thuyết trình đóng góp của nhà khoa học auguste comte, karl marx đối với sự ra đời và phát triển của xã hội học

12 | Page ĐẠI HỌC LUẬT ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI Bài thuyết trình giữa kì nhóm 2 Đề bài thuyết trình đóng góp của nhà khoa học Auguste Comte, Karl Marx đối với sự ra đời và phát triển của xã hội học Hà.

ĐẠI HỌC LUẬT ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

Bài thuyết trình giữa kì nhóm 2

Đề bài : thuyết trình đóng góp của nhà khoa học Auguste Comte,

Karl Marx đối với sự ra đời và phát triển của xã hội học

Hà Nội, Ngày 16 Tháng 10 Năm 2022

I, Auguste Comte (1798-1857)

Tiểu sử

- Ông sinh năm 1789 trong một gia đình Giatô giáo người Pháp ông có tư tưởng tự do và cách mạng rất sớm

- Auguste Comte là nhà triết học thực chứng, nhà Xã hội học người Pháp

- Gia đình theo xu hướng quân chủ nhưng ông lại có tư tưởng tự do tiến bộ

- Sinh ra ở một đất nước đầy biến động, tư tưởng của ông chịu ảnh hưởng của bối cảnh kinh tế – xã hội Pháp cuối thế kỷ XVIII đầu thế kỷ XIX cũng như những mâu thuẫn giữa tôn giáo và khoa học xung đột gay gắt

- Ông được biết đến như là một nhà toán học, vật lý, thiên văn học Nhà triết học theo dòng thực chứng và là 1 nhà xã hội học nổi tiếng

Câu nói của ông “xã hội học về các quy luật của tổ chức xã hội”

Sự nghiệp

- Từ năm 1817 đến năm 1824, ông là thư ký riêng của Saint Simon, một trong những người sáng lập chủ nghĩa chứng thực

- Năm 1838, ông là người đầu tiên đưa ra thuật ngữ “xã hội học”

- Là người sáng lập Hiệp hội thực chứng luận ở Pháp

Tác phẩm

Những tác phẩm chính có liên quan đến Xã hội học của ông bao gồm:

- “Triết học thực chứng” (1830 - 1842)

- “Diễn ngôn về tư tưởng thực chứng” (1844)

- “Hệ thống chính trị học thực chứng” (1851 - 1854)

Đóng góp của Auguste Comte đối với sự ra đời và phát triển của xã hội học

Theo Auguste Comte định nghĩa về xã hội học thì “Xã hội học là khoa học nghiên cứu về các quy luật của tổ chức xã hội và có nhiệm vụ đáp ứng nhu cầu nhận thức và giải thích sự biến đổi xã hội góp phần thiết lập lại trật tự xã hội Ông

là người đầu tiên đã đưa ra thuật ngữ “xã hội học” và là người đầu tiên cho rằng trong nghiên cứu các vấn đề xã hội cần phải dung các phương pháp của khoa học tự nhiên, đặc biệt là của vật lý Vì vậy lúc đầu ông gọi ngành khoa học này là vật lý học xã hội.”1

Auguste Comte là người đặt tên cho lĩnh vực khoa học xã hội học vào năm

1838 trong tập sách thực chứng luận xuất hiện cụm từ xã hội học Ông có công lớn

là tách tri thức xã hội học ra khỏi triết học để tạo tiền đề cho sự hình thành một bộ môn khoa học mới chuyên nghiên cứu về đời sống xã hội của con người

1 https://www.tailieuontap.com/2013/01/nhung-ong-gop-cua-cac-nha-xa-hoi-hoc-au.html ( truy cập ngày 19/09/2022

Về đối tượng nghiên cứu : các quy luật của tổ chức xã hội Là xã hội mà con

người đang sống cùng với những vai trò xã hội của họ

Quan niệm của ông về xã hội học và cơ cấu xã hội học Trong bối cảnh mới ông cho rằng xã hội học là một lĩnh vực khoa học nghiên cứu về quy luật tổ chức đời sống xã hội của con người (khoa học thực tại xã hội)

Nhiệm vụ nghiên cứu:

+ Phát hiện, chỉ ra những quy luật của xã hội

+ Lặp lại trật tự và ổn định xã hội

Phương pháp nghiên cứu: Ông cho rằng xã hội học phải vận dụng các

phương pháp của khoa học tự nhiên để nghiên cứu xã hội Nhưng về sau ông chỉ ra

rằng xã hội học phải nghiên cứu bằng phương pháp thực chứng.

