Hội thảo Du lịch“Liên kết đào tạo du lịch trong bối cảnh thích ứng an toàn, linh hoạt, kiểm soát hiệu quả dịch COVID 19”, Trường Đại học Thủy lợi 2022 207 NGUỒN NHÂN LỰC NỮ VỚI PHÁT TRIỂN DU LỊCH CỘNG.
Trang 1NGUỒN NHÂN LỰC NỮ VỚI PHÁT TRIỂN DU LỊCH CỘNG ĐỒNG
Ở VÙNG ĐỒNG BÀO DÂN TỘC TẠI THÁI NGUYÊN
NCS ThS Phạm Thị Nhạn
Giảng viên, Viện Việt Nam học và Khoa học phát triển-ĐHQGHN,
Giảng viên Học viện Phụ nữ Việt Nam Email: nhanpt@vwa.edu.vn
Tóm tắt: Tham luận tổng quan một số vấn đề lý luận về du lịch cộng đồng (DLCĐ), vai trò của DLCĐ
trong tạo việc làm, tăng thu nhập và bình đẳng giới; lao động nữ trong phát triển DLCĐ và những yếu tố
ảnh hưởng đến việc phát huy vai trò của lao động nữ Dựa trên những vấn đề lý luận, việc phân tích thực
trạng vai trò và sự tham gia của nguồn nhân lực nữ trọng hoạt động phát triển DLCĐ tại huyện Đại Từ,
tỉnh Thái Nguyên, nơi có tiềm năng tài nguyên du lịch đa dạng và phong phú Đặc biệt đây là nơi còn bảo
tồn được nhiều giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số Tày, Nùng, Dao, Sán Dìu,…
được đánh giá là tài nguyên du lịch đặc sắc cho phát triển DLCĐ Kết quả phân tích thực trạng cho thấy
những kết quả đáng ghi nhận của phát triển DLCĐ có sự đóng góp không nhỏ của lao động nữ, tuy nhiên
cũng chỉ ra những hạn chế về vai trò và mức độ tham gia của phụ nữ trong thực tiễn Trước thực trạng
trên, căn cứ những vấn đề lý luận và thực tiễn đặt ra, tham luận đề xuất một số giải pháp nhằm tăng
cường vai trò và mức độ tham gia của phụ nữ trong phát triển DLCĐ
Từ khóa: Du lịch cộng đồng; Đồng bào dân tộc; Nguồn nhân lực nữ
1 Đặt vấn đề
Trong xu thế phát triển du lịch trải nghiệm diễn ra hiện nay trên thế giới cũng như ở Việt Nam, phát
triển DLCĐ được xem là loại hình du lịch hấp dẫn, có tiềm năng và cơ hội phát triển Tuy nhiên kỳ vọng
trải nghiệm của khách du lịch chỉ có thể được thỏa mãn ở mức cao khi DLCĐ được tổ chức ở vùng đồng
bào các dân tộc bởi tính nguyên bản về văn hóa và hoang sơ của thiên nhiên còn được bảo tồn, ít bị tác
động bởi cuộc sống hiện đại
Trong phát triển DLCĐ ở vùng đồng bào dân tộc, vai trò của người phụ nữ rất quan trọng, không chỉ
với tư cách là nguồn lực và yếu tố tạo nên sản phẩm du lịch, mà còn bởi vai trò to lớn khác của họ trong
phát triển kinh tế- xã hội của mỗi vùng, của đất nước Tuy vậy, vai trò của người phụ nữ chưa được phát
huy đầy đủ, nhận thức và trình độ của họ chưa được nâng cao để có thể phát triển du lịch nói riêng và
kinh tế nói chung Chính vì vậy, cần phải có nhiều giải pháp thiết thực nhằm tăng cường vai trò và mức
độ tham gia của phụ nữ trong phát triển DLCĐ
2 Kết quả nghiên cứu
2.1 Nguồn nhân lực nữ với phát triển du lịch cộng đồng
Thực tiễn đã chứng minh ở bất cứ thời điểm nào con người luôn đóng vai trò là “tài nguyên đặc biệt”,
là một trong những nguồn lực chính mang tính chiến lược của phát triển kinh tế - xã hội Chính vì vậy
nguồn nhân lực luôn là sự quan tâm của mọi xã hội, không phân biệt thể chế chính trị Vai trò và yêu cầu
phát triển nguồn nhân lực, trong đó có nhân lực nữ trong phát triển du lịch nói chung và du lịch cộng
