Kế toán lưu chuyển hàng hóa và xác định kết quả tiêu thụ hàng hóa

LỜI NÓI ĐẦU Trong những năm qua, cơ chế quản lý quản kinh tế của nước ta đã có những đổi mới sâu sắc và toàn diện, tạo ra những chuyển biến tích cực cho sự tăng trưởng của nền kinh tế.

LỜI NÓI ĐẦU

Trong những năm qua, cơ chế quản lý quản kinh tế của nước ta đã cónhững đổi mới sâu sắc và toàn diện, tạo ra những chuyển biến tích cực cho sựtăng trưởng của nền kinh tế Kế toán với tư cách là một bộ phận cấu thànhquan trọng của hệ thống công cụ quản lý kinh tế tài chính đã có những cải tiến

và hoàn thiện từng bước theo mức độ phát triển và yêu cầu của cơ chế quản lý

Sự phát triển tất yếu và mạnh mẽ của các doanh nghiệp trong nềnkinh tế hiện nay làm nảy sinh ra nhiều vấn đề khó khăn trong quá trình quản

lý ngày càng chứng minh sự cần thiết của công cụ kế toán.Đặc biệt là quátrình tiêu thụ hàng hóa được coi là khâu rát quan trọng trong kinh doanh nên

kế toán tiêu thụ hàng hóa trong doanh nghiệp cần được quan tâm thật sự thỏađáng Vì thông qua tiêu thụ hàng hóa doanh nghiệp mới có điều kiện bù đắptoàn bộ chi phí bỏ ra trong quá trình kinh doanh và tiêu thu hàng hóa

Công ty TNHH Vang Pháp Vàng chủ yếu là kinh doanh về rượu ,muabán các loại rượu rồi đem tiêu thụ trên khắp mọi miền đất nước trải dài từ bắcvào nam , kể cả ở một số nước anh em bạn bè như : lào , campuchia….Cùngtồn tại và phát triển trong nền kinh tế thị trường công ty đã và đang cố gắng

để thích ứng với cơ chế của nền kinh tế hiện nay

Cũng giống như các công ty khác , công ty TNHH Vang Pháp Vàngphần hành kế toán lưu chuyển hàng hóa và xác định kết quả tiêu thụ hàng hóa

là công cụ hữu ích cho người quản trị doanh nghiệp và được công ty đặc biệtchú trọng

Nhận thức rõ tầm quan trọng của tổ chức kế toán lưu chuyển hànghóa và xác định kết quả tiêu thụ hàng hóa về mặt lý luận cũng như thựctiễn ,với mong muốn tìm hiểu và nghiên cứu sâu hơn về vấn đề này, em đã

chọn đề tài “kế toán lưu chuyển hàng hóa và xác định kết quả tiêu thụ hàng

CHƯƠNG III: Hoàn thiện hạch toán tiêu thụ hàng hoá và xác định kếtqủa tiêu thụ tại Công ty TNHH Vang Pháp Vàng

Do thời gian hiểu biết còn hạn chế nên bài viết không tránh khỏi nhữngthiếu sót ,em rất mong nhận được sự góp ý của thầy cô và bạn bè để em đượchiểu biết nhiều hơn về vấn đề này

Với lòng biết ơn sâu sắc của mình em xin trân thành cảm ơn thầy giáo_Tiến sĩ Văn Bá Thanh đã tận tình chỉ bảo hướng dẫn em hoàn thành chuyên

đề thực tập nghiệp vụ này

Em xin trân thành cảm ơn ban giám đốc ,các phòng ban đặc biệt là cácanh chị ,cô chú trong ban kế toán tài chính của công ty TNHH Vang PhápVàng đã tạo điều kiện giúp đỡ em trong thời gian thực tập tại công ty

Hà Nội ,ngày 9 tháng 5 năm 2006 Sinh viên thực hiện

CHƯƠNG I

LÝ LUẬN CHUNG VỀ HẠCH TOÁN QUÁ TRÌNH TIÊU THỤ VÀ XÁC ĐỊNH KẾT QUẢ TIÊU THỤ TRONG DOANH NGHIỆP KINH

DOANH THƯƠNG MẠI

I ĐẶC ĐIỂM CỦA HOẠT ĐỘNG KINH DOANH THƯƠNG MẠI VÀ ẢNH HƯỞNG CỦA NÓ TỚI HẠCH TOÁN TIÊU THỤ HÀNG HOÁ TRONG CƠ CHẾ THỊ TRƯỜNG

Thương mại thực chất là quá trình trao đổi hàng hoá thông qua mua bántrên thị trường Theo nghĩa rộng thương mại là quá trình kinh doanh, là khâutất yếu của quá trình tái sản xuất và được coi là mạch máu của quá trình vậnđộng nền kinh tế Thương mại chính là khâu trung gian nối liền giữa sản xuất

và tiêu dùng.Hoạt động kinh doanh thương mại thực hiện chức năng chủ yếu

là mua, bán, trao đổi và dự trữ hàng hoá

Mỗi doanh nghiệp là một đơn vị hạch toán kinh doanh độc lập, tự tổchức, quản lý hoạt động kinh doanh của mình Đối với doanh nghiệp kinhdoanh thương mại phải tổ chức rất nhiều hoạt động khác nhau như tạo nguồnmua hàng, nghiên cứu thị trường, quản lý dự trữ…trong đó bán hàng là khâuquan trọng nhất Chỉ có bán được hàng hoá doanh nghiệp mới thu hỏi đượcvốn kinh doanh, thực hiện được lợi nhuận và tái mở rộng kinh doanh

Đối tượng kinh doanh thương mại là các loại hàng hoá, vật tư, sản phẩm

có hình thái vật chất hay không có hình thái vật chất mà doanh nghiệp mua vềvới mục đích để bán Lưu chuyển hàng hoá trong kinh doanh thương mại cóthể theo 1 trong 2 hình thứclà bán buôn hoặc bán lẻ

Mỗi loại hình doanh nghiệp đều có những đặc thù riêng, từ những đặcđiểm hoạt động kinh doanh thương mại khác với các doanh nghiệp khác, cụthể:

- Nội dung chủ yếu của hạch toán trong doanh nghiệp thương mại là hạchtoán khâu mua vào và bán ra

- Chi phí kinh doanh là toàn bộ những chi phí để thực hiện nhiệm vụmua bán, dự trữ hàng hoá của doanh nghiệp trong một thời gian nhất định

- Tổng doanh thu của doanh nghiệp thương mại gồm doanh thu từ tiêuthụ hàng hoá, doanh thu từ dịch vụ thương mại và các nguồn thu khác

- Thu nhập của doanh nghiệp thương mại là chênh lệch giữa doanh thubán hàng với giá vốn hàng tiêu thụ (gồm giá mua và chi phí thu mua)

Để có nét khái quát về hạch toán quá trình tiêu thụ trước hết cần tìm hiểu

lý luận chung về tiêu thụ hàng hoá

II LÝ LUẬN CHUNG VỀ TIÊU THỤ HÀNG HOÁ

1 KHÁI NIỆM, Ý NGHĨA, YÊU CẦU VÀ NHIỆM VỤ HẠCH TOÁN TIÊU THỤ HÀNG HOÁ.

1.1 Khái niệm chung về tiêu thụ hàng hoá.

Tiêu thụ là giai đoạn cuối cùng của quá trình sản xuất kinh doanh Thôngquan tiêu thụ thì giá trị và giá trị sử dụng của hàng hoá được thực hiệ, hànghoá chuyển từ hình thái hiện vật sang hình thái tiền tệ (T - H - T’),doanhnghiệp thu hồi được vốn bỏ ra, vòng luân chuyển vốn được hoàn thành, đẩynhanh tốc độ chu chuyển vốn nói riêng và hiệu quả sử dụng vố nói chung,đồng thời góp phần thoảmãn nhu cầu tiêu dùng của xã hội Tình hình tiêu thụhàng hoá và thu lợi nhận phản ánh năng lực kinh doanh và uy tín của doanhnghiệp

Tiêu thụ nói chung bao gồm;

 Tiêu thụ ra ngoài đơn vị: Là việc bán hàng cho các đơn vị khác hoặc cá

nhân ngoài doanh nghiệp

 Tiêu thụ nội bộ: Là việc bán hàng cho các đơn vị trực thuộc trong cùng

một công ty, tổng công ty …hạch toán toàn ngành

Quá trình tiêu thụ là chuyển giao hàng hoá, dịch vụ cho khách hàng.Hàng hoá được coi là tiêu thụ khi được khách hàng thanh toán hoặc chấpnhận thanh toán tiền Như vậy, hạch toán tiêu thụ hàng hoá đồng thời là quátrình ghi nhận doanh thu bán hàng và thực hiện hạch toán kết quả tiêu thụ

- Doanh thu bán hàng: là tổng giá trị thực hiện do việc bán hàng hoá, sản

phẩm, dịch vụ cho khách hàng Tổng doanh thu bán hàng là số tiền ghi trênhoá đơn hay trên hợp đồng Thời điểm ghi nhận doanh thu sẽ tuỳ theo từngphương thứcbán hàng nhưng đều được xác định khi có bằng chứng xác nhậnhàng hoá đã được tiêu thụ hay doanh nghiệp đã chuyển giao quyền sở hữu

