DẠY HỌC THEO CHỦ ĐỀ VĂN BẢN TRUYỆN VÀ KÍ

- Hiểu, cảm nhận được những nét đặc sắc về nội dung và nghệ thuật của các tác phẩm truyện và kí Việt Nam Tôi đi học; Trong lòng mẹ.. Các kỹ năng sống cơ bản được giáo dục: - Suy nghĩ sán

DẠY HỌC THEO CHỦ ĐỀVĂN BẢN TRUYỆN VÀ KÍ

I Mục tiêu cần đạt:

1 Kiến thức:

- Nắm được một số lí luận chung về truyện và kí.

- Hiểu, cảm nhận được những nét đặc sắc về nội dung và nghệ thuật của các tác phẩm truyện và kí Việt Nam (Tôi đi học; Trong lòng mẹ)

- Nắm được cốt truyện, nhân vật, sự kiện trong các đoạn trích (Tôi đi học; Trong lòng mẹ)

- Khái niệm thể loại hồi kí

- Thấy được nghệ thuật miêu tả tâm trạng, ngôn ngữ giàu chất trữ tình

- Hiểu được chủ đề của văn bản, xác định được chủ đề, thấy được tính thống nhất

về chủ đề của văn bản Tôi đi học và các văn bản khác.

- Biết viết một văn bản đảm bảo tính thống nhất về chủ đề

2 Kĩ năng:

- Biết đọc- hiểu đoạn trích tự sự có yếu tố miêu tả và biểu cảm

- Bước đầu biết đọc, hiểu một văn bản hồi ký

- Vận dụng kiến thức về sự kết hợp các phương thức biểu đạt trong văn bản tự sự

để phân tích tác phẩm truyện

- Đọc, hiểu và có kỹ năng bao quát toàn bộ văn bản

- Trình bày một văn bản (nói, viết ) thống nhất về mặt chủ đề

3 Các kỹ năng sống cơ bản được giáo dục:

- Suy nghĩ sáng tạo, phân tích, bình luận về những cảm xúc của nhân vật chínhtrong ngày đầu đi học và những cảm xúc của bé Hồng về tình yêu thương mãnhliệt đối với người mẹ

- Xác định giá trị bản thân: trân trọng kỷ niệm, sống có trách nhiệm với bản thân.;trân trọng tình cảm gia đình, tình mẫu tử, biết cảm thông với nỗi bất hạnh củangười khác

- Giao tiếp: trao đổi, trình bày suy nghĩ, ý tưởng, cảm nhận của bản thân về giá trịnội dung và nghệ thuật của văn bản

- Giao tiếp, phản hồi, lắng nghe tích cực, trình bày suy nghĩ, ý tưởng cá nhân vềchủ đề và tính thống nhất về chủ đề của văn bản; về bố cục văn bản và chức năngnhiệm vụ, cách sắp xếp mỗi phần trong bố cục

- Suy nghĩ sáng tạo: nêu vấn đề, phân tích đối chiếu văn bản để xác định chủ đề vàtính thống nhất về chủ đề

4 Thái độ:

- Biết yêu thương, quý trọng thầy cô và gắn bó với bạn bè, trường lớp

- Đồng cảm với nỗi đau tinh thần của chú bé Hồng

- Có ý thức trong việc tạo lập văn bản : Đảm bảo tính thống nhất trong việc xây

dựng chủ đề, bố cục của văn bản

II Chuẩn bị :

1 Chuẩn bị của giáo viên:

- SGK, chuẩn kiến thức – kĩ năng, các tài liệu tham khảo

- Phương pháp:nêu vấn đề, thuyết trình, thảo luận nhóm

- Phương tiện: máy chiếu, bảng phụ, bút dạ

2 Chuẩn bị của học sinh:

- Đọc và trả lời các câu hỏi ở SGK

- Chuẩn bị phiếu học tập cá nhân,

- Động não, vấn đáp, phân tích tình huống, trình bày một phút

-Năng lực: hợp tác, tự quản bản thân, giao tiếp tiếng Việt, tự học

IV Các hoạt động dạy học:

1 Ổn định tổ chức: Kiểm tra sĩ số.