đồng nói riêng cũng không phải là ngoại lệ
Theo nghĩa rộng, nguồn nhân lực là nguồn lực con người cho sự phát triển kinh tế - xã hội Tiếp cận
dưới góc độ kinh tế chính trị, nguồn nhân lực là tổng thể các yếu tố về thể lực và trí lực của lực lượng lao
Trang 2động, được sử dụng để sản xuất ra của cải vật chất và tạo dựng tinh thần phục vụ cho nhu cầu hiện tại và tương lai của xã hội Chính vì vậy, việc phát triển nguồn nhân lực luôn được xem là trọng tâm trong phát triển các nguồn lực cho phát triển xã hội nói chung và các ngành kinh tế, trong đó có du lịch
Khác với nhiều ngành kinh tế khác, phát triển du lịch nói chung và du lịch cộng đồng nói riêng luôn dựa trên mối quan hệ giữa con người với con người bởi du lịch là ngành kinh tế dịch vụ Dịch vụ là một trong 2 yếu tố chính cấu thành nên sản phẩm du lịch, chính vì vậy chất lượng của sản phẩm du lịch phụ thuộc rất nhiều vào chất lượng dịch vụ mà ở đó nguồn nhân lực đóng vai trò chủ đạo Như vậy có thể thấy nguồn nhân lực có ý nghĩa đặc biệt quan trọng mang tính quyết định đối với phát triển du lịch, trong đó
có du lịch cộng đồng
Cho dù còn có sự chưa thống nhất hoàn toàn, tuy nhiên đa số các nhà nghiên cứu đều cho rằng “Du
lịch cộng đồng (DLCĐ) là loại hình du lịch mang lại cho du khách những trải nghiệm về bản sắc cộng đồng địa phương, trong đó cộng đồng địa phương tham gia trực tiếp vào hoạt động du lịch, được hưởng lợi ích kinh tế - xã hội từ hoạt động du lịch và có trách nhiệm bảo vệ tài nguyên, môi trường, bản sắc văn hóa của cộng đồng” Khái niệm này cũng được “luật hoá” trong Luật Du lịch 2017, theo đó “DLCĐ là
loại hình du lịch được phát triển trên cơ sở các giá trị văn hóa của cộng đồng, do cộng đồng dân cư quản
lý, tổ chức khai thác và hưởng lợi”
Trong khái niệm trên, tài nguyên du lịch chủ yếu được khai thác để phát triển DLCĐ là “bản sắc văn hoá cộng đồng” (hay “giá trị văn hoá cộng đồng”) gồm: các di sản văn hoá vật thể và phi vật thể được hình thành trong cộng đồng qua nhiều thế hệ và các giá trị cảnh quan thiên nhiên, sinh thái tự nhiên nơi cộng đồng sinh sống
Trong xu thế phát triển du lịch trải nghiệm diễn ra hiện nay trên thế giới cũng như ở Việt Nam, phát triển DLCĐ được xem là loại hình du lịch hấp dẫn, có tiềm năng và cơ hội phát triển Tuy nhiên kỳ vọng trải nghiệm của khách du lịch chỉ có thể được thỏa mãn ở mức cao khi DLCĐ được tổ chức ở vùng đồng bào các dân tộc bởi tính nguyên bản về văn hóa và hoang sơ của thiên nhiên còn được bảo tồn, ít bị tác động bởi cuộc sống hiện đại
Trong phát triển DLCĐ ở vùng đồng bào dân tộc, vai trò của người phụ nữ là rất quan trọng không chỉ với tư cách là nguồn lực và yếu tố cấu thành sản phẩm du lịch mà còn bởi:
Thứ nhất, phụ nữ dân tộc là người tích cực giữ gìn bản sắc văn hóa cho cộng đồng tộc người
