BÀI TIỂU LUẬN MÔN HỌC: CHỦ NGHĨA XÃ HỘI KHOA HỌC

LỜI MỞ ĐẦU BÀI TIỂU LUẬN MÔN HỌC CHỦ NGHĨA XÃ HỘI KHOA HỌC ĐỀ TÀI TÍNH CHẤT CHÍNH TRỊ CỦA TÔN GIÁO VÀ BIỂU HIỆN Ở VIỆT NAM MỤC LỤC Table of Contents 3A MỞ ĐẦU 31Tính cấp thiết của đề tài 3B NỘI DUNG 3.

BÀI TIỂU LUẬN

MÔN HỌC: CHỦ NGHĨA XÃ HỘI KHOA HỌC

ĐỀ TÀI: TÍNH CHẤT CHÍNH TRỊ CỦA TÔN GIÁO VÀ BIỂU HIỆN Ở VIỆT NAM

MỤC LỤC

Table of Contents

A MỞ ĐẦU 3

1Tính cấp thiết của đề tài 3

B NỘI DUNG 3

Chương 1 : Nguồn gốc ra đời, bản chất và tính chất của tôn giáo 3

1.1 Tôn giáo là gì? 3

1.2 Bản chất : 3

1.3 Tôn giáo ở Việt Nam 6

Chương 2: Vấn đề tôn giáo ở Việt Nam 8

2.1 Khái quát vấn đề tôn giáo ở Việt Nam 8

2.2 Biểu hiện tính chất chính trị của tôn giáo ở Việt Nam trong giai đoạn hiện nay 18

C PHẦN KẾT LUẬN 20

D BẢNG PHÂN CÔNG VÀ ĐÁNH GIÁ 21

A MỞ ĐẦU

1Tính cấp thiết của đề tài

Cùng với sự nghiệp đổi mới, trước hết là đổi mới tư duy, Đảng ta đãtừng bước đổi mới về vấn đề tôn giáo và công tác tôn giáo Trong quátrình đó, tư duy lý luận của Đảng ta về vấn đề tín ngưỡng, tôn giáongày càng được thể hiện một cách đầy đủ, hoàn thiện hơn theo quanđiểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh Sau 25 nămtiến hành công cuộc đổi mới đất nước, quan điểm đổi mới của Đảng ta

về vấn đề tín ngưỡng, tôn giáo ngày càng phát triển hoàn thiện và đivào cuộc sống

Xuất phát từ lý do trên và để phục vụ cho việc học tập môn ChủNghĩa Xã Hội Khoa Học, trong phạm ví nhỏ hẹp của một bài tiểuluận, nhóm em chỉ tập trung phân tích “Tính chất chính trị của tôngiáo và biểu hiện ở Việt Nam”

sử tự nhiên và lịch sử xã hội xác định

1.2 Bản chất :

Tôn giáo là sản phẩm của con người, gắn với những điều kiện lịch sử

tự nhiên và lịch sử xã hội xác định Do đó, xét về mặt bản chất, tôngiáo là một hiện tượng xã hội phản ánh sự bất lực, bế tắc của conngười trước sức mạnh tự nhiên và sức mạnh xã hội

Theo C Mác: “Sự nghèo nàn của tôn giáo vừa là biểu hiện của sựnghèo nàn hiện thực, vừa là sự phản kháng chống sự nghèo nàn hiệnthực ấy Tôn giáo là tiếng thở dài của chúng sinh bị áp bức, là trái timcủa thế giới không có trái tim…Tôn giáo là thuốc phiện của nhândân”.

