Cac boat dpng thiic ddy quan he hop tae giiia hai nude chi mdi duac ttien khai ttong khodng hon 20 nam ttd lai ddy, cung vdi mdt sd nguyen nhdn khac nhu sy khac biet ve ngdn ngtt, van hd
Trang 1Thu-c trang va trien vong cua nghien ciru
Ottoman - Tho Nhi Ky & Viet Nam
Lu-ViAn<*'
Tom tdt: Nghien cicu Ottoman (Osmanli Ara§tirmalari) Id mdt tieu chuyen ngdnh cua
Ddng phuong hgc vd nghien cuu Trung Dong ciing nhu Thd Nhi Ky hgc, ra ddi vdo cudi the ky XVIII Viic tim hiiu lich sic vdn hda vd ngdn ngir cua di chi Ottoman dugc quan tdm d nhieu nuac trin thi gidi Tgi Viet Nam, viee nghiin cicu Ottoman - Thd NhTKy vdn cdn khd mdi me vd chua dugc quan tdm nhieu Trong bdi cdnh quan hi hgp tac giica Thd NhTKy vd Viet Nam dang dugc thiic day, viic tim hieu lich su, vdn hda vd ngdn ngii Thd NhTKy ddn trd thdnh mot xu the tdt yiu Bdi viet tdng quan tinh hinh nghiin cuu Ottoman
- Thd NhTKy tgi Viet Nam, tic dd dua ra nhiing phdn tich vi khd ndng vd trien vgng cua nghien cuu Ottoman - Thd NhTKy tgi Viet Nam trong thdi gian toi
Tir khda: Nghien ciiu Ottoman, Thd NhT Ky hgc, Nghien ciiu Trung Ddng, Ddng phuang
hpc
Abstract: The Ottoman Studies (Osmanli Ara§tirmalari) is a sub-discipline of Oriental
Studies and Middle East Studies as well as Turkology which emerged in the late 18th century Much has been studied about the Ottoman Empire's history, culture and language
in many countries around the world However, the Ottoman Studies and Turkology remain rather unfamiliar among Vietnamese scholars As the cooperation between Turkey and' Vietnam is being enhanced, studying Turkish history, culture and language has gradually become an inevitable trend The article provides an overview of Ottoman Studies in Vietnam and an analysis ofthe abilities and prospects in the future
Keywords: Ottoman Studies, Turkology, Middle East Studies, Oriental Studies
1 M d d a u ngdn ngu vd cac khia canh ttuyen thong Nghien ciiu Ottoman (tilng Anh: khde ciia de e h l Ottoman (tdn tai tii ndm
Ottoman Studies, tilng Thd NhT Ky: 1299 d i n nam 1923) - mdt ttong nhiing
Osmanh Ara?tirmalari) la mdt budng d l c h l himg manh nhat trong lich sir nhan nghien ciiu lien nganh thudc khoa hoc nlidn "o^»' ^« ^"^ ^ " ^ S , ' ^ " g ^ ^ P ^ ^^ ^a lyc
van, cd muc dich tim hilu lich su, vdn boa, ^^^ ^>^!" ^ ^^^^ ^^ 7 " ^ ^ ^°^g>' ^^^^
Phi (Bdc Phi) va chau Au (Dong Nam Au)
<•> Dai hoc Istanbul, Th6 NhT Ky, Bdng thdi, nghien ciiu Ottoman cdn la mdt
Trang 2va nghien cuu Tnmg Ddng, cd mdi lien he
ca ban vdi Thd NhT Ky hpc
Thd NhT K^' hpc (tilng Anh: Turkology
hoac Turcology, tilng Thd NhTKy: Tiirkoloji
hay Tiirkiyat, Tiirklukbilimi) la mdt nganh
nghien ciiu vl ngdn ngu va ddi sdng vat
chdt ciing nhu ddi sing tinh than ciia cac
nhdm ddn tdc Tho tten the gidi, ttong do chii
yeu la ngudi Tho d Thd NhT Ky (Tihkiye
Turkleri) Khi tiep can nghien ciiu ve ngudi
Tho d Thd NhT Kj', cac nha Thd NhT Ky hpc