+ Phương pháp thực chứng là phương pháp thu thập xử lý thông tin kiểm tra

giả thuyết, xây dựng lý thuyết, so sánh và tổng hợp số liệu

Có 4 phương pháp cơ bản:

chứng xã hội

nghiệm giả thuyết bằng thí nghiệm

sánh với xã hội hiện tại và xã hội quá khứ tìm ra đặc điểm chung, thuộc tính cơ bản của xã hội, cũng như các loại xã hội khác nhau người ta có thể nhìn thấy sự giống nhau và khác nhau giữa chúng

xã hội, tìm ra xu hướng xã hội, tiến trình biến đổi xã hội

Lý thuyết Xã hội học của Auguste Comte về xã hội thể hiện cách nhìn về xã hội và khoa học của ông Ông cho rằng xã hội luôn luôn ở 2 trạng thái: tĩnh và động

và tương ứng với chúng là Xã hội học tĩnh và Xã hội học động

+ Tĩnh học xã hội : nghiên cứu XH ở trạng thái tĩnh với các tiêu chí như: cơ

cấu xã hội, trật tự xã hội, mối quan hệ cá nhân, gia đình và xã hội Đặc biệt là trong quan niệm của ông về cơ cấu xã hội Theo ông, cơ cấu xã hội lớn được tạo nên từ các tiểu cơ cấu xã hội

Do đó hiểu cơ cấu xã hội là nắm bắt được các đặc điểm, các thuộc tính, các mối liên hệ của các tiểu cơ cấu Cơ cấu xã hội phát triển theo con đường tiến hoá từ thấp đến cao, từ đơn giản đến phức tạp Cách nhìn này thể hiện rõ quan điểm tiến hoá luận trong nhìn nhận xã hội của Auguste Comte

+ Động học xã hội : Ông đi tìm xem cái gì là động lực phát triển xã hội Ông

cho rằng động lực của sự phát triển xã hội là sự phát triển của tư duy Ông chia lịch

sử thành 3 giai đoạn (thần học: là giai đoạn thống trị của tôn giáo; siêu hình học: là thời kỳ thống trị của tư duy lý luận; và thực chứng: là thời kỳ các nhà khoa học sẽ thay thế các thầy tu và các nhà quan sự để quản lý xã hội) Người ta gọi sự phân chia lịch sử như vậy là sự phân chia theo quy luật 3 giai đoạn2

Quy luật ba giai đoạn giải thích sự phát triển của hệ thống tư tưởng và hệ

thống cơ cấu xã hội tương ứng là :

● Thần học - ảo tưởng : ứng với tuổi ấu thơ của loài người , là giai

đoạn ấu trĩ của nhân loại qua ba thời kì : vật thần , đa thần và độc thần ở giai đoạn này thì sự hiểu biết của con người là những đại diện như là thầy cúng , phù thủy các lí giải của xã hội đều dựa vảo niềm tin tôn giáo và các lực lượng siêu nhiên

2 https://www.tailieuontap.com/2013/01/nhung-ong-gop-cua-cac-nha-xa-hoi-hoc-au.html ( truy cập ngày 19/09/2022

● Siêu hình – trừu tượng : được ví như tuổi thiếu niên của loài người

là giai đoạn từ trung gian giữa thần học với thực chứng với giai đoạn này giải thích xã hội bằng các ý niệm, tín điều là con đẻ của tư biện

● Thực chứng - Khoa học: được ví như giai đoạn trưởng thành của

loài người đây chính là giai đoạn sau cùng và vĩnh viễn của nhân loại bởi mọi lí giải đều dựa vào phương pháp luận và các phạm trù cụ thể ,quan sát và bằng chứng tác động mạnh tới hiểu biết của con người 3