2 Kiểm tra bài cũ :Gv kiểm tra việc chuẩn bị học tập của học sinh.

3 Bài mới:

Hoạt động: Khởi động

Ai chẳng có một tuổi thơ, một thời thơ ấu đã qua không bao giờ trở lại Kí ức tuổi

thơ trong văn bản Tôi đi học của Thanh Tịnh đó là những kỉ niệm về buổi tựu trường đầu tiên Còn Những ngày thơ ấu của Nguyên Hồng là những rung động cực điểm của một linh hồn trẻ dại mà thấm đẫm tình yêu mẹ Chúng ta cùng tìm

hiểu các nội dung đó trong các tiết học sau:

nào của truyện kí ?

Truyện kí xuất hiện từ khi

Đề tài của truyện kí ?

Nhận xét, bổ sung

+ Từ 1945 - 1975+ Sau 1975

- Mỗi thời kì có thành tựu riêng, với nhiều tác phẩm tiêu biểu

- Các văn bản thuộc thể loại truyện kí trong chương trình Ngữ văn lớp 8 : Tôi đi học, Trong lòng mẹ, Tức nước vỡ

bờ, Lão Hạc đều nằm trong giai đoạn sáng tác từ 1930- 1945

- Đề tài : Con người và xã hội những năm 1930 - 1945

- Gv nêu yêu cầu đọc:

giọng chậm, hơi buồn,

lắng sâu; chú ý giọng nói

của nhân vật ''tôi'', người

- Tìm hiểu tác giả, tácphẩm

- Sáng tác của ông toát lên vẻđằm thắm, tình cảm êm dịu,trong trẻo

- Được truy tặng giải thưởngNhà nước về VHNT năm2007

2 Tác phẩm :

a Xuất xứ: Truyện ngắn Tôi

đi học in trong tập ''Quê mẹ ''

- HS tự bộc lộ

4- Bố cục: 4 đoạn Đoạn 1: Từ đầu đến

“ rộn rã”: Những

biến chuyển của đấttrời cuối thu và hìnhảnh mấy em nhỏ rụt rènúp dưới nón mẹ lầnđầu tiên tới trường gợicho cho Tôi nhớ lạimình cùng những kỷniệm trong sáng

Đoạn 2: tiếp theo

“ trên ngọn núi”:

Cảm nhận của Tôi trên

con đường cùng mẹ tớitrường

Đoạn 3: tiếp theo

Qua văn bản, theo em,

những gì đã gợi lên trong

lòng nhân vật tôi kỷ niệm

về buổi tựu trường đầu

tiên? Vì sao thời gian và

không gian ấy lại trở

thành những kỷ niệm sâu

sắc trong lòng tác giả?

Thảo luận - Khái quátnội dung - -Thời gianbuổi sáng cuối thu

-Không gian: trên conđường làng dài và hẹp

-Vì đó là thời điểm vànơi chốn quen thuộcgần gũi, gắn liền vớituổi thơ của tác giả

Đấy cũng là thời điểm

đặc biệt của Tôi, lần

II Phân tích

1 Tâm trạng và cảm xúc của nhân vật “tôi” trong ngày đầu tiên đi học:

*Trên con đường cùng mẹ đến trường.

- Con đường, cảnh vật vốnquen, lần này tự nhiên thấy lạ

- Cảm thấy trang trọng, đứngđắn

? Em hãy giải thích vì sao

nhân vật Tôi lại có cảm

giác thấy lạ trong buổi

đầu tiên đến trường mặc

dù trên con đường ấy, Tôi

quen đi lại lắm lần?

?Chi tiết nào thể hiện từ

? Trong câu văn “Ý nghĩ

thoáng qua trong trí tôi

nhẹ nhàng như một làn

mây lướt ngang ngọn

núi”, tác giả sử dụng nghệ

thuật gì và phân tích ý

nghĩa cách diễn đạt ấy?

