Hirshman, The Strategy of Economic Development, Yale University Press, C.T., 1958.. K., Bui T., Kaneko F., Secretario T., “Structural Analysis of National Economy in Vietnam: Comparativ
Trang 11
NGHIÊN CỨU
S d ng mô hình cân i liên ngành trong vi c l a ch n
ngành kinh t tr ng i m c a Vi t Nam
Nguy n Phư ng Th o*
Trung tâm Thông tin và D báo Kinh t - Xã h i Qu c gia,
B K ho ch và u tư, Lô D25, Ngõ 8B Tôn Th t Thuy t, C u Gi y, Hà N i, Vi t Nam
Nh n ngày 14 tháng 4 n m 2015
nh s a ngày 7 tháng 11 n m 2015; ch p nh n ng y 18 ng 12 n m 2015
Tóm t t: Vi t Nam i lên t m t nư c nông nghi p nghèo, do ó không th u tư tràn lan cho t t
c các ngành, l nh v c; v n ! "t ra là c n xác #nh úng các ngành, l nh v c tr ng i m, c n ư$c ưu tiên phát tri n Trong giai o n v a qua, Vi t Nam xác #nh vi c l a ch n ngành tr ng
i m là c n thi t, t ó ã có nh%ng v n b n xác #nh ngành tr ng i m Tuy nhiên, do phư ng pháp l a ch n ch y u d a vào phân tích ý ki n chuyên gia nên vi c l a ch n ngành còn h n ch Nghiên c&u này ưa ra m t phư ng pháp #nh lư$ng giúp vi c xác #nh các tiêu chí l a ch n ngành kinh t tr ng i m rõ ràng h n, t ó ! xu t m t s ngành có kh n ng tr' thành ng l c thúc (y s phát tri n b!n v%ng cho n!n kinh t Vi t Nam
T khóa: Ngành kinh t tr ng i m, mô hình cân i liên ngành, liên k t ngành
1 Gi i thi u *
Trong g n 30 n m )i m i và phát tri n,
Vi t Nam ã t ư$c nh%ng thành t u áng k
v i t c t ng trư'ng kinh t cao và )n #nh,
t m t nư c có thu nh p th p ã tr' thành nư c
có thu nh p trung bình th p, *i s ng nhân dân
ư$c nâng cao Tuy nhiên, cùng v i ó, n!n
kinh t Vi t Nam b+t u b c l nh%ng y u
kém, như: thâm h t thư ng m i kéo dài, n$
nư c ngoài t ng cao, l m phát, th t nghi p…
Chính vì v y, c n xem xét l i c u trúc n!n kinh
t và mô hình t ng trư'ng hi n t i c c u l i
và chú tr ng vào các ngành có l$i th , có tác
_
* T.: 84-917404259
Email: phuongthao17190@gmail.com
ng tích c c n toàn b n!n kinh t Như ã
bi t, Vi t Nam i lên t m t nư c nông nghi p nghèo, do ó không th u tư tràn lan cho t t
c các ngành, l nh v c; v n ! "t ra là c n xác
#nh úng các ngành, l nh v c tr ng i m, c n ư$c ưu tiên phát tri n
V y th nào là c u trúc ngành và ch n ngành tr ng i m?
N m 1941, Wasily Leontief o t gi i Nobel
v i công trình “C u trúc c a n!n kinh t Hoa K,” [1] Ông ã ưa ra ý ni m v! c u trúc ngành n n m 1958, Albert Hirschman ưa ra
mô hình “t ng trư'ng không cân i” (unbalanced growth), ý ni m v! ch s lan t-a
và nh y c a các ngành, và c u trúc kinh t '
Trang 2ây ư$c hi u là s lan t-a s nhân c a các
ngành trong n!n kinh t ; sau ó hàm ý ngu.n
ti!n u tư nên t p trung vào các ngành “tr ng
i m” [2] Các ngành này s/ có m&c lan t-a
cao h n các ngành khác n n!n kinh t
(backward linkage) ho"c các ngành có nh y
cao i v i n!n kinh t (forward linkage) Ông
cho r0ng s phát tri n t t nh t ư$c t o ra t s
m t cân i M t s qu c gia ã &ng d ng mô
hình cân i liên ngành cho vi c l a ch n
ngành tr ng i m c a n!n kinh t có hư ng
ưu tiên u tư h$p lý, t o i!u ki n cho các
ngành này th hi n vai trò i v i n!n kinh t ,
t ó thúc (y phát tri n kinh t nhanh và b!n
v%ng h n
Trên th c t , Vi t Nam ã xác #nh phát
tri n ngành tr ng i m là h t s&c c n thi t Tuy
nhiên, c c u kinh t ngành ' Vi t Nam t lâu
