Hãy chứng minh nếu để mang về cùng một doanh thu thuế như nhau cho chính phủ thì thuế khoán sẽ làm phúc lợi cá nhân tăng lên

NHÓM 6 Lớp Chuyên ngành: Kinh tế Phát triển 19 Các học viên: Phạm Minh Thăng Đặng Thị Bích Ngọc Nguyễn Thị Như Quỳnh Trương Thu Trang Chẩu Thị Phương Chi THUYẾT TRÌNH MÔN KINH TẾ CÔNG C

NHÓM 6 Lớp Chuyên ngành: Kinh tế Phát triển 19

Các học viên:

Phạm Minh Thăng Đặng Thị Bích Ngọc Nguyễn Thị Như Quỳnh Trương Thu Trang Chẩu Thị Phương Chi

THUYẾT TRÌNH MÔN KINH TẾ CÔNG CỘNG 2

Đề bài:

Hãy chứng minh nếu để mang về cùng một doanh thu thuế như nhau cho chính phủ thì thuế khoán sẽ làm phúc lợi cá nhân tăng lên (phúc lợi của cá nhân bị giảm đi ít hơn.)

1 Định nghĩa về Thuế khoán

1.1 Định nghĩa

Thuế là số tiền thu của các công dân, hoạt động và đồ vật (như giao dịch, tài sản) nhằm huy động tài chính cho chính quyền, nhằm tái phân phối thu nhập, hay nhằm điều tiết các hoạt động kinh tế-xã hội

Thuế khoán còn gọi là thuế trọn gói Loại thuế này buộc mỗi cá nhân phải nộp cho chính phủ một khoản tiền cố định như nhau không phân biệt khả năng thu nhập, tích lũy, tiêu dùng của họ

1.2 Cách tính Thuế khoán

Nguyên tắc tính thuế khoán là ngành thuế ấn định doanh thu hàng tháng cho cá nhân kinh doanh không có sổ sách chứng từ rõ ràng Ngành thuế hiệp thương với cá nhân kinh doanh để ấn định mức thuế khoán

Điều kiện hiệp thương dựa vào 2 yếu tố:

- Dựa trên biểu giá trị gia tăng trên doanh thu của cục thuế ban hành, nhân với doanh thu, nhân với thuế suất thuế GTGT để khoán thuế GTGT

- Dựa trên biểu tỷ lệ thu nhập chịu thuế tính trên doanh thu do cục thuế ban hành, nhân với doanh thu để tính thu nhập chịu thuế thu nhập cá nhân, nếu thu nhập này trên 7.000.000đ/1 tháng mới chịu thuế khoán về TNCN

2 Ví dụ chứng minh sự tiện ích của Thuế khoán đối với hộ gia đình kinh doanh không có hóa đơn (mua- bán)

Cửa hàng bán Phở- quận Hai Bà Trưng- thành phố Hà Nội có doanh thu

dự kiến bình quân 90 triệu/tháng

Cách tính của cán bộ thuế:

- Đối với thuế GTGT: Do tỷ lệ giá trị gia tăng trên doanh thu đối với trường hợp bán lẻ ở khu vực quận là 8% và thuế suất thuế giá trị gia tăng là 10%

nên chủ cửa hàng Phở phải nộp thuế giá trị gia tăng là 90 triệu x 8% x 10% = 720.000 đồng

=> Thuế giá trị gia tăng mà chị Mai phải nộp hàng tháng là 720.000 đồng

- Đối với thuế thu nhập cá nhân: Do tỷ lệ thu nhập chịu thuế ấn định đối với hoạt động bán lẻ hàng hóa tại khu vực quận là 7% nên thu nhập chịu thuế thu nhập cá nhân là: 90 triệu x 7% = 6,3 triệu đồng Sau khi giảm trừ gia cảnh cho bản thân, chị không còn thu nhập tính thuế nên không phải nộp thuế thu nhập cá nhân

Như vậy, đối với các hộ gia đình, cá nhân kinh doanh nhỏ lẻ, không có hóa đơn mua- bán, việc áp thuế khoán dựa vào doanh thu dự tính tạo ra sự gọn nhẹ, làm tăng khả năng linh động trong việc thu thuế