Tuy nhiên, tôn giáo cũng chứa đựng một số nhân tố giá trị văn hóa,phù hợp với đạo đức, đạo lý của xã hội

Về phương diện thế giới quan thì thế giới quan duy vật mácxít và thếgiới quan tôn giáo là đối lập nhau Tuy vậy, những người cộng sản cólập trường mácxít không bao giờ có thái độ xem thường hoặc trấn ápnhững nhu cầu tín ngưỡng, tôn giáo hợp pháp của nhân dân Ngượclại, chủ nghĩa Mác – Lênin và những người cộng sản, chế độ xã hộichủ nghĩa luôn tôn trọng quyền tự do tín ngưỡng và không tín ngưỡngcủa nhân dân

* Tính chất:

– Tính lịch sử của Tôn giáo

Con người sáng tạo ra tôn giáo Mặc dù nó còn tồn tại lâu dài, nhưng

nó chỉ là một phạm trù lịch sử Tôn giáo không phải xuất hiện cùngmột lúc với con người Tôn giáo chỉ xuất hiện khi khả năng tư duytrừu tượng của con người đạt tới mức độ nhất định

Tôn giáo là sản phẩm của lịch sử Trong từng giai đoạn của lịch sử,tôn giáo có sự biến đổi cho phù hợp với kết cấu chính trị và xã hội củathời đại đó Thời đại thay đổi, tôn giáo cũng có sự thay đổi, điều chỉnhtheo

Đến một giai đoạn lịch sử nhất định, khi con người nhận thức đượcbản chất các hiện tượng tự nhiên, xã hội, khi con người làm chủ được

tự nhiên, xã hội, làm chủ được bản thân mình và xây dựng được niềmtin cho mỗi con người thì tôn giáo sẽ không còn.

– Tính quần chúng của tôn giáo

Tôn giáo là nơi sinh hoạt văn hóa, tinh thần của một số bộ phận quầnchúng nhân dân lao động Hiện nay số lượng tín đồ của các tôn giáochiếm tỷ lệ khá cao trong dân số thế giới (khoảng 1/3 đến 1/2 dân sốthế giới chịu ảnh hưởng của tôn giáo)

Tuy tôn giáo phản ánh hạnh phúc hư ảo, song nó phản ánh khát vọngcủa những con người bị áp bức về một xã hội tự do, bình đẳng, bácái… Bởi vì, tôn giáo thường có tính nhân văn, nhân đạo, hướng thiện

Vì vậy, còn nhiều người ở trong các tầng lớp khác nhau của xã hội tintheo

– Tính chính trị của tôn giáo

Tính chính trị của tôn giáo chỉ xuất hiện khi xã hội đã phân chia giaicấp, các giai cấp thống trị đã lợi dụng tôn giáo để phục vụ lợi ích củamình

Trong nội bộ các tôn giáo, cuộc đấu tranh giữa các dòng, hệ, pháinhiều khi cũng mang tính chính trị Trong những cuộc đấu tranh ýthức hệ, thì tôn giáo thường là một bộ phận của đấu tranh giai cấp

Ngày nay, tôn giáo đang có chiều hướng phát triển, đa dạng, phức tạpkhông chỉ ở quốc gia mà còn cả phạm vi quốc tế Đó là sự xuất hiệncác tổ chức quốc tế của tôn giáo với thế lực lớn đã tác động đến nhiềumặt, trong đó có chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội Vì vậy, cần nhận

thức rõ: đa số quần chúng đến với tôn giáo nhằm thỏa mãn nhu cầutinh thần; Song trên thực tế đã và đang bị các thế lực chính trị – xã hộilợi dụng để thực hiện mục đích ngoài tôn giáo của họ.

1.3 Tôn giáo ở Việt Nam

Ở Việt Nam hiện nay có rất nhiều tôn giáo cùng song song tồn tại Cáctôn giáo chính là: Phật Giáo đại thừa, Phật Giáo Hòa Hảo, Đạo CaoĐài, Thiên Chúa Giáo, đạo Tin Lành…

Trong lịch sử, dưới thời phong kiến, có 3 tôn giáo đóng vai trò lớn làĐạo Phật, Đạo Nho và Đạo lão Trong đó Đạo Phật và Đạo Nho gópphần lớn tạo nên bộ máy chính quyền và các quy chuẩn xã hội Phậtgiáo từng là quốc giáo, nhiều vị vua sùng đạo Phật (Các vua thời Lý –Trần), các Thiền sư đức cao vọng trọng trở thành những cố vấn chonhà vua, , chùa chiền dựng khắp nơi Giai đoạn sau đó, Nho giáo được