ư$c hi u là t1 tr ng c a giá tr# t ng thêm các
ngành chi m trong GDP, c c u c a nhóm
ngành nông nghi p ph i gi m d n trong khi
nhóm ngành công nghi p và d#ch v ph i t ng
thì m i là t t Các #a phư ng thi nhau làm theo
“kh(u hi u” này và các khu ch xu t, khu công
nghi p, sân gôn m c lên như n m sau mưa mà
không c n quan tâm n hi u qu kinh t c a
nó, mi n sao trong báo cáo cu i n m c c u
kinh t thay )i theo hư ng nông nghi p gi m
d n, công nghi p và d#ch v t ng d n là ư$c
V i #nh hư ng như v y, vi c m t t nông
nghi p là ư ng nhiên, và t1 tr ng các nhóm
ngành nông nghi p trong GDP gi m là vi c
hi n nhiên M t s ngành ư$c Chính ph xác
#nh c n ưu tiên phát tri n h u h t thu c nhóm
ngành công nghi p và ư$c quy #nh trong
“Quy ho ch và chi n lư$c phát tri n ngành,
chư ng trình ưu tiên trong chi n lư$c phát tri n
kinh t - xã h i Vi t Nam n 2010, #nh hư ng
2020” Bên c nh ó, Chính ph và các B ,
ngành liên quan c2ng ban hành m t s quy t
#nh v! ngành công nghi p m2i nh n c n ư$c
ưu tiên phát tri n Th c t cho th y, vi c xác
#nh ngành tr ng i m ' Vi t Nam còn nhi!u
h n ch do phư ng pháp xác #nh ch y u v3n
d a trên các phư ng pháp #nh tính, thi u các phư ng pháp #nh lư$ng, các tiêu chí xác #nh nh%ng ngành c n ư$c ưu tiên u tư không
th ng nh t làm cho quá trình xác #nh g"p nhi!u khó kh n; ây c2ng là nguyên nhân khi n vi c l a ch n ngành thi u ng b , dàn
tr i Các ngành ư$c l a ch n không t p trung (quá nhi!u) làm gi m hi u qu c a vi c
u tư tr ng i m
Nghiên c&u mô hình cân i liên ngành trong phân tích và d báo kinh t - xã h i ã ư$c th c hi n t i Vi t Nam, v i nh%ng n i dung liên quan t i c c u ngành, như: Nghiên c&u c a Bùi Trinh, Ph m Lê Hoa, Bùi Châu Giang (2008) ã ưa ra khái ni m c b n v! s nhân nh p kh(u, m' ra phư ng pháp tính toán
#nh lư$ng cho h s lan t-a v! nh p kh(u c a các ngành kinh t [3] D a vào b ng cân i liên ngành, nghiên c&u c a Kwang M K., Bùi Trinh, Kaneko F., Secretario T (2007) ã ch ra
c c u kinh t c a Vi t Nam các giai o n, .ng th*i tính toán các ch s v! lan t-a,
nh y và kích thích nh p kh(u nh0m ưa ra m t
s h n ch c a n!n kinh t trong các giai o n [4] Ngoài ra, m t s nghiên c&u khác phân tích v! mô hình cân i liên ngành và c c u kinh t
c a Vi t Nam như Bùi Trinh, Kiyoshi Kobayashi, V2 Trung i!n, Ph m Lê Hoa và Nguy n Vi t Phong (2012) [5]; Bùi Trinh, Kiyoshi Kobayashi và V2 Trung i!n (2011) [6]; Nguy n Kh+c Minh và Nguy n Vi t Hùng (2009) [7]…
Như phân tích trên, Vi t Nam ã có nhi!u
v n b n quy #nh v! ngành c n ư$c ưu tiên phát tri n c2ng như các nghiên c&u v! mô hình cân i liên ngành (I/O) trong phân tích c c u kinh t Tuy nhiên, các nghiên c&u này v3n riêng l4, chưa có tính h th ng và ! c p sâu t i
Trang 3v n ! s d ng mô hình cân i chưa liên
ngành trong l a ch n ngành tr ng i m t i Vi t
Nam Nghiên c&u này s d ng mô hình cân i
liên ngành xem xét l a ch n ngành kinh t
tr ng i m cho n!n kinh t Vi t Nam trong th*i
gian t i
2 Ph ng pháp lu n
2.1 Ngành kinh t tr ng i m qu c gia
Quan i m v! phát tri n ngành tr ng i m
d a trên c s' lý thuy t phát tri n không cân
i hay các “c c t ng trư'ng” ư$c ! xư ng
n m 1950 Nh%ng i di n tiêu bi u c a lý
thuy t này (A Hirschman, F Perrons) cho r0ng
vi c h5 tr$ cho t t c các ngành ng ngh a v i
