MỞ ĐẦU 21 TÍNH TẤT YẾU, TÍNH QUY LUẬT VÀ CÁC TÍNH CHẤT, MỤC TIÊU, ĐỘNG LỰC, NỘI DUNG CỦA CÁCH MẠNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA MỞ ĐẦU CM XHCN là một trong những phạm trù cơ bản của CNXHKH, là con đường để thực h.
Trang 1TÍNH TẤT YẾU, TÍNH QUY LUẬT VÀ CÁC TÍNH CHẤT, MỤC TIÊU, ĐỘNG LỰC, NỘI DUNG CỦA CÁCH MẠNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA
MỞ ĐẦU
CM XHCN là một trong những phạm trù cơ bản của CNXHKH, là conđường để thực hiện SMLS của GCCN Trong tác phẩm “Tuyên ngôn của Đảngcộng sản” C.Mác - Ph.Ăngghen đã khẳng định: “Những người cộng sản côngkhai tuyên bố rằng mục đích của họ chỉ có thể đạt được bằng cách dùng bạo lựclật đổ toàn bộ trật tự xã hội hiện hành Mặc cho các giai cấp thống trị run sợtrước một cuộc cách mạng cộng sản chủ nghĩa Trong cuộc cách mạng ấy,những người vô sản chẳng mất gì hết ngoài những xiềng xích, chói buộc họ, họ
Trang 2I TÍNH TẤT YẾU CỦA CÁCH MẠNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA
1 Khái niệm cách mạng xã hội chủ nghĩa
* Cách mạng XHCN:
CM XHCN là cuộc cách mạng xã hội do GCCN lãnh đạo, nhằm thực hiệnSMLS là giải phóng giai cấp, giải phóng dân tộc, giải phóng xã hội, giải phóngcon người khỏi sự bóc lột, áp bức và bất công, xây dựng thành công CNXH vàCNCS trên phạm vi toàn thế giới
- Là một cuộc cách mạng xã hội trong lịch sử
Phát vấn: Đồng chí hãy giải thích tại sao CM XHCN là 1 cuộc CMXH? Kết luận: CM XHCH nổ ra sẽ xóa bổ xã hội cũ - TBCN, xây dựng xã hội
* Cách mạng XHCN được hiểu theo 2 nghĩa (rộng và hẹp)
- Theo nghĩa hẹp: CM XHCN là một cao trào đấu tranh chính trị của quầnchúng lao động, dưới sự lãnh đạo của Đcs nhằm lật đổ ách thống trị của GCTSgiành chính quyền cách mạng
+ Là giai đoạn đấu tranh giành chính quyền của GCCN và nhân dân laođộng, được kết thúc khi GCCN thiết lập được nhà nước chuyên chính vô sản
Ví dụ: Cách mạng tháng 8 năm 1945 ở nước ta thành công, nhân dân lao
động lên làm chủ xã hội đưa Miền Bắc tiến lên CNXH
+ Bao gồm cả những nội dung cách mạng trên các lĩnh vực cụ thể nhưchính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội ở giai đoạn cải tạo xã hội cũ, từng bước xâydựng xã hội mới XHCN
Ví dụ: Nước ta xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng XHCN, xây
dựng nên văn hóa tiên tiến đạm đà bản sắc dân tộc
Trang 3- Theo nghĩa rộng: CM XHCN là quá trình cải biến cách mạng toàn diện,triệt để, lâu dài do GCCN lãnh đạo thông qua chính đảng của GCCN nhằm lật
đổ sự thống trị của GCTS, từng bước cải tạo xã hội cũ, xây dựng xã hội mớiXHCN, CSCN
Bao gồm 2 giai đoạn cách mạng:
Giai đoạn 1: Đấu tranh giành chính quyền cách mạng
Giai đoạn 2: Sử dụng chính quyền cách mạng cải tạo xã hội cũ xây dựng
xã hội mới
Đây là quá trình cải biến cách mạng toàn diện, sâu sắc, triệt để và lâu dài,diễn ra trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, từ cơ sở hạ tầng đến kiến trúcthượng tầng; từ kinh tế, văn hóa, chính trị, tư tưởng nó chỉ kết thúc khi tạo lậpđược đầy đủ, vững chắc các yếu tố, bảo đảm cho CNXH vận động, phát triểntrên cơ sở chính nó