- Doanh thu bán hàng nội bộ : là số tiền thu được do bán hàng hoá, cung

cấp lao vụ, dịch vụ tiêu thụ nội bộ giữa các đơn vị trực thuộc trong cùng mộtcông ty, tổng công ty …

- Chi phí bán hàng: là những khoản chi phí phát sinh có liên quan đến

hoạt động tiêu thụ hàng hoá, dịch vụ như: chi phí lương nhân viên bán hàng,chi phí bao bì, quảng cáo…

- Chi phí quản lý doanh nghiệp: Là những khoản chi phí có kiên quan

đến toàn bộ hoạt động của cả doanh nghiệp mà không thể tách riêng ra chobất kỳ một hoạt động nào chi phí quản ký doanh nghiệp bao gồm: Chi phíkinh doanh, quản lý hành chính và chi phí chung khác có liên quan đến cảdoanh nghiệp

- Doanh thu thuần: là số chênh lệch giữa tổng doanh thu bán hàng với các

khoản giảm giá, doanh thu của số hàng bán bị trả lại, thuế tiêu thụ, thuế xuấtkhẩu

- Lợi nhuận gộp: là số chênh lệch giữa tổng doanh thu thuần với giá vốn

hàng bán

- Kết quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp:là số chênh lêch giữa

doanh thu thuần với giá vốn hàng bán, chi phí bán hàng, chi phí quản lý doanhnghiệp

1.2.Ý nghĩa

Tiêu thụ là giai đoạn cuối cùng trong quá trình luân chuyển hàng hoá củadoanh nghiệp thương mại để thoả mãn nhu cầu tiêu dùng của xã hội Thôngqua tiêu thụ tính hữu ích của hàng hoá mới được xác định hoàn toàn về sốlượng, chủng loại, thời gian, phù hợp với thị hiếu người tiêu dùng

Sản xuất ngày càng phát triển, ngày càng tạo ra nhiều loại sản phẩmhàng hoá thì mức độ cạnh tranh càng lớn Vì vậy, tiêu thụ là vấn đề mấu chốt

và sống còn đối với doanh nghiệp, nó có ý nghĩa quyết định đến toàn bộ hoạtđộng sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp Quá trình tiêu thụ có được thựchiện tốt, đạt hiệu quả thì doanh nghiệp mới có thể tồn tại và phát triển, quy

mô kinh doanh được mở rộng, thị phần tiêu thụ tăng Ngược lại nếu khâu tiêuthụ không tổ chức tốt sẽ dẫn đến doanh nghiệp không có thu nhập để bù đắpnhững khoản chi phí đã bỏ ra, không có điều kiện tái sản xuất và tái sản xuất

mở rộng dẫn đến hoạt động kinh doanh không có hiệu quả

Để kinh doanh có hiệu quả, đạt được kết quả mong muốn thì công táchạch toán kế toán là thực sự cần thiết Đặc biệt với doanh nghiệp kinh doanhthương mại việc hạch toán nghiệp vụ tiêu thụ hàng hoá là hết sức quan trọngtrong công tác kế toán, quản lý của doanh nghiệp Từ việc hạch toán tiêu thụhàng hoá và xác định kết quả tiêu thụ có thể đưa ra các chỉ tiêu giúp doanhnghiệp thấy đưọc thực trạng của mình, từ đó đưa ra những biện pháp điềuchỉnh thích hợp, xây dựng kế hoạch cho các kỳ kinh doanh tiếp theo để đạtđược kết quả cao hơn Chính vì tầm quan trọng của việc hạch toán tiêu thụhàng hoá và xác định kết quả kinh doanh nên đặt ra những yêu cầu cụ thể

1.3 Yêu cầu của việc hạch toán tiêu thụ hàng hoá

Tiêu thụ là ghiai đoạn cuối cùng, kết thúc một chu kỳ kinh doanh và mở

ra một chu kỳ tiếp theo của doanh nghiệp thương mại Trong quá trình tiêuthụ, doanh nghiệp chuyển quyền sở hữu hàng hoá, lao vụ, dịch vụ đã thựchiện cho khách hàng, đồng thời thu được tiền hàng hoặc được quyền thu tiềnbán hàng Thời điểm xác định doanh thu tuỳ thuộc vào từng phương thức bánhàng.Điều đó sẽ ảnh hưởng tới việc hạch toán doanh thu và tiền bán hàngcũng như việc thanh toán với khách hàng Do vậy nhằm nâng cao hiệu quảcủa nghiệp vụ tiêu thụ nói riêng và kết quả kinh doanh nói chung, các doanhnghiệp phải thực hiện tốt các nghiệp vụ tiêu thụ đảm bảo những yêu cầu đặt ralà:

- Tổ chức hệ thống chứng từ ghi chép ban đầu và trình tự luân chuyểnchứng từ hợp lý các chứng từ ban đầu phải đầy đủ, hợp pháp, luân chuyểnkhoa học, tránh bỏ sót, ghi chép trùng lắp, không quá phức tạp mà vẫn đảmbảo yêu cầu quản lý, nâng cao hiệu quả công tác kế toán Doanh nghiệp lựachọn hình thức sổ kế toán để phát huy được ưu điểm của chùng và phù hợp vớiđặc điểm sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp đáp ứng nhu cầu quản lý đơngiản và tiết kiệm

- Xác định đúng thời điểm hàng hoá được coi là tiêu thụ để kịp thời ghinhận doanh thu và lập báo cáo bán hàng Báo cáo thường xuyên kịp thời tìnhhình bán hàng và thanh toán với khách hàng chi tiết theo từng loại hàng, từnghợp đồng kinh tế

phí còn lại cuối kỳ và kết chuyển chi phí cho hàng tiêu thụ trong kỳ để xácđịnh kết quả kinh doanh.

1.4 Nhiệm vụ của hạch toán tiêu thụ hàng hoá

Để tạo điều kiện cung cấp thông tin kịp thời, chình xác cho nhà quản lý

có những quyết định hữu hiệu và đánh giá dược chất lượng hoạt động kinhdoanh của doanh nghiệp, hạch toán tiêu thụ hàng hoá có những nhiệm vụ sau:

- Ghi chép, phản ánh đầy đủ kịp thời và chi tiết sự biến động hàng bán

ở trạng thái: hàng đi đường, hàng trong kho, trong quầy, hàng gửi bán…

- Phản ánh chính xác, kịp thời khối lượng hàng tiêu thụ và ghi nhậndoanh thu bán hàng và các chỉ tiêu liên quan khác của khối lượng hàng bán(giá vốn, doanh thu thuần…)

- Phân bổ chi phí mua hàng hợp lý cho số lượng hàng đã bán và tồn cuốikỳ

- Lựa chọn phương pháp và xác định đúng giá vố hàng xuất bán để đảmbảo độ chính xác của chỉ tiêu lãi gộp

- Xác định kết quả bán hàng, thực hiện chế độ báo cáo hàng hoá và báocáo bán hàng, cung cấp kịp thời tình hình tiêu thụ để phục vụ cho doanhnghiệp điều hành hoạt động kinh doanh

- Theo dõi và phán ánh kịp thời công nợ với khách hàng

2 CÁC PHƯƠNG THỨC TIÊU THỤ HÀNG HOÁ.

Đặc điểm khác biệt cơ bản giữa doanh nghiệp thương mại với doanhnghiệp sản xuất là doanh nghiệp thương mại không trực tiếp tạo ra sản phẩmhàng hoá, nó đóng vai trò trung gian giữa nhà sản xuất và người tiêu dùng.Đặc biệt nền kinh tế thị trường hiện nay tạo ra một môi trường cạnh tranhkhốc liệt, buộc các doanh nghiệp thương mại phải vận dụng linh hoạt sángtạo các phương thức tiêu thụ hàng hoá để đạt mục đích bán được nhiều hànghoá nhất Hoạt động tiêu thụ trong kinh doanh thương mại gồm 4 phươngthức chính: phương thức tiêu thụ trực tiếp, phương thức chuyển hàng chờchấp nhận, phương thức bán hàng đại lý và phương thức bán hàng trả góp

2.1 Phương thức tiêu thụ trực tiếp

Tiêu thụ trực tiếp và phương thức giao hàng cho người mua trực tiếp tạikho của doanh nghiệp hoặc chuyển trực tiếp cho khách hàng ngay sau khimua hàng về (không qua kho) của doanh nghiệp thương mại Hàng hoá khi

giao cho khách hàng được chính thức coi là tiêu thụ và đơn vị mất quyền sởhữu số hàng này khi người mua thanh toán hoặc chấp nhận thanh toán số hàng

mà doanh nghiệp đã giao Có các trường hợp tiêu thụ trực tiếp sau:

2.1.1 Bán buôn hàng hoá

Bán buôn hàng hoá là bán cho mạng lưới bán lẻ, cho sản xuất, tiêu dùng,xuất khẩu

Đặc điểm của bán buôn hàng hoá là:

- Đối tượng bán hàng hoá là doanh nghiệp thương mại, doanh nghiệp sảnxuất và các tổ chức kinh tế khác

- Hàng hoá có thể là vật phẩm tiêu dùng hoặc tư liệu sản xuất

- Khối lượng hàng bán ra mỗi lần thường là lớn

- Thanh toán tiền hàng chủ yếu không dùng tiền mặt mà thông qua ngânhàng và các hình thức thanh toán khác

 Các hình thức bán buôn hàng hoá:

- Bán buôn qua kho: Là hình thức bán hàng mà hàng hoá được đưa về

kho doanh nghiệp rồi mới trực tiếp chuyển đi bán

+ Bán buôn qua kho theo hình thức bên mua lấy hàng trực tiếp tại kho

Căn cứ vào hợp đồng kinh tế đã ký kết giữa bên bán và bên mua thì bênmua phải cử cán bộ nghiệp vụ (người được uỷ quyền) đến nhận hàng tại khocủa bên bán Bên bán giao chứng từ cho bên mua gồm hoá đơn giá trị giatăng,hoá đơn kiêm phiếu xuất kho Khi người nhận hàng đã nhận đủ số hàng

và ký xác nhận trên chứng từ bán hàng thì số hàng đó không thuộc quyền sởhữu của doanh nghiệp và được coi là hàng tiêu thụ

+ Bán buôn qua kho theo hình thức chuyển hàng

Căn cứ vào hợp đồng kinh tế đã ký giữa đơn vị bán buôn và đơn vị muahàng thì bên bán phải chuyển hàng cho bên mua theo địa điểm đã ghi tronghợp đồng bằng phương tiện vận tải tự có hoặc thuê ngoài Bên bán gửi hoáđơn GTGT, hoá đơn kiêm phiếu xuất kho trong đó ghi rõ số lượng và giá trịthanh toán của hàng dã chuyển đi Hàng hoá gửi đi vẫn thuộc quyền sở hữucủa doanh nghiệp, chỉ khi nào nhận được tiền hàng hoặc bên mua xác nhận là

đã nhận được hàng và chấp nhận thanh toán thì mới được coi là tiêu thụ Chiphí vận chuyển do doanh nghiệp chịu hoặc do bên mua phải trả tuỳ theo quyđịnh trong hợp đồng ký giữa hai bên

- Bán buôn không qua kho (bán buôn vận chuyển thẳng): Đây là

trường hợp tiêu thụ hàng hoá bán cho khách hàng không qua kho của doanh

nghiệp mà giao thẳng từ bến cảng nhà ga hoặc từ nơi mua hàng Bán buônvận chuyển thẳng là phương pháp bán hàng tiết kiệm được chi phí lưu thông

và tăng nhanh sự vận động của hàng hoá Tuy nhiên phương thức này chỉđược thựchiện trong điều kiện cung ứng hàng hoá có kế hoạch, hàng hoákhông cần có sự phân loại, chọn lọc hay bao gói của đơn vị bán Bán buônkhông qua kho có hai hình thức:

+ Bán buôn vận chuyển thẳng có tham gia thanh toán: Theo hình thức

này bên bán buôn căn cứ vào hợp đồng mua hàng để nhận hàng của nhà cungcấp bán thẳng cho khách hàng theo hợp đồng bán hàng không qua kho củadoanh nghiệp Nghiệp vụ mua và bán xẩy ra đồng thời Bên bán buôn vừa tiếnhành thanh toán với bên cung cấp về hàng mua vừa tiến hành thanh toán

với bên mua về hàng bán Nếu hàng hoá giao thẳng do doanh nghiệp chuyểnđến bên mua theo hợp đồng thì số hàng đó vẫn thuộc quyền sở hữu của doanhnghiệp và chỉ được coi là tiêu thụ khi bên mua trả tiền hoặc thông báo đãnhận được hàng và chấp nhận thanh toán Còn nếu bên mua cử người đếnnhận hàng trực tiếp thì khi giao xong, hàng hoá được coi là tiêu thụ theo hìnhthức này bên bán giao cho bên mua là hoá đơn GTGT hoặc hoá đơn bán hàng

và chi phí vận chuyển bên bán buôn phải chịu

+ Bán buôn vận chuyển thẳng không tham gia thanh toán: Doanh nghiệp

bán buôn là đơn vị trung gian trong quan hệ giữa bên cung cấp và bên mua.Công ty uỷ nhiệm cho bên mua nhận hàng và thanh toán tiền hàng với bêncung cấp về số hàng trong hợp đồng mà công ty đã ký kết với bên cung cấp.Trong nghiệp vụ này, công ty không phát sinh nghiệp vụ mua hàng, bánhàng Tuy nhiên, tuỳ theo điều kiện đã ký kết trong hợp đồng mà bên bánbuôn được hưởng một khoản hoa hồng do bên cung cấp hoặc bên mua trả.Sau đó, bên cung cấp gửi cho doanh nghiệp bán buôn hoá đơn bán hàng đểtheo dõi việc thực hiện hợp đồng đã ký Theo hình thức này, doanh nghiệpkhông ghi nhận nghiệp vụ mua hàng cũng như bán hàng

2.1.2 Bán lẻ hàng hoá

Bán lẻ hàng hoá là giai đoạn cuối cùng của sự vận động hàng hoá từ nơi

hàng hoá là bán trực tiếp cho người tiêu dùng, cho cơ quan xí nghiệp phục vụnhu cầu sinh hoạt không mang tính chất sản xuất kinh doanh Đặc điểm củaphương thức bán hàng này là hàng hoá bán ra với khối lượng ít, thanh toánngay và hình thức thanh toán thường là tiền mặt nên không lập chứng từ chotừng lần bán.

 Các hình thức bán lẻ hàng hoá

- Bán lẻ thu tiền trực tiếp: Theo hình thức này nhân viên bán hàng chịu

trách nhiệm vật chất về số hàng nhận bán tại quầy, trực tiếp thu tiền và giaocho khách hàng đồng thời ghi chép vào thể quầy hàng Thẻ quầy hàng có thể

mở cho từng mặt hàng, phản ánh cả số lượng và giá trị Cuối ca, cuối ngàynhân viên bán hàng kiểm kê tiền bán hàng và kiểm kê hàng tồn quầy để xácđịnh lượng hàng đã bán ra trong ca, trong ngày rồi sau đó lập báo cáo bánhàng Tiền hàng được nhân viên bán hàn kê vào giấy nộp tiền nộp cho thủ quỹcủa doanh nghiệp hoặc ngân hàng Báo cáo bán hàng là căn cứ để ghi nhậndoanh thu và đối chiếu với số tiền đã nộp theo giấy nộp tiền

Hình thức này giúp cho việc bán hàng được nhanh hơn tuy nhiên, nó lại bộc

- Bán lẻ thu tiền tập trung

Đối với thu tiền tập trung thì thì việc thu tiền và bán hàng tách rời nhau.Mỗi quầy hàng, cửa hàng có một nhân viên thu ngân viết hoá đơn và thu tiềncủa khách hàng, sau đó giao cho khách hàng để khách hàng đến nhận hàng tạiquầy hàng Nhân viên bán hàng chỉ có nhiệm vụ căn cứ vào hoá đơn hoặc tích

kê để giao hàng cho khách và chịu trách nhiệm về số hàng đã xuất ra Báo cáobán hàng do nhân viên bán hàng lập, còn giấy nộp tiền do nhân viên thu ngânlập rồi nộp lên phòng kế toán Báo cáo bán hàng được lập căn cứ vào hoá đơnhoặc tích kê giao hàng hoặc kiểm kê hàng tồn cuối ca, cuối ngày để xác địnhlượng hàng bán ra Báo cáo bán hàng được coi là căn cứ để hạch toán doanhthu và đối chiếu với số tiền đã nộp

Phương pháp này tách giữa người bán hàng và người giữ tiền, do đótránh được những nhầm lẫn, sai sót,mất mát và phân định rõ trách nhiệm.Tuy nhiên hình thức này cũng còn có nhược điểm gây phiền hà cho kháchhàng Do vậy hiện này phương pháp này ít áp dụng, chủ yếu là áp dụng vớinhững mặt hàng có giá trị lớn.

2.2 Phương thức gửi bán

Theo phương thức này căn cứ vào hợp đồng đã ký kết, đến ngày giaohàng bên bán chuyển hàng cho bên mua theo địa chỉ đã ghi trong hợp đồngbằng phương tiện vận tải tự có hoặc thuê ngoài Số hàng gửi đi vẫn thuộcquyền sở hữu của doanh nghiệp Khi người mua thông báo đã nhận đượchàng, thanh toán hoặc chấp nhận thanh toán về số hàng chuyển giao thì sốhàng gửi bán được coi là tiêu thụ Chi phí vận chuyển tuỳ theo hợp đồng quyđịnh mà bên mua hoặc bên bán chịu

2.3 Phương thức bán hàng đại lý (ký gửi)

Đây lầ hình thức doanh nghiệp thương mại xuất hàn nhờ bán hộ thôngqua đại lý (ký gửi) hoặc nhận hàng đại lý của doanh nghiệp khác để bán hộ

2.3.1 Đối với bên giao đại lý.