tten the gidi thudng tap trung nghien ciiu
Ottoman Dieu do cd nghTa la nghien ciiu
Ottoman cd mdi lien he chat che vdi Thd
NhT Ky hpc, la mdt phan nganh hep vl ca
mat khong gian lan thdi gian ciia Thd NhT
Ky hpc Ben canh cac trung tdm hang ddu
the gidi ve nghien cuu Ottoman d phuang
Tay, viee tim hieu lich su, van hda, ngdn
ngir ciia de ehe Ottoman cling dupe quan
tam d cdc nude Ddng A, sdm nhdt Id tai
Nhdt Ban vdi bl day lich su hon mot thi ky
(Suzuki, 2003: 117) Cdn d Viet Nara, viec
nghien ciiu Ottoman chi mdi bdt ddu duoc
quan tam ttong thdi gian gdn day
2 Thyc trang nghien cihi Ottoman - Tho
NhT Kyd Viet Nam
Dya theo nhung tu lieu lich su, cd thi
thdy sy tiep xiic va lien he giiia ngudi Thd
NhT Ky va Viet Nam da bdt ddu tii cudi thi
ky XIX Vao ndm 1890, tau Erhigrul thudc
Ham dpi hai quan Ottoman tren dudng di
den Nhdt Ban de thyc hien sii menh ngoai
giao da diing tai cdng Sdi Gdn (Viet Nam)
ttong khoang 24 ngay (Mutercimler, Oke,
1991: 63) Kl tilp, nam 1893, mot vien
chiic Ottoman ten la Mustafa bin Mustafa
ttong chuyen vien du sang phuang Ddng da
ghe thdm ban dao Ddng Duong (^inhindi),
trong do cd Sdi Gdn Hanh ttinh nay ciia
Mustafa duoc ghi chep lai trong tac phdm
Mdt chimin hdnh trinh d Vien Ddng
(Aksd-yi §ark'ta Bir Ceveldn) viit nam 1894 (Mustafa, 2010: 93-94) Cdn nhung ghi chep sdm nhat cua ngudi Viet Nam vl Thd NhT Ky cd le la cua Pham Phii Thii vl cdc dia danh thupc lanh thd cua dl che Ottoman
- Thd NhT Ky, ttong tac pham Tdy hdnh nhat
ky tiic Nhdt ky di Tdy (dugc viit nam 1864)
(Lu, 2017: 328) Trong tiidi ky chiln ttanh Viet Nam, mdt sd nha bao ngudi Tho NhT
Ky da din mien Nam Viet Nam dua tin vl cupc chien, gdp phan giiip dpc gia Thd NhT
Ky cd cai nhin thyc te khach quan ve tinh hinh cudc chien nai nay (Lu VT An, 2017: 404-416: LuVT An, 2018: 541-552) Nhilu
an phdm ve chien ttanh Viet Nam hoac Hen quan den tinh hinh Viet Nam ciing dugc dich va xudt ban d Thd NhT Ky (Lu VT An, 2017: 75-82)
Nhu vay, qud trinh lien he, tiep xiie cung nhu nhdn thiic giira hai ddt nude, hai ddn tpc Viet Nam va Thd NhT Ky da cd lich su Idu dai han mdt the ky Tuy nhien, quan he ngoai giao chinh thiic giiia hai nude chi mdi dupe thiet lap vao nam 1978, mai den nam 1997 Thd NhT Ky mdi thiet lap dai sii quan tai
\^et Nam, vd den ndm 2003 \^et Nam mdi thiet lap dai sii quan tai Thd NhT Ky Viec thiet lap quan he ngoai giao chinh thiic giiia hai nude kha mudn so vdi nhieu nude khac ttong cung khu vyc Cac boat dpng thiic ddy quan he hop tae giiia hai nude chi mdi duac ttien khai ttong khodng hon 20 nam ttd lai ddy, cung vdi mdt sd nguyen nhdn khac nhu
sy khac biet ve ngdn ngtt, van hda da khien cho viec nghien ciiu Thd NhT Ky d Viet Nam chua dupe quan tdm nhieu
Viec tim hieu ve Ottoman - Thd NbT
Ky d Viet Nam chii yeu cdn han che trong pham vi cdc giao trinh lich sii the gidi cd tinh chat thdng sir, chir chua phai la nghien ciiu hay chuyen khdo rieng biet Sdm nhdt
