PL1

MỞ ĐÀU

1 Lý do chọn đề tài

Vãn học dân gian như dòng sông hiền hòa nuôi dường tâm hồn dân tộc Dòng sông ấy

là nơi phán chiếu chân thực cuộc sổng cua ông cha ta từ xưa cho đến nay trong công cuộcbão vệ và xây dựng đất nước, thê hiện tinh thần dân chủ và nhân vãn, bộc lộ tâm hổn tinh te,cung cấp tri thức trong mọi lình vực kinh te, chính trị văn hóa xà hội, lình cám,., vả khơigợi cám húng sáng tạo cho văn học viết Hòa cùng dòng chay ấy có một bộ phận không nho

là ca dao tục ngữ với dặc tính de nói dề hiểu, dề nhớ đỉì giừ vai trò quan trọng và khắc họachan thật, trọn vẹn bức tranh cuộc sống tinh thần cùa nhân dân ta

Đạo Phật với tinh thần nhập thế dung hợp được truyền vào Việt Nam khoáng thố kýthứ II ãnh hưởng sâu rộng đen mụi mặt trong đởi sống tinh thằn cùa người Việt Đạo Phậtgóp phẩn hình thành tư tương vãn hóa làm phong phú dời sống tôn giáo ờ nước la Giáo lýcua đạo Phật nhằm mục đích giúp cho con người thân lâm an lạc từ đó gia dinh yên ôn dấtnước dược ồn định tạo ra xã hội hòa ái

Tòn giáo nói chung Phật giáo nói ricng và văn học có mồi quan hệ mật thiết, hỗtương, đặc biệt là vãn học dân gian đà trờ thành van đe tning tâm trong nghiên cứu văn hóa

dẻ con người hicu biết về cội nguồn, ve chính mình và hướng đen tương lai phát triển bềnvừng Vì thế ngày nay nghiên cứu vân hóa tâm linh không chì chiều rộng mà cá chiểu sâu

và nó dược xem như một trong những nhiệm vụ cùa khoa nghiên cứu vàn học

Nghiên cứu ca dao tục ngữ mang màu sắc Phật giáo ơ một phạm vi nhất định giúpphác thao lại con đường, cơ chế mà Phật giáo thâm nhập vả đời sống tinh thần của dân tộc ta

và những giá trị cốt lõi cùa nó trong đời sống vãn hóa dân tộc Qua dó khám phá cách thức,nhận thức mà nhân dân ta tiếp biến tôn giáo này dê nó trờ thành yếu tố ưu việt trong quátrình phát triên xà hội

Giài mã các dơn vị ca dao tục ngữ mang màu sắc Phật giáo chúng ta sẽ thấy đượcnhưng linh yếu cốt lõi của Phật giáo như từ bi, hi xã sỗ giúp con người đẩy lùi lối sống vị

kỳ thực dụng, de cao cá nhân, trớ nên biết quan tâm chia sè VỚI người khác Khi chuyênhóa nhận thức và hành vi hướng đen chân, thiện, mỹ thì cái ác giảm đi mọi xung đột thùhận được xóa bò con người sê được an lạc hơn đời sống xã hội ngày càng lốt đẹp hơn Ilơnnữa, đó cũng là sự quay lại chiêm nghiệm quá khử đồng thời mờ ra một tương lai với nhiều

yêu cầu đôi mới về tư duy sáng tác vãn học nghiên cứu và ca phát triền kinh tế xã hội.Phật giáo đà đi vào ca dao tục ngừ người Việt một cách lự nhiên và để lại dấu ấn sâusắc song các công trình VC vấn de này chưa thật sự dược quan tâm nghiên cứu cua giới

chuyên môn Vì vậy tôi chọn đe lài “Dấu un Phật giáo trong ca dao, tục ngữ người Việt" đe

góp phần làm rõ thêm một cái nhìn, một cách tiếp cận về giá trị cùa thế loại văn học dângian Nếu được quan tâm đúng mức, khao sái ihu thập thông tin trên diện rộng cùng nhưphân tích sàu các giá trị của nó ờ nhiêu góc độ khác nhau nhất là vãn hóa lịch sứ chúng ta cóthê làm tài liệu hữu ích cho việc nghiên cữu tôn giáo, nghiên cữu, giảng dạy văn học nóichung vả văn học dân gian nói riêng

2 Lịch sir nghiên cíni vấn đề

2.1 Nhũng công trình nghiên cứu về dấu ấn Phật giáo trong văn học dân gian

Nám 2010, có bâi nghiên cứu Anh hướng cua Phụt giáo trong Văn học dân gian cùa

Ths Thích Đồng Vãn dăng trên trang tchanhpb.violet.vn ngày 01/02/2010 Trong bài Vietnày tác gia trình bày những ành hướng cùa Phật giáo irong văn học dân gian Tác già choràng những truyện ngụ ngôn, những truyện cố tích dược lấy chất liệu từ các Phật thoại.Những truyện cố tích thể sự có kết có cốt chuyện lại chuyên chờ giáo lý nhân quá - nghiệp

báo cùa nhà Phật, ông cho rằng "Trong hàng ngàn niìm phong kiến, các tôn giáo phương

Dông, đặc biệt là Phật giáo, đã du nhập và có tác dộng nhất định dền mọi mạt dời sống cùa nhân dán, là những hình thái ý thức xã hội tồn tại trong xã hội Phật giáo và vãn học dân giun (trong đó có cồ tích) chắc chấn có tác dộng và anh hưởng lần nhau ", "tinh thằn Phật giáo trong tục ngừ là một tông hợp kết tinh cùa những triết lý dàn gian có ý nghĩa nhân sinh cao dẹp thắm đượm tinh người", "Ông cha ta vừa tiếp thu tư tưởng Phật giáo làm kim chi nam vừa tạo nền luân lý nhân bàn Xuyên suốt lịch sử dân lộc Việt Nam Phật giáo trong quá trinh (lu nhập (lã hòa minh, thích nghi VỚI tám hồn dàn Việt kết thành mối dây bền chật giữa Phật giáo và dãn tộc "

Nám 2014 có luận ván Thuyết nhãn quá trong ván học dân gian Việt Nam cùa Hoàng

Thị Huế, Đại học quốc gia Hà Nội, trường Đại học Khoa học xã hội và nhân vân Luận vângồm hai chương chinh: Chương một lác giá khái quái chung về thuyết nhân quá Phật giáo,vài net VC kho tàng vãn học dân gian Việt Nam Chương hai tác giá nêu một so biểu hiệncùa thuyết nhân quà trong kho tàng văn học dân gian Việt Nam Trong chương hai tác già

có đề cập đen các biểu hiện của thuyết nhân quá với đời sống san xuất, hôn nhân và gia đìnhtrong ca dao, tục ngừ

Nám 2016 có bãi viết Dạo Phật trong vãn học dân gian Việt Nam của lác già Nguyền

Dư trên trang Thư viện Hoa Sen Bài viết gồm ba phần chinh: Phật giáo trong ca dao tục

ngừ, Phật giáo trong truyện dân gian, Phật giáo trong tranh dân gian Với bài nghiên cửunày tác già dã lấy các câu ca dao tục ngữ làm dần chửng nhưng chưa đi sâu vào phân tíchcác yếu lố cũng như ánh hướng cùa Phật giáo như the nào vào tác phẩm Bên cạnh đỏ tácgià đã tóm tắt các câu chuyện cổ Phật giáo và giái thích chi tiết các điển lích, các thuậl ngừliên quan đền Phật giáo

Nám 2021, có công (rình nghiên cứu Giáo dục triết lý Phật giáo qua lác phẩm vàn

học dân gian cùa hai lác già Là PGS.TS Nguyễn Thanh Tú và Ths Đào Thị Ngân Huyền

trên trang Ban Hoằng phàp trung ương ngày 15/06/2021 Mớ đầu bài viết tác già trình bày tư

tirớng nhập the của dạo Phật dồng thời Làm rõ mối quan hệ khăng klứt giừa dạo Phật và văn

hóa người Việt Tác gia cho răng đạo Phật và dân tộc la "như hình với hóng" nhưng về bàn chai thì "bóng lừ hình mà có" Đe làm sáng to vấn de này, tác già phân tích vờ chèo cố Quan

Âm Thị Kinh và vờ luồng Tnrơng Ngáo qua đó chi ra nhừng biêu hiện Phật giáo trong lácphẩm đong thời trình bày mối quan hệ giữa Phật giáo và vãn học dần gian từ dó dưa ra

những kiến nghi giáo dục chú trọng dạy "người",

2.2 Nhũng công trình nghiên cứu về dấu ấn Phật giáo trong ca dao tục ngữ Năm

2012, có công trinh Nhãn quá qua ca dao cúa tác giá Thích Phước Thái đãng trên trang Vĩnh

Minh Tự Viện ngày 14/05/2012 Bài viết trình bày rất sâu sẳc ve lý Nhân qua trong dạo Phật

ca về không gian lần thời gian Tác giá khăng định nhân quà là một chân lý Tác giã cho rangngười Việt vì hiểu được nhân quà nên nhân dân ta đă áp dụng rất nhiều vào cuộc sống hãngngày Đề chứng minh điều này ỏng đà chứng mình và phân tích ti mì về nhân quà qua cáccâu tục ngừ: “hiền gập lành", “Ớ ác gặp dữ” "Có tật giật mình", "Sinh sự sự sinh" Từ dó

ông kết luận rằng "mỗi ngươi hây lự lo trước cho mình Bang cách là nên tạo nhiều diều

lành Cố gang ăn chay niệm Phật giữ giời tu hãnh Đó lã tự minh khéo biết đầu tư hạnh phúc phước báo cho mình trong hiện dời cùng như mai hậu

Nãm 2014, có bời ứng xứ cùa người Phật từ đi chùa trong ca dao, tục ngữ cua Vũ Thị Hạnh Trang đăng trên báo Giác ngộ ngày 24/07/2014 Nội dung bài viết trình bày VC các

nghi lề tâm thức của người Phật từ (rong chốn tu hành đồng thời nói lên những nét chínhyếu dế giữ gìn vé nghiêm lịnh cho môi trường tu tập Tác giá đâ kheo leo dần chửng các câu

ca dao (ực ngừ rất phù hợp người đọc de dàng thấu câm ứng dụng vào cuộc sống

Năm 2014, có cõng trinh nghiên cữu Anh hướng giáo lý Phật giáo qua ca dao - tục

ngữ của tác già Vù Thị Hạnh Trang - Cao học chuyên ngành Vãn hoá học Khoá 2012 - 2014

đăng trên Tạp chí Nghiên cửu Phật học số ỉ năm 2014 và (rang Phật giáo ngày 12/10/2014

Trong bài nghiên cứu này tác giã trình bày nhìrng dặc trưng mang màu sắc Phật giáo trong

ca dao tục ngữ như: vấn dể về ăn chay, quan niệm về luân hồi và kiếp sau quan niệm vềchừ "duyên" hay quan niệm về Phật và ma cã quan niệm ve sự tu hành Bài viết chi dừng lại

ờ các nhận dinh và đưa ra các câu ca dao hoặc tục ngừ dẫn chứng chưa đi vào phân tích kỳtừng khía cạnh nội dung và nghệ thuật nhưng tác giá đã chi ra sự gán bó mật thiết giữa đạoPhật và văn hóa bán địa và đưa ra các nhận định chính xác sâu sắc VC các biếu hiện củaPhậl giáo trong ca dao tục ngữ

Năm 2017 có bài Chữ hiếu qua ca dao Việt Nam và trong kinh diên Phật giáo cũa tác giá Thích Nhật Từ đàng (rên báo Phụt giáo A Lưới ngày 13/08/2017 Trong bài nghiên

cứu này tác già giãi thích ý nghía ngày Vu Lan là ngày lẻ báo hiếu cùa dân tộc Việt Nam.Tác gia đà nghiên cứu quan diêm chừ hiếu người Việt qua ca dao và quan diem chừ hiếutrong đạo Phật Tuy nhiên, lác giã trình bày hai quan niệm này hoãn toàn độc lập, chưa có sự

so sánh diem giống và khác nhau giừa hai quan diem VC hiếu này Qua bài viết tác giã the

hiện mong muốn "Hy vọng nhùng điêu trình bày trong hài viềl ngàn này sẽ có thê giúp cho

hạn đọc hình (lung trọn vẹn tinh thằn hiếu đạo, báo ân cha mị’ trong Phật giáo và từ đò để

tự mồi chúng ta phái the hiện nếp sống hiếu dạo phù hợp với lởi Phật dạy trong một chiều kích lợi ích lớn hơn Dụo hiếu trong Phụt giáo mang nhiều giá trị giáo dục dạo đức Do đó phàm làm con hất luận là người xuất gia hay tại gia phải cỏ ý thứ".