vi c không h5 tr$ cho ngành nào Do ó, c n
ph i xác #nh úng +n các ngành tr ng i m là
ch l c và ư$c ưu tiên phát tri n v i m t t m
nhìn lâu dài trên c s' thích h$p có th t p
trung ngu.n l c h5 tr$ v! con ngư*i và v n
u tư cho s phát tri n c a ngành ó theo
nguyên t+c “l a ch n và t p trung” ng th*i
t hi u qu cao nh t, không th và không
nh t thi t m b o t ng trư'ng b!n v%ng b0ng
cách duy trì c c u cân i liên ngành i v i
m i qu c gia
Vi c xác #nh các ngành tr ng i m c a
m t n!n kinh t c2ng ư$c ! c p trong các
nghiên c&u c a Chenery và Watanabe (1958)
[8] Các ngành này là các ngành ư$c xác #nh
có m i liên h ngư$c (là m i liên h gi%a ngư*i
s n xu t và ngư*i cung &ng nguyên li u u
vào cho nhà s n xu t ó) và liên k t xuôi (là
m i liên h gi%a ngành s n xu t s n ph(m ó
v i ngành s d ng s n ph(m ó như là u vào
c a mình) m nh m/ Nhà kinh t h c
Rasmussen (1956) [9] và Hirschman (1958) [2]
có nh%ng nghiên c&u xoay quanh m i liên h
gi%a các ngành trong n!n kinh t ưa ra quan
i m v! ngành kinh t tr ng i m, theo ó nh%ng ngành này t o ra ư$c nhi!u vòng nhu
c u gián ti p ' các ngành khác, càng t o ư$c nhi!u vòng thì ngành ó càng có tác ng là
ng l c
T c s' lý thuy t trên, trong nghiên c&u này, tác gi s d ng quan i m c a nhà kinh
t h c Rasmussen và Hirschman: “Ngành kinh t tr ng i m là ngành kinh t có kh
n ng là ng l c thúc (y n s phát tri n
c a các ngành khác và quá trình phát tri n b!n v%ng c a qu c gia trong nh%ng kho ng th*i gian xác #nh”
lư ng các tiêu chí l a ch n ngành kinh t tr ng
i m qu c gia
Theo nhà kinh t h c Hirschman, hai tiêu chí c b n l a ch n ngành tr ng i m là lan t-a (liên k t ngư$c) và nh y (liên k t xuôi) Bên c nh ó, do tình hình th c t ' m5i
nư c, có th ưa thêm vào các ch s khác làm c s' l a ch n M t s nư c ang phát tri n (trong ó có Vi t Nam), tình hình thâm
h t thư ng m i x y ra trong nhi!u n m gây ra nh%ng h l y b t )n kinh t v mô, i!u này yêu
c u c n có thêm tiêu chí l a ch n ngành
tr ng i m là nh%ng ngành ít gây ra kích thích
i v i nh p kh(u Cùng v i ó, hi n nay do tình tr ng ô nhi m môi trư*ng và bi n )i khí
h u trên th gi i ngày càng tr m tr ng, vì th , phát tri n b!n v%ng, b o v môi trư*ng ư$c
ưa ra xem xét là hư ng phát tri n toàn c u, tiêu chí lan t-a n môi trư*ng ư$c khuy n khích ưa ra làm tiêu chí l a ch n ngành tr ng
i m Do v y, tùy thu c vào tình hình các qu c gia trong m5i giai o n, có th l a ch n các tiêu chí khác nhau l a ch n ngành tr ng i m
t ó ưa ra ngành phù h$p nh t làm ngành
tr ng i m trong t ng giai o n
Trang 4Mô hình I/O c a W Leontief b+t ngu.n t
nh%ng ý tư'ng trong b Tư b n c a K Marx
khi ông tìm ra m i quan h tr c ti p theo quy
lu t k6 thu t gi%a các y u t tham gia quá trình
s n xu t [10] Tư tư'ng này c a K Marx sau ó
ư$c W Leontief (1973) phát tri n b0ng cách
toán h c hóa toàn di n quan h cung - c u trong
toàn n!n kinh t Hi n nay có 2 lo i b ng cân
i liên ngành, tuy nhiên v! nguyên lý, b ng
I/O d ng nh p kh(u c nh tranh không t t b0ng
b ng I/O d ng nh p kh(u phi c nh tranh, vì '
d ng nh p kh(u c nh tranh, b ng I/O không
phân bi t ư$c chi phí trung gian là s n ph(m
trong nư c hay nh p kh(u t nư c ngoài Do
ó, khi phân tích c u trúc kinh t thông qua các
ch s lan t-a hay nh y c a n!n kinh t , các