Ví dụ: Trên lĩnh vực xã hội, trong công tác phòng, chống dịch covid 19, ở
các nước tư bản người dân phải mất tiền xét nghiệm, chữa bệnh Nhưng đối với
VN, chúng ta xét nghiệm, chữa bệnh miễn phí, thậm chí có cả công dân nước ngoài
ở đang ở VN, tổ chức đón công dân VN ở nước ngoài về nước ăn ở miễn phí,
2 Tính tất yếu của cách mạng xã hội chủ nghĩa
CM XHCN nổ ra và giành thắng lợi là kết quả vận động tất yếu đến độ chínmuồi giữa điều kiện khách quan và nhân tố chủ quan Xuất phát từ 2 lí do sau:
* Xuất phát từ nhu cầu giải quyết mâu thuẫn cơ bản trong lòng chế độ TBCN.+ Về kinh tế: Là mâu thuẫn giữa LLSX tiến bộ với QHSX TBCN Đây làmâu thuẫn sâu xa quyết định bùng nổ CM XHCN
Phát vấn: Vì sao mâu thuẫn giữa LLSX và QHSX là mâu thuẫn sâu xa
làm nổ ra CMXHCN (vận dụng kiến thức triết học và kinh tế chính trị)?
Kết luận:
CNMLN khẳng định, sự tồn tại và phát triển của các HTKT-XH tuân theoquy luật khách quan của xã hội, đó là QHSX phù hợp với trình độ của LLSX;khi LLSX không ngừng phát triển sẽ mâu thuẫn với QHSX đã lỗi thời, không
Trang 4phù hợp với trình độ của nó thì tất yếu khách quan phải xây dựng QHSX mớiphù hợp hơn Đó là nguyên nhân sâu xa, khách quan của tất cả các cuộc cáchmạng xã hội đã diễn ra trong lịch sử.
Trong xã hội TBCN GCTS là bộ phận nhỏ nhưng lại là giai cấp sở hữuTLSSX , quyết đính đến việc tổ chức sản xuất và phân phối sản phẩm làm ra, dovậy mà GCTS chiêm đoạn toàn bộ của cải do người lao động làm ra dù khôngtrực tiếp làm ra của cải Ngược lại GCVS là lực lượng vô cùng động đảo trong
xã hội, lực lượng trực tiếp lao động sản xuất tạo ra của cải nhưng lại không cóTLSX , buộc phải bán sức lao động của mình cho nhà tư bản, từ đó mà bị nhà tưbản bóc lột giá trị thặng dư
+ Về xã hội: Là mâu thuẫn giữa GCCN với GCTS, đây là mâu thuẫn đốikháng không thể điều hoà được dưới CNTB Tất yếu nổ ra đấu tranh giai cấpgiữa 2 giai cấp này, và chỉ có thể giải quyết triệt để khi CM XHCN nổ ra xóa bỏtận gốc mọi áp bức bọc lột và bất công trong xã hội, tạo ra sự công bằng bìnhđẳng giữa tất cả các giai cấp, tầng lớp trong xã hội Các phong trào đấu tranh đòidân sinh dân chủ, đòi tăng lương giảm giờ làm, dưới hình thức biểu tình haybãi công, chỉ là các biện pháp tạm thời xoa dịu mâu thuẫn và là sự điều chỉnh,nhượng bộ của nhà tư bản đối với GCCN
Khi CNTB phát triển thành CNĐQ, những mâu thuẫn đó không nhữngkhông mất đi mà ngày càng trầm trọng thêm, cộng với những mâu thuẫn mớinảy sinh như: Mâu thuẫn giữa CNĐQ với CNĐQ, CNĐQ với nhân dân lao độngcác nước thuộc địa, phụ thuộc, CNĐQ với các lực lượng yêu chuộng hoà bìnhthế giới Chính vì vậy dưới CNĐQ, CM XHCN đã trở thành vấn đề trực tiếp
Do đó V.I.Lênin đã khẳng định: CNĐQ là đêm trước của CM XHCN, làphòng chờ của CNXH
* Xuất phát từ điều kiện chủ quan của CM XHCN
Đó là sự trưởng thành, phát triển về mọi mặt của GCCN và quần chúngnhân dân lao động
Trang 5+ Sự trưởng thành, phát triển của GCCN: về số và chất lượng, đặc biệt khiGCCN tổ chức ra chính Đảng cộng sản.