Năm 2018 trên Tạp chí Giáo dục, số 422 (Kì 2 - 1/2018) tr 50-52; bìa 3 có bài viết

Anh hưởng cùa Phật giáo đối với người Việt qua ca dao tục ngữ của Phạm Phi Thúy, trường

Đại học sư phạm Hà Nội đăng trên Tạp chí giáo dục ngây 23/01/2018 Nội dung bài viết

(rình bày các triết lý nhân sinh cũa Phật giáo như: luân hồi, nghiệp báo tứ diệu dế thập nhịnhân duyên, niết bàn Ánh hương cua Phật giáo trong ca dao, tục ngừ trên các thuyết nhânquá, tinh thần từ bi, đạo hiếu, chừ tâm Qua dó tác giã dã dần chứng và phân tích các bài ca

dao tục ngữ dê rút ra nhận định về mối quan hệ giừa ca dao tục ngừ và Phật giáo

Nãm 2019 có bài viết Phật giáo và ca dao tục ngữ Việt Nam trên wedsitc (không có tên lác giá) htlps.7/thienvicn.vn/pliat-giao-va-ca-dao-tiựyngu-viet- nam.html Bài viết đà

giới thiệu khái quát mối liên hệ giữa Phật giáo và ca dao tục ngữ Việt Nam Anh hương cuaPhật giáo dền dời sống, tình cám tư tướng cúa nhân dân Lập luận bài viết rõ ràng mạch lạc.Môi một luận diem tác giá đều khái quát quan niệm cụ the của Phật giáo và chửng minh luậndiem ấy qua nhiều bài ca dao giúp người đọc tiếp thu dẻ dàng

Năm 2021, có công trinh nghiên cứu Triết lý tư tưởng Phật giáo trong ca dao, tục

ngừ Việt Nam cua tác giá Thích Tâm Ý Học viên Cao học Khóa III Học viện PGVN tại

Tp.HCM đáng trên Tạp chí nghiên cừu Phật học ngày 13/08/2021 Ờ công trình nghiên cứu

này tác gia dã trinh bày ba nội dung chính Nội dung thứ nhất, khái lược về ca dao tục ngừnhư định nghía, nội dung Nội dung thứ hai tác giá trinh bày tư tường Phật giáo qua ca dao.tục ngĩr Việt Nam gồm tư tưởng VC dạo hiếu, tư tướng luân hồi nghiệp báo, tư tướng vôthường, tư tương "tâm" Tác giá chứng minh òng bà ta đã chịu ánh hường và hấp thụ các tưtướng Phật giáo thông qua các ví dụ băng các câu ca dao, tục ngừ cụ thế Cuối cùng, vai trò

cúa ca dao, tục ngữ trong việc truyền bá tư tưởng Phật giáo Tác già cho rang “Trong kho

tàng ca dao, lục ngừ Việt Nam lham đàm lư lưỡng Phật giáo, vẽ mật nhàn ván qua những câu ca dao tục ngừ chúng ta có thế truyền tái nhừng giá trị những bài học tuân lý dạo ditc cho con cháu, từ thế hệ này sang thế khác một cách dễ dàng, về phương diện Phụt giáo, qua nhùng càu thơ ca đó tư tường Plụĩt giảo dược truyền tới quần chúng nhân dân một cách tự nhiên, dễ dàng, hoàn toàn không gượng ép khuông sào, như nhùng làn gió mat lướt qua nhận thức chúng la một càch èm ái như chình những lời ru à ơi của mẹ ngày nào ".

Năm 2021, có cỏng trình nghiên cứu Tính nhân qua trong ca dao lục ngừ Việt Nam

và nên tâng dạo đức con người cùa Thích NTr Huệ Dâm - Hục viên Thạc sì Khóa m Học

viện PGVN tại Tp.llCM dâng trên Tạp chí nghiên cứu Phật học ngày 31/08/202 Trong bàiviết này, tác gia khái quát nhừng biểu hiện nhân quả trong ca dao tục ngữ ở khía cạnh nộidung qua dó khẳng dịnh những giá trị nen tàng đạo đức mà triết lý về nhân quá mang lại chongười Việt trong ca dao, tục ngừ Từ đó cho thấy những ành hương tích cực trong đời sống

xã hội do thuyết nhân quá mang lại

2.3 Tình hình nguồn tư liệu khâo sát

Tư liệu kháo sát chú yến về ca dao, tục ngữ gồm:

Ca dao, tục ngữ Phật giáo Việt Nam cùa tác giã Lộ Như Thích Trung Hậu (2015) Hà

Nội: Nxb Hồng Dức Mật dù chưa nói rõ nguồn tài liệu nào nhưng dây là công trình nãy tácgiã đà sưu tầm trong ba mươi năm tử nhiều nguồn tài liệu khác nhau, chọn ra khoáng 2000câu ca dao tục ngữ mang màu sác Phật giáo Tác già sắp xếp thành hai phẩn: Phần 1 sáp xếptheo thứ tự bang chừ cái La tinh, phẩn 2 sáp xép theo chù đề như Dức Phật Pháp Tâng già.Dây là còng trình sưu tam không có chú thích, giài nghĩa

Tuyển tập Kho làng lục ngừ người Việt tập I và tập 2 cùa Nguyền Xuân Kính

-Nguyền Thúy Loan - Phan Lan Hương - Nguyễn Luân Dà Nằng: Nxb Vãn hóa thòng tin.Công trình tập hợp 16098 câu tục ngừ tinh chọn từ 52 đầu sách (gồm 63) tập trong đó cuốnxuất bàn sớm nhất vào năm 1896 vã mới nhất 1999 Đày là công trình tập hợp đầy đù nhất

và có chú giãi rõ ràng Công trinh được sắp xép theo thứ tự 1^1 tinh và hệ thống tra cứu theochú đề khá thuận tiện cho việc khao cứu

Tuyên tập Ca (tao (Tinh hoa vàn học dân gian người Việt) của Nguyễn Xuân Kính.

(2009) Hà Nội: Nxb Khoa học xã hội Đây là công trinh sưu tẩm không có chú giãi gồmbốn lập được chia thành nhiều chú để khốc nhau như: Đất nước và lịch sử sinh hoạt vãn hóa

và vãn nghệ, lao dộng và nghe nghiệp, quan hệ gia dinh và xã hội

Qua các công trinh này tôi đã khao sát thống kê tuycn chọn ra khoảng 1333 câu cadao tục ngừ mang màu sác Phật giáo nhăm phục vụ cho mục đích nghiên cứu

Qua các công trình nghiên cứu trên, chúng tôi nhận thấy có nhiều bài nghiên cữu về sựánh hướng cùa các triết lý tư tưởng Phật giáo đen ca dao, tục ngừ người Việt Tuy nhiên, cáccông trình này chi dừng lại ở một khía cạnh nhát định như ve cách ứng xứ, về đạo hiếu, haynhân quá chưa có sự khái quát và toàn diện I lơn nừa, các công trình trên chú yếu là nghiêncửu về mặt nội dung, chưa có công trình nào đi sâu nghiên cứu vẻ nghệ thuật Mặc dù vậy,các công trình nghiên cứu cua người đi trước đế lại là nguồn tài liệu tham khảo quý giá đểchúng lôi tham kháo trong quá trình nghiên cứu luận văn này

Trong đề tài này, tôi muốn kế thừa, bồ sung nhảm phát triển các vấn đề cùa các côngtrình nghiên cửu trước de có cái nhìn khái quát hơn về triết lý của Phật giáo, yếu tố cúa Phậtgiáo trong ca dao, tục ngừ Trong giới hạn luận văn, tôi muốn đi sâu vào phân tích có hệ

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Chúng tôi liến hành sưu tầm và hệ thống lại các đơn vị ca dao lục ngừ có biếu hiệnPhụt giáo Tiếp đên phân tích, lý giải nhùng biêu hiện cùa Phật giáo trong đời sồng hàngngày cũng như tâm linh cua người Việt ơ phương diện nội dung Cuối cùng lìm ra nhùng dấu

ấn đặc trưng trong ca dao tục ngừ qua phương diện nghệ thuật

4 Đối tương và phạm vi nghiên cứu

4.1 Dối tượng nghiên cứu

Văn học dàn gian có rầt nhiều vấn dề cần được quan tàm Tuy nhiên, trong giới hạn vềthời gian nghiên cứu tôi chi tiến hành kháo sát và phân tích các biếu hiện cùa Phật giáotrong ca dao lục ngữ người Việt

Kho tàng tục ngừ người Việt tập ỉ, Nguyễn Xuân Kính - Nguyền Thúy Loan - Phan

Lan Hương - Nguyền Luân (2002) Đà Năng: Nxb Văn hóa thông tin

Kho tàng tục ngừ người Việt tập 2 Nguyền Xuân Kính - Nguyền Thúy Loan - Phan

Lan Hương - Nguyễn Luân (2002) Dà Nang: Nxb Vãn hóa thông tin

Ca dao quycn 1 (Tinh hoa vân học dán gian người Việt), Nguyền Xuân Kính (2009).

Hà Nội: Nxb Khoa học xã hội

Ca dao quyến 2 (Tinh hoa văn học dân gian người Việt), Nguyền Xuân Kinh (2009).

Hà Nội: Nxb Khoa học xà hội

Ca dao quyển 3 (Tinh hoa vãn học dán gian người Việt), Nguyền Xuân Kính (2009).

Hà Nội: Nxb Khoa học xã hội

Ca dao quyến 4 (Tinh hoa vãn học dán gian người Việt), Nguyễn Xuân Kính (2009).

Hà Nội: Nxb Khoa học xã hội

Từ đó chúng tôi chọn lọc ra 1333 đon vị ca dao tục ngữ mang màu sắc Phật giáo vàtiến hành nghiên cứu dựa trên tài liệu này

5 Đóng góp cùa dề tài

TTiê loại ca dao tục ngừ có rất nhiều công trình nghiên cứu nhưng số lượng côngtrình nghiên cứu về ca dao lục ngừ mang dấu ấn Phật giáo lại rất hạn chế Có rất ít côngtrinh nghiên cứu di sâu vào tiếp cận ca dao tục ngữ theo hướng Phật giáo để làm nổi bậtnhùng đặc trưng về nội dung lần nghệ thuật cùa nó Vì thế, xuất phát từ mục đích nghiên cửu

de tài “Dấu ẩn Phật giáo trong ca dao, tục ngữ người Việt" chúng tôi hy vọng đề tài sê góp

phằn làm rõ hơn nét đặc trưng cơ bán sau:

77tứ nhất: Tiếp cận tác phẩm vãn học dân gian nói chung, ca dao tục ngữ nói riêng

theo hướng theo hướng Phật giáo

Thứ hai: Chi ra các dấu ấn cùa Phật giáo trong ca dao tục ngừ nhìn từ phương diện

nội dung

Thứ ha: Chi ra các dấu ấn của Phật giáo trong ca dao tục ngừ nhìn tờ phương diện

nghệ thuật

Thứ tư: Nhận thức rõ hơn về mối quan hệ, ánh hưởng giừa Phật giáo và ca dao, tục

ngữ; đồng thời hiểu thêm giá trị VC nhiều mặt cùa ca dao tục ngừ trong đời song dán gian.Thữ năm: Sưu tầm hệ thống các đơn vị ca dao tục ngữ mang dấu ấn Phật giáo phục

vụ cho học lập nghiên cứu thuận lợi hơn

6 Phưong pháp nghiên cứu

Phương pháp hệ thống: Dặt ca dao tục ngữ vào hệ thong thố loại vãn học dân gian

Việt Nam để thấy được nhừng nét đặc sác cùa các thế loại nãy Trẽn cơ sơ đó chủng ta sẽ cócái nhìn loàn diện và phát hiện những diều mới lạ có liên quan đến dẩu ẩn Phật giáo trong cadao tục ngừ

Phương pháp nghiên cứu liên ngành: Sir dụng kết quà nghiên cứu cũa các ngành

vãn hóa học lịch sừ học de hiểu rõ hơn VC ban chắt, các triCt lý cua Phật giáo Tữ đó,cám nhận sâu sắc hơn về dấu ẩn Phật giáo trong ca dao, tục ngừ

Phương pháp so sánh: Ca dao tục ngữ chiếm số lượng lởn các tác phấm trong các

thể loại văn học dàn gian Việt Nam Khi nghiên cứu dấu ấn Phật giáo trong các thê loại nàycằn có cái nhìn so sánh với các thế loại khác để thay được những diem chung và riêng từ nétđặc sắc, ý nghĩa cùa the loại này