Trang 3dgi, quyin 1' Trong chuang III, muc III,
cdc ttang 79-83 eiia giao trinh ndy viit vl
de qudc Thd Nhi Ky, dl cap din nguIn gle
cua ngudi Thd (Tihk) va su thdnh lap ciia
de chl Thd Ottoman Din cuin Lich su
thi gidi trung dgi, quyen 2^ chuang XIII,
cdc ttang 142-148 tilp tiic viit vl qua ttmh
banh trudng ciia de che Ottoman, cdng
viec npi bd va su suy yeu cua dl chl vao
cudi thi ky XVI ddu thi ky XVII Nhihig
ndi dung viet ve de che Ottoman dupe dl
cap ttong giao trinh nay rdt ngan gpn, vdn
ven tii 4 den 6 trang d mdi quyen vd chi
phdc bpa nhiing net co ban, chii khdng di
sdu trinh bay lich sir ciia de che Ottoman
Cac thuat ngii sii dung trong gido ttinh
duac phien am ra tieng Viet chii khdng giii
nguyen theo tir gdc, vi du Ottoman thanh
Ot-td-man, Istanbul = I-xtam-bun, Sultan ^
Xun-tan, tix quan trudng khu la sancak bey
thanh san-gidc bdy Vay nen cd cho phien
am cdn nham, nhu tdng trdn (tieng Thd NhT
Ky: eyalet) thanh vi-lai-et (trong tieng Thd
NhT Ky vilayet nghia la tinh, don vi hanh
chinh chi cd tir ndm l'S64 chii khong phai
vao the ky XV-XVI), bay ngu ldm qudn
(cdm ve quan) Janissary (tieng Tho Nhi
Ky: Yenigeri) a quyen 1 la Gia-nit-xi-ri
(ttang 81), cdn d quyen 2 lai Id Gia-nit-xa
(ttang 145)
Khoang hon 20 nam sau, trong giao
trinh Lich sic Trung Can Ddng^, cdc
chuang III, IV vd V ed danh mot ndi dung
' Dang Difc An, Pham H6ng Viet (bien soan, 1978),
Lich sa the gi&i trung dat, quyen 1, Nxb Giao due
Ha Noi
^ Luang Ninh, Dang Due An (bien soan, 1978),
Lich sii the giai trung dgi, quyen 2, Nxb Giao due
Ha Noi
^ Nguyen Thi Thu, Nguyen H6ng Bich, Nguyin
Van Son (2003), Lich'^sic Trung Can Dong, Nxb
ddng ke dl viit ve dl chl Ottoman theo tien ttinh lich sii ciia nd tir khi thanh lap din phat triln cue thinh vd khung hodng suy vong (cac tremg 103-123, 142-158, 166-169 va 189-202) Cho din nay, day van la giao ttinh lich sii khu vyc duy nhat
d Viet Nam dl cap kha co bdn vl lich sir cua dl chl Ottoman Mac dii vdy, ttorig giao trinh nay van cdn vdi sai sdt dang ttec
vl mat thuat ngu lich su Chdng ban, ten gpi cua dl chl Ottoman dupe viet la de che
Osmanl Tuong ty, ngudi dung ddu tdng
trdn (eyalet) quan ly hanh chinh - qudn sy
la beylerbeyi dugc viet Id beilerbei, cdn
cdm ve qudn (Yenigeri - Janissary) dugc
viet la lanycha Gido trinh cdn nhdm Ian giUa don vi hdnh chinh tdng trdn (eyalet) vdi tinh (vilayet), su khac biet giiia hai
don vi nay da dugc gidi thich d tren Ngoai
ra, divan (phdng chdu) ciing khdng phai
la ten ggi cua Co mat vien hay Hdi ddng
nhd nude nhu giao trinh sir dung, ma diing
ra phdi la Divdn-i Humdyun (Imperial
Council hoac Imperial Divan) (trang
117-118) Tuy cd vai sai sdt nhd khdng ddng ke
vl mat thuat ngii, song gido trinh Lich su
Trung Can Ddng van Id tdi lieu quan trgng
de tim hieu khai quat mdt each cd he thdng