đầu tiên được cắp sáchđễn trường Sâu xa hơn

Tôi là người có đời

sống tình cảm phongphú và tha thiết gắn bóvới làng quê của mình

- Bởi vì tình cảm vànhận thức của cậu bélần đầu đầu tiên tớitrường đã có sự chuyểnbiến mạnh mẽ Đấy làcảm giác tự thấy mìnhnhư đã lớn lên, vì thế

mà thấy con đừng làngkhông còn dài và rộng

như trước và Tôi giờ

đây không lội qua sôngthả diều và không ra

đồng nô đùa nữa Tôi

đã lớn

-Ghì thật chặt haiquyển vở mới trên tay,muốn thử sức tự cầmbút, thước

- Nhân vật tôi đã thểhiện rõ lòng yêu máitrường tuổi thơ, yêubạn bè, cảnh vật quêhương, và đặc biệt là ýchí học tập

- Câu văn sử dụng phép

so sánh So sánh mộthiện tượng vô hình vớimột hiện tượng thiênnhiên hữu hình đẹp đẽ

Chính hình ảnh này đãcho người đọc thấy kỷ

niệm của Tôi ngày đầu

tiên đi học thật cao đẹp

và sâu sắc Và qua hìnhảnh này tác giả đề cao

sự học hành với conngười

> Hồi hộp, háo hức

Tiết 2: TÔI ĐI HỌC (Tiếp theo) Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh Ghi bảng

1 Ổn định lớp

2 Bài cũ:

? Phân tích tâm trạng của

nhân vật tôi khi trên

sân trường? Ngôi trường

Mỹ Lý hiện lên trong mắt

Tôi trước và sau khi đi

- Khi chưa đi Tôi thấy ngôi

trường Mỹ Lý cao ráo và sạch

sẽ hơn các nhà trong làng.

Nhưng lần tới trường đầu tiên

Tôi lại thấy Trường Mỹ Lý

vừa xinh xắn, vừa oai nghiêm như cái đình làng Hòa Ấp

khiến lòng Tôi đâm ra lo sợ

vẩn vơ

- Sự nhận thức có phần khácnhau về ngôi trường Mỹ Lýthể hiện rõ sự thay đổi trong

tình cảm và nhận thức của Tôi.

Đặc biệt Tôi nhìn thấy lớp học

như cái đình làng Phép so

sánh trên đã diễn tả cảm xúctrang nghiêm, thành kính củangười học trò nhỏ với ngôitrường, Qua đó, tác giả đề caotri thức khẳng định vị trí quantrọng của trường học trong đờisống nhân loại

- Tác giả so sánh họ như conchim non đứng bên bờ tổ, nhìnquãng trời rộng muốn baynhưng còn ngập ngừng Hìnhảnh so sánh này diễn tả sinhđộng, cụ thể cũng như tâmtrạng của người học trò nhỏlần đầu tiên tới trường Qua

II Phân tích 1.Tâm trạng và cảm xúc của nhân vật tôi trong ngày đầu tiên đi học.

*Đứng trước ngôi

trường:

-Cảm thấy ngôitrường xinh xắn,oai nghiêm khácthường

-Cảm thấy mìnhnhỏ bé, lo sợ vẩnvơ

*Nghe goị tên vào lớp:

-Giật mình, lúng

?Khi ông Đốc gọi tên vào

lớp, cảm xúc của Tôi lại

biến đổi như thế nào?

? Hình ảnh ông đốc được

Tôi nhớ lại như thế nào?

Qua chi tiết ấy, chúng ta

cảm thấy tình cảm của

người học trò như thế nào

đối với ông đốc?

3.Cảm nhận của tôi trong

lớp học:

? Vì sao trong khi sắp

hàng vào lớp tôi lại cảm

thấy trong thời thơ ấu

chưa lần nào xa mẹ như

? Những chi tiết đó nói

thêm điều gì về nhân vật

-Giật mình và lúng túng, đãlúng túng lại càng lúng túng,thấy nặng nề một cách lạ, nức

nở khóc

- Trong hồi ức của Tôi ông

đốc được thể hiện qua lời nói,ánh mắt, thái độ rất đẹp Ôngnói và nhìn học trò với cặpmắt hiền từ và cảm động