nhà ho ch #nh chính sách s/ không phân bi t
ư$c ngành nào là ngành “tr ng i m” th c s
c a n!n kinh t B ng cân i liên ngành d ng
phi c nh tranh ã tách các y u t trong nư c và
ngoài nư c, vì v y nó ph n ánh t t h n r t
nhi!u v! nh y và lan t-a c a các ngành
trong n!n kinh t Bên c nh ó, t b ng cân i
liên ngành d ng phi c nh tranh cho phép xác
#nh h s lan t-a t i nh p kh(u c a các ngành
Các quan h cơ b n c a mô hình:
Trong d ng I/O phi c nh tranh, ta có:
(Ad + Am)X + Yd + Ym – M = X (1)
−> AdX + Yd + AmX + Ym – M = X (2)
7 ây:
AdX là véc t chi phí trung gian s n ph(m
ư$c s n xu t trong nư c
AmX là véc t chi phí trung gian là s n
ph(m nh p kh(u
Yd là véc t nhu c u cu i cùng s n ph(m
ư$c s n xu t trong nư c
Ym là véc t nhu c u cu i cùng s n ph(m
nh p kh(u Nhu c u cu i cùng ' ây ư$c hi u
bao g.m tiêu dùng cu i cùng c a cá nhân, tiêu
dùng cu i cùng c a nhà nư c, tích l2y tài s n và
xu t kh(u
T ó ta có:
AmX + Ym = M (3) Quan h (3) ư$c hi u nh p kh(u M ư$c chia ra véc t nh p kh(u cho s n xu t (AmX) và véc t nh p kh(u cho s d ng cu i cùng (Ym)
Do ó, quan h (2) ư$c vi t l i:
AdX + Yd = X (4) Và:
X = (I – Ad)-1.Yd (5) Như v y, quan h (5) tr' v! quan h chu(n
c a Leontief ' d ng phi c nh tranh, ma tr n ngh#ch o Leontief (I – Ad)-1 ph n ánh toàn b chi phí trong nư c s n xu t ra m t n v# s n ph(m cu i cùng c a ngành
nh lư ng các tiêu chí xác nh ngành kinh t
tr ng i m qu c gia:
8 Lan t-a kinh t (liên k t ngư$c) Trong m i n!n kinh t , s thay )i c u trúc
c a các ngành thư*ng liên quan ch"t ch/ v i nhau: m t s ngành ph thu c nhi!u h n vào các ngành khác, trong khi m t s ngành khác
ch ph thu c vào m t s ít h n các ngành còn l i Do v y, s thay )i c a m t s ngành s/ có nh hư'ng n n!n kinh t nhi!u h n các ngành khác
lan t-a kinh t (liên k t ngư$c) dùng
o m&c quan tr ng tư ng i c a m t ngành
v i tư cách là bên s d ng các s n ph(m v t
ch t và d#ch v làm u vào t toàn b h th ng
s n xu t so v i m&c trung bình c a toàn n!n kinh t Liên k t ngư$c ư$c xác #nh b0ng t1
l c a t)ng các ph n t theo c t (tư ng &ng v i ngành ang xét) c a ma tr n Leontief so v i m&c trung bình c a toàn b h th ng s n xu t
T1 l này còn ư$c g i là h s lan t a và ư$c
xác #nh như sau:
Trang 5BLi = 9rij (c ng theo c t c a ma tr n
Leontief) (6)
Và: H s lan t-a = n.BLi / 9BLi (7)
Trong ó: rij là các ph n t c a ma tr n
Leontief; n là s ngành trong mô hình T1 l
này l n h n 1 và càng cao có ngh a liên k t
ngư$c c a ngành ó càng l n và khi ngành ó
phát tri n nhanh s/ kéo theo s t ng trư'ng
nhanh c a toàn b các ngành cung &ng (s n
ph(m, d#ch v ) c a toàn h th ng
8 nh y (liên k t xuôi)
o m&c quan tr ng c a m t ngành như
là ngu.n cung s n ph(m v t ch t và d#ch v cho
toàn b h th ng s n xu t M i liên k t này
ư$c xem như nh y c a n!n kinh t và ư$c
o lư*ng b0ng t)ng các ph n t theo hàng c a
ma tr n ngh#ch o Leontief so v i m&c trung
bình c a toàn b h th ng Ch s liên k t xuôi
c a m t ngành ư$c tính như sau:
FLi = 9 rij (c ng theo hàng c a ma tr n
Leontief) (8)
Và: nh y = n FLi/9FLi (9)
Trong ó: rij là các ph n t c a ma tr n
Leontief; n là s ngành ư$c kh o sát trong mô
hình T1 l này l n h n 1 và càng cao có ngh a
liên k t xuôi c a ngành ó càng l n và th hi n
s c n thi t tư ng i c a ngành ó i v i các
ngành còn l i