+ Có đảng, đảng trưởng thành và có kinh nghiệm lãnh đạo phong trào đấutranh cách mạng
Có Đảng, GCCN mới tự ý thức được về mình, mới chuyển phong trào đấutranh từ tự phát lên tự giác Có biện pháp đoàn kết, tập hợp, tổ chức quần chúngđấu tranh Đảng đề ra đường lối chiến lược, sách lược, đúng đắn, nắm và chớpthời cơ đưa cách mạng đến thành công
Ví dụ: Trước khi ĐCSVN ra đời có rất nhiều trao lưu yêu nước của Phan
Bội Châu hay của Phan Châu Trinh, nhưng cách mạng nước ta thời kì này đềuthất bại Kể từ 3/2/1930 ĐCSVN ra đời, khồng ngừng lớn mạnh và trưởng thành
đã lãnh đạo cách mạng VN dành nhiều thắng lợi, vững bước trên con đường tiếnlên CNXH
+ Sự giác ngộ của quần chúng lao động: Thấy rõ sự phản động của GCTS
và vai trò của GCCN Ngả hẳn về phía cách mạng, sẵn sàng tham gia và hy sinh
vì cách mạng
Phát vấn: Theo đồng chí, nếu chỉ xuất hiện điều kiện khách quan hoặc
nhân tổ chủ quan thì CM XHCN có nổ ra hay không? Tại sao?
Kết luận: Nếu chỉ xuất hiện 1 trong 2 yếu tố trên thì CM XHCN sẽ không
nổ ra Bởi vì, CM XHCN chỉ nổ ra trong XHTB, khi trong xã hội này tồn tạimâu thuẫn giữa LLSX hiện đại với QHSX TBCN đã lỗi thời, được biểu hiện vềmặt xã hội là mâu thuẫn giữa GCTS với GCCN, đồng thời GCCN phải nhânthức được mâu thuẫn đó, được giác ngộ CNMLN
Chú ý: Mối quan hệ giữa điều kiện khách quan và những nhân tố chủ
quan: Có mối quan hệ biện chứng, chặt chẽ với nhau, chính sự vận động tổnghợp của hai yếu tố trên quy định tính tất yếu khách quan của CM XHCN
Cần đấu tranh chống quan điểm cho rằng: CNXH ở Liên Xô và Đông Âusụp đổ làm mất đi tính tất yếu của CM XHCN; CNTB chỉ cần cải tạo và phát triểnthì sẽ tiến tới một xã hội tốt đẹp, không cần tới CM XHCN; cách mạng khoa học
Trang 6công nghệ hiện đại sẽ thay thế CM XHCN
II TÍNH CHẤT, MỤC TIÊU, ĐỘNG LỰC, NỘI DUNG CỦA CÁCH MẠNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA
1 Tính chất của cách mạng xã hội chủ nghĩa
Cơ sở để xác định tính chất của một cuộc cách mạng xã hội là từ nhiệm
vụ giải quyết những mâu thuẫn cơ bản của xã hội
* Tính chất toàn diện, triệt để, gay go, quyết liệt, phức tạp và lâu dài
- Cơ sở:
+ Từ mục tiêu của cuộc CMXHCN
+ Tính chất cuộc đấu tranh giai cấp giữa GCVS và GCTS
- Biểu hiện:
+ Toàn diện, triệt để: Diễn ra trên các lĩnh vực của đời sống xã hội,phương thức sử dụng mang tính tổng hợp; đoạn tuyệt triệt để chế độ tư hữu, loạitrừ tận gốc mọi áp bức bóc lột, bất công, giành thắng lợi cuối cùng là xây dựngthành công CNCS trên phạm vi thế giới
Như vậy, CMXHCN khác về chất so với các cuộc CMXH trước đó ởchỗ: các cuộc CMXH trước đó chỉ là sự thay thế chế độ áp bức, bóc lột nàybằng chế độ áp bức, bóc lột khác CMXHCN không phải là sự thay thế mà là
sự xoá bỏ áp bức, bóc lột
+ Gay go, quyết liệt: Cách mạng diễn ra là quá trình đấu tranh liên tục củaGCCN với các lực lượng thù địch và là quá trình quanh co phức tạp thậm chí cónhững bước thụt lùi tạm thời Đây là cuộc đấu tranh giai cấp cuối cùng nhằmgiải quyết vấn đề “ai thắng ai” giữa CNTB và CNXH
Ví dụ: VN không qua chế độ TBCN, quá độ từ chế độ PK lên CNXH, dù
cả nước đang tiên lên CNXH nhưng vẫn cong gặp nhiều khó khăn trong pháttriển kinh tế, xây dựng hệ thống chính trị, như tinh giảm biên chế, đào tạo cán
bộ, đầy lùi tế quan liêu, tham ô, trên lĩnh vực văn hóa là xóa bỏ thủ tục lạc hậucủa chế độ PK
+ Phức tạp, lâu dài: Chỉ hoàn thành khi tạo lập được đầy đủ, vững chắc
Trang 7các yếu tố bảo đảm cho CNXH vận động, phát triển trên cơ sở chính nó (Khôngđịnh trước được thời gian).