Theo ông, xã hội vận động từ trạng thái xã hội này đến một trạng thái khác luôn có sự khủng hoảng, mâu thuẫn, biến đổi xã hội Con người có thể quản lý tốt nhất xã hội của mình trong giai đoạn thực chứng Cơ chế của sự vận động này là đi lên, trong quá trình đó có kế thừa tích lũy, giai đoạn trước là tiền đề của giai đoạn sau Các xã hội đều phải trải qua ba giai đoạn, tốc độ và thời gian tiến triển khác nhau

=> Dù sau này ông cho rằng sự vận động xã hội tinh thần có trước rồi mới phản ánh sự vận động của xã hội hiện thực, mang tư tưởng duy tâm tuy nhiên ông

là người đầu tiên coi xã hội học là một khoa học độc lập; bản chất xã hội hội học là

sử dụng các phương pháp khoa học để xây dựng lý thuyết và kiểm tra giả thuyết; chỉ ra nhiệm vụ của xã hội học là phát hiện quy luật, xây dựng lý thuyết, nghiên cứu cơ cấu xã hội và quy luật biến đổi xã hội Ông được xem như cha đẻ của xã hội học

II, Karl Marx

Tiểu sử

3 giáo trình xã hội học đại cương trang 54,55 Trường đại học khoa học xã hội và nhân văn ,nxb đại học Quốc Gia Hà Nội.

C Mác (Karl Heinrich Marx) sinh ngày 05/5/1818 tại Triơ, thành phố

Rê-na-ni, thuộc nước Phổ xưa (nay là nước Ðức) Sau khi tốt nghiệp Trung học, Mác vào học Đại học Tổng hợp ở Bon, rồi sau đó học ở trường Đại học Tổng hợp Béc-lanh Mác học luật, lịch sử và triết học Ông nhà lý luận vĩ đại của phong trào công nhân thế giới và là người sáng lập ra chủ nghĩa cộng sản khoa học4

Sự nghiệp

Tháng 10/1842, Mác trở thành chủ bút của Báo Rê-na-ri của giai cấp tư sản cấp tiến ở Đức Trong các bài báo, Mác đã phê phán các chính phủ đương thời ở

4 Đảng bộ tỉnh sóc trăng 4/05/2020 https://www.soctrang.dcs.vn/Default.aspx? sname=tinhuy&sid=4&pageid=469&catid=54359&id=285098&catname=Ch%25u00ednh+tr%25u1ecb&title=cac-mac-ten-tuoi-nguoi-su-nghiep-cua-nguoi-song-mai-nghin-thu (truy cập ngày 19/09/2022)

Đức, Anh, Pháp và bênh vực quyền lợi của nông dân, phát biểu những tư tưởng triết học của mình

Tháng 10/1843, Mác đến ở Paris (Pháp), tiếp tục viết báo, đến tháng 9/1844, Mác gặp Ăng-ghen Tình bạn vĩ đại và cuộc đấu tranh chung của hai người cho sự nghiệp của giai cấp công nhân bắt đầu

Mùa Xuân 1847, Mác và Ăng-ghen gia nhập Liên minh những người cộng sản Đó là tổ chức đầu tiên mang tính chất quốc tế của phong trào công nhân, gồm nhiều nhà lãnh đạo của các hội công nhân ở Đức, Anh, Pháp, Bỉ, Hung-ga-ri, Ba-lan…5

Câu nói của ông chính là “ các nhà triêt học cho tới nay mới chỉ giải thích thế giới , vấn đề là biến đổi thế giới”

Ông chưa bao giờ thừa nhận mình là nhà xã hội học, mặc dù vậy K Marx là người có nhiều đóng góp trong Xã hội học được các nhà Xã hội học phương Tây đánh giá rất cao Những vấn đề lý luận và phương pháp luận mà Marx đưa ra có ý nghĩa to lớn trong việc xây dựng tri thức Xã hội học 6

Đóng góp Karl Marx của đối với sự ra đời và phát triển của xã hội học

Những đóng góp về lý thuyết xã hội học của C Mác được thể hiện qua các tác phẩm:

- Bộ tư bản(1867)

- Bản thảo kinh tế- triết học(1844)

-Tuyên ngôn Đảng cộng sản (1848)

- Gia đình thần thánh (1845)