Khách du lịch có thể phân biệt được các dân tộc thiểu số Viêṭ Nam qua trang phục của những người phụ nữ dân tộc Hoa văn được thêu trên trang phụ phu ̣nữ H’Mông thể hiện lịch sử di cư của dân tộc mình Người phu ̣nữ H’Mông, Thái với các điệu múa “Ô, nón, khăn…”; còn người phu ̣nữ Tày, Nùng với các điệu mua “then, si, luon ” luôn là những người lưu giữ các bài dân ca, các điệu dân vũ truyền thống của dân tộc mình Họ cũng ̣là những người giữ gìn tri thức bản địa của mỗi dân tộc đó là tiếng nói, một giá tri ̣văn hóa đặc biệt để giao tiếp và nhận biết tộc người, được truyền qua nhiều thế hệ trong lời hát ru con Đây là những yếu tố hấp dẫn khách du lịch đến với DLCĐ vùng đồng bào dân tộc để tìm hiểu và trải nghiệm
Thứ hai, phần lớn phụ nữ dân tộc thiểu số là những người trực tiếp chăm lo cuộc sống gia đình vì vậy
họ là người hiểu nhất về những giá trị văn hóa và lối sống, sinh hoạt truyền thống gia đình nói riêng và bản làng, dân tộc mình nói chung Đây cũng chính là những gì mà du khách luôn muốn được trải nghiệm khi đi du lịch đến vùng đồng bào dân tộc
Thứ ba, bằng chính khả năng được truyền qua nhiều thế hệ, phụ nữ dân tộc luôn là người trực tiếp
tạo ra các sản phẩm hàng thủ công mỹ nghệ, hàng tiêu dùng phục vụ nhu cầu khách du lịch Khác với sản phẩm hàng hóa thông thường được sản xuất công nghiệp, những gì được tạo ra bởi kỹ năng nghề
Trang 3truyền thống và bàn tay khéo léo của người phụ nữ, luôn được xem là những “tác phẩm” có giá trị văn hóa dân tộc đặc biệt mà mỗi du khách đều muốn “sở hữu” sau mỗi chuyến trải nghiệm DLCĐ Đây cũng chính là cách tiếp cận hữu hiệu mà người phụ nữ góp phần bảo tồn và “lan tỏa” những giá trị văn hóa dân tộc mình
Thứ tư, ẩm thực luôn là yếu tố hấp dẫn mà khách du lịch muốn được trải nghiệm khi đến với DLCĐ
ở vùng đồng bào dân tộc Trong trường hợp này, không người đàn ông nào có thể thay thế được vai trò của người phụ nữ để đáp ứng kỳ vọng của khách du lịch
Như vậy có thể thấy nguồn nhân lực nữ có vai trò và ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với phát triển DLCĐ ở vùng đồng bào dân tộc Tuy nhiên mức độ tham gia của phụ nữ vào phát triển DLCD phụ thuộc vào một số yếu tố cơ bản sau:
- Nhận thức xã hội về vai trò và lợi ích của phụ nữ: khi tham các hoạt động phát triển kinh tế - xã hội
nói chung và phát triển du lịch, DLCĐ nói riêng đồng nghĩa với việc người phụ nữ phải giao tiếp nhiều với khách du lịch, những người không chỉ xa lạ mà còn có những đặc điểm văn hóa và lối sống khác với dân tộc mình, chính vì vậy cần vượt qua được định kiến xã hội đối với sự tham gia của người phụ nữ… Bên cạnh đó cần nhận thức được việc người phụ nữ tham gia vào hoạt động DLCĐ không chỉ là cơ hội giải phóng phụ nữ khỏi định kiến, phát huy được những lợi thế về giới của mình mà còn có thêm được thu nhập, góp phần nâng cao mức sống của gia đình và cộng đồng;
- Năng lực nguồn nhân lực nữ: bất kể ai, để tham gia vào bất cứ hoạt động phát triển nào cũng cần có