Theo phương thức này, doanh nghiệp thương mại giao hàng cho bênnhận đại lý, bên nhận đại lý sẽ trực tiếp bán hàng, thanh toán cho doanhnghiệp thương mại và được hưởng hoa hồng do bên giao đại lý trả Hàng giaocho đại lý vẫn thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp và chưa xác định là hàngtiêu thụ Doanh nghiệp chỉ hạch toán vào doanh thu khi nhận được tiền thanhtoán hoặc chấp nhận thanh toán của bên giao đại lý

Doanh nghiệp có trách nhiệm nộp thuế GTGT, thuế tiêu thụ đặc biệt (nếucó) trên tổng giá trị hàng gửi bán đã tiêu thụ mà không được trừ đi phần hoahồng phải trả cho bên nhận đại lý khoản hoa hồng doanh nghiệp đã trả coinhư một khoản chi phí và được hạch toán vào TK 641

II.3.2.Đối với bên nhận đại lý

Số hàng bán đại lý không thuộc sở hữu của doanh nghiệp nhưng doanhnghiệp có trách nhiệm phải bảo quản, giữ gìn, bán hộ và được hưởng hoa hồng

chênh lệch giá đó Ngược lại nếu doanh nghiệp bán đúng giá do bên giao đại lýquy định và phần hoa hồng theo tỷ lệ thoả thuận thì toàn bộ số thuế GTGT dobên đại lý chịu, doanh nghiệp không phải chịu thuế GTGT trên phần hoa hồngđược hưởng.

2.5 Phương thức hàng đổi hàng

Trường hợp này khác với các hình thức tiêu thụ khác là người mua khôngtrả bằng tiền mà trả bằng hiện vật ( hàng hoá, vật tư…) việc trao đổi hànghoá thường có lợi cho cả hai bên vì nó tránh được việc thanh toán bằng tiền,tiết kiệm được vốn lưu động đồng thời tiêu thụ được hàng hoá

Theo hình thức này căn cứ vào hợp đồng kinh té mà hai bên đã ký kết vớinhau, hai bên tiến hành trao đổi hàng hoá của mình cho nhau trên cơ sở nganggiá (có thể theo giá thị trường hoặc giá thoả thuận) Trong trường hợp nàyhàng gửi đi coi như bán và hàng nhận về coi như mua

2.6 Tiêu thụ nội bộ

Tiêu thụ nội bộ là phương thức tiêu thụ mà việc mua bán hàng hoá, dịch

vụ diễn ra giữa các đơn vị trực thuộc hạch toán độc lập với nhau hay giữa cácđơn vị trực thuộc hạch toán độc lập với đơn vị cấp trên (trong công ty, Tổngcông ty …), hay trường hợp đơn vị cấp trên xuất bán tại các đơn vị trực thuộchạch toán phụ thuộc Tiêu thụ nội bộ còn bao gồm các khoản hàng hoá, dịch

vụ xuất biếu tặng, quảng cáo, tiếp thị , trả lương, thưởng, phục vụ sản xuấtkinh doanh …

Để phản ánh chính xác kết quả tiêu thụ hàng hoá, yêu cầu đặt ra là phảixác định đúng giá vốn hàng bán Có nhiều phương pháp xác định giá vốnhàng bán, doanh nghiệp nên lựa chọn phương pháp giá vốn cho phù hợp vớiđặc điểm kinh doanh của doanh nghiệp mình.

3 CÁC PHƯƠNG PHÁP XÁC ĐỊNH GIÁ VỐN.

Để xác định kết quả tiêu thụ của doanh nghiệp, cần phải xác định phươngpháp tính trị giá mua của hàng hoá đã tiêu thụ trong kỳ của doanh nghiệp Khihàng hoá đã tiêu thụ và xác định doanh thu thì đồng thời giá trị hàng hoá xuấtkho hoặc gửi bán cũng được phản ánh theo giá vốn hàng bán để xác định kếtquả Việc xác định giá vốn hàng bán căn cứ vào điều kiện cụ thể của doanhnghiệp và phương pháp tính giá hàng xuất kho mà doanh nghiệp áp dụng trên

cơ sở tôn trọng nguyên tắc nhất quán trong kế toán tức là sử dụng phươngpháp thống nhất trong niên độ kế toán

Trị giá mua hàng tồn kho được phản ánh vào tài khoản hàng tồn kho theogiá thành thực tế của hàng mua nhập kho bao gồm: trị giá mua thực tế phải trảcho người bán, chi phí vận chuyển, bốc dỡ… trong quá trình mua hàng vàthuế nhập khẩu (nếu có) Doanh nghiệp có thể kế toán hàng tồn kho theo giáthực tế hoặc giá kế hoạch Trong doanh nghiệp kinh doanh thương mại, hànghoá xuất kho phải được thể hiện theo giá vốn thực tế Trị giá vốn của hàngxuất bán bao gồm: trị giá mua của hàng tiêu thụ thực tế và chi phí thu muaphân bổ cho hàng tiêu thụ

Để tính giá thực tế của hàng xuất kho, kế toán phải tách riêng hai bộ phậnnhư mô hình trên Hơn nữa hàng mua về nhập kho có thể theo những giákhách nhau mỗi thời điểm khác nhau trong kỳ hạch toán nên để tính chính xácgiá vốn của khối lượng hàng tiêu thụ là rất phức tạp Có thể khái quát trình tựtính giá vốn theo 3 bước:

B1: Xác định số lượng hàng hoá tiêu thụ theo từng loại và theo từngkhách hàng

B2: Xác định giá đơn vị của từng loại hàng xuất ra (theo đối tượng mua).B3: Phân bổ chi phí thu mua cho hàng tiêu thụ theo các tiêu thức phùhợp (số lượng, doanh thu, trị giá mua…)

Chi phi thu mua (chi phí mua hàng) là những chi phí phát sinh trong quátrình doanh nghiệp mua hàng hoá để thực hiện nghiệp vụ kinh doanh củamình Chi phí này bao gồm những khoản sau:

- Chi phí bảo quản

- Chi phí thuê kho bãi để chứa hàng

- Chi phí bảo hiểm hàng hoá trong khâu mua hàng

- Hao hụt định mức trong khâu mua hàng

- Công tác phí người đi đường

- Hoa hồng trả cho đơn vị nhận uỷ thác mua hoặc uỷ thác nhập khẩu

3.1.2 Phân bổ chi phí thu mua cho hàng tiêu thụ

Do chi phí thu mua hàng hoá có liên quan đến cả lượng hàng hoá tiêu thụtrong kỳ và tồn kho cuối kỳ nên phân bổ cho cả hàng tiêu thụ và hàng tồn khocuối kỳ theo tiêu thức phù hợp Việc lựa chọn tiêu thức phân bổ chi phí thumua cho hàng tiêu thụ sẽ tuỳ thuộc vào từng loại hình doanh nghiệp cụ thể,nhưng phải thực hiện nhất quán trong một niên độ kế toán

Phân bổ chi phí thu mua cho hàng còn lại cuối kỳ gồm:

- Hàng mua đang đi đường

- Hàng đang tồn kho

- Giá trị hàng gửi bán

Chi phí mua Chi phí mua hàng

Chi phí mua hàng hàng tồn đầu kỳ phát sinh trong kỳ

Để xác định được giá vốn hàng bán, trong các doanh nghiệp khác nhauthì việc sử dụng phương pháp hạch toán giá mua hàng tiêu thụ cũng khácnhau

3.2 Phương pháp tính trị giá mua hàng xuất bán

+

x Trị giá mua hàng tồn cuối kỳ

Doanh nghiệp phải tính chính xác giá vốn hàng hoá tiêu thụ vì mỗi lầnhàng hoá được nhập với số lượng vàn đơn giá khác nhau Khi xuất hàng hoátiêu thụ doanh nghiệp phải hạch toán giá trị hàng xuất theo một phương phápnhất định để hạch toán tiết kiệm và rút ngắn được thời gian Xác định chínhxác giá vốn sẽ giúp doanh nghiệp tính đúng thu nhập và lãi thuần Các doanhnghiệp có thể áp dụng một trong số những phương pháp tính giá vốn sau đây:

3.2.1 Phương pháp giá đơn vị bình quân

Theo phương pháp này giá thực tế hàng hoá xuất kho trong kỳ được tínhtheo giá bình quân: bình quân cả kỳ dự trữ (bình quân gia quyền), bình quânsau mỗi lần nhập (bình quân liên hoàn), bình quân cuối kỳ trước (bình quânđầu kỳ trước)

- Phương pháp bình quân cả kỳ dự trữ

Là phương pháp tính được trị giá vốn của số hàng xuất bán ngày cuối kỳ trên

cơ sở tính giá bình quân cả kỳ kinh doanh Trong kỳ, hàng hoá xuất khokhông được ghi sổ, cuối kỳ căn cứ vào số tồn đầu kỳ và nhập trong kỳ kế toántính giá thực tế đơn vị bình quân

Công thức tính như sau:

Theo phương pháp này giá hàng hoá xuất kho tiêu thụ được tính mộtcách đơn giản và phản ánh kịp thời sự biến động của giá hàng nhập trong kỳ.Tuy nhiên, độ chính xác không cao, công việc tính toán dồn vào ngày cuốitháng, gây ảnh hưởng đến công tác quyết toán nói chung

- Phương pháp bình quan sau mỗi lần nhập xuất (phương pháp bình

Số lượng hàng nhập trong kỳ

Giá thực tế hàng hoá tồn đầu kỳ

Giá thực tế hàng hoá nhập trong kỳ+

=

Theo phương pháp này, trị giá vốn của hàng xuất tính theo giá bình quâncủa lần nhập liền trước với nghiệp vụ xuất, sau mỗi lần nhập kho giá thức tếcủa hàng hoá được tính lại để làm cơ sở tính giá hàng xuất cho lần nhập sau

đó Trị giá hàng xuất kho tiêu thụ được tính trên cơ sở giá thực tế bình quânsau mỗi lần nhập tại thời điểm tương ứng:

Ưu điểm của phương pháp này là không phải chờ đến cuối tháng mới xácđịnh được giá vốn hàng xuất bán mà sau mỗi lần nhập xác định được ngay giáđơn vị bình quân.Với phương pháp này thì giá vốn được tính chính xác, cậpnhật.