8 Lan t-a t i nh p kh(u
Trong d ng I/O phi c nh tranh, ta có m i
quan h :
(Ad + Am)X + Yd + Ym – M = X (10)
M"t khác quan h này c2ng có th ư$c vi t:
X – AmX = AdX + Cd + Id + E + Cm + Im – M
= TDD – Mp (11)
Trong ó t ng c u trong nư c (bao g.m tiêu
dùng trung gian, tiêu dùng cu i cùng, u tư và
xu t kh(u) TDD = AdX + Cd + Id + E, ta có:
X = (I – Am)-1.(TDD – Mp) (12) Ho"c: X = (I – Am)-1.(TDD + Cm + Im + E -
Mp) (13)
Ma tr n (I – Am)-1 ư$c g i là ma tr n nhân
t v! nh p kh(u
IMi = 9mij (c ng theo c t c a ma tr n
(I-Am)-1)
H s lan t-a v! nh p kh(u = n.IMi / 9IMi Như v y, b ng I/O c n ư$c l p dư i d ng
nh p kh(u phi c nh tranh, trong ó nhu c u trung gian và nhu c u cu i cùng ã ư$c tách ra thành các s n ph(m trong nư c và nh p kh(u,
t ó m i có th xác #nh ư$c h s lan t-a v!
nh p kh(u H s này c a ngành n u l n h n 1 ch&ng t- các ngành này kích thích n nh p kh(u và ph thu c l n vào các y u t nh p kh(u H s này nh- h n 1 và càng nh- ch&ng t- s ph thu c vào các y u t bên ngoài th p
và là các ngành trong nư c có l$i th c nh tranh h n
8 H s lan t-a t i môi trư*ng và n ng lư$ng Trong m i quan h v i môi trư*ng, "t
v
A là ma trân h s v! môi trư*ng bao g.m
ch t th i, t ai, tài nguyên
Tư ng t như bi n )i trên, ta có ma
tr n (I – Av)-1 ư$c g i là ma tr n nhân t v! môi trư*ng
IVi = 9vij (c ng theo c t c a ma tr n
(I-Av)-1)
H s lan t-a v! môi trư*ng = n.IVi / 9IVi
H s này c a ngành n u l n h n 1 ch&ng t- các ngành này nh hư'ng l n t i môi trư*ng
H s này nh- h n 1 và càng nh- ch&ng t- các ngành này ít nh hư'ng t i môi trư*ng và có l$i cho phát tri n b!n v%ng
Trang 63 Nghiên c u th c nghi m
Ngu.n s li u s d ng trong nghiên c&u là
b ng cân i liên ngành n m 2007 (c p nh t
cho n m 2011) B ng cân i liên ngành này
ư$c c p nh t b'i Bùi Trinh và Dư ng M nh
Hùng (T)ng c c Th ng kê) d a trên b ng SUT
n m 2011 do Vi n Nghiên c&u Qu n lý Kinh t
Trung ư ng công b , có 2 d ng c nh tranh và
phi c nh tranh Tuy nhiên, do h n ch v! s li u
nên không th tách các y u t v! môi trư*ng
trong b ng này Do ó, không th tính toán
ư$c h s lan t-a t i môi trư*ng trong các tiêu
chí l a ch n ngành tr ng i m C n c& vào các
danh m c ngành s n ph(m c a b ng I/O n m
2007 (c p nh t n m 2011) [11] và danh m c
ngành s n ph(m CPC c2ng như các nguyên t+c
g p ngành s n ph(m và nguyên t+c g p ngành
kinh t [12], nghiên c&u ã ti n hành g p các
ngành s n ph(m trong b ng IO v! 39 ngành
kinh t tư ng &ng
K t qu tính toán cho th y, nh%ng nhóm
ngành có h s lan t-a kinh t , nh y cao (l n
h n 1) và h s lan t-a nh p kh(u th p (nh- h n 1) là nhóm ngành: Ch n nuôi, nuôi tr.ng th y
s n, ch bi n th c ph(m - ây là các ngành nên ư$c l a ch n là ngành tr ng i m c a Vi t Nam
và ưu tiên u tư phát tri n th hi n rõ h n vai trò ng l c cho các ngành khác và không gây ra thâm h t thư ng m i trong tư ng lai
K t qu l a ch n ngành tr ng i m tính toán t b ng cân i liên ngành n m 2007 (c p
nh t n m 2011), so sánh v i k t qu tính toán
b ng I/O n m 2000, 2005 cho k t qu tư ng .ng i!u này cho th y trong h n 10 n m qua,
ng l c c a n!n kinh t không h! thay )i, v3n không có ngành nào ngoài nhóm ngành tr ng
i m ã ư$c l a ch n có tác d ng là ng l c cho n!n kinh t (B ng 3)
Các ngành ch n nuôi, nuôi tr.ng th y s n,