Ví dụ: Liên Xô sau khi giành chính quyền phải đương đầu với 14 nước đế
quốc nhằm bảo vệ tổ quốc, bảo vệ chính quyền Xô Viết còn non trẻ Vận dụngvào Việt nam: Thấy rõ tính toàn diện, lâu dài, khó khăn, phức tạp của cách mạngViệt nam từ 1930 đến 1975, từ 1975 đến nay
* Tính chất nhân dân: Là cuộc cách mạng do nhân dân lao động tiến hànhthông qua vai trò lãnh đạo của giai cấp công nhân
- Cơ sở: Xuất phát từ lợi ích của GCCN thống nhất với lợi ích của đôngđảo quần chúng nhân dân lao động
- Biểu hiện:
+ Đem lại lợi ích cho đông đảo quần chúng nhân dân lao động
+ Huy động được đông đảo quần chúng tham gia cách mạng không chỉtrong giành chính quyền mà cả trong cải tạo xã hội cũ và xây dựng xã hội mới
* Tính chất quốc tế: Là cuộc cách mạng do GCCN lãnh đạo, nhắm thựchiện SMLS của mình
- Cơ sở: Từ bản chất và SMLS của GCCN: mang tính quốc tế
Phát vấn: Đồng chí hiểu nội dung này như thế nào?
Kết luận: GCTS có bản chất quốc tế, không chỉ bóc lột GCCN nước
mình mà con bóc lột GCCN các nước khác và GCTS thế giơi liên hiệp chặt chẽ
với nhau Ví dụ: Tập đoàn samsung hay canon sang đầu tư ở VN GCCN có
SMLS thế giơi, GCCN mỗi nước là 1 bộ phận của GCCN thế giới Do đó, CMXHCN mang tính quốc tế
- Biểu hiện:
+ CM XHCN ở mỗi nước là một bộ phận của CM XHCN thế giới, đồngthời tranh thủ được sự giúp đỡ vô tư của bè bạn quốc tế, của các lực lượng tiến bộtrên thế giới không chỉ về tinh thần mà cả về vật chất, lực lượng
+ Chỉ hoàn thành khi xây dựng xong CNXH trên phạm vi toàn thế giới
2 Mục tiêu và động lực của cách mạng xã hội chủ nghĩa
Trang 8a) Mục tiêu của CMXHCN
Xóa bỏ CNTB xây dựng thành công CNXH và CNCS
Được chia thành mục tiêu trước mắt và mục tiêu cơ bản lâu dài
- Mục tiêu trước mắt: giành chính quyền cách mạng thiết lập chuyênchính vô sản
Vấn đề chính quyền bao giờ cũng là vấn đề cơ bản của mọi cuộc cáchmạng GCCN mỗi nước phải đấu tranh giành lấy chính quyền về tay mình, làm
cơ sở thực hiện các mục tiêu tiếp theo
V.I.Lênin: “Vấn đề chính quyền nhất định là vấn đề chủ yếu nhất của mọicuộc cách mạng Chính đó là vấn đề cơ bản, vấn đề quyết định tất cả mọi cáitrong sự phát triển của cách mạng”
- Mục tiêu cơ bản lâu dài: thực hiện xoá bỏ tận gốc chế độ tư hữu, xâydựng thành công CNXH và CNCS, giải phóng con người khỏi mọi áp bức bóclột bất công, đem lại tự do, ấm no, hạnh phúc cho con người
Ví dụ: Mục tiêu của cách mạng nước ta là xây dựng nước VN dân giàu,
nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh
b) Động lực của CMXHCN
- Là tổng hợp sức mạnh của các giai cấp, các tầng lớp, các lực lượng xãhội; trong đó động lực chủ yếu là khối liên minh giữa GCCN với GCND và độingũ trí thức dưới sự lãnh đạo của Đcs