đề cao với bộ máy quan lại cùng hệ thống khoa cử cũng như nhữngchuẩn mực đạo đức

Cuối thời kì phong kiến, lợi dụng sự truyền bá đạo Ki-tô, các nướcPhương Tây đã từng bước tiến sâu vào nước ta và cuối cùng áp đặtđược ách đô hộ Thời kì này, Nho giáo bị đè nén, Thiên Chúa Giáođược đẩy lên địa vị cao nhất vì đó là tôn giáo của chính quyền thựcdân Họ đề cao tôn giáo của họ nhằm đẩy nhanh quá trình đồng hóa vàchống lại những sự chống đối mang màu sắc dân tộc và tôn giáo

Sau năm 1945, nhân dân ta giành được chính quyền, thực hiện bìnhđẳng tôn giáo Trên thực tế, từ đây, dưới sự định hướng của Chủnghĩa Mác, các tôn giáo đã không còn ảnh hưởng đến bộ máy chínhquyền hay hệ thống tổ chức xã hội Lúc này, các Tôn giáo trở về vaitrò dẫn dắt tâm linh, khuyên con người ta sống tốt đời đẹp đạo và góp

phần xây dựng đất nước ngày càng giàu mạnh, công bằng, dân chủ,văn minh, bài trừ mê tín dị đoan.

•Tôn giáo trong quá trình xây dựng Chủ nghĩa xã hội

Tôn giáo, tín ngưỡng là vấn đề phức tạp và nhạy cảm Cho nên, khigiải quyết những vấn đề liên quan đến Tôn giáo, chúng ta cần hết sứccẩn thận, mềm dẻo, hợp tình hợp lý, hạn chế những xung đột khôngđáng có nhưng vẫn phải giữ vững những nguyên tắc cơ bản Đảng ta,noi theo Chủ nghĩa Mác – Lê-nin và tư tưởng Hồ Chí Minh, đã chỉ ra

5 quan điểm chính khi giải quyết vấn đề này:

Thứ nhất, có những khác biệt giữa chủ nghĩa Mác- Lênin, hệ tư tưởngchủ đạo của xã hội xã hội chủ nghĩa và hệ tư tưởng tôn giáo về thếgiới quan, nhân sinh quan và con đường mưu cầu hạnh phúc cho nhândân Với hệ thống tín điều và giáo lý của mình, tôn giáo phần nào hạnchế khả năng vươn lên làm chủ của con người Cho nên, trong quátrình xây dựng Chủ ngĩa xã hội, chúng ta phải từng bước loại bỏnhững ảnh hưởng tiêu cực và sâu sắc của tôn giáo nhằm cải tạo xã hộitrở nên tốt đẹp hơn

Thứ hai, Nhà nước cần luôn luôn tôn trọng và bảo đảm quyền tự dotín ngưỡng và quyền tự do không tín ngưỡng của công dân Cácquyền lợi và nghĩa vụ của người dân phải bình đẳng và không phụthuộc vào việc theo tôn giáo nào hay không theo tôn giáo Ưu tiênkhuyến khích phát huy những nhân tố tích cực của tôn giáo, nhữnggiá trị đạo đức; chủ nghĩa nhân đạo và tinh thần yêu nước

Thứ ba, thực hiện đoàn kết các tôn giáo hợp pháp, chân chính, đoànkết toàn dân tộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Nghiêm cấm mọi hành

vi chia rẽ vì lý do tín ngưỡng tôn giáo Thông qua quá trình cùng nhauđoàn kết xây dựng đất nước và bảo vệ Tổ quốc, nâng cao mức sống,

lối sống và trình độ kiến thức của quần chúng, những người lao động

có tín ngưỡng, tôn giáo sẽ dần dần đến với chủ nghĩa xã hội

Thứ tư, phân biệt rõ hai mặt chính trị và tư tưởng trong việc giải quyếtvấn đề tôn giáo Mặt tư tưởng thể hiện sự tín ngưỡng trong tôn giáo.Khắc phục mặt này là nhiệm vụ thường xuyên, lâu dài, gắn liền vớiquá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội, nâng cao đời sống vật chất vàtinh thần của đồng bào có tín ngưỡng Mặt chính trị thể hiện sự lợidụng tôn giáo để chống lại sự nghiệp đấu tranh cách mạng, xây dựngchủ nghĩa xã hội của những phần tử phản động đội lốt tôn giáo Đấutranh loại bỏ mặt chính trị phản động trong lĩnh vực tôn giáo là nhiệm