ve lich su de che Ottoman, khi ma d Viet Nam vdn chua cd bdt cii mdt chuyen khdo hay cdng trinh nghien ciiu rieng biet nao
ve lich sii cua de che nay
'^ Thuc ra Osman hay Osman Gazi (1299-1324) la ten ciia ngucri sang lap nen tri^u dai cung nhu d£
eh^ Ottoman chii khong phai ten di che Trong ti^ng Th6 NhT Ky, de ch6 Ottoman diroc vidt la Osmanli
Imparatorlugu. Theo do, Osmanli co nghTa la thuoc v^ Osman, tuc de che Ottoman dugc dien giai la dS
chS cua Osman Dieu nay x\xk phat tir viec nhftng
nguai k l thira Osman da diing ten cua ong d^ dat ten cho trieu dai va de che ma ong sang lap nhu mot each vinh danh Co le do sai sot trong viec phien am thu5t
Trang 4Ben canh cac gido trinh thdng sii,
eiing cd mot vai bdi viit lien quan den
de che Ottoman dugc dang tten cac tap
chi nghien ciiu Chdng han, bai "Van de
phuang Ddng ttong quan he quoc te d
chau Au vao thdp nien 70 ciia the ky XIX"'
phan tich mdi quan he qudc te phiic tap
vd day mdu thudn giiia cac nude phuang
Tay (chii ydu la Diic, Ao - Hung vdi Nga)
xung quanh viec tranh gianh dnh hudng d
khu vyc ban ddo Balkan, vdn la phdn lanh
thd thudc dS che Ottoman Sy suy yeu ve
nhieu mat cua de che Ottoman da ddn din
sy xuat hien cua "vdn de phuong Ddng"
hay "khiing hoang phuang Ddng" (§ark
Meselesi hay Dogu Sorunu) trong quan
he qudc te d khu vyc Balkan thai bdy
gid (nua sau thi ky XIX) (Beydili, 2010:
353) Ngoai ra, cdn cd bai "Ve ngudn
goc ngudi linh cua qudn doan Janissaries
trong de che Ottoman" va "Quan he giiia
de qudc Ottoman vd de qudc Byzantine
(1299-1453)"^ Day la nhiing bdi bao
khoa hpc dau tien tim hieu cdc van de cu
the ciia de che Ottoman: ve td chiic cdm
ve qudn Janissary vd quan he bang giao
giiia Ottoman vdi Byzantine
Trong vdi nam ttd lai day, xu hudng
nghien ciiu ve lich sii Ottoman - Thd NbT
Ky bat ddu dugc quan tam d mot sd trudng
dai hpc phia Bac ciia Viet Nam Cd the ke
den cdc de tdi nghien ciiu khoa hpc sinh vien
tieu bieu nhu: Quan hi Ottoman - Aceh thi
ky XVI cua Doan Timg Anh^ tim hilu quan
he giiia de che Ottoman vdi tieu qudc Aceh
d Indonesia; Bien ddi khi hdu vd su hung
vong cua cdc di chi: nghien cieu trudng hgp
di che Ottoman thi ky XVII cua Pham Tung Ducmg, Vii Van Nam"* tim hieu anh hudng ciia bien ddi khi hau (thdi ky Tiiu Bang Ha) doi vdi sy khiing hoang ciia dl chl Ottoman Tren co sd eiia de tai nghien ciiu nay, smh vien Pham Tiing Duong dd thuc hien khda
ludn tdt nghiep dai hpc vdi de tai Biin ddi
khi hdu vd su khiing hodng kinh ti - xd hdi d
di che Ottoman thi ky XVIP. Sau dd, Dang Xudn Khdng va Doan Tiing Anh cd bai "Mdt
sd nhan xet ve cai each Tanzimat cua de che Ottoman tii ndm 1839 din nam 1876"^ tim hieu khai qudt vd dua ra danh gid ve Tanzimat
- thdi ky cai each d de che Ottoman, dien
ra trong giai doan 1839-1876 Gdn ddy nhdt (thang 6/2019), Doan Timg Anh da hoan
tat ludn van thac sT vdi de tai Dgc diim md
hinh di chi Ottoman (1453-1703). Day cd the dugc xem la ludn vdn thac sT ddu tien ve lich su Ottoman - Thd NhT Ky dugc bdo