Hồ Chí Mình: Đoàn kết, đoàn kết, đại đoàn kết, thành công, thành công,đại thành công
+ GCCN: Là lực lượng lãnh đạo CM XHCN
GCCN đại diện cho LLSX tiên tiến có khả năng xây dựng phương thứcsản xuất mới tiến bộ trong lịch sử, có hệ tư tưởng tiên tiến là CNMLN ; có lợiích căn bản thống nhất với lợi ích của quần chúng nhân dân lao động và có khảnăng tập hợp quần chúng tiến hành cách mạng
+ Giai cấp nông dân, đội ngũ trí thức là động lực quan trọng không thểthiếu của CM XHCN
Trang 9Phát vấn: Tại sao GCND lại không phải là giai cấp lãnh đạo CM XHCN
mà chỉ là động lực quan trọng?
Kết luận: Vì GCND không có SMLS, GCCN là sản phẩm của chế độ PK,
không có tư tưởng tiến bộ
Trong CM XHCN, giai cấp nông dân là lực lượng quan trọng có vai trò tolớn, là một giai cấp có số lượng đông đảo trong cơ cấu dân cư của xã hội, cóquan hệ máu thịt và có lợi ích cơ bản thống nhất với lợi ích của GCCN Sự thamgia đông đảo, tích cực, tự giác của giai cấp nông dân trong CM XHCN là điềukiện đảm bảo sự lãnh đạo của đảng, là cơ sở xây dựng chính quyền nhà nướcvững mạnh, xây dựng một xã hội quyền lực thuộc về nhân dân
Ở mọi chế độ xã hội trí thức chưa bao giờ trở thành lực lượng lãnh đạocách mạng Xuất thân từ nhiều thành phần giai cấp khác nhau họ không đại biểucho phương thức sản xuất tiên tiến, không có hệ tư tưởng độc lập Nhưng có vaitrò to lớn trong phát triển khoa học, nâng cao dân trí, bồi dưỡng nhân tài và pháttriển mọi mặt của đất nước theo yêu cầu của giai cấp thống trị
Trong thời đại hiện nay, với sự phát triển mạnh mẽ của cuộc cách mạngkhoa học và công nghệ hiện đại, sự phát triển của nền kinh tế tri thức thì vai tròcủa đội ngũ trí thức càng trở nên quan trọng, là lực lượng chính trong nghiêncứu, ứng dụng, phát triển khoa học và công nghệ, nâng cao dân trí, bồi dưỡngnhân tài, ứng dụng thành tựu khoa học công nghệ, thúc đẩy xã hội phát triển Do
đó, đội ngũ trí thức cũng là động lực to lớn không thể thiếu của CMXHCN
Ví dụ: ĐCSVN ra đời là sự kết hợp của CNMLN với phong trào công
nhân và phong trào yêu nước, nước ta có xuất phát là nền kinh tế nôngnghiệp, xã hội chủ yếu là nông dân Những GCCN VN vẫn lãnh đạo cáchmạng nước ta thành công nhờ sự ủng hộ của GCND và đội ngũ trí thức
Tóm lại: CM XHCN nổ ra và giành thắng lợi là tất yếu khách quan vàmang tính nhân văn nhân đạo cao cả, nhằm thực hiện các mục tiêu giải phónggiai cấp, giải phóng nhân dân lao động khỏi mọi áp bức, bóc lột và bất công.Song CM XHCN là cuộc đấu tranh giai cấp cuối cùng trong lịch sử nên hết sức
Trang 10khó khăn, lâu dài, phức tạp đòi hỏi phải có sự nỗ lực cao độ của các Đcs và nhândân các nước.