Những chi tiết ấy cho thấy

Tôi ngay từ đầu đã biết quý

trọng, biết ơn và tin tưởng sâusắc vào con người đưa tri thứcđến cho mình

3.Cảm nhận của tôi trong lớp học:

-Tôi cảm thấy bắt đầu sự độclập

-Sắp bước vào một thế giớiriêng phải tự mình làm tất cả

-Một mùi hương lạ chútnào

→ Cảm giác lạ vì lầnđầu ngay ngắn

→ Không cảm thấy lạ vớibàn mãi mãi

-Một chút buồn thơ Bắtđầu trưởng thành trong nhậnthức và việc học hành của bảnthân

-Yêu thiên nhiên trưởngthành

-Phụ huynh: chuẩn bị chu đáo

túng, oà khóc nứcnở

*Trong lớp học.

-Cảm thấy vừa xa

lạ vừa gần gũi vớimọi người vàngười bạn kế bên

- Vừa ngỡ ngàngvừa tự tin

2 Thái độ của người lớn:

-Phụ huynh: chuẩn

bị chu đáo cho conem

-Ông đốc: từ tốn,bao dung

-Thầy giáo: vuitính, giàu tìnhthương

=>Mọi người đềuquan tâm nuôi dạycác em trưởngthành

III Tổng kết:

1 Nghệ thuật.

-Miêu tả tinh tế,chân thực diễn

về nội dung và nghệ thuật

của truyện, theo em sức

cho con em

-Ông đốc: từ tốn, bao dung

-Thầy giáo: vui tính, giàu tìnhthương

=>Mọi người đều quan tâmnuôi dạy các em trưởng thành

Thảo luận - Khái quát nộidung

- Các so sánh xuất hiện ởnhững thời điểm khác nhau đểdiễn tả tâm trạng, cảm xúc củanhân vật một cách cụ thể rõràng

- Các so sánh giàu hình ảnh,giàu sức gợi cảm, gắn vớicảnh sắc thiên nhiên tươi sángtạo cho truyện ngắn chất trữtình, trong trẻo

- Truyện bố cục theo dòng hồitưởng, theo trình tự thời gian

- Kết hợp hài hoà giữa kể, tả,bộc lộ cảm xúc tạo nên chấttrữ tình

* Sức cuốn hút của tác phẩm:

-Tình huống truyện (buổi tựutrường) chứa đựng những tìnhcảm, cảm xúc, kỷ niệm dễ gây

ấn tượng cho người đọc

-Hình ảnh thiên nhiên, ngôitrường và các so sánh gợi cảmcủa tác giả

-Toàn bộ truyện ngắn toát lênchất trữ tình, thiết tha, êm dịu

biến tâm trạng củangày đầu tiên đihọc

-Sử dụng ngôn từgiàu yếu tố biểucảm, hình ảnh sosánh độc đáo ghilại dòng liêntưởng, hồi tưởngcủa nhân vật tôi.-Giọng điệu trữtình, trong sáng

2 Ý nghĩa

Buổi tựu trườngđầu tiên sẽ mãikhông thể nàoquên trong kí ứccủa nhà vănThanh Tịnh

IV Luyện tập:

Bài tập 1, 2 sgk /9

4 Dặn dò: Học bài.

Chuẩn bị bài : Trong lòng mẹ

Tiết: 3

TRONG LÒNG MẸ

(Trích “Những ngày thơ ấu” – Nguyên Hồng)

Hoạt động của Giáo viên Hoạt động của Học sinh Ghi bảng

1 Ổn định lớp

2 Bài cũ:

? Phân tích tâm trạng của

nhân vật tôi khi đứng trước

ngôi trường và khi nghe

gọi tên vào lớp

?Văn bản này được viết

theo thể loại gì? Hồi kí là

có nhiều sáng tác ở các thể loạitiểu thuyết, kí, thơ

-Tác phẩm: đoạn văn tríchtrong hồi ký: Những ngày thơ

ấu - 1940

-HS đọc văn bản và tóm tắt

-Hồi ký: thể văn ghi chép, kểlại những biến cố đã xảy ratrong quá khứ mà tác giả đồngthời là người kể, người thamgia hoặc chứng kiến

-Kết hợp nhuần nhuyễn cácphương thức KC-MT-BC -Tìm hiểu chú thích ( sgk )

Nhân vật người cô.