ch bi n th c ph(m luôn có các ch s t t trong giai o n 2000-2005 Tính toán b ng I/O n m
2007 (c p nh t n m 2011) i di n cho giai
o n 2007-2015 ti p t c ch ra các ngành này nên ư$c l a ch n là ngành tr ng i m
B ng 2: H s lan t-a kinh t , nh y và h s lan t-a nh p kh(u c a m t s ngành tính toán
theo I/O d ng phi c nh tranh n m 2007 (c p nh t n m 2011)
H s lan
t a nh p
kh u
8 S n xu t, ch bi n th c ph(m 1,450314 1,896921 0,863322
9 S n xu t, ch bi n u ng 1,135085 1,004027 0,956310
20 S n xu t kim lo i và các s n ph(m t kim lo i 1,160994 1,370587 1,467364
21 S n xu t máy móc, thi t b# 1,311884 1,380205 1,061646
Ngu n: Tính toán c a tác gi t b ng I/O 2007 (c p nh t n m 2011)
Trang 7B ng 3: H s lan t-a kinh t , nh y và h s lan t-a nh p kh(u c a m t s ngành
tính toán theo I/O n m 2000 và 2005
2 Nuôi tr.ng th y s n 1,0110 1,2350 0,9986 1,0360 1,136 0,9230
3 Ch bi n th c ph(m 1,4440 0,8870 0,9020 1,4020 1,0880 0,9450
9 S n xu t máy móc, thi t b# 1,0901 1,2085 1,2570 1,0120 1,0063 1,3520
10 Bán buôn và bán l4 0,9430 1,2560 1,0230 0,9660 1,010 0,9450
12 V n t i ư*ng b 0,7610 0,7680 1,0430 0,7390 0,8230 1,1690
13 V n t i ư*ng hàng không 1,0450 0,7850 1,0270 1,0400 0,8560 0,9680
14 Ho t ng kinh doanh, tài
chính, b t ng s n 0,9430 0,8710 0,9320 0,9410 0,9940 0,8840
15 Ho t ng qu n tr# công 0,9270 0,7600 0,9530 0,9450 0,7710 0,9140
Ngu n: Tính toán c a tác gi t b ng cân i liên ngành I/O 2000, 2005
Bên c nh ó, các ngành s n xu t, ch bi n
u ng; s$i và d t; s n xu t trang ph c; s n
xu t kim lo i và các s n ph(m t kim lo i; s n
xu t máy móc, thi t b# là nh%ng ngành có
lan t-a và nh y cao, nhưng l i là nh%ng
ngành kích thích nh p kh(u Nh%ng ngành này
v3n có ý ngh a là ng l c thúc (y các ngành
khác, tuy nhiên l i ph thu c nhi!u vào nhân t
nư c ngoài Th c t , hi n nay h i nh p kinh t
sâu r ng cho phép s ph thu c, giao lưu l3n
nhau cùng phát tri n Do ó, thâm h t thư ng
m i là có th ch p nh n ư$c ' m&c nh t
#nh, ng th*i v3n có th ch p nh n phát tri n
m t s ngành có vai trò ng l c cao và kích
thích nh p kh(u nh t #nh B'i v y, n u l a
ch n nh%ng ngành này là ngành tr ng i m,
Vi t Nam s/ ph i ch p nh n m t m&c thâm h t
nh t #nh trong th*i gian t i, kèm theo ó, c n
có gi i pháp gi m d n s ph thu c c a các
ngành này v i các y u t bên ngoài c i thi n
h s kích thích nh p kh(u b0ng cách xem xét
phát tri n các ngành công nghi p ph tr$
gi m b t yêu c u v! nguyên v t li u nh p kh(u
t bên ngoài
Các ngành còn l i trong nhóm ngành công nghi p, có h s lan t-a kinh t và nh y th p,
h s lan t-a nh p kh(u cao, n u ưu tiên phát tri n các ngành này thì nh p siêu ngày càng l n, không có vai trò là ng l c cho các ngành khác phát tri n
i v i h u h t các ngành trong nhóm ngành d#ch v , h u h t các nhóm ngành này !u
có ch s lan t-a, nh y và h s lan t-a nh p kh(u th p L a ch n các ngành này là ngành
tr ng i m ưu tiên phát tri n trong giai o n
hi n nay là chưa phù h$p
Tác gi s d ng tính toán tư ng t i v i
b ng cân i liên ngành c nh tranh tính toán,
k t qu tính h s lan t-a và nh y c2ng cho
k t qu tư ng &ng Do ó, có th ưa ra danh
m c ngành có kh n ng l a ch n là ngành
tr ng i m c a Vi t Nam giai o n
2007-2015 như sau:
Trang 8C2ng qua s d ng mô hình cân i liên
ngành i v i 138 ngành s n ph(m (b ng cân