3 Tác động của thuế khoán

Các loại thuế khác gây ra sự thay đổi về giá tương đối giữa các loại hàng hóa (ví dụ nếu như đánh thuế gạo thì gạo trở nên đắt tương đối so với vải) và do

đó gây ra tổn thất vô ích (hoặc còn gọi là gánh nặng quá mức) nghĩa là số tiền

mà chính phủ thu được từ thuế ít hơn độ thỏa dụng mất đi của người tiêu dùng (do thuế làm tăng giá nên người tiêu dùng phải tiêu dùng ít đi)

Trái lại, thuế khoán không gây ra sự thay đổi về giá cả tương đối giữa các sản phẩm nên nó có hiệu quả kinh tế hơn so với các loại thuế khác vì để chính phủ thu được một số tiền thuế bằng nhau thì thuế khoán sẽ làm độ thỏa dụng của tất cả các cá nhân giảm đi ít hơn so với các loại thuế khác Đây là điều chúng tôi

sẽ chứng minh trong bài thuyết trình này

4 Các vấn đề khi áp dụng thuế khoán

4.1 Thuận lợi

Thuế khoán rất dễ tính toán, quản lý do đó chính phủ tiêu tốn ít chi phí để thu thuế hơn và giảm thiểu được gian lận thuế vì nó đơn giản chỉ là một số tiền

cố định đánh vào tất cả các cá nhân (tất nhiên có trường hợp một số cá nhân có thể được miễn thuế ví dụ người có thu nhập quá thấp hay tàn tật, mất khả năng lao động )

4.2 Khó khăn

Thuế khoán vi phạm nguyên tắc công bằng dọc vì mọi cá nhân đều phải nộp thuế bằng nhau không phân biệt mức thu nhập của họ, ảnh hưởng của thuế khoán đến các cá nhân có mức thu nhập khác nhau cũng khác nhau và dĩ nhiên đối với người thu nhập thấp thì ảnh hưởng rất lớn Do vậy thuế khoán gặp phải

sự phản đối của người đóng thuế, đặc biệt là người đóng thuế có thu nhập không cao, nó chỉ khả thi khi mức thuế đủ nhỏ và khi đó số tiền thuế mà chính phủ thu

được cũng không nhiều Muốn loại trừ điều này chỉ có cách đánh thuế theo mức thu nhập của từng cá nhân nhưng nếu làm như thế các cá nhân lại điều chỉnh hành vi làm việc và tiết kiệm của mình đồng thời thuế khoán mất đi bản chất của

nó Hơn nữa thuế khoán dường như đánh vào sự tồn tại của con người, người đóng thuế sẽ cảm thấy rằng sự tồn tại của bản thân bị chính phủ sở hữu Trên khía cạnh khác, mặc dù mỗi cá nhân đóng thuế với mức giống nhau nhưng những gì họ nhận lại được từ chính phủ lại khác nhau Chính vì vậy trên thực tế thuế khoán cho dù hiệu quả kinh tế hơn các loại thuế khác và khá phổ biến trong quá khứ nhưng ít được áp dụng trong thời hiện đại

5 Chứng minh nếu để mang về cùng một doanh thu thuế như nhau cho chính phủ thì thuế khoán sẽ làm phúc lợi cá nhân tăng lên (phúc lợi của cá nhân bị giảm đi ít hơn)

Để chính sách thuế khoán hoạt động hiệu quả, mang lại nguồn thu cho Ngân sách nhà nước, điều tiết hợp lý đối với người kinh doanh, nó cần có những điều kiện sau đây:

- Cơ sở thuế phải bất biến: nghĩa là công dân, hoạt động và đồ vật phải tương đối cố định, không hay di chuyển giữa các địa phương Nguyên tắc này nhằm đảm bảo địa phương này không đánh thuế lên công dân, hoạt động và đồ vật vốn

là của địa phương khác

- Nguồn thu ổn định: nghĩa là quy mô dân số địa phương và quy mô các hoạt động, đồ vật không nên biến động thường xuyên Nguyên tắc này nhằm đảm bảo thu ngân sách của địa phương không bị biến động