Phương pháp thống kê: Sừ dụng phương pháp thống kê nhàm có số liệu chính xác,

tạo nẻn cơ sớ nghiên cứu khoa học, tránh sự vồ đoán

Bên cạnh đô chúng tôi vận dụng thao tác phân tích, bình luận, tống họp để chứngminh cho các lập luận, lí lẽ cá nhàn trên cơ sờ khai thác phân tích các dần chứng trích lữnhưng công trinh sưu tầm biên soạn về ca dao, lục ngừ người Việt

7 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần Mờ đầu Tài liệu tham kháo, phần nội dung chính cùa luận vãn gồm bachương:

Chương I Khái quát về Phật giáo và ca dao tục ngừ người Việt Chương nảy trình bàynguồn gốc quá trình du nhập vào Việt Nam và các triết lý cơ băn cùa Phật giáo Bên cạnh

dó chúng tỏi sẽ khái lược về ca dao lục ngữ như: Định nghĩa, nội dung, nghệ thuật Dặcbiệt, chi rõ ánh hưởng cùa Phật giáo vào các thể loại vân học dân gian

Chương 2 Dấu ấn Phật giáo trong ca dao tục ngừ người Việt - Nhìn từ phương diệnnội dung: Ánh hướng của Phật giáo gán với đời sống hàng ngày, dấu ấn cùa Phật giáo gắnvới đời sống tâm linh trong ca dao tục ngừ người Việt

Chương 3 Dấu ấn Phật giáo trong ca dao tục ngừ người Việt - Nhìn từ phương diệnnghệ thuật: Ngôn ngữ mang màu sấc Phật giáo, hĩnh ánh mang màu sắc Phật giáo, khônggian nghệ thuật mang màu sẳc Phật giáo, thời gian nghệ thuật mang màu sắc Phật giáo.Dặc biệt là phần phụ lục, chúng tôi đã sưu tầm và chọn lọc ra 1333 đơn vị ca dao tụcngữ mang màu sac Phậl giáo và xếp theo thứ lự báng chừ cái liếng Việt để bạn đọc thuậntiện hơn trong quá trinh học tập, nghiên cứu được thuận lợi hơn Phun này là minh chứngcho thấy sự ảnh hưởng sâu rộng cùa Phật giáo đổi với người Việi trong tư duy tình camdược bộc lộ qua ngôn ngữ và sinh hoạt sống

Chuông 1 KHÁI QUÁT VÉ PHẶT GIÁO VÀ CA DAO,

TỤC NGŨ NGƯỜI VIỆT

1.1 Khái quát về Phật giáo

ỉ.l.l Sự hình thành Phật giáo và quá trình Phật giáo du nhập vào nước ta

l / / ì Sự hình thành cũa Phật giáo

Diều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội

về điều kiện tự nhiên: Án Dộ cổ đại là inột lục địa nằm ớ phía Nam Châu Á thuộc khuvực Đông Nam Ả: Lãnh thô vừa có núi cao vừa có bìcn rộng, vừa có đồng bằng, lại có samạc; Khí hậu vừa có nắng nóng, vữa có tuyết rơi; Phía Dòng có sông hằng chày về, Phía Tây

có sông Ấn chày về

về kinh tế - xã hội: Vào khoáng the ki X - I (TTL) là nền kinh tế chiếm hừu nô lệ.nông nghiệp phát triển mạnh mẽ với mô hình “Công xã nông thôn" ruộng đất thuộc về nhãnước Chinh điều này lâm cho xã hội Án Độ phân hóa và tồn tại bồn đắng cấp

• Giai cấp Bà La Môn - dăng cấp có địa vị xã hội cao nhất, gồm những nhà hoụt độngtôn giáo chuyên nghiệp

- Giai cấp Sát Đế LỊ - dăng cấp vua quan và võ sì

- Giai cấp Vệ Xá - đăng cấp cùa người bình dân như nông dãn, thợ thù công, thươngnhân

- Giai cấp Thù Dã La - giai cấp thấp nhất gồm nhừng người bị bại trận, phá săn.không có tư liệu sàn xuất

Sự phân biệt dăng cấp vô cùng khắc nghiệt trên nhiều mặt Thú Đà La là giai cấp thẩpnhất nên chịu nhiêu áp bức bóc lột nhất, hụ vô cùng câm ghét ba dang cấp trên Bên cạnh dó

xã hội Ân Độ còn có sự phân biệt chung tộc dòng dõi và tôn giáo làm cho xà hội vô cùngngột ngạt Mặt khác, giai đoạn này các học phái đua nhau phát khởi Phật giáo - kêu gọi tìnhyêu thương, sự binh dãng xã hội và chống lại sự phân biệt chùng tộc ra đời trong giai đoạnnày là ước mơ, là khát vọng, là điềm tựa của các giai cấp dưới Vì the nó vấp phái làn sóngphàn đoi của đạo Bàlamôn và chế độ phân biệt dăng cấp

tiên đó là "Tử diệu đế” Lúc bấy giờ Ngài 35 tuôi Sau đó Ngải đà đi khắp nơi truyền bá lư

tường cua minh dồng thời sáng lập ra tôn giáo mới dó là Phật giáo Tư tương Phật ban dầuđược truyền miệng, sau khi Phật nhập niết bàn giáo pháp cùa ngãi được các chúng dệ tử kcttập lại thành giáo dicn qua bốn lần diễn ra tại những dịa diem và thời gian khác nhau đà viết

thành văn gọi là "Tam tợng” gồm:

• Tạng kinh: Ghi lại lời Phật dạy

- Tạng luật: Gồm các giới luật cùa đạo Phật

- Tạng luận: Gồm các bài kinh, các (ác phẩm luận giãi, bình chú về giáo pháp cua cáccao tãng học gia ihế hệ sau

I.Ị.1.3 Sự du nhập cùa Phật giáo vào nước ta

Trước khi Phật giáo du nhập vào nước ta nhân dân ta dã có dời song tín ngưỡng kháphong phú, trong đó có tín ngường đa thần như thần mây, thằn mưa, thần sấm thằn sét Đen thế kỷ thử II nen kinh tế phát triển, đặc biệt là chính sách mớ rộng đà thu hút các đoànthương nhân Án Độ, trong đõ có thương nhản Phật từ và Tâng sĩ người Án Dộ Ban đầu họ

đi theo với mục đích cầu an về sau trong quá trinh giao thương và sinh sống họ bắt đẩutruyền bá những tin ngưỡng Phật giáo vào nước la Bảng sự linh hoạt và uyển chuyền, đạoPhật đà từng bước hòa nhập váo đời sống người Việt, dược người Việt chấp nhận bời tưtirớng và triết lý nhân vãn cùa nó

Theo các cứ liệu lịch sừ Chữ Đồng Từ là người Phật lừ Việt Nam đầu tiên học pháp

từ Phật Quang còn mang nặng mâu sắc Ân Dộ Den Man Nương bảt đầu Việt Nam hóa dần.Sau này Man Nương được xem là người Phật mẫu trong tín ngưỡng Phật giáo Việt Namđược thờ tại chùa Phúc Nghiêm Kế đến là tin ngưỡng lử pháp đặc biệt là Phật Pháp Vàn

Diều đó cho thấy quá trình bân địa hóa Phật giáo cùa Việt Nam và ngược lại một cách tựnhiên, nhẹ nhãng không có sự chống đoi, xung khấc với văn hóa bân địa

Sau Chữ Dồng Tử có nhiều danh sĩ bán dịa hoặc nước ngoài như Khâu Dã La và Ma

Ha kỳ Vực người Án Độ Các Tu sĩ người Trung Quốc sang lánh nạn, các nhân vật lịch sừnhư Tu Định Man Nương sinh sống ơ nước ta trong thời gian dài Vi thế họ đà có nhữngánh hường nhất định với nền văn hóa nước ta và ngược lại Trong đó có nhùng vị cao tảngliếng tám lững lẫy như Màu Tứ Khương Tâng Hội Đạo Thanh Huệ Thẳng Đạo Thiền Qua hơn 2000 năm, Phật giáo ờ Việt Nam lúc suy, lúc thịnh qua từng thời đại có sựkhác nhau Vào thời dại nhà Lý và nhà Trần Phật giáo phát then cực thịnh và được xem làquốc đạo Đen thời nhà Hậu Lê rồi Nguyền Triều, Nho giáo chiếm ưu thế phục vụ cho việccai trị dàn tộc Phật giáo dần suy thoái Khi Pháp sang xâm lược nước la, Phật giáo càng suyđồi, không còn thuần túy, cao siêu mà chì là một tôn giáo thở thần với nhiệm vụ lo việc cúngbái Vào nhừng thập niên đầu thể kỹ XX do anh hường phong trào chấn hưng Phật giáo trênthế giới Phật giáo Việt Nam cùng bất đầu chuyền mình phục hưng Đen nám 1964 các hộiđoản Phật giáo miền Nam Việt Nam dã thống nhất thành Giáo HỘI Phật Giáo Việt NamThống Nhất Năm 19X1 chín tồ chức Phật giáo trong ca nước đà tố chức đại hội, thống nhất

làm một và lấy danh hiệu là "Giảo Hội Phật Giáo Việt Nam Dù trãi qua nhiêu thảng trầm

cùng vận mệnh cùa đất nước, nhưng Phật giáo luôn đồng cam cộng khố trong công cuộcdựng nước, giữ nước cùa dân lộc Tuy hòa mình chây vào lòng dân tộc nhưng Phật giáo vẫngiữ dược vè dẹp riêng và những dóng góp to lớn quan trọng trong đời sống linh thằn cùanhân dân ta

í.1.2 Nội dung cơ hán của Phật giáo

ì ỉ.2.1 Thuyết Nhân - duyên - qua

Theo đức Phật con người làm chu các hành vi cua minh, con người làm chủ số phậncùa mình Không có một đấng quyền năng nào ban phát số phận cua con người mà chi có họ

mới tạo nên sổ phận cùa chính mình mà tất cà đều tuân theo quy luật Iiliân - duyên - quá hay côn gọi là luật Nhân quà Luật nhân quá là cái hoàn toàn tự nhiên, thiên nhiên không chi

trong thề giới con người mà cà trong vù trụ và vạn vật Luật này con người không thế dật ra

mà chi có thê khám phá ra

Nhân là chi nguyên nhân, quả là kết quá Nhân quá là một định luật lẩl nhiên có tương

quan mật thiết với nhau và chi phối tất cà mọi vật Tuy nhiên, nhân quá là một định luật năm

trong lý nhân duyên Trong vũ trụ mọi vật đcu có mối quan hệ mật thiết với nhau, kế thừa

nhau Hay nói đúng hơn là mọi vật đều có nhân duyên với nhau, không có cái nào biệt lậpvới cái nào Trong đó nhân lã chinh cua quá và ngược lại Tuy nhiên, đe đi từ nhân đen quãphái có yếu 10 duyên Duyên là quá trình, là yếu tố quyết định từ nhân dền qua Chảng hạnmột qua trứng không thê nơ ra con gà nếu không có điều kiện nhiệt độ thích hợp ta gọi trứng

là nhân, gà là quà, nhiệt dộ là duyên Mọi sự vật trong vù trụ đều là do nhiều nhân duyên hợpthành, không có nhàn nào lự kết thành quà nếu không có duyên, không có nhân nào tồn tạiđộc lập mà không có sự trợ duyên cua các nhân khác

Nhân nào thì quá ấy Nhân tốt cho ra qua tốt vã ngược lại Hay đúng hơn nhân đi đôivới qua khi thay đổi nhân thì quá cùng thay đổi gieo nhân càng nhiều thì gặt qua càngnhiều Nhưng quá còn phụ thuộc vào duyên ví dụ ta gieo thật nhiều đậu nếu không lướinước, bón phân thì chăn chần hạt náy mầm sỗ ít quả không nhiều Vì the con người có thethay dồi quà bàng cách thay đổi duyên Trong cuộc sống con người cần gieo nhân lãnh thìmới gộp quá tốt gieo nhân ác đương nhiên sỗ gặp quá xấu Tuy nhiên, nếu la lầm lỡ làmdiều sai la cổ gắng thay đồi duyên bảng cách sám hối tu tập sứa minh đe tránh nhừng quáxấu