Thảo luận - Khái quát nội dung

I Tìm hiểu chung:

1 Tác giả:Nguyên Hồng

2 Tác phẩm:

a Xuất xứ: đoạnvăn trích tronghồi ký “Nhữngngày thơ ấu” -1940

b Thể loại: Hồi

ký

c Đọc và tómtắt

d Bố cục: Gồm 2phần

II Phân tích:

1 Nhân vật

văn bản

Phân tích nhân vật người

cô trong cuộc hội thoại

với chú bé Hồng

- Cho HS đọc lại phần đầu

VB

- Hướng dẫn thảo luận :

?Nhân vật bà cô được thể

hiện qua những chi tiết kể,

giống người đóng kịch trên

sân khấu – giả vờ

?Sau lời từ chối của bé

Hồng, lời nói, thái độ, nét

mặt bà cô ra sao?

CH: Em có suy nghĩ ntn về

cử chỉ, ngôn ngữ của người

cô trong cuộc hội thoại?

CH: Sau đó, cuộc đối thoại

tiếp tục diễn ra như thế

nào? Việc bà cô mặc kệ

cháu “cười dài trong tiếng

đối với phụ nữ trong xã hội

cũ Hình ảnh bà cô gây cho

cô (cố tình gieo rắc vào đầu óc

bé những hoài nghi tội lỗi để

bé ruồng rẫy khinh miệt mẹ )

- Người cô: (giọng nói ngọtngào, bình thản, hai mắt longlanh nhìn chằm chặp, cử chỉ vỗvai cười và nói rằng …cố tìnhkéo dài hai tiếng em bé nghethật ngọt)

-Cử chỉ, ngôn ngữ bộc lộ sự giảdối, độc ác, cố tình châm chọc,nhục mạ nỗi đau của ngườikhác

- Tỏ ra lạnh lùng vô cảm trước

sự đau đớn xót xa đến phẫn uấtcủa đứa cháu, kể về sự đói rách,túng thiếu của người chị dâu với

sự thích thú ra mặt

- Cử chỉ và lời nói tiếp theo (đổigiọng) thực ra chỉ là một đấu pháptấn công Khi thấy đứa cháu đã lênđến tột cùng của sự đau đớn, phẫnuất, bà ta mới tỏ ra ngậm ngùithương xót người đã mất Sự giảdối, thâm hiểm, trơ trẽn của bà cô

đã phơi bày toàn bộ

-Nhân vật người cô: lạnh lùng,

người cô.

-Lời nói giả dốicay nghiệt, mỉamai

-Giọng nói, nétmặt và của chỉrất kịch

 Lạnh lùng, độc

ác, thâm hiểm;sống khô héo cảtình máu mủ

*Là hiện thâncủa những cỗ hủ,

lễ giáo phongkiến

Tiết: 4 TRONG LÒNG MẸ (tt)

(Trích “Những ngày thơ ấu” – Nguyên Hồng)

Hoạt động của Giáo viên Hoạt động của Học sinh Ghi bảng

- Hướng dẫn thảo luận :

CH: Qua việc đoạn trích

em hiểu ntn về cảnh ngộ

của bé Hồng?

CH: Diễn biến tâm trạng

của bé Hồng khi lần lượt

nghe câu hỏi và thái độ

của bà cô như thế nào?

- Khi nghe người cô hỏi

lần đầu…

CH: Sau lời hỏi thứ hai

của cô ?

CH: Khi mục đích mỉa

mai, nhục mạ của người

cô trắng trợn phơi bày ở

lời nói thứ ba?

? Theo em chi tiết “tôi

cười dài trong tiếng khóc”

có ý nghĩa gì?