được năng lực tối thiều về hiểu biết, kỹ năng, trình độ chuyên môn Điều này càng quan trọng khi tham gia vào chuỗi dịch vụ du lịch nói chung và DLCĐ nói riêng Để có thể phát huy được những lợi thế của phụ nữ khi tham gia vào DLCĐ, người phụ nữ cần được trang bị những hiểu biết về du lịch, về đặc điểm của thị trường khách mà mình sẽ phục vụ, về những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc mình và về thiên nhiên nơi dân tộc, bản làng mình cư trú để giới thiệu với du khách Đặc biệt người phụ nữ cần có được kỹ năng nghề du lịch cơ bản như hướng dẫn, lưu trú, nấu ăn, giao tiếp để có thể phục vụ khách, nhất
là đáp ứng được nhu cầu trải nghiệm của khách du lịch;
- Vai trò của các tổ chức đoàn thể đặc biệt là Hội phụ nữ được phát huy: một trong những đối tác
quan trọng tham gia mô hình DLCĐ là các tổ chức đoàn thể chính trị, xã hội Phụ thuộc vào điều kiện cụ thể ở từng địa phương, tổ chức xã hội có thể là Đoàn thanh niên, Hội Phụ nữ, Hội cựu chiến bình, Hội người cao tuổi, v.v… Để có thể tăng cường mức độ tham gia của phụ nữ vào phát triển DLCĐ, vai trò của Hội phụ nữ cần được phát huy đầy đủ để đảm bảo phụ nữ thực sự có “tiếng nói” trong các hoạt động phát triển DLCĐ, đồng thời cũng để bảo vệ quyền lợi của người phụ nữ khi tham gia mô hình phát triển du lịch này
- Sự chia sẻ, tạo điều kiện của gia đình và cộng đồng: đây được xem là yếu tố quan trọng để phụ nữ
có thể phát huy được vai trò và lợi thế của mình khi tham gia DLCĐ Theo truyền thống phân công lao động được “mặc định” trong đời sống xã hội, phụ nữ luôn là người phải dành nhiều thời gian để chăm sóc gia đình và vì vậy thời gian dành cho việc tham gia các hoạt động đào tạo nâng cao trình độ, kỹ năng nghề du lịch và phát triển DLCĐ bị hạn chế Chính vì vậy sự chia sẻ, tạo điều kiện của gia đình, sự động viên của cộng đồng để người phụ nữ có cơ hội và điều kiện nâng cao năng lực của bản thân qua đó tham gia tích cực hơn vào hoạt động phát triển DLCĐ có ý nghĩa quan trọng
2.2 Thực trạng nguồn nhân lực nữ trong du lịch cộng đồng (nghiên cứu điển hình tại Đại
Từ, Thái Nguyên)
Các sản phẩm DLCĐ được xây dựng và phát triển dựa trên cơ sở phát huy các giá trị tài nguyên du lịch với trọng tâm là di sản văn hoá, cảnh quan, sinh thái không chỉ đáp ứng nhu cầu ngày một tăng của
Trang 4thị trường khách du lịch mà còn tạo cơ hội sinh kế mới, nâng cao thu nhập cho người người dân, góp phần tích cực vào nỗ lực xoá đói giảm nghèo
Như đã đề cập ở trên, sự tham gia của phụ nữ vào hoạt động phát triển DLCĐ không chỉ có ý nghĩa đảm bảo chất lượng sản phẩm du lịch với vai trò là nguồn nhân lực du lịch, mà còn là cơ hội để phụ nữ được tham gia tích cực hơn vào các hoạt động xã hội cũng như qua đó là cơ hội việc làm và tăng thu nhập
để cải thiện cuộc sống của bản thân và gia đình Điều này phù hợp với chủ trương của Đảng và Nhà nước Việt Nam trong nỗ lực xóa đói giảm nghèo, đặc biệt ở vùng đồng bào dân tộc, nơi tỷ lệ hộ nghèo còn cao Theo báo cáo của Ngân hàng Thế giới (WB), hiện trên phạm vi toàn cầu có tới 3,4 tỉ người nghèo với thu nhập trung bình dưới 55 USD /tháng Việt Nam nằm trong nhóm các nước có mức thu nhập trung bình thấp cho dù đến cuối năm 2018, tỷ lệ hộ nghèo cả nước còn khoảng 5,35%, giảm 1,35% so với năm
2017 (Nguồn: Văn phòng Quốc gia về giảm nghèo thuộc Bộ LĐTBXH) Phần lớn các hộ nghèo là ở vùng