Sự phái triển lừ nhân đến quà không nhầl thiết như nhau, có khi nhanh hoặc chậm tùyvào duyên Có khi gieo xuống một thời gian mới trố Ví dụ như gieo lúa khoáng bổn thángsau mới thu hoạch Có khi gieo nhân xuống vài năm hoặc vài chục, vài trăm năm sau mới cóquá Thậm chí ta gieo trồng ta muốn nhanh thu hoạch có thề chăm tưới nước bón phân thìcây sẽ phát triển nhanh hơn quá trình thu hoạch sẽ đen nhanh hơn vã kết quà bộ thu hơn Vìvậy chủng ta đừng thác mắc vì sao có những nguôi ờ ác gặp nhiều may mán kè ở hiền luôn

bị xui xèo tất cà đều là duyên đưa đây đến nhanh hay chậm mà thôi

Các giáo lý của Phật giáo nói chung cùng như luật nhân quà nói riêng không phai làmột lý thuyết suông, nó dược dặt trên nền tan cùa lý trí và thực nghiệm Luật nhân quá đượcĐức Phụt trong phạm vi tinh thằn và không chì áp dụng trong một thời gian nhát dịnh màtrông suốt quá khử hiện tại và tương lai mà Dửc Phật gọi dó lã luân hồi

ì ỉ.2.2 Thuyết tứdiệtt để

Tứ diệu để là bài Pháp đầu tiên mà Đức Phật chuyển pháp luân, đầu liên ngài thuyết

pháp cho nám anh cm Kiều Trằn Như tại vườn Lộc Uyển và cùng là bâi pháp cuối cùng màngài thuyết pháp lại trước khi nhập niết bàn Tứ diệu dế dược xem là cốt lỏi, nền táng cùa hộthống giáo lý nhà Phật, cho đến ngày nay tất cá các tông phái của Phật giáo dcu sử dụng giáo

lý này

Có nhiều nguồn tài liệu đinh nghĩa về Tứ diệu đế hay Tứ thánh đe nhưng chung quy lại

Tử diệu đe là bốn sự thật mầu nhiệm mà Đức Phật phát hiện ra Bốn sự thật này, là kìm chinam giúp con người từ bó khô đau đến bờ hạnh phúc, từ phàm nhân trữ thành Thánh, từThánh trô thành Phụt Tứ diệu đế không phái chi dơn thuần là lý thuyết Là giáo lý mà nó làquá trình thực lập dem lại sự giác ngộ hoãn loàn cho con người Do đó, con người cần phaitinh tấn tu lập trong suốt quá trình sống của mình Con người muốn thoát khô cần phài hièu

rõ nhân duyên cùa khố, biết được vì sao mà có khố, cái khổ phát sinh từ đâu, dựa vào đó mà

nồ lục diệt trữ cái khò Vì thế Đức Phật đã khái quát bốn chân lý ấy gồm: Khố đế là chân lý

về khổ rập đề là chân lý về nguyên nhân cùa khổ Diệt đe là chân lý VC khá năng chấm dứtkhố Dạo đế là chân lý về con đường thoát khô

Khổ dế: Khô de là những chần lý về cái khổ Khó dế gồm hai nhóm chính là khổ về

thân và khố về tâm Khổ ve thân nhu: Sinh, lũo, bệnh tử Khố ve lâm gồm Ái biệt ly khố cầubất dắc khố ghét mà gặp gỡ là khồ

Tập dế: Lã sự thật đúng đắn về nguyên nhãn chứa nhừng nhóm khố Đức Phật đã đua

ra mười nguyên nhân đau khổ là do: Tham sân si mạng nghi, thân kiến biến kiến, kiếnthủ giới cấm và tà kiến Đấy là nhũng dục vọng đưa con người dến khố đau

Diệt đế: Là chắm dứt dập tắt Đe là sự thật đúng đắn Diệt đế là sự thật về chấm dứt

đau khổ hay còn có tên gọi khác là sự thật về an lạc hạnh phúc

Dạo đe: Dóng vai trỏ then chốt, như một chìa khóa mờ ra toàn bộ thế giới an lạc cho

Tử diệu dế Chúng ta biết dược thế nào khỗ dau vi sao chúng ta khô đau thì cuộc sống thật

là tăm tối nhưng Đức Phật với lòng từ bi đă mớ ra con đường mới cho chúng đen hạnh phúcviên mãn và mãi mãi không còn sinh tử luân hổi Đây cũng chinh là Bát chánh đạo

ỉ 1.2.3 Bát chánh đợo

Bát chánh dạo Là một trong những giáo lý căn ban cua dạo dế Bát chánh dạo là tám

sự thật hành trì chân chánh giãi thoát nồi khổ đạt được Niết bàn Bát chánh dạo gồm: Chánhkiến: thấy đúng Chánh tư duy: nghi dúng Chánh ngữ: lời nói đúng Chánh nghiệp: hành

động đúng đưa đến hạnh phúc Chánh mạng: nghề nghiệp không sát sanh, không gây đaukhố cho chúng sinh Chánh tinh tấn: siêng năng tu tập Chánh niệm: Cihi nhớ và suy nghĩ.Chánh định: tập trung vào tư tướng, tu tập thiền định Bát chánh đạo có thế huân tập trongmọi hoàn cành, giúp con người cái tạo các hành VI bất chinh hướng đến các giá trị chân,thiện, mì

Chánh kiến: Chánh lả đũng đắn kiến là nhận thức, vậy chánh kiến là nhận thức dúng

dẩn Chánh kiến là bước rat quan trọng VÌ nhận thức đúng mới có thề dưa đến hành độngđúng

Chánh tư duy: Là suy nghi chân chinh, không trái với lẽ phái Tư duy chân chinh là

tư duy biết diệt ngũ dục tư duy lành thiện, từ bi VỚI chúng sinh, xa rời tham sân si khônglàm khổ người, khổ mình

Chánh ngữ: Là lời nói chân chính Không nói dối chi nói lởi chân thật Không nói lởi

chia rê nên nói lõi hòa hợp Không nói lời thô (ục nên nói lời nhả nhận Không nói lời vô íchnên nói lời hữu ích

Chánh nghiệp: l.ã tuân theo ngũ giới không sát sinh, trộm cắp, tà dâm, nói dối.

nghiện ngập Luôn làm việc thiện dựa trên tâm lừ lạo ra cõng đức

Chánh mạng: Là sống bàng các nghề nghiệp lương thiện không bóc lột người khác,

xám hại đến lợi ích người khác

Chánh tinh tấn: Lã siêng nâng, cố gắng, chú tâm và kiên tri đi đến lý tướng đúng đắn

mà mình đeo đuổi Nên tinh tấn hành thiện pháp, tinh tấn tâng trương thiện pháp, tinh lấnngăn ảc pháp, linh tẩn diệt ác pháp

Chánh niệm: Niệm là ghi nhớ suy nghi Chánh niệm gồm: Chánh ức niệm tức suy

nghĩ về quá khứ Quán chánh niệm quan sát hiện tại và khới đầu tương lai Chánh niệmkhuyến tập ý thức tập trung vào khoảnh khắc cua hiện tại

Chánh dịnh: Định được hiếu là thiển định, tập trung vào thiền pháp có lợi cho mình

và có lựi cho người Quá trinh này dõi hói con người phái thật sự tinh tân

ì ỉ.2.4 Ngừ giới

Đức Phật đưa ra rất nhiều giới luật nhằm áp dụng cho nhiều hạng người khác nhau.Ricng dối với hàng Phật tứ tại gia người dưa ra nãm giới là: Không sát sanh, không trộmcắp không tà dâm không nói dối, không uống rượu Khác VỚI các tôn giáo khác Đức Phật

chi dần đường khuyến khích con người thực hiện Ngài không buộc người Phật tứ tuân theomột cách triệt đế mà tùy thuộc vào tâm cua mồi người

Không sát sanh: Nghía lã không sát hại mạng sổng bao gồm con người, các loài vật

từ lớn đến bé kế cà côn trùng, sâu bọ Chúng ta không giết hại không làm đánh đập gây lổnthương, đau dớn cho ngưởi và vật khác Không ra tay xúi giục, cổ vù cho các hãnh dộng sátsinh Khi thấy người khác sát sinh ta nên mờ rộng lòng từ bi xót thương và can ngăn

Không trộm cắp: Trộm cắp là lay đi những gì thuộc quyền sờ hữu cùa người khác mã

chưa được sự cho phóp Các sờ hữu như tri tuệ, thời gian, tài sán tử nhừng vật có giá (rị nhưnhà cửa đất đai cho đen nhừng vật nhô bé như cày kim cụng có người khác chưa cho màminh lự ý lẩy đều là trộm cắp Các hành vi cướp giật, dùng quyền hành, vù lực ép buộc, các(hú đoạn lừa đáo cân non đong thiếu, giật nợ, giật hụi trốn thuế dcu là trộm cắp NgườiPhật từ không nên trộm cáp Không bày mưu xúi giục người khác trộm cặp Không sứ dụngtài sán do người khác trộm cắp mà có Khi thầy người khác trộm cắp la nên khuyên bào cảnngăn

Không tà dâm: Tà dầm là quan hệ tình dục phi lễ, phi pháp Đối với người xuất gia

phái đoạn trừ dâm dục, còn người tại gia thì không được tà dâm Nam nừ được gia đinh, xàhội luật pháp công nhận là vự chống đó là chánh Các mỗi quan hệ trước hôn nhân, ngoạitình, dụ dỗ lừa gạt, cường ép thu dâm dồng giới, vợ chồng không biết tiết ché quan hệkhông đúng lúc đúng nơi đều gợi là tà dâm Ngirởi Phật từ không nen phạm vào lồi này.càng không bày mưu sáp dặt XÚI giục cho người khác tà dâm Nếu biết người khác phạmgiới này ta nên chân thành khuyên bao

Không nói dối: IJt không nói sai sự thật, nói lời thêu dệt, nói lời hai chiều, nói lời thô

ác Nói sai sự thật là chuyện có nói không, chuyện không nói có; việc phái nói trái, việc tráinói phái; việc nghe nói không, việc không nói nghe; tnrớc mặt ngọt ngào, sau lưng chê bai

lã nhừng lời nói dối

Không uống rượu: Không uống rượu hay không sừ dụng các chất kích thích ngây

nghiện Bán thân người Phật tư không sứ dụng, đồng thời không khuyến khích, xúi giụcngười khác sử dụng

Ngũ giới là nền lán trí tuệ đạo đức và tinh thương Người giừ được ngũ giới sè khôngrơi vào ác nghiệp luân hòi thân tâm an lạc gia đinh hạnh phúc, xã hội hưng thịnh Ngũ giới

1.2 Khái quát về ca dao, tục ngừ người Việt

Ỉ.2.Ĩ Khái quát về ca dao

ỉ.2.1.1 Dịnh nghĩa

Trong quyển Việt Nam văn học sư yếu (1968) cùa Dương Quáng Hàm định nghía:

"Ca dao (ca: hảt: dao: hài hát không có chương khúc) là những bài hát ngủn lưu hành trong dân gian, thường la lính lình phong lục cùa người bình dân.

Bởi thế ca (lao cũng (lược gọi là phong (lao (phong: phong tục) nữa (Dương Quàng Hàm,

1968)

Trong quyển Văn học dân gian Việt Nam (2001) cũa Dinh Gia Khánh định nghĩa: "Ca

dao vốn lã một thuật ngữ Hán Việt Theo cách hiểu thông thường thì ca dao là lởi cua các bài hát dân ca dà tước bó di nhưng liếng đệm, liếng láy hoặc ngược lại" (Dinh Gia Khánh.

2001)

Nhìn chung ca dao là một the loại văn học dân gian, là những lởi thơ trừ tình truyềnmiệng tử đời này qua đời khác dưới dạng nhũng câu hát không theo một điệu nhất định, biểuhiện đời sồng vật chất và tinh thẩn cùa người dãn Việt Nam Do tính chất truyền khấu nên cadao thường có dị bân

Ị.2.1.2 Nội dung

Nội dung ca dao rầi phong phũ, đa dạng Diễn tã trực tiếp hoặc gián tiếp tâm tư tinhcám cá nhân, dời sổng xã hội các phong tục tập quán tin ngưỡng hay chân lý nào đó hay đơngián là các bài hát về việc trẻ con Ca dao được chia thành nhiêu tiểu loại như: Đồng dao, hát

ru, các bãi ca dao than thân, ca dao lao động Đồng dao lã những bài hát dành cho tré con.gắn liền với các hoạt động vui chơi vã trỏ chơi Hát ru là nhưng bài ca dao nhẹ nhàng để ru

em bé ngũ Các bài hát nhà nghề là những bài hát trong lúc lao dộng dế quên di mệt moi vui

vè làm việc như: Bài hát cua người thợ cầy, bài hát cùa người chèo đõ Các bãi ta lâm lýngười đời Các bài có tính cách xã hội như tã tình cành các hạng người trong xã hội hayphong tục tập quán, tín ngưỡng, dị đoan cứa người bình dân nước ta Các bài dạy nhừngđiều thường thức như canh nông, sân vật thiên vãn sông núi Các bài hát phong tinh

1.2.1.3 Nghệ ihuậi

Thế thư

Đa số ca dao dược sáng tác theo thê thơ lục bát Với những âm diệu nhẹ nhàng, uyển

chuyền, the thơ này góp phần lãm cho bài ca dao đầy ý tứ dề đi vào lông người: "Bao giở dân

noi can qua/Con Vua that thế lại ra quét chùa ".