vụ thường xuyên, đòi hỏi phải nâng cao cảnh giác kịp thời chống lạinhững âm mưu và hành động của các thế lực thù địch lợi dụng tôngiáo chống phá sự nghiệp cách mạng của nhân dân, nhằm bảo vệthành quả cách mạng, xây dựng xã hội mới – giải quyết vấn đề nàyvừa phải khẩn trương, kiên quyết, vừa phải thận trọng và có sách lượcđúng

Thứ năm, phải có quan điểm lịch sử khi giải quyết vấn đề tôn giáo Ởnhững thời kỳ lịch sử khác nhau, vai trò, tác động của từng tôn giáođối với đời sống xã hội không giống nhau Quan điểm thái độ của cácgiáo hội, giáo sĩ, giáo dân về các lĩnh vực của đời sống xã hội luôn có

sự khác biệt Vì vậy, cần phải có quan điểm lịch sử cụ thể khi xemxét, đánh giá và ứng xử đối với những vấn đề có liên quan đến tôngiáo

Chương 2: Vấn đề tôn giáo ở Việt Nam

2.1 Khái quát vấn đề tôn giáo ở Việt Nam

Tôn giáo là hình thái ý thức xã hội, ra đời và phát triển từ hàng ngànnăm nay Quá trình tồn tại và phát triển của tôn giáo ảnh hưởng khá

sâu sắc đến đời sống chính trị, văn hoá, xã hội, đến tâm lý, đạo đức,lối sống, phong tục, tập quán của nhiều dân tộc, quốc gia.

Việt Nam là quốc gia có nhiều loại hình tín ngưỡng, tôn giáo Với vịtrí địa lý nằm ở khu vực Đông Nam Á có ba mặt giáp biển, Việt Namrất thuận lợi trong mối giao lưu với các nước trên thế giới và cũng lànơi rất dễ cho việc thâm nhập các luồng văn hoá, các tôn giáo trên thếgiới

Về mặt dân cư, Việt Nam là quốc gia đa dân tộc với 54 dân tộc anh

em Mỗi dân tộc, kể cả người Kinh (Việt) đều lưu giữ những hìnhthức tín ngưỡng, tôn giáo riêng của mình Người Việt có các hìnhthức tín ngưỡng dân gian như thờ cũng ông bà tổ tiên, thờ Thànhhoàng, thờ những người có công với cộng đồng, dân tộc, thờ thần, thờthánh, nhất là tục thờ Mẫu của cư dân nông nghiệp lúa nước Đồngbào các dân tộc thiểu số với hình thức tín ngưỡng nguyên thuỷ (còngọi là tín ngưỡng sơ khai) như Tô tem giáo, Bái vật giáo, Sa mangiáo

Ở Việt Nam, do đặc điểm lịch sử liên tục bị xâm lược từ bên ngoàinên việc Lão giáo, Nho giáo - những tôn giáo có nguồn gốc ở phíaBắc thâm nhập; Công giáo - một tôn giáo gắn với văn minh Châu Âuvào truyền đạo và sau này đạo Tin lành đã khai thác điều kiện chiếntranh ở miền Nam để truyền giáo thu hút người theo đạo là điều dễhiểu

Ở Việt Nam có những tôn giáo có nguồn gốc từ phương Đông nhưPhật giáo, Lão giáo, Nho giáo; có tôn giáo có nguồn gốc từ phươngTây như Thiên chúa giáo, Tin lành; có tôn giáo được sinh ra tại ViệtNam như Cao Đài, Phật giáo Hoà Hảo; có tôn giáo hoàn chỉnh (có hệthống giáo lý, giáo luật, lễ nghi và tổ chức giáo hội), có những hìnhthức tôn giáo sơ khai Có những tôn giáo đã phát triển và hoạt động

ổn định; có những tôn giáo chưa ổn định, đang trong quá trình tìmkiếm đường hướng mới cho phù hợp