- Nguồn thu phân bố đồng đều giữa các địa phương Nguyên tắc này nhằm đảm bảo nguồn thu ngân sách giữa các địa phương không quá chênh lệch

- Chính quyền địa phương phải có trách nhiệm tài chính Nguyên tắc này nhằm đảm bảo chính quyền địa phương không lạm dụng quyền hạn thuế của mình để đánh thuế quá mức Đây là điều kiện để hạn chế tiêu cực trong quản lý

và thu thuế

Qua những phần nêu trên, thuế khoán đã cho thấy tính linh động trong việc tính và thu thuế Thuế khoán tạo ra động lực cho người nộp thuế, cũng như việc thuê mặt bằng, hàng năm thuế khoán được tính gần như cố định Khi chi phí

cố định đã biết, người dân hoàn toàn có động lực để tạo thêm thu nhập trên cơ sở kinh doanh của mình Đây là nhu cầu chính đáng và hợp lý, cán bộ thuế chỉ điều chỉnh mức thu thuế khi có biến động lớn trong doanh thu và thu nhập của chủ cửa hàng

Xem xét một cá nhân có mức thu nhập cố định được dung để mua hai loại hàng hóa gạo và vải Giá một kg ban đầu là Px và một mét vải là Py

Đường giới hạn ngân sách ban đầu của cá nhân đó là AD, có độ dốc là – Px/Py và cá nhân tối đa hóa độ thỏa dụng tiêu dùng tại điểm E1, là điểm tiếp xúc giữa đường ngân sách AD với đường bàng quan cao nhất có thể đạt được tại (i)

Tại E1, cá nhân quyết định mua X1 kg gạo và Y1 mét vải

Giả sử Chính phủ đánh thuế với thuế suất t vào gạo nên giá gạo mà người tiêu dùng phải trả tăng lên đến (1+t)Px Điều này làm đường ngân sách của cá nhân xoay vào trong thành đường AF với độ dốc bằng (1+t)Px/Py

Khi đường ngân sách chuyển xuống AF thì cân bằng của người tiêu dùng chuyển xuống điểm E2 tương ứng với đường bàng quan (ii) Tại đây người tiêu dùng đã lựa chọn mua X2 kg gạo và Y2 mét vải Doanh thu thuế mà Chính phủ thu được lúc này là GE2

Vậy, nếu Chính phủ muốn có GE2 thuế thì liệu có còn cách đánh thuế nào

để cá nhân ít bị thiệt thòi hơn hay không? Để trả lời câu hỏi này, chúng ta cần xác định giá trị bằng tiền tương đương của mức thỏa dụng bị mất khi cá nhân phải chuyển từ đường bàng quan (i) xuống đường bàng quan (ii) Giá trị này sẽ đúng bằng lượng thu nhập của cá nhân cần phải khấu trừ đi để cá nhân chuyển tư đường bàng quan (i) xuống đường bàng quan (ii) Biết rằng, khi thu nhập của cá

nhân bị khấu trừ thì đường ngân sách của anh ta sẽ bị dịch chuyển song song vào trong Vì thế, muốn xác định giá trị tương đương của phần lợi ích tiêu dùng bị giảm xuống do thuế, ta chỉ cần vẽ một đường ngân sách mới song song với đường AD và tiếp xúc với đường (ii), tức là đường HI Khoảng cách dọc giữa HI

và AD, đoạn ME3, chính là giá trị tương đương của mức thỏa dụng suy giảm

Nói cách khác, nếu Chính phủ có cách đánh một loại thuế nào đó làm thu nhập của cá nhân bị giảm đi ME3 đồng, nhưng không làm thay đổi giá tương đối của các hàng hóa, thì điều đó sẽ làm độ thỏa dụng của cá nhân giảm đi đúng bằng việc đánh thuế gạo với thuế suất t  đó chính là loại thuế khoán Tác động của loại thuế khoán với mức thuế bằng ME3 sẽ làm đường ngân sách dịch chuyển song song từ AD xuống HI Nhưng ME3 lại chính bằng GN nên thuế khoán đã mang về cho Chính phủ một doanh thu thuế bằng GN Trong khi đó, thuế gạo lại chỉ mang về cho Chính phủ một doanh thu thuế bằng GE2 chính vì thế, chênh lệch giữa 2 đoạn thẳng này, đoạnh NE2 chính là gánh nặng quá mức hay tổn thất

