PAGE 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ CÁCH MẠNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA TRÊN LĨNH VỰC TƯ TƯỞNG VĂN HÓA 1 Khái niệm cách mạng xã hội chủ nghĩa trên lĩnh vực tư tưởng văn hóa a) Khái niệm tư tưởng và hệ tư tưở.
Trang 1NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ CÁCH MẠNG XÃ HỘI CHỦ
NGHĨA TRÊN LĨNH VỰC TƯ TƯỞNG VĂN HÓA
1 Khái niệm cách mạng xã hội chủ nghĩa trên lĩnh vực tư tưởng văn hóa
a) Khái niệm tư tưởng và hệ tư tưởng xã hội chủ nghĩa
- Tư tưởng:
Câu hỏi: Đ/c hiểu như thế nào là tư tưởng?
Trả lời:
TT là quan điểm, ý nghĩ chung của con người đối với tự nhiên và XH + Theo Từ điển Tiếng Việt, Nxb Tổng hợp Đà Nẵng, 2015:
1 Sự suy nghĩ hoặc ý nghĩ (tập trung tư tưởng, có tư tưởng sốt ruột…)
2 Quan điểm và ý nghĩ chung của con người đối với hiện thực khách quan và đối với XH (tư tưởng tiến bộ, tư tưởng phong kiến, đấu tranh tư tưởng…)
+ Theo Bách khoa toàn thư mở Wikipedia:
Tư tưởng là hệ thống các mục đích và quan niệm giúp điều chỉnh mục tiêu,
dự tính và hành động của con người
- Hệ tư tưởng:
HT2 là HT các quan điểm lí luận được XD theo một hệ thống chặt chẽ, thể hiện TGQ, NSQ, các nguyên tắc, quan điểm của GC thống trị, được truyền bá vào XH một cách có mục đích, đóng vai trò chủ đạo cho mọi hoạt động một chế độ XH + HT2 là một bộ phận thuộc KT3
+ Các giai cấp khác nhau có hệ tư tưởng khác nhau
+ HT2 của một chế độ XH là HT2 của giai cấp thống trị
- Hệ tư tưởng XHCN:
HT2 XHCN là HT2 của GCCN, được thể hiện trong toàn bộ hệ thống lí luận của CNM-L, mang bản chất cách mạng và khoa học
+ CNM-L là HT2 tiên tiến, cung cấp TGQ KH, PPL biện chứng, NSQ cách mạng
+ CNM-L là cơ sở lý luận để các ĐCS vận dụng sáng tạo, đề ra đường lối
CT đúng đắn
b) Khái niệm văn hoá và CMXHCN trên lĩnh vực TT-VH
Trang 2- Văn hóa
Câu hỏi: Đ/c hiểu như thế nào là văn hóa?
Trả lời:
+ Theo nghĩa rộng:
VH là toàn bộ những giá trị VC, TT do con người sáng tạo ra trong quá trình lịch sử của mình, nhằm phục vụ nhu cầu đời sống của chính bản thân con người + Theo nghĩa hẹp:
VH là văn hoá tinh thần, nó phản ánh những giá trị được sáng tạo ra trong đời sống tinh thần và hoạt động tinh thần của con người
* Theo Từ điển Tiếng Việt, Nxb Tổng hợp Đà Nẵng, 2015:
Văn hóa là:
1 Tổng thể nói chung những giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo
ra trong quá trình lịch sử (Kho tàng VH dân tộc, VH phương Đông, nền VH cổ…)
2 Những hoạt động của con người nhằm thoả mãn nhu cầu đời sống tinh thần (Phát triển VH, công tác VH…)
3 Tri thức, kiến thức khoa học (Học VH, trình độ VH…)
4 Trình độ cao trong sinh hoạt XH, biểu hiện VM (Sống có VH, ăn nói thiếu VH…)
5 Nền VH của một thời kì LS cổ xưa, được xác định trên cơ sở một tổng thể những di vật tìm thấy được có những đặc điểm giống nhau (VH rìu hai vai,
VH gốm màu, Đông Sơn…)