Tuy nhiên, phương pháp này có nhược điểm là đối với những doanh nghiệp

có số lượng nhập xuất trong kỳ nhiều thì khối luơợng tính toán lớn và sau mỗilần nhập ta phải tính lại đơn giá hàng hoá Do đó phương pháp này chỉ thíchhợp với những doanh nghiệp có số lượng nhập kho ít và áp dụng kế toán máy

- Phương pháp bình quân cuối kỳ trước

Giá thực tế hàng hoá xuất kho được tính trên cơ sở số lượng hàng hoáxuất kho và giá đơn vị bình quân của một đơn vị hàng hoá cuối kỳ trước

Phương pháp này có ưu điểm là đơn giản, dễ làm, đảm bảo giá trị hànghoá xuất kho có thể xác định ở bất kỳ thời điểm nào trong kỳ Nhưng phươngpháp này có nhược điểm là nếu hai kỳ có sự biến động về giá cả thì giá trịhàng xuất bán sẽ không chính xác Phương pháp này phù hợp với nhữngdoanh nghiệp ít có biến động về giá cả

3.2.2 Phương pháp nhập trước, xuất trước (FIFO)

Theo phương pháp này, giả thiết số hàng hoá nào đó được nhập vào trướcthì xuất trước, xuất hết số hàng nhập trước thì mới đến số hàng nhập sau theo

Số lượng hàng hoá nhập lần n

Trị giá mua thực

tế hàng hoá tồn trước khi nhập lần

n

Trị giáhàng nhập lần n

=

Giá đơn vị bình quân Giá thực tế hàng tồn cuối kỳ trước

Số lượng hàng hoá tồn cuối kỳ trước

=

trước và do vậy giá trị hàng tồn kho cuối kỳ sẽ là giá thực tế của những hàngmua sau cùng Phương pháp này đảm bảo việc tính giá vốn hàng bán kịp thời,chính xác, sát với thực tế vận động của hàng hoá và giá cả, công việc kế toánkhông bị dồn vào ngày cuối tháng Song phương pháp này đòi hỏi tổ chức rấtchặt chẽ, hạch toán chi tiết hàng tồng kho cả về số lượng và giá trị theo từngmặt hàng và từng lần mua hàng Phương pháp này thích hợp trong trường hợpgiá cả ổn định và có xu hướng giảm

3.2.3 Phương pháp nhập sau, xuất trước (LIFO)

Phương pháp này giả định những hàng nào mua sau cùng sẽ được xuấttrước tiên, sau đó mới đến hàng nhập trước đó

Cũng như phương pháp nhập trước - xuất trước, phương pháp đảm bảo tínhchính xác của giá trị hàng xuất Tuy nhiên, phương pháp này đòi hỏi yêu cầuquản lý cao, tổ chức hạch toán chi tiết hàng tồn kho Phương pháp này phùhợp với những doanh nghiệp ít mặt hàng và giá cả có xu hướng tăng

3.2.4 Phương pháp giá thực tế đích danh

Theo phương pháp này giá thực tế hàng xuất kho tiêu thụ sẽ căn cứ vàođơn giá thực tế của hàng hoá nhập kho theo từng lần nhập Tức là hàng hoánhập kho theo giá nào thì xuất kho theo giá đó mà không quan tâm đến thờihạn nhập Do vậy phương pháp này còn có tên gọi là phương pháp đặc điểmriêng hay phương pháp trực tiếp

Phương pháp này phản ánh chính xác từng lô hàng xuất, nó đảm bảo cânđối giữa mặt giá trị và mặt hiện vật Tuy nhiên, công việc rất phức tạp nó đòihỏi thủ kho phải quản lý chi tiết lô hàng, vì vậy nó được áp dụng cho các loạihàng hoá có giá trị cao, các loại hàng hoá đặc biệt Thường thì phương phápnày được áp dụng chủ yếu trong trường hợp hàng giao bán thẳng, trong cáctrường hợp hàng lưu chuyển qua kho thì giá thực tế đích danh chỉ được ápdụng khi doanh nghiệp quản lý được kho hàng theo lượt nhập và xuất

3.2.5 Phương pháp xác định theo trị giá hàng tồn kho cuối kỳ trên cơ sở giá mua thực tế cuối cùng

Phương pháp này thường được áp dụng đối với doanh nghiệp hạch toánhàng tồn kho theo phương pháp kiểm kê định kỳ Cơ sở của việc tính giá trịhàng tồn kho cuối kỳ theo giá mua thực tế lần cuối cùng, đến cuối kỳ hạchtoán trước hết phải kiểm kê số hàng tồn kho

Giá mua thực tế của Số lượng hàng Đơn giá mua lần

hàng tồn kho cuối kỳ tồn kho cuối kỳ cuối cùng trong kỳ

Phương pháp này tính toán đơn giản, nhanh chóng nhưng độ chính xác khôngcao vì nó không phản ánh được sự biến động giá cả và doanh nghiệp khó xácđịnh một cách chính xác giá trị hàng mất mát, hư hỏng do đó phương pháp nàychỉ vận dụng trong điều kiện không tổ chức được kế toán chi tiết theo từng mặthàng

3.2.6 Phương pháp giá hạch toán

Vì hàng hoá nhập kho từ nhiều nguồn với giá cả khác nhau Trong khi đóhàng hoá phải xuất bán để tăng nhanh vòng quay của vốn, cho nên để hạchtoán kịp thời doanh nghiệp phải sử dụng giá hạch toán để phản ánh trị giáhàng xuất bán Toàn bộ biến động hàng hoá trong kỳ được tính theo giá hạchtoán (giá kế hoạch hoặc giá ổn định trong kỳ) Giá hạch toán do doanh nghiệp

tự quy định, có tính chất ổn định và nó chỉ dùng để ghi sổ kế toán hàng ngày,chứ không có ý nghĩa trong việc thanh toán Giá hạch toán được quy địnhthống nhất trong kỳ hạch toán

- Đối với hàng hoá nhập trong kỳ thì kế toán ghi trị giá hàng hoá theo hailoại giá: giá thực tế và giá hạch toán

- Đối với hàng hoá xuất kho trong kỳ thì kế toán chỉ phản ánh giá trị hànghoá theo giá hạch toán cuối kỳ khi đẫn tính được giá thực tế hàng hoá sẽ tiếnhành điều chỉnh giá hạch toán xuất kho trong kỳ về giá thực tế

Trong đó hệ số giá giữa giá thực tế và giá hạch toán được xác định bởicông thưc sau:

+ Giá thực tế hàng hoá nhập trong kỳ

=

Hạch toán theo phương pháp này có ưu điểm là không mấy khó khăn,phức tạp Hơn nữa trong thực tế các nghiệp vụ xuất hàng hoá diễn ra liên tục,việc hạch toán theo giá thực tế sẽ phức tạp và mất nhiều thời gian Tuy nhiên,phương pháp này có nhược điểm là thông tin kế toán sẽ giảm độ tin cậy vàđến cuối kỳ phải thực hiên bút toán đối chiếu.

4 TÀI KHOẢN, CHỨNG TỪ HẠCH TOÁN TIÊU THỤ HÀNG HOÁ

4.1 Tài khoản sử dụng hạch toán

4.1.1 Đối với doanh nghiệp áp dụng phương pháp kê khai thường xuyên

 TK 156 – Hàng hoá Dùng để phản ánh trị giá thực tế hàng hoá tại kho,tại quầy, chi tiết theo từng kho, quầy, nhóm, thứ hàng hoá

Bên nợ :

- Phản ánh các nghiệp vụ làm tăng giá thực tế hàng hoá (giá mua và chiphí thu mua) tại kho, quầy

Bên có:

- Trị giá mua của hàng xuất kho

- Trị giá hàng hoá trả lại người bán

- Phí thu mua phân bổ cho hàng tiêu thụ

Dư nợ:

- Trị giá hàng tồn kho, tồn quầy

- Chi phí thu mua hàng tồn kho

TK 156 chi tiết thành:

1561 - Giá mua hàng hoá TK này được sử dụngđể phản ánh giá trị hiện

có và tình hình biến động của hàng hoá mua vào và đã nhập kho

1562 - Chi phi thu mua hàng hoá Phản ánh chi phí thu mua và phân bổ

chi phí thu mua cho hàng hoá tiêu thụ trong kỳ và tồn kho cuối kỳ

 TK 157 - Hàng gửi bán TK này được sử dụng để theo dõi giá trị hànghoá tiêu thụ theo phương thức chuyển hàng hoá, hàng hoá gửi bán đại lý, kýgửi.người mua hàng chưa chấp nhận thanh toán, số hàng hoá vẫn thuộc sởhữu của doanh nghiệp TK này được mở chi tiết cho từng loại hàng, từng lầngửi hàng cho đến khi được chấp nhận thanh toán

Bên nợ:

- Giá trị hàng gửi bán (cho khách hàng hoặc nhờ bán đại lý, ký gửi)

- Giá trị hàng hoá đã thực hiện với khách hàng nhưng chưa được kháchhàng chấp nhận.