nông thôn, vùng đồng bào dân tộc vì vậy việc tạo sinh kế mới, nâng cao thu nhập cho cộng đồng người dân sống ở vùng đồng bào dân tộc là góp phần tích cực vào nỗi lực xoá đói giảm nghèo ở Việt Nam Xuất phát từ thực tế trên, Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững giai đoạn 2016-2020” được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 1722/QĐ-TTg ngày 02/09/2016 xác định đối tượng cần hỗ trợ là “Hộ nghèo, hộ cận nghèo, hộ mới thoát nghèo trên phạm vi cả nước; ưu tiên hộ nghèo dân tộc thiểu số, phụ nữ thuộc hộ nghèo” (Tiết a, Khoản 3, Điều 1) Điều này khẳng định ý nghĩa
và vai trò của nguồn nhân lực nữ trong phát triển DLCĐ ở Việt Nam
Huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên là huyện miền núi nằm ở phía tây bắc của tỉnh, cách thành phố Thái Nguyên 25 km, nơi có nhiều tiềm năng phát triển kinh tế, đặc biệt là du lịch với sự đa dạng và phong phú
về tài nguyên du lịch mà tiêu biểu là hồ Núi Cốc, cảnh quan sinh thái suối Kẹm, suối Tiên Sa, thác Đát Đắng, hồ Vai Miếu… hệ thống 08 di tích lichh sử văn hóa cấp quốc gia và 40 di tích cấp tỉnh Đặc biệt Đại Từ là nơi sinh sống của nhiều dân tộc thiểu số mà tiêu biểu là Tày, Nùng, Dao, Sán Chay, Sán Dìu,… với nhiều giá trị văn hóa truyền thống đặc sắc còn được bảo tồn như đám cưới người Dao (xã Quân Chu), tết nhảy của dân tộc Dao (xã Phú Xuyên), tục ma chay, cưới hỏi của dân tộc Sán Dìu (xã An Khánh), hát then cổ của người Tày các xã Phúc Lương, Đức Lương, Phú Cường,… Đây chính là những giá trị tài nguyên du lịch hấp dẫn để phát triển du lịch, đặc biệt là DLCĐ gắn với nhiều hoạt động trải nghiệm như thăm quan các làng nghề, khám phá núi rừng thiên nhiên, tìm hiểu văn hóa các dân tộc trong đó, tiêu biểu nhất là du lịch tại nhà dân (homestay) để trải nghiệm văn hóa và lối sống, sinh hoạt truyền thống của cộng đồng
Cho dù có nhiều tiềm năng phát triển, tuy nhiên cuộc sống của người dân còn nhiều khó khăn với tỷ
lệ 5,2% hộ nghèo Trong bối cảnh đó, từ những năm 2010, phát triển du lịch được xem là hướng tiếp cận bền vững nhằm khai thác hiệu quả tiềm năng du lịch, tạo thêm nhiều cơ hội việc làm và tăng thu nhập cho người dân Năm 2018 toàn huyện đã đón được trên 30 ngàn lượt khách đến tham quan du lịch Trong phát triển du lịch ở Đại Từ, DLCĐ được xem là hướng ưu tiên phát triển bên cạnh du lịch văn hóa- lịch sử và tín ngưỡng Trong giai đoạn 2015-2020, huyện đã tổ chức lớp nhiều lớp tập huấn Du lịch cộng đồng cho hầu hết các xã thuộc khu du lịch Hồ Núi Cốc và tiến tới cho các địa phương có tiềm năng DLCĐ trong toàn huyện Đây chính là một yếu tố quan trọng phát triển DLCĐ trên địa bàn để cộng đồng, đặc biệt là phụ nữ có cơ hội tham gia và hưởng lợi từ các dự án về DLCĐ
Kết quả điều tra sơ bộ về phát triển du lịch nói chung và DLCĐ nói riêng trên địa bàn huyện Đại Từ cho thấy DLCĐ ở đây còn phát triển chưa đúng với nguyên tắc của loại hình du lịch này và vì vậy tỷ lệ khách du lịch hài lòng với những sản phẩm và dịch vụ DLCĐ chưa cao, chỉ chiếm khoảng 21,3% tỷ lệ khách được điều tra