Song thất lục bát cũng là thề thơ sử dụng khá phố biến trong ca dao Thể thơ nàythường theo nhịp 3/4 diễn lá tâm trạng đầy khúc mắc những tình cám khồ đau không trọnvẹn

Ngoài ra ca dao còn sử dụng the vãn và the hỗn hợp The vãn gồm một cáu có bốnhoặc năm chừ chừ cuối câu trên vần với chù thứ hai hoặc chừ cuối cúa câu dưới Thê hỗnhợp là sự kết hợp hai hoặc ba thê khác nhau trong một bài ca dao Thê này âm diệu nhịpnhàng, không gò bó về niêm vằn nên nhân vật thoai mái bộc bạch sự lình, nhừng khúc mắc

trong lòng."(7wớ cao nho nhò/ Cái võ vân vân/ Nay anh học gần/ Mai anh học xa/ Anh lấy

em từ thuở mười ba/ Den nám mười tám thiếp dà nám con/ Ra đường thiếp hãy còn son/ về nhà thiếp đà nám con cùng chàng

Kết cấu

Da phần két cấu (rong ca dao truyền thống dược sáng tác theo lối đối đáp Dô là nhữngcuộc trò chuyện bang thơ Nhân vật chính là những chàng trai và cô gái cùng có khi lã lời rucùa người mẹ người bà Kct cấu này được chia thành hai tiểu loại: Một là kết cấu đổi đápmột vế thường là những bài hát ru Qua những lời hát ru nhân vật trừ tình bộc lộ gián tiếptâm tư tinh cam cùa mình với nhừng người trong gia đình hoặc ngoài xã hội Hai là kết cấuđối đáp hai vế thưởng là nhũng bài hát giao duyên, bèn nãy đối rồi bên kia đáp lại cứ như thểđối đáp trùng điệp cho đến khi cuộc hát kết thúc Dấu hiệu nhận biết của tiểu loại này là cáccặp đại từ nhân xưng tương ứng với nhau như: anh - em mình - ta chàng - thiếp, mận - dào,trúc - mai

Ngoài ra ca dao còn sử dụng kết cấu theo lối trần thuật nhàm diễn dạt những cam hứng

miếng ngon/ Lảm thì chọn việc còn con mà lâm Đặc biệt, khi the hiện tình câm thông qua

hình thức ấn dụ thì không lời thơ nào đẹp, gợi cám và thăm thiết bằng câu ca dao Nhiềuhình ánh ấn dụ trong ca dao mang tính khái quát cao trở thành những hình ánh ước lệ tượngtrung tạo liên tính hàm súc trong ca dao như "trúc - mai", "thuyền - bến", “mận - đào"

“Sen xa hồ sen khô hồ cợn,/ Liều xơ dào liều ngã đào nghiêng" Thông qua hình thức nhân

cách hóa con người thường gửi gắm tầm sự vào những vật xung quanh, tránh nói đến cái lôi

cùa mình."Kờng (hội chớng phái thao đâu/ Dừng dem thư lữơ mà đau lòng vàng

Bên canh đó ca dao còn sừ dụng thú pháp xây dựng hình tượng băng lối miêu tá đe

gây ấn tượng mạnh, đôi khi tác giá dân gian còn dùng lối so sánh kết hợp với lối miêu tá "Rú

nhau ra lủm hồ sen/ Nước trong bóng mát hương chen cạnh mình/ Cữ chi vườn ngọc, ao quỳnh/ Thôn quê van thú hừu tình xưa nay

Ngoài ra ca dao còn dùng nhiều thú pháp nghệ thuật khác dê xây dựng hình ánh vàdiễn đạt tình cám cùa nhân vật nhảm gợi hình, gợi câm như ngoa dụ phóng dại tương phan,dối xứng, trùng diệp

Nhân vật và biêu tượng

Trên phương diện các mối quan hệ gia đinh nhân vật trong ca dao cũng được đề cập ờ

nhiều vị trí khác nhau Nhân vật trong ca dao có khi là một người con trong gia dinh luôn giữtròn đạo hiếu với ông bà cha mẹ Có khi là mối quan hệ mẹ chồng - nàng dâu Có khi là mốiquan hộ vợ chồng, mối quan hộ giừa nhân vật trừ tình vã dối tượng trử tinh củng mang nhiềusắc thái biếu càm khác nhau có thẻ là sự thúy chung son sát cũng có thế là là sự thờ ơ lạnhnhạt vì hôn nhân không có tình yêu Hoặc cà mối hệ vợ cả - vợ lẽ

Nhân vật trữ tình trong ca dao là nhân vật mang nhiều tâm trạng, gan với nhưng vaigiao tiếp cụ thế Õ bất kỳ vị trí nào, nhân vật ca dao cũng tuân theo các quan niệm ứng xừtheo truyền thống vàn hóa xir thế cùa người Việt

Hiểu tượng

Trong ca dao sir dụng khá nhiều hình ánh mang lính biểu tượng Dó chinh là ký hiệubao gồm cái biểu hiện và cái dược bleu hiện dược gắn kết nhau bàng một mối liên hệ nhấtđịnh mang tính truyền thống, và được cộng đồng chắp nhận Người ta dùng hình ãnh này đê

tò ý nghía nọ Biểu tượng nghệ thuật sẽ chi phối trục tiếp den các thành tố tlữ pháp ca daonhư ngôn ngừ, đề tài chù đề kết cấu nhân vật mì tình, góp phần tổ chức các yếu tố nộidung và nghộ thuật trong bài ca dao làm cho tác phâm trờ nên giàu sức hút hon Trong dó cóbiêu tượng dơn tức chi bao gồm một sự vật một hình ánh duy nhắt mang tính biểu trưng như

“con cò*’ biểu trưng cho hĩnh ảnh người nông dân hay người phụ nữ lam lù vắt vá hay

“dâu" biếu trưng cho người con gái Và biểu tượng đôi bồng cặp đôi hai hĩnh ánh chẳng hạn

“Sông - nước" biểu trưng cho làng quê Việt Nam "muối - dưa" biếu trưng cho tinh nghía vợchồng, “thuyền - bến" biếu trưng cho tinh yêu đôi lứa

Dặc trưng ngôn ngữ

Đặc trưng ngôn ngữ trong ca dao là tính mộc mạc giàu chẩt thơ, ít sử dụng lừ llánviệt Dược hình thành và diễn xướng trong quả trinh lao động nên ngôn ngừ ca dao hồnnhiên, giàn dị thê hiện tình câm một cách bộc trực Tuy nhiên không quá số sàng mà rất đối

ý nhị tinh tế mượn hình ánh thiên nhiên nói lên tình cam con người

Ngôn ngữ có sự kct hợp giữa ngôn ngữ thơ và ngôn ngữ đời thưởng Phần lớn ca daođược dicn xướng trong lao động tập the và hát đỗi đáp nghi lề nên được the hiện nhiều dướidạng độc thoại, đối thoại LỜI nói gần gùi với sinh hoạt cùa cuộc sống dời thường Đó còn làhình ánh con cò con trâu, cái cày cái cuốc những người bạn thân quen của người nông dân.nhưng khi bước vảo ca dao, nó đă trở thành những hình tượng nghệ thuật Tính hình tượng

ấy kết hợp the thơ lục bát hoặc song thất lục bát kết hợp với nhịp chăng tạo nên nét đặc

trưng mang lại giá trị nghệ thuật truyền thống cho dân lộc "C07 trầu anh têm ra đáy/Nhân

duyên chưa dịnh trầu này chưa ủn

Ngôn ngữ giàu chất khâu ngữ Đôi khi trong ca dao ta bảt gặp những bài ca dao mangngôn ngừ nói hàng ngày, đa phần hình thức nãy có mục đích rõ ràng là dùng nhấn mạnh tư

lirờng tình câm thò hiện căm xúc một cách tự nhiên và gần gũi "Chồng gì anh vợ gì tôi/

Chảng qua là cãi nợ (lởi chi dây ”.

Không gian và thời gian nghệ thuật

Thời gian trong ca dao là những khoảnh khắc dưomg thời Trong ca dao thời gian cùatác giã, thời gian cùa người diền xướng và thời gian cùa người thường thức hòa thành một.Thời gian đó chinh là thời gian hiện tại Các cụm từ đế chi thời gian trong ca dao: " bây giờ",

"hôm nay", "chiểu chiều", "đém đêm", "hôm qua", "sáng ngày” Thời gian nghộ thuật trong

ca dao vừa là thời gian thực tụi khách quan, vừa là thời gian hư cầu chu quan theo ước muốn

cua nhân vật trữ tình "Chiều chiều ra đừng ngõ sau/ Ngó về quê mẹ ruột đau chin chiều" Hay

"Tim em dà tàm hôm nay/ Hòm qua là tám hóm nay là mười" Thời gian gian trong ca dao

mang tinh ước lệ có the thay đồi các cụm từ chi thời gian, không cằn đám báo cái logic, cốtyếu là cái tình bên trong Ví dụ ta có thề thay đồi cụm từ "đèm qua” thành "đêm nay” Không gian nghệ thuật trong ca dao: không gian nghệ thuật trong ca dao cũng vừa làkhông gian thực tụi khách quan, vữa lả không gian hư cấu tưởng tượng cùa nhân vật trữtình Không gian thực tại là không gian dũng như hiện thực gắn VỚI làng quê bình dị quenthuộc, không gian xả hội không gian sinh hoạt như “xứ Huế", "xứ Nghệ", "thôn Dòng",

"thôn Doài", "cây da", "bến nước" Không gian ấy là nơi náy nở bao cám xúc cùa nhừng

con người thôn quê đòn hậu, chân thành "Ai đi Châu Đốc Nam Vang/ Ghé qua Đồng Tháp

bạt ngàn bóng sen Ngoài không gian thực tại còn có một không gian nữa đó là "không gian

tâm trạng" - không gian mang tinh tượng trung gắn liền với câm xúc của nhân vật "Qua cầu

ngã nón trông cầu/ Cầu bao nhiêu nhịp dạ sầu bấy nhiêu Không gian trong ca dao còn là

không gian mang tính cá thề hỏa được nhiều người diền xướng trong nhiều bối cánh khácnhau Vì thế nó mang những nét chung nhất của cam xúc - tâm lý con người và trớ thànhkhông gian ước lệ tạo nên sức hấp dần cho ca dao

1.2.2 Khái quát về tục ngữ

1.2.2.1 Định nghía

Tục ngừ được sử dụng như một câu nói trong giao tiếp hàng ngày Mặt khác, nó lạimang dẩy du tiêu chí cua một tác phâm nghệ thuật hoàn chinh ca nội dung lần nghệ thuật.Bên cạnh đỏ, ranh giới giữa lục ngừ vả ca dao chưa rô ràng Chính vì thế vẫn chưa có sựthống nhất VC định nghía the nào là một câu tục ngữ

Trong quyến Việt Nam văn học sứ yếu (1968) cứa Dương Quãng llàm định nghía: "Tục

ngữ (tục: thói quen có (lã lảu đời: ngữ: lời nói) lờ những cáu nói gọn ghẻ và cỏ ý nghĩa lưu hành tự đời xưa rồi do cứa miệng người đời truyền di Tục ngừ còn gọi là ngạn ngừ vì chừ ngạn nghĩa là lời nói của người xưa truyền lại Còn phương ngữ (phương: địa phương, vùng) là những câu lục ngữ chi thòng dụng trong một vùng chữ không lưu hành khắp trong nước " (Dương Quáng Hàm, 1968)

Trong quyền Vãn học dân gian Việt Nam 2002 cùa Dinh Gia Khánh dinh nghĩa: "Tục

ngừ là nhừng cáu nói ngán gọn có ý nghía hàm súc do nhãn dàn lao động sáng tạo nên và lưu truyền qua nhiều thề ki" (Đinh Gia Khánh 2002).