Bên có:

- Giá trị hàng hoá đã được khách hàng thanh toán

- Giá trị hàng bán bị từ chối, trả lại

Dư nợ: Trị giá hàng tồn cuối kỳ

 TK 511 - Doanh thu bán hàng TK này được dùng để phản ánh tổng sốdoanh thu bán hàng thực tế của doanh nghiệp trong kỳ và các khoản làm giảmtrừ doanh thu

Bên nợ:

- Thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế xuất khẩu tính trên doanh số bán trong kỳ

- Số giảm giá hàng bán và hàng bị trả lại

- Kết chuyển doanh thu thuần vào kết quả hoạt động kinh doanh

Bên có: Doanh thu bán hàng hoá, sản phẩm trong kỳ

TK 511 cuối kỳ không có số dư và được chi tiết thành 4 tiểu khoản sau:

+ TK 5111: Doanh thu bán hàng hoá

+ TK 5112: Doanh thu bán thành phẩm

+ TK 5113: Doanh thu cung cấp dịch vụ

+ TK5114: Doanh thu trợ cấp, trợ giá

 TK 632 - Giá vốn hàng bán

Bên nợ: Trị giá vốn cùa hàng hoá tiêu thụ trong kỳ

Bên có: Kết chuyển trị giá vốn của hàng hoá tiêu thụ trong kỳ vào TK

xác định kết quả kinh doanh

TK 632 cuối kỳ không có số dư

 TK3331 - Thuế GTGT phải nộp TK này sử dụng để phản ánh số thuếGTGT đầu ra, số thuế GTGT phải nộp, số thuế GTGT đã nộp và còn phải nộpvào ngân sách này nước

Bên nợ:

- Số thuế GTGT đầu vào đã khấu trừ

- Số thuế GTGT được giảm trừ vào số thuế GTGT phải nộp

- Số thuế GTGT đầu ra phải nộp của hàng hoá, dịch vụ đã tiêu thụ

- Số thuế GTGT đầu ra phải nộp của hàng hoá, dịch vụ dùng để trao đổi,biếu tặng, sử dụng nội bộ

- Số thuế GTGT phải nộp cho hoạt đông tài chính, thu nhập bất thường

- Số thuế GTGT phải nộp của hàng hoá nhập khẩu

Số dư:

+ Bên có - Số thuế GTGT còn phải nộp cuối kỳ

+ Bên nợ - Số thuế GTGT đã nộp thừa vào ngân sách nhà nước

Ngoài ra, trong quá trình hạch toán nghiệp vụ tiêu thụ hàng hoá, kế toáncòn sử dụng một số tài khoản liên quan khác như TK111, 112, 131, 334,512…

4.1.2.Đối với doanh nghiệp áp dụng kiểm kê định kỳ.

Các tài khoản sử dụng trong phương pháp này có kết cấu giống kê khaithường xuyên Tuy nhiên, có một số tài khoản có kết cấu khác:

 TK 156 - Hàng hoá Phản ánh trị giá hàng tồn kho tồn quầy, chi tiếttheo từng thứ từng loại…

- Bên nợ: Trị giá hàng tồn kho, tồn quầy cuối kỳ

- Bên có: Kết chuyển trị giá hàng tồn kho, tồn quầy đầu kỳ

- Dư nợ: Trị giá hàng tồn kho, tồn quầy

 TK 611 - Mua hàng hoá TK này phản ánh trị giá hàng mua vào theogiá thực tế và được mở chi tiết theo từng thứ, từng kho, từng quầy hàng

- Giảm giá hàng mua và hàng bị trả lại

- Trị giá vốn hàng tiêu thụ trong kỳ

- Kết chuyển hàng tồn kho, hàng đang đi đường, hàng gửi bán cuối kỳ.Tài khoản này cuối kỳ không có số dư

4.2 Thủ tục chứng từ ban đầu của hạch toán quá trình tiêu thụ

Hạch toán ban đầu là công việc đầu tiên cần thiết và quan trọng của kếtoán Khi nghiệp vụ kinh tế phát sinh, để phản ánh đồng thời và chính xác cả

về số lượng và chất lượng, giá cả, thời gian, địa điểm của nghiệp vụ kinh tếphát sinh, thông qua đó là việc sử dụng các loại chứng từ và luân chuyểnchứng từ Từ đó làm cơ sở cho việc hạch toán chi tiết và tổng hợp Quá trìnhluân chuyển chứng từ gồm các khâu sau:

- Lập chứng từ (tiếp nhận chứng từ) là nội dung các yếu tố đã quy địnhnhư giao cho bên mua phải có chứng từ bán hàng và là thủ tục thanh toán

- Kiểm tra chứng từ về nội dung và hình thức

- Sử dụng chứng từ cho việc ghi sổ kế toán

- Bảo quản và sử dụng chứng từ trong hạch toán vì trong quá trình đốivới công tác kế toán do vậy phải bảo quản và giữ gìn tốt chứng từ Nếu mấtchứng từ là không có cơ sở cho nghiệp vụ kế toán phát sinh

- Luân chuyển chứng từ vào dự trữ: Sau khi vào nhật ký, kế toán phảiđóng chứng từ thành quyển đính kèm vào sổ nhật ký, sau đó chuyển vào lưutrữ Khâu này có tác dụng là khi có sai sót về số liệu thì việc kiểm tra được dễdàng, nhanh chóng và là cơ sở cho cán bộ quản lý kiểm tra khi cần thiết Tổchức tốt khâu luân chuyển chứng từ khoa học, hợp lý có ý nghĩa quan trọngtrong công tác kế toán nói riêng và trong quản lý nói chung Điều này tăngcường tính kịp thời và nâng cao hiệu quả sử dụng thông tin Đồng thời tăngcường việc kiểm tra hàng ngày đối với mại hoạt động kinh doanh

Chứng từ ban đầu là cơ sở cho việc ghi sổ kế toán, là cơ sở cho việc kiểmtra tài chính khi càn thiết, do đó các chứng từ ban đầu phải được tổ chức hợp

lý để phù hợp với công tác quản lý của các cấp đối với hoạt động sản xuấtkinh doanh của đơn vị Nguyên tắc hạch toán là mỗi nghiệp vụ kinh tế phátsinh ở bất cứ bộ phận nào trong doanh nghiệp đều phải lập chứng từ gốc theođúng mẫu của Bộ Tài Chính quy định

 Quá trình tiêu thụ hàng hoá thường sử dụng các loại chứng từ sau:

- Hoá đơn GTGT: Hoá đơn này dùng cho việc bán hàng tịa kho hoặc tại

của hàng của doanh nghiệp Hoá đơn này do người bán lập làm 3 liên

+ Liên 1 lưu tại quyển

+ Liên 2 giao cho khách hàng

+ Liên 3 dùng để thanh toán

- Ngoài ra còn có bảng thanh toán tiền hàng đại lý ( ký gửi)…

Hoá đơn chứng từ của người bán xác nhận số lượng hàng hoá, đơn giá, sốtiền đã bán Hoá đơn là căn cứ để người bán xuất hàng cho người mua, là căn

cứ để ghi sổ kho, ghi sổ kế toán, xác định doanh thu bán hàng và xác định thuếGTGT Đối với người mua là căn cứ để vận chuyển hàng hoá trên đường đểnhập kho

Ngoài các chứng từ bán hàng, quá trình tiêu thụ còn sử dụng loại chứng

từ tiền mặt khác như: phiếu thu, phiếu chi, biên lai thu tiền, bảng kiểm kêquỹ…Chứng từ này dùng để xác định số tiền thực tế nhập quỹ, là căn cứ đểthủ quỹ thu tiền, ghi sổ quỹ và chuyển cho kế toán ghi sổ kế toán

Trình tự luân chuyển chứng từ bán hàng hoá được mô tả dưới dạng sơ đồ sau:

Đầu tiên bộ phận bán hàng tiếp nhận đơn đặt hàng của khách hàng Sau

đó chuyển đơn đặt hàng cho phòng thường vụ để xác định phương thức tiêuthụ Khi chấp nhận bán hàng, bộ phận bán hàng sẽ lập hoá đơn bán hàng(hoặc hoá đơn kiêm phiếu xuất kho) giao cho kho, cho khách hàng hoặc bộphận vận chuyển Thủ kho căn cứ vào hoá đơn kiêm phiếu xuất kho tiến hànhxuất kho, ghi thẻ kho và chuyển hoá đơn này cho kế toán tiêu thụ và thanhtoán Căn cứ vào giấy chấp nhận thanh toán hoặc phiếu thu kế toán tiêu thụghi sổ bán hàng và theo dõi thnah toán với người mua

Căn cứ vào những chứng từ ban đầu gắn với các phương thức tiêu thụ kếtoán tiến hành tính toán nghiệp vụ tiêu thụ hàng hoá

Đơn đặt hàng

Kế toán tiêu thụ

và thanh toán

Kế toán hàng hoá

chuyển

Bộ phận tài vụ

Bộ phận bán hàng

III PHƯƠNG PHÁP HẠCH TOÁN TIÊU THỤ HÀNG HOÁ TRONG DOANH NGHIỆP THƯƠNG MẠI

1 HẠCH TOÁN CHI TIẾT HÀNG HOÁ

Hạch toán chi tiết hàng hoá là việc ghi chép kịp thời đầy đủ sự biến độngcủa hàng hoá cả hiện vật và giá trị, từ đó cung cấp thông tin chi tiết cho ngườiquản lý Việc hạch toán được thực hiện ở hai nơi là kho và phòng kế toán.Doanh nghiệp có thể sử dụng một trong ba phương pháp sau để hạch toán chitiết hàng hoá