Trang 5Cho đến nay, tỷ lệ lao động nữ tham gia vào hoạt động DLCĐ ở một số xã như Phúc Lương, Phú Xuyên, Phú Cường, mới chiếm khoảng 27,8% số lao động, trong đó tỷ lệ lao động nữ qua đào tạo kỹ năng nghề du lịch cơ bản còn rất thấp, chỉ khoảng 32,1% Phần lớn phụ nữ tham gia vào hoạt động DLCĐ dựa trên hiểu biết còn hạn chế của mình về văn hóa xã hội và kinh nghiệm từ cuộc sống gia đình Điều này ảnh hưởng rất nhiều đến chất lượng sản phẩm DLCĐ và là nguyên nhân cơ bản làm cho các sản phẩm
và dịch vụ DLCĐ chưa đáp ứng được kỳ vọng trải nghiệm của khách du lịch về các giá trị văn hóa truyền thống và về thiên nhiên, con người và cuộc sống của cộng đồng vùng dân tộc thiểu số trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên nói chung và huyện Đại Từ nói riêng
Qua phân tích thực trạng tham gia của phụ nữ vào DLCĐ, bước đầu đã xác định một số vấn đề cơ bản ảnh hưởng đến khả năng tham gia và phát huy vai trò nguồn nhân lực nữ trong phát triển DLCĐ ở vùng đồng bào dân tộc tại huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên, gồm:
- Nhận thức về vai trò của phụ nữ đối với phát triển du lịch nói chung và DLCĐ nói riêng còn hạn chế Điều này thể hiện ở chỗ tỷ lệ nữ tham gia các cuộc họp về quy hoạch phát triển du lịch nói chung và điểm DLCĐ nói riêng còn rất hạn chế, nhiều ý kiến của đại biểu nữ còn chưa được xem xét tiếp thu trong quá trình hoàn thiện các đề án
- Do nhận thức chưa đầy đủ nên tỷ lệ nữ được tham gia các lớp tập huấn để trang bị và nâng cao kỹ năng một số nghề du lịch cơ bản, đặc biệt là kỹ năng tổ chức du lịch Homestay còn khá thấp, chiếm chưa tới 30% số học viên Vấn đề này ảnh hưởng rất nhiều đến mức độ tham gia cũng như khả năng phát huy kinh nghiệm và tri thức bản địa của nguồn nhân lực nữ trong phát triển các mô hình DLCĐ Không những vậy đây cũng là yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng sản phẩm và dịch vụ DLCĐ được tổ chức trong thời gian qua tại Đại Từ, chưa đáp ứng được yêu cầu và kỳ vọng của khách du lịch khi lựa chọn các điểm DLCĐ ở đây làm điểm đến
- Vai trò của Hội phụ nữ địa phương nơi phát triển DLCĐ chưa được phát huy đầy đủ, vì vậy chưa làm thay đổi được nhận thức về vai trò của phụ nữ trong phát triển DLCĐ cũng như chưa bảo tốt quyền lợi của phụ nữ
2.3 Một số giải pháp tăng cường năng lực nguồn nhân lực nữ tham gia du lịch cộng đồng
Để tăng cường năng lực và mức độ tham gia của nguồn nhân lực nữ vào hoạt động phát triển du lịch nói chung và đẩy mạnh mô hình DLCĐ nói riêng như một yếu tố quan trọng góp phần phát triển kinh tế -
xã hội vùng đồng bào dân tộc, một số giải pháp chủ yếu cần được xem xét bao gồm:
Thứ nhất: Nâng cao nhận thức xã hội, đặc biệt là các nhà quản lý, hoạch định chính sách nhằm có
được những chính sách phù hợp khuyến khích sự tham gia của phụ nữ trong phát triển DLCĐ Hệ thống chính sách này không chỉ xác định rõ vai trò của nhà nước trong việc hỗ trợ quy hoạch du lịch, phát triển