ve tai Viet Nam'
' ciia tac gia Dao Tuan Thanh (Khoa Ljch six, Dai
hoc Su pham Ha Npi), dSng tren Tgp chi Nghien
ciiu Lich sti, s6 391+392, thing 11 + 12/2008
^ ciia hai tac gia Dang Van Chuong va TrSn Dinh
Himg (thuoc Khoa Lich sii, Djii hoc Khoa hpc Hu6),
dang tren Tgp chi Lich su Qudn su, s6 205 nam
2009 va T^p chi Nghien cuu Chdu Au, s6 123, thang
^ thupc trucrng Dai hpc Khoa hoc xa hpi va nhan van (Dai hpc Qu6c gia Ha Noi), do Dang Xuan Khang hudrngdan, thuc hien trong nam hpc 2015-2016
•* thupc truong Dai hpc Su pham Ha Npi 2, do Nguyen Van Vinh hircmg dan, thuc hien trong nam
2016
' cung do Nguyin Van Vinh huong dan, hoan thanh tai hirong Dai hpc Su pham Ha Npi 2 vao nam 2017
^ Dang tren tap chi Nghien cuu Chdu Phi va Trung
f)o«g, s6 6 ( l 4 2 ) n a m 2 0 1 7
•' Tuy nhien, ciing eSn ban luan them ve pham vi nghien cuu ciia dS tai nay Khong r5 tac gia va nguoi huong dan can cu vao tieu chi nao de lay giai doan
1453-1703 lam gioi han cho pham vi nghien eiiu ciia de tai Boi le theo cac nghiSn ciiu ciia hpc gia Tho NhT Ky,
Hch sir chinh tri ciia di chS Ottoman chi duac chia lam
hai giai doan la e6 dien (1300-1774) va can dai (1774-1922) (Emecen, 2007: 580) C6t m6c nam 1453 c6
Trang 5Thdng tin Khoa h9c xfi hoi sd 9.2019 Ngoai cac giao trinh tiidng su va mdt
sd bai viit nghien ciiu eua cdc tac gid Yiet
Nam, cdn cd mdt tac pham viet vl Ottoman
dich tir tilng Thd NhT Ky la Di chi Ottoman
- Lich sugidnyiu\ Chi vdi 47 ttang nhung
tac phdm nay da he tiiong mot each khdi
quat vd siic tich ve tien trinh Hch sir ciia dl
che Ottoman Ngoai ra, tdc phdm cdn cd mdt
thu muc chpn Igc gdm cac cong trinh nghien
ciiu CO bdn va tieu bieu ve Ottoman viit bdng
tieng Thd NhT Ky, Anh, Phap, giiip ngudi
dpc cd the tham khao va tiep can van de sdu
rdng ban Ngodi tap sach nay, cdn mot sd tac
phdm djch thuat khac ve Thd NhT Ky, nhung
khdng lien quan den lich sii Ottoman^
Mot sd nha nghien ciiu thudc Vien Han
ldm Khoa hpc xa hpi Viet Nam ciing cd sdch
tham khao vd bai viet nghien ciiu ve Thd
lich sir ciia de ehe Ottoman khi Fatih Sultan Mehmet
chinh phuc thanh Constantinople (Konstantinopolis
hoac Konstantiniyye), dan den s^r diet vong cua de
che Byzantine Doi vai cae nha sir hoc thi day la
cot m6e hch sir thi gioi kit thiic thoi trung co, buoc
Tho NhT Ky: erken morden donemi hogc yeni gag)
Con cot moc nam 1703 la thoi diem xay ra su bien
Edime (Edime Vak'asi) dan den su thoai vi ciia Sultan
Mustafa II thi co le khong tao anh huang Ion Iao den
van menh ciia de che Ottoman bang cot moc nam 1699
- thcri diem ma de che Ottoman ky hoa udc Karlowitz
vai de che Habsburg, danh dau viec lan dau tien trong
ljch sir hon 300 nam ciia de ehe, nguoi Tho Ottoman
phai ky mot hoa uac voi tu each nuac chien bai
' B6 Ngoai giao Cpng hoa Th6 NhT Ky (2003), f)i
che Ottoman - Lich sir gidn yiu, Nxb The giai
Ha Npi Tac pham duac dich tir nguyen tac The