vô ích do thuế gạo gây ra

Từ hình vẽ ta thấy, thuế gạo làm mức tiêu dùng gạo của cá nhân giảm từ

E1 xuống E2 Mức tiêu dùng gạo giảm có thể chia làm 2 hiệu ứng Hiệu ứng thứ nhất, cá nhân giảm tiêu dùng gạo từ E1 xuống E3 Lần giảm tiêu dùng này là do thuế đã làm thu nhập khả dụng của cá nhân giảm nên cá nhân đó giảm tiêu dùng tất cả các loại hang hóa (giả định các loại hang hóa đều là hàng hóa thông thường) Hiệu ứng giảm tiêu dùng này được gọi là hiệu ứng thu nhập và nó không gây ra gánh nặng quá mức vì không làm thay đổi giá tương đối các hàng hóa Hiệu ứng thứ 2, cá nhân tiếp tục giảm tiêu dùng từ E3 xuống E2 Nguyên nhân của hiệu ứng này là thuế đã làm gạo đắt hơn tương đối so với vải, vì thế cá

nhân thay thế gạo bằng vải Hiệu ứng này gọi là hiệu ứng thay thế, là nguyên nhân gây ra gánh nặng quá mức của Thuế

Như vậy chỉ có thuế khoán là loại thuế không gây méo mó, không phụ thuộc vào hành vi cá nhân thì mới không tạo ra gánh nặng quá mức Nếu cùng làm giảm độ thỏa dụng của các cá nhân đi một mức như nhau thì thuế khoán sẽ mang về nhiều doanh thu hơn cho Chính phủ

Như đã nói ở trên, khi thu nhập của cá nhân bị khấu trừ thì đường ngân sách của anh ta sẽ bị dịch chuyển song song vào trong Vì thế, muốn xác định giá trị của phần lợi ích tiêu dùng bị giảm xuống do thuế khoán gây ra sao cho mức doanh thu thuế laf không thay đổi, ta chỉ cần vẽ một đường ngân sách mới song song với đường AD và đi qua điểm E1, tức là đường JK Từ đường ngân sách mới JK ta vẽ được đường bàng quan (iii), và khi đó người tiêu dùng sẽ tối đa hoá mức thoả dụng của mình tại điểm E4, tương ứng với việc tiêu dùng là X4 và Y4 doanh thu thuế mà chính phủ thu được là đoạn LP, bằng với doanh thu thuế trong trường hợp đánh thuế vào hàng hoá X (gạo)

Từ hình vẽ ta thấy, đường bàng quan (iii) cao hơn so với đường bàng quan (ii), như vậy, mức thoả dụng của cá nhân trong trường hợp áp dụng thuế khoán cao hơn so với trường hợp áp dụng thuế gạo

6 So sánh thu thuế khoán với thu thuế dựa trên sổ sách kế toán, hóa đơn

Tại nhiều nước phát triển trên thế giới, các nhà hàng, khách sạn, siêu thị, trung tâm thương mại… phát triển nên tất cả đều được hạch toán qua hóa đơn

Tại Việt Nam: chợ, cửa hàng kinh doanh ăn uống, cửa hàng dịch vụ khác… phát triển theo quy mô nhỏ lẻ, hộ gia đình Thật khó cho 1 khách hàng đến cửa hàng

này cũng không đảm bảo hết rằng các cửa hàng không có tiêu cực trong việc làm đầy đủ các hóa đơn bán hàng cũng như mua hàng của mình

Thuế khoán đã giải quyết được vấn đề đó Sự tiện lợi của thuế khoán có cả mặt tiêu cực và tích cực Thuế khoán tạo được động lực kinh doanh cho nhiều hộ

cá thể, góp phần lớn vào cải thiện đời sống nhân dân, đóng góp thêm vào dịch

vụ, làm giảm tải sức ép bán hàng tại các siêu thị (nơi mà cơ sở hạ tầng chưa cho phép phục vụ với lượng lớn)