Nghĩa rộng
Nghĩa hẹp
VH Tinh thần
VH Vật chất
VH Vật thể
VH Phi vật thể Văn hóa
Trang 3* Theo Bách khoa toàn thư mở Wikipedia:
VH là bao gồm tất cả những SP của con người, và như vậy, VH bao gồm
cả hai khía cạnh: khía cạnh phi vật chất của XH như ngôn ngữ, tư tưởng, giá trị
và các khía cạnh vật chất như nhà cửa, quần áo, các phương tiện, v.v
* Theo HCM:
“Văn hoá là tổng hợp của mọi phương thức sinh hoạt cùng với biểu hiện của nó mà loài người đã sản sinh ra nhằm thích ứng những nhu cầu đời sống và
nó đòi hỏi sự sinh tồn” (HCM, tt, t.3, Nxb CTQG, H, 2011, tr.431)
+ Văn hóa XHCN:
Là nền văn hoá có trình độ phát triển cao, mới về chất trong sự phát triển của lịch sử xã hội loài người; do Đảng của GCCN lãnh đạo, thể hiện đầy đủ tính cách mạng, tính dân tộc và tính nhân dân sâu sắc
- CMXHCN trên lĩnh vực TT-VH:
CMXHCN trên lĩnh vực TT-VH là sự biến đổi CM trên lĩnh vực TT-VH, nhằm xác lập HT2 của CNM-L, xây dựng con người XHCN với đạo đức, lối sống mới, xây dựng nền VH mới trong toàn bộ tiến trình CMXHCN do ĐCS lãnh đạo
2 Tính tất yếu của cách mạng xã hội chủ nghĩa trên lĩnh vực tư tưởng văn hóa
a) Xuất phát từ nhu cầu và phù hợp với sự ra đời, phát triển PTSX XHCN Câu hỏi: Theo Đ/c, TT-VH thuộc bộ phần nào trong 1 PTSX?
Trả lời:
- TT-VH là một bộ phận thuộc KT3, chịu sự tác động của CSHT, do PTSX vật chất quyết định
“Lịch sử tư tưởng chứng minh gì, nếu không phải là chứng minh rằng sự sản xuất tinh thần cũng biến đổi theo sự sản xuất vật chất” (M-A, tt, t.4, Nxb CTQG, H, 2006, tr.625)
- CMXHCN trên lĩnh vực TT-VH để xác lập hệ tư tưởng nền tảng chi phối
sự hình thành và phát triển CNXH - hệ tư tưởng của GCCN
“Những tư tưởng thống trị của một thời đại bao giờ cũng chỉ là những tư tưởng của giai cấp thống trị” (M-A, tt, Sđd, tr.625)
Trang 4- CMXHCN trên lĩnh vực TT-VH nhằm giải phóng con người khỏi những ảnh hưởng của tư tưởng, ý thức XH cũ, xây dựng và sáng tạo những giá trị VH mới
- CMXHCN trên lĩnh vực TT-VH là một mặt trận ĐTGC của GCCN
b) Xuất phát từ yêu cầu cải tạo tư tưởng, tâm lý và đời sống tinh thần lạc hậu của chế độ cũ, tạo điều kiện cho cái mới phát triển
- CMXHCN trên lĩnh vực TT-VH nhằm đấu tranh loại bỏ những tàn dư lạc hậu của XH cũ
+ Cơ sở: Phần lớn các nước quá độ lên CNXH từ điểm xuất phát thấp, chịu ảnh hưởng nặng nề của tàn dư XH cũ
+ CMXHCN trên lĩnh vực TT-VH là một quá trình đầy khó khăn, phức tạp
- CMXHCH trên lĩnh vực TT-VH nhằm xây dựng hệ tư tưởng của GCCN
và nền VH XHCN
+ Đây là vấn đề cốt lõi, là điều kiện cơ bản để xây dựng thành công CNXH + XD lối sống cao đẹp, tạo điều kiện cho các nhân tố của XH mới phát triển + Đây là cơ sở để thúc đẩy phát triển KH-CN, kinh tế tri thức
c) Xuất phát từ yêu cầu tiến hành CMXHCN trên lĩnh vực TT-VH vừa là mục đích vừa là động lực của CMXHCN
Câu hỏi: Đ/c nêu mục tiêu, động lực của CMXHCN?