i chưa ư$c g p thành 39 ngành kinh t ),
theo tính toán ã ch ra nh%ng ngành s n ph(m
nh- h n tư ng &ng v i nhóm ngành kinh t
ư$c l a ch n là ngành tr ng i m có b ch s
t t tư ng &ng i!u này ph n nào kh+c ph c
h n ch trong vi c g p ngành (vi c g p ngành làm san !u i v i ch s ' nhóm ngành nh-) Bên c nh ó, vi c l a ch n các nhóm ngành s n ph(m nh- h n c2ng t o i!u ki n cho các ngành tr ng i m nh n ư$c s ưu tiên phát tri n l n h n, tránh tình tr ng ưu tiên dàn tr i (B ng 5)
B ng 4: Danh m c ngành có kh n ng l a ch n là ngành tr ng i m c a Vi t Nam
ư$c xác #nh thông qua b ng cân i liên ngành I/O 2007 (c p nh t n m 2011)
Ngu n: T)ng h$p c a tác gi t k t qu tính toán
B ng 5: Danh m c ngành kinh t và ngành s n ph(m tư ng &ng có kh n ng l a ch n là ngành tr ng i m c a
Vi t Nam giai o n 2007-2015 ư$c xác #nh thông qua b ng cân i liên ngành I/O 2007
H s lan
t a nh y
H s lan
t a nh p
kh u
L$n
1 Ch n nuôi
Th#t ã qua ch bi n và b o qu n; các s n
Th y s n ã qua ch bi n và b o qu n; các
Rau, qu ã qua ch bi n và b o qu n X X X
3 S n xu t, ch bi n th c ph(m
7 S n xu t kim lo i và các s n
Linh ki n i n t ; máy vi tính và thi t b#
Mô t , máy phát, bi n th i n, thi t b#
8 S n xu t máy móc, thi t b#
Ngu n: T)ng h$p c a tác gi t k t qu tính toán.
Trang 9M t s h n ch khi l a ch n ngành tr ng
Vi t Nam:
d ng ma tr n Aij trong giai o n 5 n m là có
th ch p nh n sai s Tuy nhiên, n u dùng
ch n ngành tr ng i m ưu tiên phát tri n thì
giai o n 5 n m chưa các chính sách ưu
tiên phát tri n phát huy tác d ng Do v y, c n
liên t c c p nh t có s i!u ch nh c v!
chính sách l3n ngành tr ng i m
ngành I/O trong l a ch n ngành tr ng i m,
nghiên c&u ti p c n d a vào cách xác #nh các
h s có liên quan theo quan ni m c a
Hirschman và Rasmussen, các tiêu chí l a ch n
ch chú tr ng t i m&c liên k t, do ó các tiêu
chí l a ch n không th bao quát h t theo các
quan i m khác M t s tiêu chí s/ không ư$c
! c p như: t1 tr ng ngành trong óng góp vào
GDP, hi u su t s d ng v n, lao ng ây
c2ng là m t h n ch khi s d ng mô hình l a
ch n ngành tr ng i m, do ó c n nghiên c&u
các phư ng pháp khác có th có c s' so
sánh, ph c v vi c ra quy t #nh m t cách
chính xác nh t
Bên c nh ó, do h n ch v! m"t s li u,
b ng cân i liên ngành c a Vi t Nam hi n nay
chưa tích h$p y u t v! môi trư*ng và n ng
lư$ng, nghiên c&u v3n chưa có ư$c tính toán
v! h s lan t-a t i môi trư*ng và n ng lư$ng
trong các tiêu chí l a ch n ngành tr ng i m
Tuy có nh%ng h n ch nh t #nh khi không
ti p c n ư$c m t s tiêu chí ánh giá khác liên
quan n ngành tr ng i m, thêm vào ó là
nh%ng h n ch t n i t i mô hình Tuy nhiên,
ây là phư ng pháp #nh lư$ng c b n nh t
hi n nay ang ư$c nhi!u nư c trên th gi i áp
d ng và mang l i k t qu tư ng i kh quan
Vì v y, s d ng mô hình cân i liên ngành
#nh lư$ng các ch tiêu xác #nh ngành tr ng
i m c a Vi t Nam s/ là m t trong nh%ng c s' khoa h c ph c v cho vi c ra quy t #nh l a
ch n ngành
4 K t lu n
Hi n nay nghiên c&u v! ngành kinh t tr ng
i m ' Vi t Nam là th c s c n thi t Nhà nư c
ã có nh%ng nghiên c&u v! ngành tr ng i m
và ưa ra danh m c các ngành c th Tuy nhiên, danh m c này ưa ra ch y u trên c s'