Ước tính, hiện nay ở Việt Nam có khoảng 80% dân số có đời sống tínngưỡng, tôn giáo, trong đó có khoảng gần 20 triệu tín đồ của 6 tôngiáo đang hoạt động bình thường, ổn định, chiếm 25% dân số Cụ thể:

- Phật giáo: Gần 10 triệu tín đồ (những người quy y Tam Bảo), có mặthầu hết ở các tỉnh, thành phố trong cả nước, trong đó tập trung đôngnhất ở Hà Nội, Bắc Ninh, Nam Định, Hải Phòng, Hải Dương, ThừaThiên-Huế, Đà Nẵng, Quảng Ngãi, Bình Định, Khánh Hoà, TP HồChí Minh, Đồng Nai, Lâm Đồng, Sóc Trăng, Trà Vinh, thành phố CầnThơ

- Thiên chúa giáo: Hơn 5,5 triệu tín đồ, có mặt ở 50 tỉnh, thành phố,trong đó có một số tỉnh tập trung đông như Nam Định, Ninh Bình,Thái Bình, Hải Phòng, Nghệ An, Hà Tĩnh, Đà Nẵng, Kon Tum, ĐắkLắk, Khánh Hoà, Bình Thuận, Đồng Nai, TP Hồ Chí Minh, TiềnGiang, Vĩnh Long, An Giang, thành phố Cần Thơ

- Đạo Cao Đài: Hơn 2,4 triệu tín đồ có mặt chủ yếu ở các tỉnh Nam

Bộ như Tây Ninh, Long An, Bến Tre, TP Hồ Chí Minh, Đồng Tháp,Tiền Giang, Cần Thơ, Vĩnh Long, Kiên Giang, Cà Mau, An Giang

- Phật giáo Hoà Hảo: Gần 1,3 triệu tín đồ, tập trung chủ yếu ở các tỉnhmiền Tây Nam Bộ như: An Giang, Cần Thơ, Hậu Giang, Đồng Tháp,Vĩnh Long

- Đạo Tin lành: khoảng 1 triệu tín đồ, tập trung ở các tỉnh: Đà Nẵng,Quảng Nam, TP Hồ Chí Minh, Bến Tre, Long An, Lâm Đồng, ĐắkLắk, Gia Lai, Đắk Nông, Bình Phước và một số tỉnh phía Bắc

- Hồi Giáo: Hơn 60 nghìn tín đồ, tập trung ở các tỉnh: An Giang, TP

Hồ Chí Minh, Bình Thuận, Ninh Thuận

Ngoài 6 tôn giáo chính thức đang hoạt động bình thường, còn có một

số nhóm tôn giáo địa phương, hoặc mới được thành lập có liên quanđến Phật giáo, hoặc mới du nhập ở bên ngoài vào như: Tịnh độ cư sỹ,Bửu Sơn Kỳ Hương, Tứ Ân Hiếu Nghĩa, Tổ Tiên Chính giáo,Bàlamôn, Bahai và các hệ phái tin lành

Với sự đa dạng các loại hình tín ngưỡng, tôn giáo nói trên, người tathường ví Việt Nam như bảo tàng tôn giáo của thế giới Về khía cạnhvăn hoá, sự đa dạng các loại hình tín ngưỡng tôn giáo đã góp phầnlàm cho nền văn hoá Việt Nam phong phú và đặc sắc Tuy nhiên đó lànhững khó khăn đặt ra trong việc thực hiện chủ trương, chính sách đốivới tôn giáo nói chung và đối với từng tôn giáo giáo cụ thể.