Ottomans: A Brief History of A World Empire do
Mehmet 6 z , Oktay Ozel, Ak;in Some!, tlber Ortayli
bien soan duoi sir chu tri cua Bo Ngoai giao Tho
NhT Ky
^ Vi du nhu: Tiing cuai Tho NhT Ky {Tales of the
Hodja) do Le Thanh Huong, Biii Kim TuySn dich,
Atalurk nguoi khai sinh nhd nuac Thd Nht Ky hiin
dgi (Alalurk The Biography of the Founder of
Modern Turkey) cua Andrew Mango, do Le Dlnh
NbT Ky nhung chii ylu chi de cap den quan
he hgp tac kmh tl va thuong mai giiia Viet Nam - Thd NhT Ky hoac tinh hmh chinh tri
va quan he qudc te ciia Thd NhT Ky duong dai, ehii khdng cd nghien ciiu ndo lien quan din lich sir Ottoman^ Cac sach tiiam khdo, bdi viet nghien ciiu nay eiing chi mdi dugc cdng bd ttong khodng mdt tiidp nien ttd lai ddy, con mang tinh ngau nhien vd rdi ra,c, chua till hien dugc sy quan tdm rdng khap
cd ti'nh he thdng
Nhu vay, cd thi thay viec nghien ciiu Ottoman d Viet Nam cdn rdt han che va chua dugc quan tdm nhieu, nd chi gidi ban ttong vai gido ttinh thdng su vd bai nghien ciiu vdi
sd lugng it di, mang tinh ngdu nhien va chua
cd he thdng Chat lugng ciia cdc giao ttinh bay bai nghien ciru nay ciing cdn rapt sd bat cap vd sai sdt ve mat thuat ngii khoa hpc, dinh nghTa Ngudn tai lieu tham khdo, tu lieu nghien ciiu cung cdn han che bdi hau het cac giao trinh, bdi viet nay deu sii dung tdi Hfiu dugc viet bang tieng Anh, Phap, Nga (hoac dugc dich tir eae thir tieng ndy sang tieng Viet) chii khdng phai tai lieu gdc bang tieng Thd NbT Ky, do dd dT nhien chua the tiep can ddy dii dugc quan diem, gdc nhin cua ngudi Thd NhT Ky ve vdn de lich sir cua chinh hp Mac du cdn nhieu ban che, nhung ciing can thira nhdn rang cac gido trinh, bai nghien
^ Co thi k l din cac cu6n sach: Pham Trkn Long (2006), Ddt nuoc vd con ngudi Tho NhT Ky, Nxb
T h i gioi, Ha Npi; Biii Nhat Quang (2013), ThS
NhTKy vd khd nang hgp tdc ciia yiet Nam din ndm
2020, Nxb Khoa hpc x5 hpi, Ha Npi Ngoai ra, theo
t h i n g ke cua chiing toi, tir nam 2010 din nay co t6ng cpng 24 bai viet ctia cac nha nghien cuu thupc
Th6 NhT Ky, dang tren cac t^p chi: Nghien cuu Ton
gido, Nghiin cuu Chau Phi vo Trung Dong, Nhirng
van di Kinh ti vd Chinh tri thi gioi, Nghien ciru Chdu Au, Nghien cuu An Do vd Chau A, Kinh ti
Trang 6inyc trang va tngn vong
cuu neu tten da phan anh nhiing no lyc dang
kl ttong viec theo dull va md ra mdt hudng
nghien ciiu mdi vl Ottoman - Thd NhT Ky d
Viet Nam, nhdt la tbdi gian gdn ddy
3 Trien vong cua nghien ciiu Ottoman
-Tho Nhi Kyd Viet Nam
Quan he hgp tac Viet Nam - Thd NhT
K^ thdi gian gdn ddy da cd nhiing budc
tiln quan ttpng Dang chii y la chuyen
tham Viet Nam ciia Thii tudng Thd NhT Ky
Binali Yildirim vao hai ngay 23-24/8/2017
va chuyen tham Thd NhT Ky cua Chu tjch
Quoc hpi Viet Nam Nguyen Thi Kim Ngdn
tii ngdy 07-12/10/2018 Quan he hgp tdc vl
mat vdn boa, giao due va khoa hpc ky thuat
giiia hai qudc gia ciing dugc tdng cudng,