Trả lời:
( + Mục tiêu của CNXHCN: Giải phóng giai cấp – dân tộc – nhân loại – con người, tạo điều kiện cho con người phát triển toàn diện
+ Động lực của CMXHCN: Liên minh GCCN với GCND và tầng lớp trí thức; trong đó, GCCN giữ vai trò lãnh đạo và quyết định thắng lợi của cách mạng)
- CMXHCH trên lĩnh vực TT-VH nhằm nâng cao trình độ phát triển về ý thức, trí tuệ, năng lực sáng tạo cho con người; tạo ra con người mới XHCN
- CMXHCH trên lĩnh vực TT-VH nhằm thoả mãn nhu cầu đời sống vật chất và văn hóa tinh thần của NDLĐ
- CMXHCH trên lĩnh vực TT-VH là động lực trực tiếp thúc đẩy sự phát triển LLSX, nâng cao năng suất lao động
Trang 5“Xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc văn hóa dân tộc, vừa là mục tiêu, vừa là động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội” (VK IX, tr.114)
“XD nền văn hóa VN tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, phát triển toàn diện, thống nhất trong đa dạng, thấm nhuần sâu sắc tinh thần nhân văn, dân chủ, tiến bộ; làm cho văn hóa gắn kết chặt chẽ và thấm sâu vào toàn bộ đời sống XH, trở thành nền tảng tinh thần vững chắc, sức mạnh nội sinh quan trọng của phát triển” (VK XII, tr.75-76)
d) Xuất phát từ yêu cầu của cuộc đấu tranh giai cấp hiện nay
Câu hỏi: Đ/c hãy nêu đặc điểm nổi bật trong GDDHN của TĐHN?
Trả lời:
“Đặc điểm nổi bật trong GĐHN của TĐ là các nước với chế độ XH và trình
độ PT khác nhau cùng tồn tại, vừa HT vừa đấu tranh, cạnh tranh gay gắt vì lợi ích quốc gia dân tộc Cuộc đấu tranh của nhân dân các nước vì hoà bình, độc lập dân tộc, dân chủ, phát triển và tiến bộ xã hội dù gặp nhiều khó khăn, thử thách, nhưng sẽ có những bước tiến mới Theo quy luật tiến hoá của lịch sử, loài người nhất định sẽ tiến tới CNXH” (VK XI, tr.69)
- TT-VH là công cụ, phương tiện để phản ánh, tuyên truyền đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước
- TT-VH là một bộ phận của KT3, phản ánh tư tưởng và lợi ích của Đảng, của giai cấp thống trị
- Kẻ thù tăng cường chống phá cách mạng trên lĩnh vực TT-VH
+ Phủ nhận, xuyên tạc CNM-L, đường lối, chính sách của ĐCS
+ Tuyên truyền hệ tư tưởng tư sản, giá trị VH, lối sống tư sản
II CÁCH MẠNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA TRÊN LĨNH VỰC TƯ TƯỞNG VĂN HÓA Ở VIỆT NAM
1 Vai trò của cách mạng xã hội chủ nghĩa trên lĩnh vực tư tưởng văn hóa ở Việt Nam
ĐCS VN xác định mục tiêu tổng quát khi kết thúc thời kỳ quá độ: “Xây dựng được về cơ bản nền tảng KT của CNXH với KT3 về chính trị, tư tưởng,
Trang 6VH phù hợp, tạo cơ sở để nước ta trở thành một nước XHCN ngày càng phồn vinh, hạnh phúc” (VK XII, Sđd, tr.71)
a) CMXHCN trên lĩnh vực TT-VH là nhằm xây dựng con người mới, nền
VH mới XHCN
- XD con người mới:
+ Bồi dưỡng ý chí, đạo đức cách mạng cho mỗi con người
+ Chú trọng giáo dục bồi dưỡng tư tưởng, đạo đức và phong cách HCM
“Con người là trung tâm của chiến lược phát triển, đồng thời là chủ thể phát triển Tôn trọng và bảo vệ quyền con người, gắn quyền con người với quyền và lợi ích của dân tộc, đất nước và quyền làm chủ của nhân dân” (VK XII, Sđd, tr.76)
- XD nền văn hóa mới:
+ Làm cho CNM-L và T2HCM trở thành nền tảng tinh thần của XH mới + Gạt bỏ những ảnh hưởng của hệ tư tưởng PK, TTS, TS
+ XD một hệ tư tưởng mới, làm thay đổi toàn bộ đời sống tinh thần, các quan hệ tinh thần, PTSX tinh thần
“Kế thừa và phát huy những truyền thống văn hoá tốt đẹp của cộng đồng các dân tộc Việt Nam, tiếp thu những tinh hoa văn hoá nhân loại, xây dựng một