Về quan điểm lí luận và phương pháp luận trong xã hội học của C Mác:

5 Như footnote 1

6 https://www.tailieuontap.com/2013/01/nhung-ong-gop-cua-cac-nha-xa-hoi-hoc-au.html ( truy cập ngày 19/09/2022)l

Về mặt lý luận, C.Mác đã đưa ra một loạt các phạm trù, các khái niệm

và các lý thuyết cho phép xã hội học nghiên cứu được cấu trúc xã hội, hành động xã hội và sự bình đẳng xã hội

Học thuyết về giá trị thặng dư và quan niệm duy vật lịch sử là hai phát hiện vĩ đại của C.Mác, nhờ hai quan niệm này mà CNXH không tưởng trở thành CNXH khoa học và khoa học xã hội đã có bước tiến mang tính cách mạng

Về mặt thực tiễn, C.Mác chỉ rõ nhiệm vụ của khoa học xã hội là giải

thích các hiện tượng và quá trình xã hội, góp phần vào sự cải biến xã hội Trên cơ sở nhận thức khoa học về quy luật vận động xã hội, con người có thể

và phải cải tạo xã hội cho phù hợp với quy luật

Về mặt tư tưởng và chính trị, C.Mác cho rằng khoa học xã hội phải

phục vụ cho sự nghiệp giải phóng con người và giải phóng xã hội thoát khỏi

sự tha hoá, thoát khỏi sự khỏi sự áp bức, bóc lột và tiến tới xây dựng một xã hội mới Do đó lý luận xã hội học cần tập trung nghiên cứu mối quan hệ hữu

cơ giữa cơ cấu vật chất và cơ cấu tinh thần của xã hội

Về mặt phương pháp luận, C.Mác đã phát triển phép duy vật biện

chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử C.Mác đã đưa ra hình mẫu về việc áp dụng phương pháp này vào việc xem xét mối quan hệ giữa tồn tại xã hội và ý thức xã hội, giữa hạ tầng cơ sở và thượng tầng kiến trúc, giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất

Quan niệm về bản chất về bản chất của xã hội và con người `

Karl Marx quan niệm rằng bản chất con người và xã hội của con người bắt nguồn từ trong quá trình sản xuất thực của xã hội, trong hoạt động làm ra của cải vật chất do đó nghiên cứu xã hội học cần phân tích các cách tổ chức mối quan hệ giữa con người với con người , giữa con người và xã hội trong việc sản xuất ra các phương tiện để sinh tồn và phát triển

C Mác cho rằng bản chất con người là tổng hòa các mối quan hệ xã hội và cho rằng con người không ngừng nâng cao các nhu cầu mới

Karl Marx là một trong những người có đóng góp lớn trong việc hình thành lý thuyết xung đột và nguồn gốc của các xung đột xã hội trong Xã hội học thông qua học thuyết giai cấp và đấu tranh giai cấp của ông

Ở đây , Karl Marx đã đưa ra một quan niệm mới về xã hội đó là cách nhìn duy vật và biện chứng về giai cấp đấu tranh giai cấp: Marx xuất phát từ quan niệm cho rằng mọi sự bất bình đẳng trong xã hội, mọi sự phân chia giai cấp, người giàu người nghèo, người có quyền, kẻ không có quyền xét đến cùng là do nguyên nhân kinh tế, là do có sự chiếm hữu tư nhân về tư liệu sản xuất Để giải quyết sự bất bình đẳng trong xã hội chỉ có một con đường là đấu tranh giai cấp, xoá bỏ sự chiếm hữu

tư nhân về tư liệu sản xuất

Thuyết tha hóa

Theo Marx với chủ nghĩa tư bản công nghiệp, tha hóa lao động tạo ra hậu quả xấu nhất vì công nhận bị buộc vào cỗ máy để làm công việc vô nghĩa, họ bị buộc phải bán khả năng làm việc của mình cho người chủ như một sản phẩm mua bán Tài sáng tạo của con người trở thành đối tượng mua với giá rẻ nhất (Turner và cộng

sự, 2012)