phdt ttien Nam 20l3, nhdn dip ky niem 35
nam thiet lap quan he ngoai giao Viet Nam
- Tho NhT Ky, Vien Nghien ciiu Chau Phi
va Trung Dong (thudc Vien Han ldm Khoa
hpc xa hdi Viet Nam - VASS) dd phii hgp
vdi Dai sii qudn Thd NhT Ky tai Ha Ndi va
Trung tam Nghien ciiu Chien luge thudc Bd
Ngoai giao Thd NbT Ky td chiic Hpi thao
quoc te "Viet Nam vd Thd NhT Ky trong
bdi cdnh phdt triin mdi^ nhdm danh gia
lai nhiing chang dudng da qua ttong quan
he hgp tdc giiia hai nude va dinh hudng
phat trien trong tuong lai Tiep theo, thang
6/2018, nhdn dip ky niem 40 ndm thiet lap
quan he ngoai giao giiia hai nude, Vien Han
ldm Khoa hpc Tho NhT Ky (TUBA) vd Vien
Han lam Khoa hgc xa hdi Viet Nara da ky
ket hiep dinh hgp tac song phuang
Nhiing budc tien ttong quan he hpp tac
giiia Viet Nam va Thd Nbl Ky thdi gian gdn
ddy da tao nen tang thiic day viec nghien ciiu
Ottoman - Thd NhT Ky d Viet Nara Ciing
cdn xac dinh rang, nghien ciiu Ottoman phai
dugc ddt ttong mdi lien he chat che vdi Thd
NhT Ky hgc va nghien ciiu Trung Ddng
nhiing mang van de quan ttpng va can ban ciia nghien ciiu Trung Ddng Tiic khi ndi den nghien ciiu Trung Ddng thi khdng the khdng de cap den Thd Nhi Ky hgc Thyc t£ cho thay trong thdi gian qua, khi ndi den nghien ciiu Trung Ddng d Viet Nam thi A Rap hpc va nghien ciiu Ba Tu da cd nhimg budc tien kha ca ban, ttong khi Thd NhT Ky hpc chua cd dugc vi the tuong tu Thdi gian tdi, ndi dung nghien ciru Ottoman - Thd NhT Ky d Viet Nam cd the tap trung vao he thdng chinh tti Thd Nhi
Ky, chinh sach ddi ngoai ciia Thd NhT Ky, kinh te Thd Nhi Ky, quan he qudc te d Trung Ddng trong mdi lien he da phuang giiia cdc nude A Rap - Thd NhT Ky - Iran vdi Israel, tiic la cac vdn de Thd Nhi Ky duong dai, ciing la cdc vdn de da va dang dugc cdc vien nghien ciiu ttien khai thyc hien Ben canh do, timg budc se tien tdi nghien eiiu lich su, ngdn ngii va van hda Thd NhT Ky thdi ky Ottoman Cdc npi dung nghien ciiu chinh cd the ddt ttong sy lien he vdi khu vyc vd Viet Nam, nhu:
I- Vi ngdn ngii: tilng Thd NhT Ky
thdi ky Ottoman (Osmanli Tiirk9esi hay Osmanlica);
+ Vi vdn hda: he thdng lich 12 con giap
ciia ngudi Turk, ngudn gdc cua ea phe Thd NhT Ky, vdn hda udng tta Thd NhT Ky;
+ Vi lich sic Ottoman: Pax Ottomana
(Pax Ottoraanica) - md hinh chinh tti ciia
dl chl Ottoman; ve hinh thai kinh te
-xa hpi chdu A (Asya tipi uretim tarzi) d Ottoman; bang giao giiia de ehe Ottoman vdi cac nude d Ddng A (thdi nha Minh, Trung Quoc vd Nhdt Ban); anh hudng ciia
dl chl Ottoman d An Dp Duong va vai tro ciia ngudi Thd Ottoman ttong hoat dpng thuong mai d phuong Ddng (the ky XVI-XVII); sy lien he va anh hudng cua ngudi Thd Ottoman vdi cac nude Hdi giao Dong
Trang 7Thong tin Khoa hoc xa hpi so 9.2019 Nam A thi ky XVI-XIX; tiln ttinh cai each
d Thd NhT Ky vao t h i ky XIX ttong tuong
quan so sanh vdi Trung Qudc vd Nhdt Bdn;
chii ngbTa ddn tdc d Thd NhT Ky (cudi tbi