xã hội dân chủ, công bằng, văn minh, vì lợi ích chân chính và phẩm giá con người, với trình độ tri thức, đạo đức, thể lực và thẩm mỹ ngày càng cao Phát triển, nâng cao chất lượng sáng tạo văn học, nghệ thuật; khẳng định và biểu dương các giá trị chân, thiện, mỹ, phê phán những cái lỗi thời, thấp kém, đấu tranh chống những biểu hiện phản văn hoá Bảo đảm quyền được thông tin, quyền tự do sáng tạo của công dân Phát triển các phương tiện thông tin đại chúng đồng bộ, hiện đại, thông tin chân thực, đa dạng, kịp thời, phục vụ có hiệu quả sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” (VK XII, tr.76)
b) CMXHCN trên lĩnh vực TT-VH tạo động lực cho sự phát triển kinh tế
và xây dựng các quan hệ XH tiến bộ, tốt đẹp
- Trực tiếp góp phần nâng cao dân trí, phát triển KH-CN
- Thúc đẩy LLSX phát triển, nâng cao năng suất lao động, hiệu quả KT-XH
Trang 7- Xây dựng lý tưởng, niềm tin cuộc sống, đạo đức CM… tạo thành sức mạnh tinh thần của một XH mới (chủ nghĩa yêu nước, ĐLDT và CNXH…) c) CMXHCN trên lĩnh vực TT-VH góp phần xây dựng Đảng, Nhà nước và các tổ chức CT-XH vững mạnh
- Trực tiếp giáo dục, bồi dưỡng tư tưởng tiến bộ, cách mạng và khoa học của GCCN trong toàn xã hội
- Góp phần bồi dưỡng, rèn luyện phẩm chất cách mạng cho GCCN
- Tăng cường năng lực trí tuệ, trình độ tư tưởng, bản lĩnh chính trị của Đảng
- Giáo dục về đạo đức và pháp luật, khắc phục, ngăn chặn những tiêu cực
XH, tha hoá về quyền lực, vi phạm nguyên tắc xây dựng Đảng
- Góp phần xây dựng văn hóa và đạo đức cách mạng
- Đấu tranh chống chủ nghĩa cá nhân, chống quan liêu, tham nhũng
2 Phương hướng đẩy mạnh cách mạng xã hội chủ nghĩa trên lĩnh vực
tư tưởng văn hoá ở Việt Nam hiện nay
a) Giáo dục CNM-L, tư tưởng HCM
- Vị trí:
Là nội dung cơ bản, quan trọng hàng đầu
- Cơ sở:
+ CNM-L, T2HCM là học thuyết phản ánh khách quan TG, phản ánh khách quan sự phát triển của XH loài người và cuộc ĐTGC của GCCN thế giới và VN + CNM-L, T2HCM là nền tảng tư tưởng và kim chỉ nam cho hành động cách mạng của ĐCS VN
HCM: “CNM-L đối với chúng ta, những người cách mạng và ND VN, không những là cái cẩm nang thần kì, không chỉ là cái kim chỉ nam, mà còn là mặt trời soi sáng con đường chúng ta đi tới thắng lợi cuối cùng, đi tới CNXH và CNCS ” (HCM, tt, t.10, Nxb CTQG, H, 2011, tr.128)
- Nội dung:
+ Giáo dục những nguyên lý căn bản của CNM-L
Câu hỏi: Đ/c hiểu CNM-L là gì?
Trả lời:
Trang 8* CNM-L là học thuyết chính trị do Karl Marx và Friedrich Engels sáng lập
và được Vladimir Ilyich Lenin phát triển và hoàn thiện CNM-L là thế giới quan,
hệ tư tưởng chính trị của GCCN, biểu hiện lợi ích của giai cấp này trong nhiệm
vụ xây dựng lại xã hội một cách cách mạng
* CNM-L gồm có 3 phần chủ yếu
Triết học Marx-Lenin: Gồm 2 phần là CNDVBC và CNDVLS CNDVLS nổi bật các vấn đề: mối quan hệ giữa TTXH và YTXH, lý luận về HTKT-XH Kinh tế chính trị Marx-Lenin: Cuộc đấu tranh giữa GCVS và tư sản trên phương diện kinh tế đó là vấn đề xác định sở hữu về TLSX PTSX XHCN thay thế PTSX TBCN
CNXHKH: CNXH thay thế CNTB thông qua CMVS là một tất yếu khách quan; CMVS nổ ra với nguyên nhân là do mâu thuẩn trong lòng chế độ XH TB;
GCCN mang SMLS là xóa bỏ PTSX TBCN thay vào đó PTSX XHCN
+ Giáo dục tư tưởng, đạo đức và phong cách HCM
Câu hỏi: Đ/c hãy nêu các cuộc vận động lớn ở Việt Nam về tư tưởng, đạo đức và phong cách HCM?