hạ tầng du lịch, hoạt động xúc tiến quảng bá điểm đến DLCĐ mà còn tạo động lực gắn kết cộng đồng với doanh nghiệp du lịch; nâng cao năng lực của nguồn nhân lực nữ không chỉ đối với việc tham gia mà còn chủ động tổ chức quản lý cung cấp các dịch vụ DLCĐ
Thứ hai: Tạo điều kiện thuận lợi để phụ nữ có thể tham gia vào quá trình quy hoạch và giám sát thực
hiện quy hoạch phát triển DLCĐ tại những nơi mà cuộc sống của cộng đồng gắn liền Điều này không chỉ góp phần đảm bảo cho quy hoạch du lịch đi vào cuộc sống với những ý kiến tham gia của cộng đồng nói chung và phụ nữ nói riêng trên cơ sở những hiểu biết phong phú và cụ thể của phụ nữ đối với mảnh đất nơi họ gắn bó, mà còn để hiểu những gì họ có thể tham gia vào hoạt động phát triển du lịch hướng tới cuộc sống no đủ hơn; đồng thời giúp người phụ nữ có được sự chuẩn bị tốt hơn cho những công việc mới cùng với trách nhiệm bảo vệ các giá trị tự nhiên cũng như bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống địa phương
Trang 6Thứ ba: Nâng cao nhận thức cộng đồng về lợi ích của DLCĐ cũng như trách nhiệm cộng đồng nói
chung và người phụ nữ nói riêng khi tham gia chuỗi giá trị du lịch để có thêm việc làm, nâng cao thu nhập qua việc tham gia vào hoạt động phát triển DLCĐ Trước hết nhận thức này cần được nâng lên ở những người “già làng, trưởng bản”, những người có ảnh hưởng rộng rãi trong cộng đồng
Thứ tư: Chính quyền địa phương các cấp phối hợp với doanh nghiệp du lịch tổ chức để đại diện cộng
đồng, ưu tiên đại diện nữ nơi đã và đang dự kiến phát triển DLCĐ được tham quan, học tập kinh nghiệm phát triển DLCĐ tại những nơi có mô hình DLCĐ phát triển, nhất là những mô hình có sự tham gia tích cực của nguồn nhân lực nữ
Thứ năm: Xây dựng cơ chế/chính sách phù hợp với đặc thù của địa phương để đảm bảo một phần từ
thu nhập du lịch nói chung trên địa bàn sẽ “quay lại” hỗ trợ cho phát triển nguồn nhân lực nữ và góp phần
để lao động nữ có điều kiện và đủ năng lực tự đứng ra tổ chức cung cấp một số dịch vụ DLCĐ; hỗ trợ cho công tác bảo tồn các giá trị văn hóa bản địa tại địa phương đó
Thứ sáu: Tiếp tục xây dựng những mô hình DLCĐ và cơ chế cụ thể phù hợp với đặc thù kinh tế -
xã hội và tập quán sinh hoạt của cộng đồng dân tộc thiểu số trên các vùng địa lý khác nhau nhằm tạo những điều kiện thuận lợi nhất cho phát triển DLCĐ; cho sự tham gia của cộng đồng, đặc biệt là nguồn nhân lực nữ vào hoạt động phát triển du lịch như hỗ trợ cho vay vốn với lãi suất ưu đãi, hỗ trợ đào tạo kỹ năng nghề du lịch, cung cấp các thông tin cần thiết phục vụ hoạt động kinh doanh dịch vụ DLCĐ, v.v
Thứ bảy: Tăng cường vai trò của Hội phụ nữ trong hoạt động phát triển DLCĐ để đảm bảo kinh
nghiệm hiểu biết và lợi thế của phụ nữ được phát huy đầy đủ nhất, góp phần nâng cao tính trải nghiệm về những giá trị thiên nhiên, văn hóa truyền thống địa phương, đáp ứng nhu cầu đa dạng của thị trường khách đối với các sản phẩm DLCĐ vùng đồng bảo dân tộc
3 Kết luận
Phụ nữ có vai trò to lớn trong phát triển kinh tế- xã hội nói chung và du lịch nói riêng Đặc biệt trong phát triển du lịch cộng đồng ở các vùng đồng bào dân tộc thiểu số Để phát huy hết thế mạnh của nguồn nhân lực quan trọng này góp phần phát triển du lịch cần thực hiện đồng bộ các giải pháp từ cơ chế, chính sách của nhà nước, nâng cao nhận thức cho phụ nữ đến việc đào tạo, bồi dưỡng kiến thức , kỹ năng cho