Trong quyền Tục ngữ, ca dao, dân ca Việt Nam cùa Vũ Ngọc Phan định nghía: "Tục

ngừ là một câu tự nó diễn trọn vẹn một ý, một nhàn xét, một kinh nghiệm, một luân lý, một cóng lý có khi là một sự phê phân Còn thành ngữ là một phần câu sẵn có, nó là một bộ phân cua câu mà nhiều người dà quen dùng, nhưng tự riêng nó không diễn dược một V trọn vẹn về hình thức ngữ pháp, mồi thành ngữ chi là một nhóm từ chưa phái lả một câu hoàn chinh; còn tục ngừ dù ngần dến dâu cũng lã một câu hoàn chinh ” Cũng trong nội dung này lác giã cho rằng "Tục ngữ là một thê loại súng tác ngang hàng vài các thê loại ca dao dân

ca, tuy tác dụng có Mác" (Vũ Ngọc Phan 2017).

Như vậy tục ngữ là một chinh thể nghệ thuật hoàn chinh cá nội dung lẫn hình thức:

Nó là một đơn vị ngôn ngừ có khá năng lạo thành một câu độc lập, có hình thức cấu trúc ỗnđịnh, có khá nãng khái quát cao do nhàn dân sáng tạo nên vã được lưu truyền qua nhiều thế

hệ Tục ngừ được xem là một thế loại văn học ra đời sớm nhất, phong phú nhất, tồn tại lâunhầt Tục ngữ phán ánh mọi quan diem của nhân dàn về các mặt đạo đức, lịch sừ, xã hội, tôngiáo Trong ngôn ngừ tục ngừ góp phẩn lìun cho lời nói gắn gọn súc tích, truyền tài đượcnhiều thông tin khó nói hoặc không tiện nói trực tiếp Chính vì thể, tục ngừ được sứ dụngtrong ngôn ngừ giao tiếp hàng ngày hoặc trong vãn viết mưựt mà giàu hình ảnh nhầm lạo

đà dụt tới.

Tục ngữ nói về thời tiết và kinh nghiệm lao dộng như các hiện tượng tự nhiên và dựđoán thời tiết: Lao động sân xuất, phán ánh tập quân làm ăn cùa nhân dân trong trồng trọt,dặc biệt là trồng lúa Kinh nghiệm chài lưới và chãn nuôi Các nghề thú công như nghề gốm,nghe dệt Nhìn chung, tục ngừ về thời tiết và lao động sán xuất đà phàn ánh một số nétchính VC diet! kiện, phương thức lao động, một số đặc điểm cùa đời sống dân tộc ta

Tục ngừ phàn ánh con người- đởi sống- xà hội gồm: Những ký ửc về thời kỳ lịch sư xaxưa cua dân tộc ta Những hiện tượng, nhân vật lịch sứ những biền dôi về chính (rị Các tậptục sinh hoạt hàng ngày như án mặc ỡ đi lại, cưới xin hội hè sinh hoạt tôn giáo Các dặcdiêm, tập tục và những quan diem thân tộc cúa nhân dân ta trong xã hội phong kiến Tục ngừcòn phán ánh đởi sống và tình hĩnh đấu tranh giai cấp đấu tranh chống áp bức bóc lột củanhân dân trong xã hội phong kiến

Tục ngừ phan ánh nhừng đức tính tốt đẹp cùa nhàn dân lao động: Tính cấn thận, tínhcần cù tính kiên trì nhẫn nại tinh thần lạc quan, ý thức cao về cái đụp cua tâm hồn

Tục ngừ về (ình câm gia đinh: Tinh cảm vợ chồng, lình cám cha mẹ đối với con cái vàcon cái dối với cha mẹ tình câm anh em

l ục ngừ phan ánh truyền thống, tư tướng vã đạo đức tốt đẹp cua nhân dán ta Tư tườngnhàn đạo the hiện ở sự quý trọng con người, truyền thống yêu lao động, lòng tự hào đấtnước giàu đẹp và con người tài hoa

ì.2.2.3 Nghệ thuật

Cấu trúc tục ngừ mang tính chắc gọn và dổi xúng

Trong tục ngừ tiêu chí lớn nhất vả diêm nối bục nhất là tính chắc gọn lời ít ý nhiều,tiết kiệm ngôn ngữ đến mức tối da Tục ngữ không chi ngấn gọn mà còn chặt chỗ khôngthừa, không thiếu Mồi đơn vị lừ đều chứa đựng một thòng tin nhất định Neu có một dịch

chuycn cũng dủ dê phá vỡ toàn bộ câu Trong thục te ta có the thêm vào các liên từ, các cụm

từ nối nhưng hàm nghĩa cùa nó sỉ bị thu hụp trong một phạm vi Ví dụ: “Bụng làm dạ chịu”.

Nhờ đặc tính chác gọn tinh lược đi các yếu lố liên kết mà tục ngừ có thêm nhiều hàm nghĩa,chức nảng thực hành và ứng dụng được mở rộng

Nhịp và vần

Nhịp lã cảc diem ngừng giọng khi nói Nhíp góp phần tạo nên dối xứng của câu và làmcho cấu trúc ấy hiện ra khi nói Nhịp của câu tục ngữ da dạng, linh hoạt có nhịp 2/2, 3/3,4/4

Có khi cùng một câu có nhiều cách ngắt nhịp khác nhau

Vần thực hiện chức nãng giữ nhịp, góp phần làm nôi bật những từ cỏ ý nghía quantrọng trong câu vẩn còn tạo âm hường mượt mà xuôi lai, thuận miệng, dề nhớ, dề thuộc, dễvận dụng trong giao tiếp cho câu tục ngữ Có hai loại vần là vần liền và vần cách

Các th li pháp tạo nghĩa

• Thú pháp nghệ thuật: De lời nói mượt mà nhịp nhàng dễ tiểp thu dể nhớ tục ngừkhá thành công khi xây dựng hĩnh tượng bàng các phép tu từ như so sánh, ấn dụ nhân hóa.ngoa dụ

1.3 Ánh hưởng cua Phật giáo trong văn học dân gian người việt

Vãn học dân gian phàn ánh hiện thực cuộc song một cách chân thật và đay đủ nhất, nódược vi như dòng sữa mát nuôi dưỡng tâm hồn dân tộc Đạo Phật chứa đựng tinh thằn từ bi

hý, xã hướng linh thương, đem hạnh phúc cho mọi người, mọi loài, dấy cùng là khát vọngcùa nhân dân ta Bền cạnh dỏ hiếu sâu sac về lẽ vô thường, vạn vật đểu trái qua thành, trụ

dị diệt không có gi là trvòng tồn, nên Phật giáo luôn khuyến con người không nên chạy theodanh lợi vật chất mà cần phãi thoát khói cuộc sống vị ký trơ nên khoan dung, nhân hậu hơn.Đặc biệt Phật giáo luôn hướng thiện, chống cái ác đồng thời câm hóa con người, cốt lõi cùaPhật giáo là không làm điều ác làm các việc lành, giừ tâm trong sạch Giá trị cao đẹp nãyluôn đúng với mụi không gian và thời gian, hoàn toàn phù hợp với lối sống và cách nghĩ cúanhân dân ta Chinh vì thế Phật giáo từ buối dầu du nhập dã bám rễ vào mọi một cúa đờisống dân lộc ta Trong văn học nỏi chung vả văn học dân gian nói riêng dạo Phật dã de lạidấu ẩn sâu sắc góp phần hoàn chinh thêm về giá trị nội dung và nghệ thuật Có the nói Phậtgiáo góp phần làm cho văn học nghệ thuật thêm thăng hoa VỊ trí cùa Phật giáo đối với vãnhọc dân gian không phái chi trong một thời đại hay một giai đoạn mà nó được hỉnh thành,

phát triển và giừ vai trò trọng yen theo suốt chiều dâi thảng trầm của lịch sử nước nhà

1.3.1 Anh hưởng cùa Phật giáo đến các thế loại tự sự dân gian

Các thế loại tự sự như thản thoại, truyền thuyết, cồ tích, truyện ngụ ngôn, truyện cườithân quen như lởi ru cùa mẹ Từ thuớ ấu thơ ai cùng một lần nghe bà kê chuyện xira Đe rồitrong tâm thức mồi chúng ta ai cũng ước được ông Bụt giúp đờ khi khó khăn, cổ gắng làmnhiêu việc tốt đe được ông Tiên thưởng Nhưng ít ai đe ý những điều đó chinh là nlnìng yếu

tó cùa Phật giáo Các yếu tố nhân quá, luân hồi, nghiệp báo đi vảo loại hình tự sự dân gianmột cách hài hòa, lự nhiên

Các thể loại tự sự thưởng lấy chất liệu lừ các Phật thoại Trong quá trình truyền pháp,một sổ Phật thoại được làm mờ đi phần giáo lý vả đưa các yếu tổ dán gian trờ các truyện ngụngôn, truyện cồ tích, truyện cười, thần thoại, truyền thuyết Căn cứ vào nội dung, kháo di

nguồn gốc sưu tẩm trong tuyền tập Nhũng truyện cồ mang màu sắc Phật giáo Việt Nam của

lác già Lệ Như Thích Trung Hậu xuầt bán năm 2014, nhà xuất ban Hồng Đức chúng ta thấy

như sau: Truyện ngụ ngôn "Thầy hói xem voi " nhằm khuyên con người lãm điều gì cùng phái xem xét một cách toàn diện Truyện này bắt nguồn từ truyện "Xàm sờ voi" dược trích trong

kinh Dại Bát Niết Bân vã kinh Trường A Hàm được viết với mục đích khuyên con người

không nền chắp trước, tránh rơi vào cluì nghĩa hình thức Ó mien Bắc có "Sự tích cá he ", ở miền Nam có "Sự líelì con bìm bịp " lắy tích tữ Phật thoại trong Kinh Tam Tụng "5(/- tich ông

Bình Vôi" lấy từ một Phật thoại cùng tên Hay truyện cười "Mèo lại hoàn mèo " khuyên con

người nên sống khiêm tốn phài biết lượng sức cua

mình đừng huyênh hoang, phô trương quá mức Truyền thuyết VC ''Chữ Đồng Tử” theo tính

ngưỡng dân gian nó là ban hùng ca về người anh hùng trung, hiếu, nghĩa Với Phụt giáo, đày

là cứ liệu quan trụng khắng định Chừ Dồng Từ lã độ lử Phật giáo dầu tiên cua nước ta dồngthời khắng định Phật giáo du nhập vào Việt Nam thời Hùng Vương khoáng 200 - 300 nám

trước Tây lịch Truyện "Man Nương” vốn là truyền thuyết tử pháp chùa Dâu của nhà Phật,

song truyện dược khai thác kết hợp với tính ngtrờng dân gian về bồn vị thần Mưa, Gió, sấm,Sét

Các truyện vict VC các vị Phật: "Quan Ẩm tái thế", "sự tích Nam Hài Quan Ẩm”, "Quan

Ẩm Thị Kính” các vị này trước khi thành Phật đều Là những người lừ bi khoan dung Sau

khi thành Phật một lòng cứu người độ thế giúp đờ ngưởi hiền Bên cạnh dó nhiều truyện

viết về sự tích về các chùa như: "Sụ lích Chùa Một Cột" "Sự tích Chùa Thiên Tượng” "Sự tích

chùa Trà Nồng” "Sự tích Bà Di Tư (Chùa Phù Dung)”, "Sự tích Chùa Ngạc Hồ" "Sự tích Chùa Bóng" Các truyện cồ tích lịch sứ về các nhà tu hành chịu ánh hường cùa Phật giáo như: "Sự lích Khuâng Việt Đại Sư" "Sự lích Thiền sư Pháp Thuận" "Truyền thuyết về to sư Huyền Quang” "Truyền thuyết về sư 'Tà Đìa”, "Sự lích ve Thiền sư Vạn Hạnh" Các truyện này chù

yếu lấy chất liệu từ Phặt giáo, mang yếu tố kỳ ảo Truyện kế về quá trình hình thành cácchùa, bày to sự tòn kính, ngưỡng vọng về tài nâng cũng như dức dộ cùa các nhân vật lịch sứ

có thật

Nhiều tác phâm có tư tương chịu ảnh hường lừ "thuyết nhàn quả "Sự tích con khi" kết

thúc có hậu cái thiện luôn chiến thăng cái ác cô gái hiển lành lương thiện cuối cùng có cuộc

sống sung túc gia đình trọc phú keo kiệt độc á bị (rừng trị đến nồi thành khi Truyện "Cua