Trả lời:
Các cuộc vận động lớn ở VN về tư tưởng, đạo đức và phong cách HCM:
1 Chỉ thị số 06-CT/TW ngày 07 tháng 11 năm 2006 của Bộ Chính trị về “Tổ chức cuộc vận động Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh”
2 Chỉ thị số 03-CT/TW ngày 14 tháng 5 năm 2011 của Bộ Chính trị về
“Tiếp tục đẩy mạnh việc học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh”
3 Chỉ thị số 05-CT/TW ngày 15 tháng 5 năm 2016 của Bộ Chính trị về
“Đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh” Câu hỏi: Đ/c nêu tên Chuyên đề học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh năm 2019?
Trả lời:
Chuyên đề học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh năm 2019: “Xây dựng ý thức tôn trọng Nhân dân, phát huy dân chủ, chăm
lo đời sống Nhân dân theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh”
Trang 9* Tư tưởng HCM:
Câu hỏi: Đ/c hiểu T2HCM là gì?
Trả lời:
T2HCM là một hệ thống quan điểm toàn diện và sâu sắc về những vấn đề
cơ bản của CM VN, là kết quả của sự vận dụng và phát triển sáng tạo CNM-L vào điều kiện cụ thể của nước ta, kế thừa và phát triển các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hoá nhân loại
T2HCM chủ yếu được đưa ra trong thời kỳ đấu tranh GPDT chống thực dân Pháp, trước cách mạng tháng Tám và một số được đúc kết sau này trong suốt quá trình chiến tranh chống Pháp và chống Mỹ, xây dựng ĐCS và chính quyền cộng sản Theo nhận định, đây là sự kết hợp của các luồng tư tưởng văn hóa của VN, cách mạng Pháp, tư tưởng tự do của Hoa Kỳ, lý tưởng cộng sảnMarx-Lenin, tư tưởng văn hóa phương Đông
T2HCM bao gồm các quan điểm cơ bản về:
-> GPDT, giai cấp và con người
-> ĐLDT gắn liền với CNXH, kết hợp sức mạnh DT với sức mạnh TĐ -> Sức mạnh của ND và khối ĐĐK DT
-> Quyền làm chủ của ND, XD nhà nước thật sự của dân, do dân, vì dân -> QPTD, xây dựng LLVTND
-> Phát triển KT và VH, không ngừng nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của ND
-> Đạo đức cách mạng, cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư
-> Chăm lo bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau
-> Xây dựng ĐCS VN trong sạch, vững mạnh, cán bộ, đảng viên vừa là người lãnh đạo, vừa là người công bộc thật trung thành của ND
* Đạo đức HCM:
Câu hỏi: Đ/c hãy nêu những nội dung cốt lõi của đạo đức HCM?
Trả lời:
1 Trung với nước, hiếu với dân;
2 Yêu thương con người;
Trang 103 Cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư;
4 Tinh thần quốc tế trong sáng;
* Phong cách HCM:
Câu hỏi: Đ/c hãy nêu những nội dung cốt lõi của phong cách HCM?
Trả lời:
Phong cách Hồ Chí Minh được thể hiện trong mọi lĩnh vực sống và hoạt động của Người, tạo thành một chỉnh thể nhất quán, có giá trị khoa học, đạo đức
và thẩm mỹ, bao gồm một số nội dung chính là:
1 Phong cách tư duy;
2 Phong cách làm việc;
3 Phong cách lãnh đạo;
4 Phong cách diễn đạt;
5 Phong cách ứng xử;
6 Phong cách sinh hoạt;
- Yêu cầu:
+ Đổi mới nội dung, hình thức, biện pháp giáo dục CNM-L, T2HCM
+ Nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác giảng dạy và học tập lý luận, công tác thông tin, tuyên truyền, cổ động, báo chí, xuất bản…
+ Chống quan điểm lạc hậu, sai trái
b) Nâng cao dân trí, đẩy mạnh sự nghiệp GD-ĐT, phát triển KHCNHĐ
- Vị trí:
Đây là nội dung quan trọng
- Cơ sở:
Đây là nguồn động lực to lớn để XD CNXH: Trực tiếp thúc đẩy sự phát triển nguồn nhân lực, bồi dưỡng tiềm lực trí tuệ và tinh thần XH, phát triển nhân tài Câu hỏi: Đ/c hãy nêu vai trò của GD - ĐT?
Trả lời:
“GD - ĐT có sứ mệnh nâng cao dân trí, phát triển nguồn nhân lực, bồi dưỡng nhân tài, góp phần quan trọng phát triển đất nước, xây dựng nền văn hóa
và con người Việt Nam Phát triển GD - ĐT cùng với phát triển khoa học và