ky XIX ddu the ky XX); hoac nghien ciiu
ve cac cong ttinh dia ly hoac lich su ciia
ngudi Tho Ottoman cd lien quan hoac de
cap tdi khu vyc Ddng Nam A; v.v
Lien quan den dpi ngii nghien ciiu,
ben canh nhiing giang vien, nghien ciiu
vien dang quan tdm tim hieu ve Thd NhT
Ky thi cac du hpc sinh Viet Nam dang hpc
tap va nghien ciiu d Thd NhT Ky se cd thi
ttd tiianh ndng cot ttong viec xdy dyng ddi
ngii nghien ciiu co chuyen mdn cao v l Thd
NhT Ky trong tuong lai (the hien qua viec
sii dung tbanh thao ngdn ngii ban dia trong
nghien ciiu, cd each tiep can van de khoa
hpc khach quan dudi gdc nhin ciia ngudi
nude ngodi, ciing vdi kinh nghiem sdng d
ddt nude sd tai thdi gian dai)
4 Ket luan
Cd the thdy, do nhung dac thii ve lich
sii quan he ngoai giao giiia hai nude Viet
Nara vd Thd NhT Kf, cung cac yeu to khdch
quan khac ma viec nghien ciiu Ottoman
-Thd NhT Ky tai Viet Nam vdn cdn ban chl
ve nhieu mat, tu sd lugng den chat lugng
cdng trinh nghien ciiu Den nay d Viet Nam
vdn chua cd vien nghien ciiu hay trudng dai
hgc nao ddo tao va nghien ciiu ve Ottoman
- Thd NhT Ky, ciing nhu chua cd chuyen gia
nghien eiiu nao ve Ottoman - Thd NhT Ky
Viec gidng day ve lich sii Ottoman - Thd
NhT Ky van la mdt mdng khuyet ldn Cac
giao trinh lich su the gidi/lich sii khu vyc
khi d l cap d i n Ottoman - Tho NbT Ky van
con nhieu sai sdt ve thuat ngii va khai niem
Mac dii vdy, cung vdi nhirng tien ttien dang
ke trong quan he hgp tac giira Viet Nam va
Thd NhT Ky thdi gian gdn day, viec nghien
ddn bat ddu dupe quan tdm ddy du hon Vi^c tien tdi xdy dyng va phdt triln hudng nghien ciiu Ottoman - Thd NhT Ky t ^ Viet Nam la ttien vpng khdng xa ttong tuong lai a Tai lieu tham khao
1 Lu VT An (2017), "Chiln ttanh Viet Nam qua tudng thuat ciia mdt phi cdng
T h i NbT Ky tten nhat bdo Milliyet nam
1963", ttong: Nam bd Ddt vd Ngudi,
Tap XII, Nxb Dai hpc Qudc gia Tp Hd Chi Minh, Tp Ho Chi Minh
2 LuVTAn(2018),"MienNaraVietNara nam 1965 qua gdc nhin cua radt nha
bao Thd NhT Ky", trong: Nam bd Ddt
vd Ngudi, Tap XIII, Nxb Dai hpc Qudc giaTp Hd Chi Minh; Tp Hd Chi Minh
3 BeydiU, Kemal (2010), "§ark
Meselesi", TDV Islam Ansiklopedisi,
Cilt 38, ISAM, Istanbul, 352-357
4 Eraecen, Feridun and Beydili, Kemal
(2007), "Osmanhlar", TDV Islam Ansiklopedisi, Cilt 33, ISAM, Istanbul, 580-589
5 Mustafa bin Mustafa (hazirlay an Ahmet
Ufar) (2010), Bir Osmanli Burokratinin Uzakdogu Seyahati, Qarahca, Istanbul
6 Mutercimler, Erol and Oke, Mim Kemal
(1991), Ertugrul Firkateyni Faciasi
ve Turk Japon Munasebetlerinin Ba§langici, Turk Dunyasi Ara^tirmalari Vakfi, Istanbul
7 Suzuki, Tadashi (2003), "From Centtal Asian Studies to AnatoHan Studies: A Century of Turkish Studies in Japan", (9nenr,Vol 38, 117-134
8 Vi An Lu (2017), "Turkiye - Vietnam ili§kileri Tarihi ve Vietnam'da Turkiye Algisi Uzerine Bir Inceleme",
Uluslararasi Ogrenciler Sosyal Bilimler Kongresi, 3, Bildiriler Kitabi, Istanbul