họ trong việc phát triển du lịch cộng đồng Đó cũng là điều kiện để góp phần xóa đói giảm nghèo, nâng cao đời sống kinh tế cho phụ nữ ở các vùng đồng bào dân tộc thiểu số
Tài liệu tham khảo
[1] Phạm Trung Lương (2008), “Phát triển du lịch gắn với xóa đói giảm nghèo ở vùng đồng bào thiểu
số và miền núi” Tuyển tập Hội thảo “Cơ hội và thách thức đối với vùng dân tộc thiểu số khi Việt
Nam gia nhập WTO”, Hà Nội, 29/2/2008
[2] Phạm Trung Lương (2008), "Phát triển du lịch Việt Nam với sự tham gia của cộng đồng: Hiện
trạng và những vấn đề đặt ra " Tuyển tập Hội thảo quốc gia “Sự tham gia của người dân trong lĩnh
vực du lịch”, Đà Lạt, Lâm Đồng, 17-19/9/2008
[3] Phạm Trung Lương (2009), “Chính sách về phát triển du lịch sinh thái cộng đồng ở Việt Nam”
Tuyển tập Hội thảo quốc gia “Các mô hình kết hợp bảo tồn và phát triển vùng ven biển Việt Nam”,
Hà Nội, 22-23/12/2009
[4] Nguyễn Văn Lưu (2013), “Phát triển nguồn nhân lực du lịch - Yếu tố quyết định phát triển du lịch bền vững”, NXB Văn hóa - Thông tin, Hà Nội
Trang 7[5] Trần Thị Mai nnk (2005), “Nghiên cứu mô hình phát triển du lịch gắn với giảm nghèo tại một số
địa bàn ở vùng du lịch Bắc Trung Bộ”, Đề tài KHCN cấp Bộ TP Huế
[6] Nguyễn Văn Thanh nnk (2006), “Nghiên cứu mô hình du lịch cộng đồng”, Đề tài KHCN cấp Bộ
Hà Nội
[7] Viện Nghiên cứu Phát triển Du lịch (2010), “Phát triển du lịch cộng đồng kết hợp với xóa đói giảm nghèo và chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn đến 2020”, Đề án, Hà Nội
Abstract:
THE FEMALE WORKERS WITH THE DEVERLOPMENT OF COMMUNITY-BASED
TOURISM IN DAI TU DISTRICT, THAI NGUYEN PROVINCE
The paper reviews some theoretical issues on community-based tourism (CBT), the role of CBT in job creation, income growth and gender equality; female workers in CBT development and factors affecting the promotion of the role of female workers Based on theoretical issues, the paper proceeds with the analysis of the current status of the role and participation of female workers in CBT development activities in Dai Tu district, Thai Nguyen province, where there is potential for rich and diverse tourism resources In particular, this is a place that still preserves many traditional cultural values of the ethnic minority groups such as Tay, Nung, Dao, San Diu…which are considered a unique tourism resource for CBT development The situational analyses show that the encouraging results of CBT development are attributed to a significant contribution from female workers, but also indicate the constraints in their role and level of participation in practical terms Against this backdrop and based on theoretical and practical analyses, a number of solutions to enhance the role and level of participation of women in CBT development have been proposed
Keyword: Community-based tourism; The ethnic minority group; The female workers.