-Tha hóa lao động tức triệt tiêu sự sáng tạo của công nhân và đẩy công nhân đến chỗ bị bệnh lý, hay nói cánh khác công nhân không cần suy nghĩ mà chỉ cần khéo léo chận tay thực hiện theo quy trình sản xuất mà người chủ đã nghĩ ra ( Marx, 1867)

Ví dụ: Hiện nay, trong bối cảnh tác động đa chiều của cách mạng khoa học

-công nghệ và toàn cầu hóa, sự tha hóa lao động ngày càng thể hiện rõ nét và tập trung, người lao động ngày càng phụ thuộc vào máy móc, dẫn đến sự phân hóa giàu nghèo ngày càng sâu, rộng

- Sự tha hóa đã khiến con người năng động, sáng tạo vốn có trở nên phiến diện, què quặt trên nhiều phương diện, trở thành bộ phận của máy móc, phụ thuộc vào máy móc Trong nền sản xuất, sự tha hóa của lao động còn được tạo nên bởi sự tha hóa trên các phương diện khác của đời sống xã hội, như: Tha hóa trong sản xuất, trong hình thức thu hái sản phẩm của lao động, tha hóa trong quan hệ xã hội, tha hóa trong các hệ giá trị chuẩn mực, trong thực thi quyền lực chính trị 7

7 PGS.TS Trịnh Văn Tùng, ThS Đinh Phương Linh, chương 2-Sơ lược lịch sư và lý thuyết xã hội học, Giáo trình Xã hội học đại cương – trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn-Đại học Quốc gia Hà Nội, tr60-61.

Học thuyết hình thái kinh tế - xã hội

Hình thái kinh tế - xã hội là kiểu xã hội có tính xác định về chất hoặc cụ thể trong lịch sử, nó là sự thống nhất các phương thức sản xuất: khoa học, nghệ thuật, tính đa dạng…của đời sống tinh thần các quan hệ gia đình, lối sống và sinh hoạt của con người

- Cấu trúc của hình thái kinh tế - xã hội:

+Lực lượng sản xuất (tư liệu sản xuất, người lao động và đối tượng lao động) +Quan hệ sản xuất

- Luận điểm hình thái kinh tế - xã hội có ý nghĩa lý luận và phương pháp luận

cho xã hội học được thể hiện qua sự xem xét mô hình xã hội trong mối quan

hệ tác động qua lại của kinh tế, xã hội, văn hóa, chính trị, môi trường…

- Ngoài ra, luận điểm này còn là tiêu chuẩn khách quan để phân biệt giai đoạn

phát triển của xã hội này với xã hội khác Đồng thời chỉ ra cái chung, chấp nhận cái đa dạng của lịch sử và cho chép đi sâu vào nghiên cứu xã hội trên hai phương diện:

+Loại hình xã hội (nghiên cứu hình thái kinh tế - xã hội coi xã hội là cơ thể sống)

+ Phương diện lịch sử (nghiên cứu sự hình thành của một hình thái kinh tế

-xã hội nhất định, sự vận động từ thấp tới cao, từ hình thái kinh tế - -xã hội này tới hình thái xã hội khác)8

MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1, giáo trình xã hội học đại cương, Trường đại học khoa học xã hội và nhân văn ,nxb đại học Quốc Gia Hà Nội.

2, https://www.tailieuontap.com/2013/01/nhung-ong-gop-cua-cac-nha-xa-hoi-hoc-au.html ( truy cập ngày 19/09/2022)

8

Giáo trình xã hội học đại cương, Khoa Xã hội học - trường Đại học Khoa học và nhân văn, Nxb.ĐHQGHN.

3, Đảng bộ tỉnh sóc trăng 4/05/2020 https://www.soctrang.dcs.vn/Default.aspx?

sname=tinhuy&sid=4&pageid=469&catid=54359&id=285098&catname=Ch

%25u00ednh+tr%25u1ecb&title=cac-mac-ten-tuoi-nguoi-su-nghiep-cua-nguoi-song-mai-nghin-thu (truy cập ngày 19/09/2022)

4 , PGS.TS Trịnh Văn Tùng, ThS Đinh Phương Linh, chương 2-Sơ lược lịch sư và lý thuyết xã hội học, Giáo trình Xã hội học đại cương – trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn-Đại học Quốc gia Hà Nội, tr60-61.