Thiên trà Địa " cuối cùng nhừng kẽ cỗ tinh chiêm lấy của cãi không thuộc về mình, cùa cải

bất nghía, phi pháp mã có rồi cùng phãi trã giá Truyện "Sự tích con muỗi” lên án những kè

bạc tình, bạc nghía ẳt sẽ có kết quá không lốt Người vợ trong câu chuyện vì bội bạc mà bibiến thành con muồi Qua các câu chuyện trên, ta thấy tất cà đều có kết thúc có hậu theo quyluật nhân quá kill con người lãm thiện thi sỗ hướng phước nhùng ké gian ác bội bạc cuốicùng phai chịu quà xấu Cách the hiện này vừa mang lính giáo dục vữa mang tinh nhàn vãn;

Thuyết luân hồi được thẻ hiện rõ nét qua truyện "Tẩm Cảm ” nàng Tấm het lần này đen lằn

khác bị mẹ ghẽ bức hại nhưng đều được hóa kiếp Điều đó cho thấy được sự bất diệt trongvòng sinh lừ con người Theo quan niệm nhà Phật chết không có nghĩa là hết trong cái chết

sè mang mầm cho sự sống; Ycu tổ nghiệp cùng thê hiộn rất rõ trong các thê loại tự sự dângian Khi thân khâu, ý chúng ta tạo tác cái gì thì chúng ta sè nhận lành cái đỏ Trong truyện

ngụ ngôn //ơi cơn cò và một con rùa mụ rùa tính tình kiêu cãng danh đá hay chửi bới cuối

cùng cũng vì cái nghiệp ấy mà phai nhận cái kết thám thương, quá đúng là cái miệng hại cáithán

Hình tượng Bụt và Phật trong các the loại tự sự dân gian xuất hiện khá nhiều Do dạoPhật du nhập vào Việt Nam qua hai con đường một là trực liếp lữ Àn Độ sang nên Buddhađược phiên âm thành Bụt hai là thông qua Trung Quốc từ Phật đà dược phiên âm thành

Phật Bụt và Phật là nhân vật quen thuộc trong các sáng tác dân gian Trong truyện Tắm

Cám, Thằng Bườm, Cây tre trám đổl Bụt được xây dựng trong trí tường tượng của nhàn dàn

nhưng dóng vai trò rất quan trọng câu chuyện Bụt xuất hiện một cách bất ngờ đầu tóc bạcphơ, mắt sáng ngời, miệng luôn tươi cười, tay chống gậy thái độ ân cằn Câu đầu tiên Bụt

luôn hoi ‘Tì sao con khỏe" Bụt xuất luện kịp thời khi nhừng nhân vật hiển lành, hiếu tháo gặp

khó khăn Bụt luôn biến mất sau khi hoàn thành sứ mệnh Hình ánh của Bụt không chuyênchư giáo lý xuất hiện như một yếu lố thằn kỳ nhằm phái iriển cốt iruyện dưa dền kếi thúc có

hậu Trong truyện Tầm Cám mồi lần Tấm gặp khó khăn Bụt đều có mặt đề giúp dữ Lần một

là lúc Tắm bị Cám lừa lấy hết cá Bụt dã hướng dần nàng dem cá về nuôi Lần hai lã lúcBổng bị bắt làm thịt, Bụt an ủi Tẩm và khuyên nàng tim xương cá chôn ở chân giường Lằn

ba là lúc Tấm bị bát nhặi thóc ra thóc gạo ra gạo Bụt cho chim SC xuồng giúp Bụt xuấthiện mọi lúc mọi nơi không cần đền chùa hay vái lụy Bụt xuất hiện đem den tia hy vụngmới cho nàng Tam

Hình tượng Phật xuầt hiện trong truyện dân gian rất nhiều Ta thấy có sự khác biệt:Bụt xuất hiện nhiều trong các truyện bình dân Phật xuất hiện nhiều trong các câu chuyệncùa các giới trí thức, tu sì Bụt thường xuyên xuất hiện đế giúp dỡ những người binh dânlương thiện nhưng không trừng phạt ké ác, Phật cũng xuất hiện giúp dở những chân tu.những người hiền lành đổng ihởi trừng trị kẽ ác Bụt thường được khắc họa ngoại hình râutóc bạc phơ, da de hồng hào mắt sáng ngời Phật xuất hiện dưới nhiều hình thức Có khi

Phật về báo mộng trong Sự rích chùa Một CỘI, Sự lích quà sấu Riêng Có khi Phật hiện ra

uy nghiêm trước tòa sen như trong Sự tích chim tu hú Dặc biệt Phật hóa thân thành nhiều nhân vặt khác nhau dê thử lòng người khác trong Sự tích con nhái Phật hóa thân thành cô gái thứ lòng Hòa thượng Trong Sự tích con khi Phụt hóa thân thành cụ già để thứ lòng cô gái

hầu Trong tình tiết câu chuyện Phật xuẩt hiện dúng lúc và dóng vai trò như quan tòa phân

xử theo khuôn mầu cùa "luật nhân qua" người nhàn hậu, thăng ngay luôn được hường giàu

sang hạnh phúc, những ké gian ác đicu hoa phái nhận kct cục tham thương Sự xuầt hiện cùaPhật là đem lại lã điểm nhân văn, thể hiện ước mo cũa nhân dân ta vê lè công bằng xã hội.Các yếu tố Phật giáo di vào trong sáng tác trữ tình dân gian một cách dung dị đơngiàn, không nặng nề giáo lý Phật giáo trong nhóm thể loại tự sự dân gian như một yếu tố kỳ

áo giúp phát triển cốt truyện, trên nen thuyết nhân quà các câu chuyện xây dựng theo kết

thúc có hậu "thiện giã thiện lai, ác gia ác hão " Đặc biệt trong truyện cố tích Phật giáo mang

tính giáo dục hơn là truyền đạo Các truyện cồ tích Phật giáo thường có sự xuất hiện cua đức

Phật nhưng Người thường không truyền đạt bất kỹ giáo lý nào về Phụt giáo Nội dung cáctruyện thướng xoay quanh các nhân vật nghèo khô xấu xí nhưng sống có dạo đức hiển lành,lốt bụng biết yêu thương giúp đờ người khác nhất định có kết qua tót dẹp Ngược lại nhùngnhân vật xinh dẹp trường giã giàu có nhưng xấu xa tham lam hại người, không biết yêuthương giúp đờ người khác sỗ bị trừng phạt và lãnh hậu quá xẩu Các câu chuyện này thường

có kết cấu đơn giàn, ngắn gọn ngôn ngữ dễ hiểu phù hợp với mọi lứa tuổi nhất là trc emtrong quá trinh ticp thu và hình thành nhân cách Chính vi the mà các bậc thầy cô, cha mụthường kể cho ire em nghe nhằm mục đích giáo dục các em sống nhàn nghía, đạo dức tránhlàm diều xấu ác

Ờ the loại tục ngừ: Chất liệu cùa một số tác phẩm cùng được lấy cám hứng từ các Phậtthoại, các chuyện cồ mang màu sắc Phật giáo nhàm khuyên lãn dạy bao con người về một

điều gì đó trong cuộc sống: Tục ngừ “Của Thiên tra Dịa" được lay lừ Phật thoại cùng tên là

bài học cho những kẽ tham liền lài danh vọng phi nghĩa mà có rồi cũng phái tra giá Tục

ngừ “Vò quýt (lây cỏ móng tay nhọn" được lấy từ nhan đè của câu chuyện cồ mang màu sắc

Phật giáo khuycn con người nên khiêm nhường la giỏi ắt có người khác giói hơn Cảu tục

ngừ “Cái Kiền mày kiện cũ khoai" được lấy từ nhan đề cùa câu chuyện cố Cái kiến mày kiện

cù khoai khuyên con người không nên vướng vào những vụ kiện tụng vô ích về Và sau này

những anh con trai nhà nghẽo thường thêm vào: “Mày chê lao đói lầy ai cho giàu/ Nhà tao

chim đụn mười trâu/ Lại thêm ao cá bắc cầu rữa chán " de trở thành bài ca dao mía mai

nhừng cô gái bác bậc kiêu kỳ

J.3.2 Anh hường cua Phật giáo dền các thê lọai trữ tinh dân gian

Các thể loại trữ tình dàn gian, đặc biệt là ca dao đà phán ánh cuộc sống, tâm tư tìnhcảm cùa nhân dân ta qua nhiều the hộ một cách chân thật và đầy đủ nhất Đen với cá thế loại

tự sự dân gian ta thấy, tư tương Phật giáo dược dề cập trình bày dưới nhiều khía cạnh khácnhau Có the nói rang không cỏ đạo giáo nào hay luồng tư tương não dược nhắc den nhiềunhư Phật giáo Diều này dã khảng dinh cốt lõi tư tướng Phật giáo đã được nhân dán ta tiếpthu, và vận dụng vào mọi sinh hoạt cũa mình bới những lợi lạc cua nó Trong loại hình tự sựdân gian, ảnh hường cùa Phật giáo được thế hiện trên các phương diện:

Chù đề trong các thể loại trừ tình dân gian phong phú vả đa dụng, song có nhiều tácphẩm viết về chu dề Phật Pháp Tãng Các tác phẩm về chu dề này có thề dùng danh tờ

“Phụt" hoặc danh từ "Bụt" vả thưởng ca ngợi công đức vai trò cùa Phật trong dởi sống tâm

linh: Chu de về Pháp nhàm xoay quanh các vấn de các pháp mòn tu hãnh như Thiền, Tịnh độ

hoặc các phương pháp và giới luật tu hành "Tu thân rồi mới tề giaJ Lòng ngay nói vậy gian

tà mặc ai "Còn trài còn nước còn non/ Còn chùa còn Bụt lôi còn lụng kinh " Chú dể về Tảng

già thường nhắc về các ngoại cành hoặc nghi thức cầu cúng trong nhà Phật: "Chùa làng

phong cành hữu tình/ Đầu năm cầu Phật dân làng an vui".

Tư lưỡng Phật giáo thắm nhuần vào trong từng lãng điệu dân ca, từng câu ca dao ngọt

ngào rân dạy thế hệ sau thông qua tinh thần tir bi nhân quà nghiệp báo luân hồi "Ai (ri hãy

ờ cho lành/ Kiếp này chang gặp dế dành kiếp sau ”, "Ai (ri hãy ờ cho lành/ Tu nhơn licit dice

dế dành cho con

Tinh thần từ bi trước hét thê hiện ờ chỗ mờ lòng yêu thương đen tất cã chúng sinh

muôn loài, săn sàng hy sinh tẩt ca vì chúng sính: "Xin mớ lòng Bồ lủi/ Tò đức hóa sanh ra tay

cứu độ” Tinh thần lừ bi còn thê hiện ở sự bao dung với kẽ thù con người dạt đến trạng thái

vô ngã sần sàng buông bó tất ‘‘Lấy oán thù đáp oán thù/ Oán thù không dứt niềm lữ lợi liêu/

Lấy tình thương xóa hận thù/ Hận ihù bay mầi niềm từ lại sanh ”.

Thuyết nhân quá chi phối các thể loại trừ tình dân gian theo hướng tiếp thu Phật giáotrên tinh thằn hướng con người nồ lực làm điều thiện, tránh việc ác Những người bẩt lương,làm nhiều việc xấu sẻ có kết quá không lốt còn những người nhân ái hiếu tháo, thúy chung

sè gặp nhiều may mắn "Ở hiền gặp lành/ Những người nhơn dừc ười giành phúc cho

Thuyết luân hồi được biểu hiện rất sâu đậm trong lòng mọi người, tuy có phần giãn dị

sơ dăng; song nó dã góp phần xây dựng diều thiện, diệt trừ cái ác; mớ đường cho con người

tiến gần hơn với chánh pháp “Người trồng cây hạnh người chơi/ Ta trồng cây đức đế dời về

Xa lánh cuộc sống tham ái, dục vọng, tìm về chánh đạo "Mặc ai chuốc lợi, mua danh/

Miền ta học dịíng dạo lành thi thòi”.