#nh tính, chưa có c s' #nh lư$ng lư$ng hóa ch tiêu v! liên k t (m t ch tiêu quan tr ng trong l a ch n ngành tr ng i m) K t qu tính toán t mô hình cân i liên ngành ã lư$ng hóa ư$c các ch tiêu v! liên k t, là m t trong nh%ng c s' khoa h c quan tr ng trong l a
ch n ngành tr ng i m Các ngành có ch s t t ư$c l a ch n thông qua tính toán b0ng mô hình cân i liên ngành I/O là: Ch n nuôi, nuôi tr.ng th y s n và s n xu t ch bi n th c ph(m
ây là nh%ng ngành c n có các chính sách h5 tr$ nhi!u h n nh0m thúc (y phát tri n cho
t ng ngành, t ó thúc (y quá trình phát tri n chung c a toàn b n!n kinh t
Tài li u tham kh o
[1] Wassily Leontief, The Structure of the American Economy, 1919-1929, Cambridge, Mass: Harvard University Press, 1941 [2] Albert O Hirshman, The Strategy of Economic Development, Yale University Press, C.T., 1958
[3] Bui Trinh, Pham Le Hoa & Bui Chau Giang,
“Import Multiplier in Input-output Analysis”, Working paper Number 2008/23, 2008 [4] Kwang M K., Bui T., Kaneko F., Secretario T., “Structural Analysis of National Economy
in Vietnam: Comparative Time Series Analysis based on 1989-1996-2000’s Vietnam I/O Tables” presented at the 18 th conference Pan Pacific Association of input-output studies, Chukyo University, 2007
Trang 10[5] Bùi Trinh, Kiyoshi Kobayashi, V2 Trung i!n,
Ph m Lê Hoa, Nguy n Vi t Phong, “New
Economic Structure for Vietnam toward
Sustainable Economic Growth in 2020”, Global
Journal of HUMAN SOCIAL SCIENCE
Sociology Economics & Political Science, Vol.12,
Issue 10, Version 1.0 2012, 2012
[6] Bui Trinh, Kiyoshi Kobayashi, Trung-Dien
Vu, “Economic Integration and Trade Deficit:
A Case of Vietnam”, Journal of Economic and
International Finance 3 (2011) 13
[7] Nguy n Kh+c Minh, Nguy n Vi t Hùng,
“Thay )i c u trúc kinh t ' Vi t Nam - Cách
ti p c n phân tích I/O”, T p chí Kinh t &
Phát tri n, 142 (2009) 4
[8] Chenery, H B & Watanabe, T., “International Comparisons of the Structure of Production”, Econometrica, 26 (1958) 4.
[9] Rasmussen, P N., Studies in Intersectoral Relations, Amsterdam, North-Holland P.C., 1956
[10] Wassily Leontief, Input - Output Economics, New York Offord University Press, 1986 [11] T)ng c c Th ng kê, B ng cân i liên ngành I/O c a Vi t Nam các n m 2000, 2005, 2007, NXB Th ng kê
[12] Ngô Th+ng L$i, Nguy n Qu,nh Hoa, V2 Th#
Ng c Phùng, Giáo trình H th ng tài kho n
qu c gia SNA, NXB i h c Kinh t Qu c dân, Hà N i, 2007
Using Input-Output Tables in Selecting Key Economic Sectors in Vietnam
Nguy n Phư ng Th o
National Center for Economic-Social Information and Forecast, Ministry of Planning and Investment,
D25, 8B Tôn Th t Thuy t Str., C u Gi y, Hanoi, Vietnam
Abstract: Started as an agricultural country, Vietnam cannot and should not invest broadly in all sectors and/or fields, thus it must determine which sectors are key for priority development purposes In recent years, Vietnam decided that the selection of key sectors is a necessity; several documents therefore were issued accordingly However, as it is mainly based on experts’ analysis, the selection is rather limited In this research, a quantitative measure is proposed to clarify selection indicators, and then some key sectors that are believed to possibly become engines for Vietnam’s sustainably economic development are recommended