Thông qua việc trình bày một số đặc điểm tình hình tôn giáo ViệtNam có thể thấy phần nào bức tranh toàn cảnh về tôn giáo ở ViệtNam Đó cũng chính là cơ sở thực tiễn để Đảng và Nhà nước họachđịnh chủ trương, chính sách đối với tôn giáo ở tầm vĩ mô

Chính sách tôn giáo của Đảng và Nhà nước Việt Nam được xây dựngtrên quan điểm cơ bản của học thuyết Mác-Lênin và tư tưởng Hồ ChíMinh về tín ngưỡng, tôn giáo và căn cứ vào đặc điểm tín ngưỡng, tôngiáo ở Việt Nam

Tư tưởng nhất quán, xuyên suốt của Đảng và Nhà nước Việt Nam làtôn trọng quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo của nhân dân; đoàn kết tôngiáo, hòa hợp dân tộc Tinh thần đó được Đảng và Nhà nước ViệtNam thể hiện bằng hệ thống chính sách phù hợp với từng giai đoạncách mạng và đã có từ khi mới thành lập Đảng

Trong Chỉ thị của Thường vụ Trung ương về vấn đề thành lập Hộiphản đế Đồng Minh ngày 18-11-1930, Đảng đã có tuyên bố đầu tiên

về chính sách tôn trọng tự do tín ngưỡng của quần chúng: " phảilãnh đạo từng tập thể sinh họat hay tập đoàn của nhân dân gia nhậpmột tổ chức cách mạng, để dần dần cách mạng hóa quần chúng và lạiđảm bảo tự do tín ngưỡng của quần chúng " Chính sách này cũngđược Chủ tịch Hồ Chí Minh đề ra ngay trong phiên họp đầu tiên củaHội đồng Chính phủ nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà, ngày 3-9-1945" "Tín ngưỡng tự do và lương giáo đoàn kết", coi đó là một trongsáu nhiệm của Nhà nước non trẻ Hay trong lời kết thúc buổi ra mắtvào ngày 3-3-1951, Đảng Lao động Việt Nam đã tuyên bố: " vấn đề

tôn giáo, thì Đảng Lao động Việt Nam hoàn toàn tôn trọng quyền tự

do tín ngưỡng của mọi người" Ngày 14-6-1955, Chủ tịch Hồ ChíMinh ký Sắc lệnh 234-SL ban hành chính sách tôn giáo của Chínhphủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, trong đó ghi rõ: "Việc tự do tínngưỡng, thờ cúng là một quyền lợi của nhân dân Chính quyền Dânchủ Cộng hoà luôn luôn tôn trọng quyền lợi ấy và giúp đỡ nhân dânthực hiện"

Ngay trong năm đầu của cuộc chiến tranh phá hoại miền Bắc, mặc dùphải lo đối phó với cuộc chiến tranh ác liệt nhưng chính phủ vẫn quantâm đến nhu cầu tâm linh của nhân dân Ngày 11-6-1964, Thủ tướngPhạm Văn Đồng ký Thông tư số 60-TTg yêu cầu thi hành chính sáchtôn giáo theo Sắc lệnh 234

Sau ngày giải phóng miền Nam thống nhất đất nước, ngày

11-11-1977, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 297-CP về "Một số chínhsách đối với tôn giáo" trong đó nêu lên 5 nguyên tắc về tự do tôn giáo

Để đáp ứng với yêu cầu của quá trình đổi mới, ngày 21-3-1991, Hộiđồng Bộ trưởng đã ban hành Nghị định 59-HĐBT "Quy định về cáchoạt động tôn giáo" Nghị định 59 là văn bản mang tính pháp quy, là

sự kế thừa thực tiễn của quá trình thực hiện công cuộc đổi mới Sựnghiệp cách mạng là của toàn dân, đổi mới về nhận thức và thực hiệntốt công tác quản lý Nhà nước đối với các hoạt động tôn giáo là nhằmđảm bảo nhu cầu tín ngưỡng chính đáng của nhân dân Qua đó đã pháthuy được năng lực, sức sáng tạo của hàng chục triệu đồng bào theotôn giáo, góp phần dân chủ hoá đời sống xã hội trên cơ sở ổn địnhchính trị

Trong quá trình lãnh đạo cách mạng Việt Nam, Đảng ta luôn có quanđiểm, thái độ rõ ràng về tín ngưỡng, tôn giáo Báo cáo chính trị tạiĐại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VII của Đảng năm 1991 đã khẳngđịnh: "Tín ngưỡng, tôn giáo là nhu cầu tinh thần của một bộ phậnnhân dân Đảng và Nhà nước ta tôn trọng quyền tự do tín ngưỡng và