Niềm tin vể tín ngưỡng, nhất là Phật giáo như một nguồn an ui vô tận một chỗ dựa

tinh thần vừng chắc, niềm VUI sổng trong sáng và hạnh phúc vinh hằng mà con người dangkhao khát hy vọng trong cuộc dời dã phai chịu nhiều thống khô Nó được vận dụng nhuầnnhuyễn vào các sáng tác trừ tình dân gian, đồng thời các sáng tác ấy tác dộng vào nhận thứccon người từ dó họ thay dối hoàn toàn lối sống trớ nén thiện mỹ hơn

1.3.3 Anh hưởng cùa Phật giáo liến với các thê loại sân lihẩu dán gian

Yểu lố Phật giáo đà thấm nhuần trong các loại hình truyền thống cua dân lộc ta Phậigiáo ảnh hướng sâu rộng irong đởi song của nhân dân la và nô di sâu và nghệ thuật truyềnthống một cách tự nhiên, nhuần nhuyễn và trờ nên quen thuộc Do quá quen thuộc chúng lachảng đề ý chằng suy nghi cho đến một ngày nhận ra nó vô cùng quan trọng

Tư tướng Phật giáo chi phối khá rõ nét qua các tác phẩm sân khấu dán gian và chèo,tuồng cùa người Việt ta Tư tường triết lý bao trùm là tinh thằn từ bi trí, dũng Nhân vậttrung tâm bao giở cũng lẩy từ hỉnh mầu cua con người nhân ái bao dung, sống vì chính

nghía Vớ tuồng "Quan Âm Diệu Thiện” là một tấm gương về một vị công chúa chịu nhiều

khô sờ nhưng vẫn quyết lâm hy sinh cứu nhàn độ thế Hơn nừa, nàng là một người con chíhiếu với song thân Nhờ đức tính bao dung, hiếu thao và giàu dửc hy sinh của minh bả dã

giác ngộ dược dáng sinh thành về cõi Phật Các vờ chèo cồ "Trtrơng Tiên", "Lưu Hình Dương

Lễ”, 'Kim Nhan”, "Chu Mãi Than ” đều mang tính thiện thường - ác phạt, kết thúc có hậu.

Xét VC phương diện xứ lý tác phẩm, yểu tổ Phật giáo có ý nghĩa rất quan trọng quátrình xử lý thấm mỳ cùa tác phẩm Theo nhận định cùa TS Thái Thị Kim Lan trong bài báo

Nghệ thuật sân khấu truyền thống từ góc nhìn Phật giáo dâng trên báo Tuổi trê ngày

25/07/2(M>6 (https://cuoitre.vn/nghc-thuat-san-khau-truycn-thong-

tu-goc-nhin-phat-giao-152335.htm) khi xây dựng vờ chèo "Quan Âm Thị Kính " có sự thay đối rất nhiều khi NSND

Trằn Báng đặt tác phẩm dưới ánh sáng mỳ học Phật giáo Lần đầu tiên, vào nãm 1956 - 1957lác già đơn thuần đặt tác phẩm dưới góc nhìn cùa xã hội - lịch sư Dồn lần hai, vào năm 1968

do chưa thấu đáo những yếu tố đạo Phụt nên lác phàm thiếu đi chừ “Tâm” và chừ "Nhẫn".Cuối cùng, đen lần thử ba sau khi thức ngộ Phật giáo ông xây dựng tác phàm hoàn chinh

VC nghệ thuật và mầu mực VC nội dung cùa một vở chèo truyền thống dưới ánh sáng Phậtpháp

Chù the tiếp nhận được trái qua mọi cung bậc câm xúc hý nộ ái ố VỚI các nhân vật.Tir đó tư tướng Phật giáo đi sảu vào tiềm thức cua chú thề tiếp nhận, họ sẽ có cái nhìn VC

cuộc sống theo khuôn mực Phật pháp, đồng thời sè lự nhìn nhận về bàn thân và lựa chọn chominh thái độ sống đúng đản

Với vãn học dân gian Phật giáo góp phan nâng đờ sự sáng tạo Phật giáo là chất liệu,

là mánh đất màu mờ khơi nguồn cho nhừng cám hửng sáng tác Tư tương Phật giáo gan gùivới tư tưởng cùa dân tộc lừ đô đi vảo tác phẩm một cách tự nhiên như hơi thơ Tư tướngPhật giáo chi phối mạnh mẽ trong sáng tác dán gian “thuyết nhân quả”, “luân hồi”, “nghiệpbáo”, "từ bi" lả kim chi nam tạo nên nhừng giá trị luân lý cho tác phấm

xã hội Với tinh thần nhập thế luôn dồng hành trong công cuộc xây dựng và bao vệ tố quốc,cùng sự phát tricn thăng trầm cùa đất nước Phật giáo luôn có nhừng bước chuyền minh đeđáp ứng được yêu cầu cùa thời dại Triết lý cua Phật giáo không phái là những lý thuyếtsuông mà dã dược thực hành, kiểm chứng “Tứ diệu đế” “Bát chánh đạo", “Ngừ giới” lànhững chuẩn mực vàng đe con người noi theo, dồng thời dó là bức tường thành vững chắcngân con người tránh nhừng sai phạm Tuy vậy, Phát giáo không cứng nhắc bắt con ngườilàm theo những giới luật của mình, túy duyên con người có thè chọn cho mình những pháp

tu phù hợp

Ca dao với nội dung phong phú đa dạng đà diễn tá trụn vẹn tàm lư tình căm cá nhân,dời sống xã hội Ngôn ngữ trong ca dao mộc mạc giàu chất thơ, ít dùng từ Hán Việt kết hợpcùng với các biện pháp nghệ thuật so sánh, ấn dụ, hoán dụ làm cho lời bài ca dao ý nhị.tinh te và thắm thiết Vì vậy ca dao dược vi như dòng suối mát chay vào sâu thăm tâm hồndân tộc

Bên cạnh đó tục ngữ là một kho tàng kiến thức, kinh nghiệm quý báo về đạo dức, đờisống, lịch sử, xã hội dược tích lũy qua hãng nghìn năm VỚI kết cấu chắc gọn tục ngừ giúpcho lời nói ngắn gụn súc tích truyền tài được nhiều thông tin khó nói hoặc không tiện nóitrực tiếp

Phật giáo đà sống trong tâm hồn dân lộc Việt Nam, hòa lẫn trờ thành linh thần dântộc và biếu hiện tự nhiên gần như vô thức trong nếp sống, nếp nghi, ngôn ngử cùa người dânViệt Trong văn học dân gian Phật giáo trớ thành một động lực mạnh mẽ thúc đấy phát triềnlen tầm cao Phật giáo là nguồn câm hửng, là chất liệu xây dựng tác phẩm giàu lính giáo

dục Tư tướng Phật giáo luôn nhắc nhờ mọi người trong xã hội thấu hiểu thuyết Nhân - Quà.luân hồi nghiộp báo cùa một le công bàng xã hội thông qua các sáng tác mộc mạc, gần gũi.

Áp dụng tư tương Phật giáo vào việc sáng tảc văn học giúp cho con người định tâm trướcmọi giao động, làm cho tâm hồn trong sáng giữa thế tục mịt mờ de sáng tạo những tácphẩm tuyệt háo sống mải VỚI thời gian

Chuông 2 DẤU ÁN PHẬT GIÁO TRONG CA DAO, TỤC

NGŨ NGƯỜI VIỆT - NHÌN TÙ PHƯƠNG DIỆN NỘI DƯNG

2.1 Dấu ấn Phật giáo gắn vói đòi sống sinh hoạt hàng ngày trong ca dao, tục ngỡ người Việt

2 ỉ ỉ Trong ca dao, tục ngữ về tình yêu quê hương dất nước

Tinh yêu quê hương đảt nước là thứ tình cam thiêng liêng, mãnh liệt Trãi qua hàngngàn nãm lịch sừ dân tộc nó dược giừ gìn phát huy và trờ thành truyền thống quý báo cùadân tộc ta Khi Phật giáo du nhập vào nước ta VỚI tinh thần nhập thế dã đồng cam cộng khốcùng dân tộc trong công được giừ nước và dựng nước Tinh thần dân tộc và tinh thần Phậtgiáo hòa cùng một dòng chay tưới tẩm cho non sống nước Việt ngây thêm giàu dẹp, vừngchãi Chính vì thế có không ít bài ca dao hay tục ngữ mang dấu ấn Phật giáo nói tinh yêuquê hương nước một cách tự nhicn chân thành, sâu sắc

2.7.7.1 Yêu và tự hào về quê hương đất nước

Cũng là sự khắc họa về tinh ycu thương và tự hào về quê hương xứ sơ nhưng ca dao.tục ngừ mang dấn ấn Phật giáo lụi the hiện theo một phong vị riêng Chúng tôi sưu tầm dược

71 bài ca dao lục ngữ nói về lình yêu và lòng tự hão về quê hương đất nước mang dấu ấnPhật giáo the hiện như sau:

Ca dao tục ngữ khắng định tinh yêu nước nhu yêu đạo Phật Phật giáo hòa cùngnhững thảng trầm cùng với vận mệnh đất nước Nhân dán ta giừ gìn trọn vẹn lãnh thồ cùadân lộc đồng thời cùng là giừ gìn ván hóa truyền thống nói chung và giữ gìn Phật giáo nóiriêng Tuy Phật giáo có nguồn gốc từ Án Độ nhưng ông ta không xem đó lả tòn giáo ngoại

lai mà xem nó như linh hồn dân tộc Trái qua các triệu dại lịch sứ "Từ Dinh Lè Lý cho dền

Trần Lê", ông cha ta luôn ý thức dược vai trò quan trọng cua Phật giáo mà giừ gìn phát huy

nó Mặc dù tham gia việc nước nhưng họ vần không quên nhiệm vụ tu lập vã ngược lại Bài

ca dao này đã đế lại dấn ấn vô cùng quan trọng trong hệ thong ca dao tục ngừ người Việt

Nó cho thấy vị trí to lớn cùa Phụl giáo trong quá (rình phát triển của đất nước

Dân tộc la có bổn nghìn nãm lịch sữ Từ Dinh l.ê Lý cho đền Trần l.ê Dân ta giừ đạo Bồ Dề, Nữa tu chân chính, nứa tề quoc giơ.

Bài ca dao so sánh vẻ đẹp non sông đất nước như Phật, như Tiên là cách so sánh thú

vị Trong tâm thức cùa nhân dân ta luôn có Phật nên nhìn dâu cùng có thê lien tương đenPhật Phật trong tâm thức cùa ta bao giở cũng đẹp và hiền hòa Cách so sánh như thế khiến taliên tướng đốn ve đẹp cùa núi Nhân vừa đẹp lại vừa hiền hỏa, thơ mộng Bài ca dao làm nôibật tỉnh cám cùa nhản dân ta trước vé đẹp thơ mộng cùa non sông và ân chứa trong đó tìnhyêu Phật lớn lao đày kính ngường.

Ai nận lên cái núi Nhân.

Trông xơ như Phật, trông gần như Tiên.

Vốn ycu que hương đất nước chân thành nên dân tộc ta dà thế hiện trực tiếp tình cám

ấy băng nhừng hình ánh cụ thế như tên đầt độc sán, danh lam thảng cánh Đặc biệt là đặcsàn và các địa danh nơi đây lại mang dấu ấn Phật giáo như tên cua các ngôi chùa: ChùaThầy, Chùa Mơ, Chùa Cóc; các pháp khí trong chùa: chuông, mõ trống

Tự hào về làng quê có những ngôi chùa nổi tiếng, linh thiêng Cùng là làng quê ViệtNam nhưng lảng quê trong ca dao tục ngừ mang dấu ấn Phật giáo lại không gán liền vớidồng ruộng, giếng nước, cánh cò mà làng quê ấy lại gắn với hình ánh mái chùa thân thương

Có rất nhiều ngôi chùa ỡ các dịa danh khác nhau như: Tây Ninh cỏ chùa Cao Sơn Chợhuyện bên Tày có chùa Đồng Đãng có chùa Tam Thanh Đông Ba Gia Hội có chùa Diệu

De Trên thực tế đày là những ngôi chùa và các địa phương có thật Den VỚI các bài ca dao.tục ngừ này chúng ta vừa biết được ớ dâu có chùa nào nối tiếng; vừa thầy dược niềm tự hàocua người dân nơi dây Tác giá dãn gian đâ bộc lộ trực tiếp niềm tự hào ấy qua cách dùng từ

"Quê ta cỏ ” bộc lộ trực tiếp câm xúc của nhân vật dó như một lời khoe day tự hào ve quê

hương xử sờ minh Dồng thời họ còn mời gọi nhau đến thường thức các danh lam thùng cánh

nơi đày "Ai ơi! Qua cánh cửa vua/Xem cầu làng Tháp, xem chùa Tam Thôn" Cách mời gọi

thân thương nhiệt tinh đầy cho thầy được sự yêu mền và thích thú vũng đất nơi đây biếtdường nào Tự hào vồ các ngôi chùa, tự hào về què hương là cách thê hiện lòng yêu nướcthầm kín

- Tây Ninh có núi Diện Bà,

Có sông Vàm Cò, có chùa Cao Sơn.

- Quê la có dái sông Hàn,

Có chùa non nước, có hang Sơn trà.

- Dồn rằng chợ huyện vui thay Bẽn Đỏng có miếu bên Tây có chùa.