1.1 Phương pháp thẻ song song

Theo phương pháp này, để phản ánh tình hình biến động hàng hoá ở kho,thủ kho phải mở thẻ kho nhằm theo dõi về mặt số lượng và giá trị

- Tại kho: Hàng ngày căn cứ vào chứng từ nhập xuất hàng hoá thủ kho

ghi số lượng hàng hoá thực nhập, thực xuất vào các thẻ kho liên quan, cuốingày tính ra số tồn trên thẻ kho Mỗi chứng từ được ghi trên một dòng của thẻkho

Thủ kho có nhiệm vụ thường xuyên đối chiếu số tồn kho ghi trên thẻ khovơío số hàng hoá còn lại trong kho, hàng ngày hoặc định kỳ sau khi ghi songthẻ kho, thủ kho chuyển toàn bộ chứng từ về phòng kế toán

- Tại phòng kế toán: kế toán phải mở sổ chi tiết hàng hoá cho từng loại

tương ứng với thẻ kho, nội dung của thẻ kế toán chi tiét tương tự thẻ khonhưng theo dõi cả về số lượng và giá trị

Hàng ngày hoặc định kỳ sau khi nhận được các chứng từ nhập, xuất hàng hoá

do thủ kho chuyển lên kế toán phải kiểm tra từng chứng từ, ghi đơn giá vàtính thành tiền sau đó ghi vào thẻ chi tiết có liên quan Cuối tháng, kế toáncộng thẻ tính ra tổng số nhập, xuất và tồn của từng hàng hoá rồi đối chiếu vớithẻ kho Số dư cuối kỳ về lượng trên sổ chi tiết phải trùng với số dư cuối kỳtrên thẻ kho Cột số dư cuối kỳ tiền mặt giá trị kế toán hàng hoá đối chiếu với

kế toán tổng hợp, trên cơ sở đó lập bảng kê nhập - xuất - tồn về giá trị củatừng loại hàng hoá

Ưu điểm của phương pháp này là đơn giản, dễ làm, dễ đối chiếu, dễ kiểm

còn trùng lặp tốn thời gian nên không thích hợp với doanh nghiệp kinh doanhnhiều loại hàng hoá trong điều kiện kế toán bằng tay

SƠ ĐỒ KẾ TOÁN HÀNG HOÁ THEO PHƯƠNG PHÁP THẺ SONG

SONG

Ghi chú:

1.2 Phương pháp sổ đối chiếu luân chuyển

Theo phương pháp này, ở kho vẫn mở thẻ kho để theo dõi về mặt sốlượng của từng loại hàng hoá giống như phương pháp thẻ song song

Tại phòng kế toán không mở thẻ kế toán chi tiết mà mở số đối chiếu luânchuyển để hạch toán số lượng từng loại hàng hoá theo từng kho Sổ này ghimỗi tháng một lần vào cuối tháng trên cơ sở tổng hợp các chứng từ nhập, xuấtphát sinh trong tháng của từng loại hàng hoá Mỗi loại hàng hoá chỉ ghi mộtdòng trong sổ vào cuối tháng, đối chiếu lượng hàng hoá với thủ kho và đốichiếu giá trị hàng hoá với kế toán tổng hợp, nếu phát hiện chênh lệch thì phảitìm ra nguyên nhân để điều chỉnh Phương pháp này tránh được việc ghi cháptrùng lặp giữa thủ kho và phòng kế toán, việc tính toán đơn giản Tuy nhiên,công việc bị dồn vào ngày cuối tháng, nếu có nhầm lãn thì dễ phát hiện.Phương pháp này thường áp dụng ở các doanh nghiệp vừa và nhỏ, chủng loạihàng hoá ít, nhập - xuất không thường xuyên

Phiếu nhập khoThẻ kho

Phiếu xuất kho

Kế toán tổng hợp

Bảng tổng hợp N –X – T hàng hoá

Sổ chi tiết hàng hoá

Ghi hàng ngàyGhi cuối kỳĐối chiếu, kiểm tra

SƠ ĐỒ KẾ TOÁN HÀNG HOÁ THEO PHƯƠNG PHÁP SỔ ĐỐI CHIẾU

LUÂN CHUYỂN

1.3 Phương pháp sổ số dư

Trình tự hạch toán của phương pháp này như sau:

- Tại kho: hàng ngày hoặc địng kỳ sau khi ghi thẻ kho xong, thủ kho tập

hợp các chứng từ nhập, xuất phát sinh trong ngày, ký và phân loại theo từngnhóm hàng hoá quy định đồng thời lập phiếu giao nhận chứng từ (lập riêngcho chứng từ nhập, xuất) và giao cho kế toán kèm theo phiếu xuất, nhập Cuốitháng, thủ kho ghi số lượng hàng hoá tồn trong kho theo từng loại vào sổ số

dư sổ này được mở cho từng kho và mở cho cả năm, trước ngày cuối tháng

kế toán gửi cho thủ kho để ghi sổ, ghi xong thủ kho gửi về phòng kế toán đểtính tiền

- Tại phòng kế toán: Định kỳ nhân viên kế toán xuống kho để kiểm tra,

hướng dãn việc ghi chép thẻ kho, thu nhận chứng từ, kiểm tra, tính ra số tiền

và ghi vào cột số tiền trên phiếu giao nhận chứng từ Đồng thời ghi vào cột số

Thẻ kho

Kế toán tổng hợp

Bảng kê xuất

Sổ đối chiếu luân chuyển

tiền trên bảng kê nhập - xuất - tồn kho hàng hoá Cuối tháng sau khi tính giá

và ghi số tiền nhập, xuất lần cuối cùng trong tháng vào bảng kê, kế toán tính

số tiền tồn kho theo từng nhóm, từng loại và đối chiếu với kế toán kế toántổng hợp

Phương pháp này đã kết hợp chặt chẽ giữa việc hạch toán nghiệp vụ củathẻ kho với việc ghi chép tại phòng kế toán Ưu điểm của nó là ghi sổ kế toángọn nhẹ, tránh trùng lặp, công việc kế toán đều đặn trong tháng nên tạo điềukiện dễ kiểm tra, đảm bảo cung cấp kịp thời, chính xác số lượng kế toán khicần thiết Nhưng nó cũng có nhược điển là kế toán không biết được sự biếnđộng về số lượng từng loại hàng hoá vì kế toán ghi sổ theo chỉ tiêu giá trị cònthủ kho ghi sổ theo chỉ tiêu số lượng Khi có sự sai sót nhầm lẫn thì khó pháthiện Phương pháp này phù hợp với đơn vị có nhiều chủng loại hàng hoá, việcnhập, xuất hàng hoá theo giá hạch toán và đội ngũ nhân viên kế toán có trình

2 HẠCH TOÁN TỔNG HỢP TIÊU THỤ HÀNG HOÁ ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP HẠCH TOÁN HÀNG TỒN KHO THEO PHƯƠNG PHÁP KÊ KHAI THƯỜNG XUYÊN.

2.1 Trường hợp doanh nghiệp tính thuế GTGT theo phương pháp khấu trừ

2.1.1 Phương pháp tiêu thụ trực tiếp

 Bán buôn hàng hoá

- Bán buôn qua kho theo hình thức bên mua lấy hàng trực tiếp

+ Khi xuất giao hàng hoá cho người mua, kế toán phản ánh các bút toán:BT1) Phản ánh trị giá mua thực tế của hàng tiêu thụ

Nợ TK 632: Trị giá mua của hàng tiêu thụ

Có TK 156 (1561): Bán buôn qua kho

BT2) Phản ánh doanh thu hàng tiêu thụ

Nợ TK liên quan (111,112, 131…): Tổng giá thanh toán

Có TK 511: Doanh thu bán hàng (Giá không có thuế GTGT)

Có TK 3331 (33311): Thuế GTGTđầu ra

+ Trường hợp doanh thu bằng ngoại tệ

 Nếu doanh ngiệp sử dụng tỷ giá hạch toán:

Nợ TK 1112, 1122,131…Tổng giá thanh toán theo tỷ giá hạch toán

Nợ (Có) TK 413: Chênh lệch tỷ giá tăng (giảm)

Có TK 511: Doanh thu theo tỷ giá thực tế

Có TK 3331: Thuế GTGT đầu vào

 Nếu doanh nghiệp không sử dụng tỷ giá hạch toán

Nợ TK 1112, 1122,131… Tổng doanh thu theo tỷ giá thực tế

Có TK 511: Doanh thu bán hàng theo tỷ giá thực tế

Có TK 3331 (33311): Thuế GTGT đầu ra

Sơ đồ 1

SƠ ĐỒ HẠCH TOÁN TỔNG QUÁT PHƯƠNG THỨC TIÊU THỤ TRỰC

TIẾP

- Bán buôn qua kho theo hình thức chuyển hàng

+ Khi chuyển hàng đến cho người mua kế toán ghi:

Nợ TK 157: Trị giá mua của hàng chuyển đi

Có TK 156 (1561): Trị giá mua của hàng chuyển đi

+ Nếu có bao bì kèm theo hàng hoá và được tính riêng, kế toán ghi:

Nợ TK 138 (1388): Trị giá bao bì tính riêng

Có TK 153 (1532): Trị giá bao bì tính riêng

+ Khi người mua trả tiền hoặc chấp nhận trả tiền

Nợ TK liên quan ( 111, 112…): Tổng giá thanh toán

Có TK 511: Doanh thu bán hàng ( giá không có thuế GTGT)

Có TK 3331 (33311): Thuế GTGT đầu ra

Có TK 138 (1388): Trị giá bao bì tính riêng

+ Xác định giá vốn hàng bán

Nợ TK 632: Giá mua thực tế hàng gửi bán

Có TK 157: Giá thực tế hàng gửi bán

Thuế GTGT đầu ra

K/C doanh thu thuần (CK)

Doanh thu bán hàng

Sơ đồ 2

SƠ ĐỒ HẠCH TOÁN TỔNG QUÁT PHƯƠNG THỨC TIÊU THỤ THEO

HÌNH THỨC CHUYỂN HÀNG

- Bán buôn vận chuyển thẳng không tham gia thanh toán

Về thực chất doanh nghiệp thương mại đứng ra làm trung gian, môi giớigiữa bên mua và bên bán để hưởng hoa hồng Bên bán chịu trách nhiệm nhậnhàng và thanh toán cho bên bán Khi nhận được hoa hồng môi giới, kế toánghi các bút toán:

+ Phản ánh doanh thu, thuế GTGT phải nộp

Nợ TK lq (111,112,131…) Tổng giá thanh toán

Có TK 511: Doanh thu bán hàng không có thuế GTGT

Có TK 3331 (33311): Thuế GTGT đầu ra

+ Phản ánh chi phí liên quan đến bán hàng

Nợ TK 641: Chi phí bán hàng

Nợ TK 1331: Thuế GTGT được khấu trừ

Có TK lq (111,112,338…): Tổng giá thanh toán

K/C giá vốn hàng bán (CK)

K/C doanh thu thuần (CK)

Doanh thu bán hàng

Thuế GTGT đầu ra

TK 157

Sơ đồ 3

SƠ ĐỒ HẠCH TOÁN BÁN BUÔN VẬN CHUYỂN THẲNG KHÔNG

THAM GIA THANH TOÁN

- Bán buôn vận chuyển thẳng có tham gia thanh toán

BT1) Phản ánh trị giá mua thực tế của hàng tiêu thụ

+ Nếu hàng mua được chuyển bán thẳng

Nợ TK 157: Trị giá mua chưa thuế

Nợ TK 1331: Thuế GTGT được khấu trừ

Có TK 111, 112, 331… Tổng giá thanh toán

Khi người mua thông báo nhận được hàng và chấp nhận thanh toánhoặc thanh toán thì phản ánh bút toán giá vốn của hàng chuyển bán thẳng:

Nợ TK 632: Trị giá mua thực tế cảu hàng bán thẳng

Có TK 157:Trị giá hàng gửi bán

+ Nếu hàng mua bán thẳng giao nhận trực tiếp tay ba với nhà cung cấp

và khách hàng:

Nợ TK 632: Trị giá mua chưa thuế

Nợ TK 1331: Thuế GTGT được khấu trừ

Có TK 111, 112, 331…Tổng giá thanh toán

BT2) Phản ánh doanh thu bán vận chuyển thẳng

Nợ TK 111, 112, 131…Tổng giá thanh toán

Có TK 511: Doanh thu bán hàng chưa có thuế GTGT

Chi phí môi giới (nếu có)

Hoa hồng được hưởng

Thuế GTGT phải nộp Kết chuyển chi phí bán hàng (CK)

Nợ TK 156 - Chi tiết kho, quầy, cửa hàng nhận bán.

Có TK 156 - Kho hàng hoá (kho chính)

- Cuối ngày khi nhận được báo cáo bán hàng và giấy nộp tiền kế toán ghinhận doanh thu bán hàng và kết chuyển giá vốn

BT1) Phản ánh giá vốn

Nợ TK 632: Giá vốn hàng hoá

Có TK 156 - Chi tiết kho, quầy hàng

BT2) Phản ánh doanh thu bán hàng

Nợ TK 111, 112, 131…Tổng giá thanh toán

Có TK 511: Doanh thu bán hàng chưa có thuế GTGT

Có TK 3331 (33311): Thuế GTGT đầu ra

đầu vào

Trị giá mua hàng

KC giá vốn hàng tiêu thụ

KC doanh thu CK

TK111,112…

DT bán hàng

VAT đầu ra

+ Trường hợp phát sinh thừa, thiếu tiền hàng phải tìm ra nguyên nhân,nếu chưa tìm ra nguyên nhân thì phải lập biên bản xử lý.

 Nếu nộp thừa so với doanh thu bán hàng

Nợ TK 111: Số tiền thực nộp

Có TK 511: Doanh thu bán hàng chưa có thuế GTGT

Có TK 3331 (33311): THuế GTGT đầu ra

Có TK 3381: Số tiền thừa chưa rõ nguyên nhân

 Nếu nộp thiếu tiền hàng

Nợ TK 111: Số tiền thực nộp

Nợ TK 1381: Số tiền thiếu chưa rõ nguyên nhân

Có TK 511: Doanh thu bán hàng chưa có thuế GTGT

Có TK 3331 (33311): Thuế GTGT đầu ra

Sơ đồ 5

SƠ ĐỒ HẠCH TOÁN BÁN LẺ HÀNG HOÁ

2.1.2 Phương thức bán hàng đại lý (ký gửi)

 Tại bên giao đại lý

Theo phương thức này thì số hàng ký gửi vẫn thuộc quyền sở hữu củadoanh nghiệp cho đến khi chính thức tiêu thụ Do đó về cơ bản các bút toánphản ánh giá vốn Giống như phương thức chuyển hàng, các bút toán về doanhthu và thuế giống như phương thức tiêu thụ qua kho theo hình thức bên mualấy hàng ngay tại kho Chỉ khác doanh nghiệp phải xác định hoa hồng phải trảcho cơ sở nhận bán hàng đại lý tính theo tỷ lệ quy định

BT1) Phản ánh hàng chuyển giao cho cơ sở nhận đại lý

Kết Chuyển doanh thu (CK)

Kết chuyển giá vốn (CK)

Doanh thu bán hàng

Vat đầu ra

BT2) Khi bên nhận đại lý trả tiền hoặc chấp nhận trả tiền

Nợ TK 632: Giá vốn hàng bán

Có TK 157:Trị giá mua hàng gửi bán

BT3) Phản ánh doanh thu bán hàng và hoa hồng phải trả

Nợ TK 111, 112, 131… Tổng giá thanh toán trừ hoa hồng

Nợ TK 641:Hoa hồng trả cho bên nhận đại lý

Có TK 511: Doanh thu bán hàng chưa có thuế GTGT

Có TK 3331 (33311): Thuế GTGT đầu ra

Sơ đồ 6

SƠ ĐỒ HẠCH TOÁN TIÊU THỤ THEO PHƯƠNG THỨC GIAO HÀNG

ĐẠI LÝ

 Tại bên nhận đại lý

- Khi nhận hàng của bên giao đại lý, căn cứ vào giá ghi trong hợp đồng

Có TK 511: Hoa hồng được hưởng (không có thuế GTGT)

Có TK 3331 (33311): Thuế GTGT đầu ra (nếu bán chênh lệch

Kết chuyển giá vốn (CK)

Kết chuyển doanh thu (CK)

Doanh thu bán hàng

Tổng giá trừ hoa hồng

Thuế GTGT đầu ra

Hoa hồng đại lý Kết chuyển chi phí bán hàng

Đồng thời ghi Có TK 003: Trị giá số hàng đã bán của bên giao đại lý

- Khi thanh toán với bên giao đại lý kế toán ghi:

Nợ TK 331 (Chi tiết chủ hàng): Số tiền đã thanh toán

Có TK 111, 112(Xem sơ đồ 7)

2.1.3 Phương thức bán hàng trả góp

- Khi xuất hàng giao cho người mua, kế toán phản ánh bút toán giá vốnhàng tiêu thụ

Nợ TK 632: Giá vốn hàng bán

Có TK 156 (15611): Trị giá mua của hàng tiêu thụ

- Phản ánh doanh thu của hàng bán trả góp

Nợ TK 111,112: Số tiền người mua thanh toán lần đầu

Nợ TK 131: Tổng số tiền còn phải thu ở người mua

Có TK 511: Doanh thu bán hàng tính theo giá bán trả một lần

Hoa hồng được hưởng

Tổng giá thanh toán

TK 33311

TK 331

TK 111, 112…

TK 511

Có TK 156 - A: Trị giá hàng xuất khỏi kho để đổi hàng.

- Phản ánh doanh thu do đổi hàng

Nợ TK 131: Tổng giá trị phải thu khách hàng

Có TK 511: Doanh thu hàng đem đổi

Có TK 3331:Thuế GTGT đầu ra

K/C giá vốn (CK)

K/C doanh thu

Tổng số tiền phải thu người mua Lợi tức

trả chậm

VAT phải nộp tính trên giá thu

thanh toán

Số tiền người mua trả lần đầu

Nợ TK 156 - B, 153: Giá trị hàng nhận về.

Nợ TK 1331: Thuế GTGT đầu vào

Có TK 131: Số phải thu khách hàng