HS: Trình bày

2 Nhân vật bé Hồng.

Thảo luận - Khái quát nội dung

- Mở đầu đoạn trích với giọng văngiản dị, tự nhiên tác giả giúp ngườiđọc nhận ra cảnh ngộ đáng thươngcủa bé Hồng (mồ côi cha, sống xa

mẹ, sống trong sự ghẻ lạnh caynghiệt của họ hàng)

 Mới đầu nghe cô hỏi: Lập tứctrong ký ức sống dậy hình ảnh vẻmặt rầu rầu và sự hiền từ của mẹ phản ứng thông minh xuất phát từ

sự nhạy cảm và lòng tin yêu mẹ củachú bé

– Nhận ra ý nghĩa cay độc trên nétmặt và giọng nói của bà cô, khôngmuốn tình thương yêu và lòng kínhmến mẹ bị những rắp tâm tanh bẩnxâm phạm

 Im lặng, cúi đầu xuống đất, lòngchú bé thắt lại, khóe mắt cay cay

 Lòng đau đớn, phẫn uất khôngcòn nén nổi “nước mắt tôi ròngròng rớt xuống hai bên mép rồichan hòa đầm đìa ở cằm và ở cổ,cười dài trong tiếng khóc”

 Cố gắng kìm nén nỗi đau xót,tức tưởi đang dâng lên trong lòng

Trước hoàn cảnh ấy, bà cô ấy, béHồng nhỏ bé mà vẫn kiên cường,đau xót mà tự hào và đặc biệt vẫndạt dào niềm tin yêu người mẹ

2 Nhân vật bé Hồng.

-Hoàn cảnh:đáng thương

-Trong cuộc đốithoại với ngườicô:

Uất ức, cămgiận và đau đớn

- Tâm hồn trongsáng tràn ngậptình yêu thương

mẹ

CH: Khi nghe người cô cứ

tươi cười kể về tình cảnh

tội nghiệp của mẹ mình?

? Khi kể về cuộc đối thoại

của người cô với bé

Cho HS đọc đoạn “Nhưng

đến ngay giỗ đầu thầy tôi

nghệ thuật gì khi miêu tả?

CH: Cảm giác của bé khi

mạnh mẽ “cô tôi chưa dứt câu…

mà nghiến cho kỳ nát vụn mới thôi”

-Đọc

- Thoáng thấy một người giống mẹ:

“đuổi theo, gọi bối rối Nếu người sa mạc Thở hồng hộc, trán đẫm mồ hôi; khi trèo lên xe, ríu cả chân lại ”

-Từ láy, hình ảnh so sánh đã lột tảtâm trạng hy vọng tột cùng- thấtvọng tột cùng, đau khổ và hạnhphúc đến tột cùng

-Trong lòng mẹ, bé Hồng cảm nhận

được “gương mặt tươi sáng với đôi mắt trong, làn da mịn; hơi thở, hơi quần áo, khuôn miệng xinh xắn thơm tho lạ thường; một cảm giác

ấm áp mơn man khắp da thịt”

- Ngôn ngữ miêu tả, biểu cảm

- Khi ở tronglòng mẹ: sungsướng cực điểm,tận hưởng sự êmdịu của tình mẫutử

4 Củng cố:

Câu 1: “Giá như những cổ tục đã đày đọa mẹ tôi là hòn đá hay cục thủy tinh,

đầu mẩu gỗ, tôi đã quyết vồ ngay lây mà cắn, mà nhai, mà nghiến cho kì nát vụn mới thôi” Câu văn trên có nội dung gì?

A So sánh những cổ tục như những vật gần gũi hằng ngày

B Thể hiện sự căm giận của bé Hồng đối với những cổ tục phong kiến đã đọa đày

mẹ của mình

C Thể hiện sự đồng tình của bế Hồng trước những tập tục như thế

D Thể hiện sự đồng tình của bé Hồng trước những lời nói của người cô về mẹ mình

Hướng dẫn chấm:

+ Mức độ tối đa: Phương án B

Câu 2: “Tôi ngồi trên đệm xe, đùi áp vào đùi mẹ, đầu ngả vào cánh tay mẹ tôi,

tôi cảm thấy những cảm giác ấm áp đã mất đi bỗng lại mơn man khắp da thịt”

Đoạn văn trên diễn tả tâm trạng gì của bé Hồng?