3 Nội dung cách mạng xã hội chủ nghĩa
CM XHCN có nội dung toàn diện trên các lĩnh vực của đời sống xã hội.a) Trên lĩnh vực chính trị
- Vị trí: Đây là nội dung quan trọng hàng đầu của CM XHCN
Phát vấn: tại sao chính trị là nội dung quan trọng hàng đầu của CM
XHCN?
Kết luận: Vì khi GCCN lên nắm chính quyền mới xây dựng được xã hội
theo hệ tư tưởng của mình được
V.I.Lênin: “Năng suất lao động là cái quan trọng nhất, chủ yếu nhất cho sựthắng lợi của chế độ xã hội mới”(Lênin TT, tập 39, Nxb TB M,1979, tr 25)
- Nội dung:
+ Xoá bỏ chế độ chiếm hữu tư nhân về TLSX, chế độ áp bức, bóc lột
+ Xây dựng chế độ công hữu về TLSX; phát triển LLSX, xây dựngQHXH XHCN
+ Không ngừng nâng cao năng xuất lao động, cải thiện đời sống nhân dân.c) Trên lĩnh vực tư tưởng - văn hoá
- Vị trí: Đây là nội dung quan trọng, thể hiện bản chất, tính ưu việt của chế
độ XHCN, góp phần thúc đẩy sự phát triển kinh tế xã hội, nâng cao đời sống
Trang 11tinh thần của nhân dân lao động.
C.Mác - Ăngghen: “Cách mạng cộng sản chủ nghĩa là sự đoạn tuyệt triệt
để nhất với những quan hệ sở hữu kế thừa của quá khứ; không có gì đáng ngạcnhiên khi thấy rằng trong tiến trình phát triển của nó, nó đoạn tuyệt một cáchtriệt để nhất với những tư tưởng kế thừa của quá khứ”(M - Ă,t4,1995,tr.626)
- Biểu hiện:
+ Xoá bỏ hệ tư tưởng tư sản, xoá bỏ các tàn dư văn hoá phản động, lạc hậu.+ Giải phóng nhân dân lao động về mặt tư tưởng, tinh thần, làm choCNMLN đóng vai trò chủ đạo trong đời sống tinh thần của nhân dân
+ Xây dựng nền văn hoá mới, con người mới XHCN Tạo điều kiện đểnhân dân hưởng thụ và tham gia sáng tạo các giá trị văn hoá
+ Giải quyết đúng đắn, hài hoà các vấn đề xã hội, vấn đề lợi ích, bảo đảmcông bằng xã hội, bảo đảm bình đẳng cho mọi người, mọi dân tộc
Ví dụ: Đảng ta xác định: Lấy CNMLN, tư tưởng HCM làm nền tảng tư
tưởng, kim chỉ nam cho mọi hành động của Đảng và xây dựng nền văn hóa ViệtNam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc
Các nội dung của cuộc CM XHCN có mối quan hệ mật thiết với nhau,trong từng nội dung vừa bao hàm cả xoá và xây, do đó không được xem nhẹ haytuyệt đối hoá một nội dung nào
Phát vận: Vận dụng vào nghiên cứu CM XHCN trong thời đại hiện
nay, theo đồng chí, tại sao CM XHCN chưa nổ ra ở các nước Tư bản phát triển,khi mà LLSX đã phát triển vượt bậc?
Kết luận:
Do CNTB có sự điều chỉnh thích nghi, do sự phát triển của khoa học côngnghệ, sự tác động của vấn đề toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế, dẫn đến sự đan xen
về lợi ích, nên làm cho GCCN ít nhiều thay đổi, phân hoá thành các nhóm xã hội
có điều kiện sinh hoạt, nhu cầu tâm lý, lợi ích khác nhau
Về vai trò của Đcs các nước tư bản chưa thể hiện rõ, các Đcs hoạt độngchủ yếu mới dừng lại ở việc bảo vệ quyền lợi của GCCN, nhân dân lao động, mà